Autyzm u dzieci

– charakterystyka zaburzeń 

rozwoju osób z autyzmem

Ewa Pisula

Wydział Psychologii

 Uniwersytet Warszawski

Ewa.Pisula@psych.uw.edu.pl

Zaburzenia w odbiorze i przetwarzaniu 

bodźców sensorycznych 

w zależności od kryteriów stwierdza się je 

u 42- 88% osób z autyzmem

William Goldfarb (1956) zaobserwował, że dzieci 

z autyzmem częściej posługują się zmysłem węchu, 

smaku i dotyku niż wzroku lub słuchu.

 

Zaburzenia polegają zazwyczaj na 

niedowrażliwości lub nadwrażliwości sensorycznej. 

Przejawiają się m. in. w:

- fascynacji określonymi obiektami, 

- unikaniu pewnej stymulacji, 

- paradoksalnych reakcjach na bodźce (siła reakcji 

jest niedostosowana do siły stymulacji), 

- łatwości doprowadzenia do przestymulowania.

Według Olgi Bogdashiny (2003) osoby z autyzmem 

odbierają wiele bodźców, nie interpretując ich i nie 

rozumiejąc. 

Odbierają świat taki, jaki jest, bez odwoływania się do 

swojej wcześniejszej wiedzy lub doświadczeń.

Wg Bogdashiny (2003) zaburzenia dotyczą przede wszystkim:

- fragmentaryczności percepcji (zw. z ograniczoną zdolnością 

do odczytywania znaczenia całości), 

- „dosłowności” (interpretacji bodźców w jeden, sztywny 

sposób, zgodnie z ich podstawowym znaczeniem),

- wyodrębniania figury z tła (dokonywania selekcji informacji 

i wychwytywania wśród nich właściwych dla odczytania 

znaczenia danej stymulacji),

- czasu percepcji. 

Przydatne w ocenie zaburzeń występujących 

u dziecka są zwłaszcza wskaźniki hiper- 

i hipowrażliwości w obrębie poszczególnych 

kanałów sensorycznych. 

Należy je uwzględnić, tworząc środowisko, 

w którym żyje dziecko. 

Uwaga:

- zaburzenia uwagi społecznej czy też uwagi 
w ogóle,

- nadselektywność uwagi,

- czas trwania, pojemność, podzielność, zdolność 
przenoszenia, zakres.

Motywacja, uwaga dowolna. 

Rozwój motoryczny

- opóźniony, czasem przyspieszony lub też mieści 
się w granicach normy rozwojowej, jeśli chodzi 
o czas nabywania poszczególnych umiejętności,

- nieharmonijny i zazwyczaj zaburzony (pewne 
funkcje rozwijają się dobrze, inne nie),

- nie ma typowego wzorca nieprawidłowości.

Badanie Teitelbauma i in. (1998): 

analiza zachowania 17 niemowląt, u których 

w wieku 3 lat zdiagnozowano autyzm. U wszystkich 

występowały zaburzenia w rozwoju ruchowym, ale 

ich charakter i nasilenie były zróżnicowane. 

Najczęstsze nieprawidłowości: 

- asymetria ruchów rąk lub nóg (np. podczas 

pełzania), 

- ogólne opóźnienie rozwoju motorycznego, 

- problemy z wykonywaniem sekwencji ruchów, 

- trudności z kontrolą ułożenia rąk podczas 

czynności motorycznych,

- ruchy rąk i nadgarstków określane jako 

trzepotanie. 

Dynamika rozwoju osób z autyzmem:

1. Okres niemowlęcy

2. Wczesne dzieciństwo (lata 2-5)

3. Wczesny i “środkowy” okres szkolny (6- do 12)

4. Dorastanie (od 12 do 18-19)

5. Wczesna dorosłość

6. Dorosłość, starość

Czynniki pomocne w prognozowaniu przebiegu 

rozwoju:

- czas wystąpienia pierwszych objawów,

- stopień nasilenia objawów wchodzących w skład 
“autystycznej triady”,

- iloraz inteligencji (mierzony w skali niewerbalnej), 

- posługiwanie się mową przed ukończeniem piątego 
roku życia,

- występowanie wyraźnych dysfunkcji mózgowych 
(np. ujawniających się w postaci epilepsji), 

- współwystępowanie innych zaburzeń (zespół 
kruchego chromosomu X, fenyloketonuria, 
stwardnienie guzowate itd.).

Przewidywanie przebiegu rozwoju językowego: 

 

(1) zdolność do naśladowania (zw. z monitorowaniem 

zachowania innej osoby, rozumieniem społ. wymiaru sytuacji 

oraz motywacją do podjęcia takiej samej aktywności, jak ktoś 

inny),

(2) tworzenie wspólnego pola uwagi (istotnego w procesie 

komunikowania się),

(3) zabawa przedmiotami

 

(zw. z dostrzeganiem relacji między 

obiektami), zabawa symboliczna.

 

Prognozy rozwojowe

- 1-2% osób “wychodzi” z autyzmu,

- 5-15% osiąga zdolność do niezależnego życia,

- pozostali wymagają systematycznej opieki,

- ponad 50% trafia do instytucji opieki. 

Dziękuję za uwagę