RÓD A KODEKSU PRAWA KANONICZNEGO
Konstytucja
Cum ex apostolatus
(z 15 lutego 1559 r.)
(*)
P
APIE
P
AWE
IV
PAWE BISKUP,
uga S ug Bo ych. Na wieczn rzeczy pami tk .
Na mocy powierzonej Nam przez Boga (pomimo braku zas ug z naszej strony) w adzy
apostolskiej, spoczywa na Nas obowi zek troski o ca trzod Pa sk . Z tego powodu mamy
wiernie troszczy si o t trzod i owocnie ni kierowa . Winni my wi c obyczajem dba ego
pasterza pilnie czuwa i uwa nie zadba o to, aby nauczycielami b du nie stali si ci, którzy
gardz tym, e s uczniami prawdy, oraz o to, aby wygna z owczarni Chrystusowej, tych,
którzy w tych czasach pe nych grzechu, na w asnej polegaj c roztropno ci, wiadomie i
zgubnie wyst puj przeciwko porz dkowi prawdziwej wiary, a przez przes dy i fa szywe
wymys y odwracaj sposób rozumienia Pisma wi tego i usi uj rozbi jedno Ko cio a
katolickiego, jednorodn za tunik Pa sk staraj si rozedrze .
§ 1. Zdajemy sobie spraw , e sytuacja jest do tego stopnia powa na i niebezpieczna, i w
razie odst pstwa od wiary mo na si sprzeciwi nawet papie owi, który pe ni w adz BOGA i
Pana naszego JEZUSA CHRYSTUSA na ziemi, a nad narodami i królestwami posiada pe ni
mocy i wszystko podpada pod jego os d, on sam za na tym wiecie przez nikogo nie mo e
by os dzony. Pami tamy ponadto, e gdy zagro enie jest powa niejsze, to nale y mu si
pe niej i usilniej sprzeciwi , aby fa szywi prorocy, albo tacy, którzy posiadaj równie w adz
wieck nie mogli zgubnie usidli prostych dusz, a niezliczonych ludów poddanych ich trosce
duchowej b
w adzy doczesnej i by nie mogli wraz z sob zwie ku zatracie i pot pieniu,
aby nigdy nie da a si ujrze ohyda spustoszenia na miejscu wi tym, o której jest mowa od
Daniela proroka. Chcemy wi c wype ni nasz pasterski obowi zek i wy apa (o ile z Bo
pomoc b dziemy mogli) lisy rujnuj ce winnic Pa sk , a wilki powstrzyma poza
owczarni , aby my si nie okazali niemymi psami, które nie szczekaj , aby my nie zgin li
wraz ze z ymi gospodarzami i nie byli porównani do najemników.
§ 2. Po odbyciu dojrza ego namys u nad tymi kwestiami, wraz z naszymi czcigodnymi bra mi,
kardyna ami wi tego Ko cio a Rzymskiego, za ich rad i jednomy ln zgod , moc naszej
Papie Pawe IV. Konstytucja Cum ex apostolatus
http://www.ultramontes.pl/cum_ex_apostolatus_pl.htm
1 z 6
2013-08-18 23:06
adzy apostolskiej przyjmujemy i odnawiamy wszystkie razem i ka
z osobna
ekskomunik , suspens , interdykt, konfiskat oraz wszelkie inne wyroki, cenzury i kary
na
one przez któregokolwiek z naszych poprzedników, papie y rzymskich, albo przez
osoby uwa ane za takich (równie wydane na mocy ich listów prywatnych), czy te przez
wi te Sobory uznane w Ko ciele Bo ym, a tak e zawarte w dekretach i postanowieniach
wi tych Ojców, albo w jakichkolwiek wi tych kanonach, konstytucjach i zarz dzeniach
apostolskich wydanych i og oszonych przeciwko heretykom b
schizmatykom. Nakazujemy
ponadto, aby by y one na zawsze zachowywane, a je eli nie obowi zuj obecnie, to aby
zosta y przywrócone. Prócz tego chcemy i postanawiamy, aby w ka dy z tych wyroków,
cenzur i kar popadli wszyscy, którzy dotychczas odpadli od wiary katolickiej, b
wpadli w
jak kolwiek herezj , czy te popadli w stan schizmy, albo j wzbudzili, czy te zostali
pochwyceni na takim uczynku, b
go wyznali, albo zosta im udowodniony, a tak e ci (oby
Bóg zechcia do tego nie dopu ci przez sw
askawo i w ca ej swej dobroci), którzy w
przysz
ci od wiary odpadn , albo wpadn w herezj , popadn w stan schizmy, wzbudz
schizm , czy te b
pochwyceni i oka e si , e odpadli, wpadli, popadli, wzbudzili czy te
byli pochwyceni, b
te wyznaj taki fakt, albo b dzie im udowodniony, niezale nie od ich
stanu, stopnia, porz dku, po
enia i godno ci, nawet gdyby cieszyli si godno ci biskupa,
arcybiskupa, patriarchy, prymasa, albo jak inn wi ksz godno ci ko cieln , albo gdyby
posiadali zaszczyt bycia kardyna em czy te urz d legata Stolicy Apostolskiej w jakimkolwiek
miejscu, zarówno na sta e, jak i na pewien czas, a tak e gdyby cieszyli si w adz czy te
zaszczytem wieckim hrabiego, barona, markiza, ksi cia, króla i cesarza.
§ 3. Prócz tego bierzemy pod uwag , e s uszne jest aby ci, których mi
wobec cnoty nie
powstrzymuje od z a, byli odstraszeni od niego strachem przed kar , oraz e biskupi,
arcybiskupi, patriarchowie, prymasi, kardyna owie, legaci, hrabiowie, baronowie, markizowie,
ksi
ta, królowie i cesarze, którzy powinni naucza innych, a dobrym przyk adem
utwierdza ich w wierze katolickiej, gdy nie dope niaj swych obowi zków to grzesz
bardziej ni inni, gdy nie tylko wiod na pot pienie samych siebie, ale wraz z sob do
pot pienia i w przepa
mierci ci gn niezliczonych innych, którzy s poddani ich opiece i
adzy, albo w inny sposób s im podporz dkowani. Dlatego za podobn zgod i rad , moc
tej naszej konstytucji, która ma obowi zywa na zawsze, na znak obrzydzenia wobec tak
wielkiej zbrodni, najwi kszej i najbardziej szkodliwej dla Ko cio a Bo ego, moc pe ni naszej
adzy apostolskiej ustalamy, postanawiamy, stwierdzamy i okre lamy, e zachowuj c w
mocy, skuteczno ci i obowi zywaniu wy ej wymienione wyroki, cenzury i kary, wszyscy
razem i ka dy z osobna spo ród biskupów, arcybiskupów, patriarchów, prymasów,
kardyna ów, legatów, hrabiów, baronów, markizów, ksi
t, królów i cesarzy, którzy
dotychczas (jak o tym by a mowa) odpadli od wiary, b
wpadli w herezj , czy te popadli
w stan schizmy, albo j wzbudzili, czy te zostali pochwyceni na takim uczynku, b
go
wyznali, albo zosta im udowodniony, albo w przysz
ci odpadn , albo wpadn w herezj ,
popadn w stan schizmy, wzbudz schizm , czy te b
pochwyceni i oka e si , e odpadli,
wpadli, popadli, wzbudzili czy te byli pochwyceni, b
te wyznaj taki fakt, albo b dzie
im udowodniony, poniewa wi ksz ni inni ponosz odpowiedzialno , zatem oprócz
wspomnianych wyroków, cenzur i kar b
równie moc samego czynu, bez adnego innego
orzeczenia prawnego, ani decyzji, zgo a, ca kowicie i trwale pozbawieni swych urz dów,
ko cio ów katedralnych (równie metropolitalnych), patriarchalnych i prymasowskich oraz
godno ci kardynalskiej i wszelkiej funkcji legata, jak równie czynnego i biernego prawa do
zabierania g osu, a tak e wszelkiej w adzy i klasztorów, beneficjów oraz urz dów
ko cielnych, czy to zwi zanych z trosk duszpastersk ,czy te niezwi zanych, a tak e funkcji
Papie Pawe IV. Konstytucja Cum ex apostolatus
http://www.ultramontes.pl/cum_ex_apostolatus_pl.htm
2 z 6
2013-08-18 23:06
wieckich i wszelkich stanowisk w zakonach, które uzyskali na mocy jakiejkolwiek decyzji i
przydzia u apostolskiego, w u ytkowania tytularne, opiek , zarz d b
w jakikolwiek inny
sposób oraz w których, b
te wobec których posiadaj jakiekolwiek uprawnienie, jak
równie wszelkich dochodów i przychodów oraz rocznych zysków z podobnych dochodów i
przychodów oraz zysków, które s im zastrze one i przyznane, a tak e hrabstw, baronii,
marchii, ksi stw, królestw i cesarstwa. Ponadto b
do posiadania tych uprawnie niezdolni
i niezdatni, a uwa ani b
za odpad ych i upad ych we wszystkim i w ka dy sposób, nawet
gdyby si wcze niej wyrzekli tego rodzaju herezji podczas otwartego procesu. Ponadto nigdy
nie b
przywróceni do swego poprzedniego stanu, a wi c nie zostan przywróceni,
ponownie obdarzeni, przywo ani i odnowieni w posiadaniu ko cio a katedralnego,
metropolitalnego, patriarchalnego b
prymasowskiego, ani do godno ci kardynalskiej, ani
do innej godno ci, czy to mniejszej, czy te wi kszej, ani nie otrzymaj prawa do zabierania
osu czy to czynnego, czy biernego, ani nie otrzymaj w adzy, ani klasztorów i beneficjów, a
tak e hrabstw, baronii, marchii, ksi stw, królestw i w adzy cesarskiej. Z powodu askawo ci
za i yczliwo ci Stolicy Apostolskiej zostan umieszczeni w jakim klasztorze albo innym
miejscu zakonnym, dla odbycia wieczystej pokuty o chlebie bole ci i wodzie alu, chyba e
nie wyka oznak prawdziwej skruchy i nie dokonaj odpowiedniej pokuty, bo wtedy
powinni by raczej poddani os dowi w adzy wieckiej w celu na
enia stosownej kary, po
odpowiednim rozpatrzeniu sprawy. Wszystkie osoby tego rodzaju powinny by w taki sposób
uwa ane, traktowane i oceniane przez wszystkich, niezale nie od stanu, stopnia, porz dku,
po
enia i godno ci, tak e przez osoby ciesz ce si godno ci biskupa, arcybiskupa,
patriarchy, prymasa, albo posiadaj ce jak inn wi ksz godno ci ko cieln , albo zaszczyt
bycia kardyna em, czy te godno
wieck , w tym równie hrabiego, barona, markiza,
ksi cia, króla i cesarza. Jako tacy powinni by unikani oraz pozbawieni oznak jakiejkolwiek
yczliwo ci.
§ 4. Posiadacze prawa patronatu, albo uprawnienia do mianowania duchownych
odpowiednich do obj cia ko cio ów katedralnych, w tym tak e metropolii, oraz ko cio ów
patriarchalnych, czy te klasztorów albo innych beneficjów ko cielnych, które zosta y
opró nione wskutek tego rodzaju pozbawienia, aby na skutek d ugotrwa ego wakansu
ko cio y te nie dozna y szkody, ale wyrwane z r k heretyków zosta y oddane odpowiednim
pasterzom, którzy wiernie poprowadz lud na cie ki sprawiedliwo ci, ci do których to
nale y powinni przedstawi Nam, albo osobie b
cej w tym czasie papie em rzymskim
stosownych kandydatów do obj cia tych ko cio ów, klasztorów i beneficjów w czasie
przewidzianym w prawie albo okre lonym w umowach b
uk adach zawartych ze
wspomnian Stolic Apostolsk . W przeciwnym wypadku po up ywie okre lonego czasu
pe ne i swobodne prawo do rozporz dzania tymi ko cio ami, klasztorami i beneficjami
przechodzi moc samego faktu na Nas, b
na wspomnian osob b
wówczas
papie em.
§ 5. Ponadto ci, którzy o miel si
wiadomie przyjmowa albo broni , sprzyja , ufa albo
osi nauczanie tych, którzy w ten sposób b
schwytani, uznani b
zdemaskowani,
wtedy moc samego czynu popadn w kar ekskomuniki oraz popadn w nies aw . Nie b
ponadto dopuszczeni i nie b
mogli by dopuszczeni, czy to przez zabranie g osu, czy te
osobi cie, na pi mie, czy te za po rednictwem pos a, albo pe nomocnika do adnego urz du
publicznego b
prywatnego, ani do zebrania b
synodu, czy te soboru powszechnego
prowincjonalnego, ani do konklawe kardyna ów, ani do adnego zgromadzenia
wiernych, ani do wyboru kogokolwiek, ani do z
enia wiadectwa. Oprócz tego nie b
Papie Pawe IV. Konstytucja Cum ex apostolatus
http://www.ultramontes.pl/cum_ex_apostolatus_pl.htm
3 z 6
2013-08-18 23:06
mieli prawa wyra
swej woli, ani nie zostan dopuszczeni do dziedziczenia maj tków.
Ponadto nikt nie b dzie musia odpowiada im w adnej sprawie. Gdyby to byli s dziowie,
wtedy ich orzeczenia nie b
mia y adnej mocy, a adne sprawy nie b
im oddawane do
rozpatrzenia. Gdyby za byli adwokatami, wówczas nikt nie mo e korzysta z ich pracy.
Gdyby byli notariuszami, wtedy akty przez nich wystawione nie b
posiada
adnej mocy
ani znaczenia. Ponadto gdy b
to osoby duchowne, to moc samego faktu zostan
pozbawieni wszystkich razem i ka dego z osobna ko cio a, równie katedralnego,
metropolitalnego, patriarchalnego i prymasowskiego, jak równie wszelkiej godno ci,
dowolnego klasztoru, beneficjum i urz du ko cielnego, a nawet (jak to zosta o wy ej
okre lone) zdolno ci w dowolny sposób uzyskanej. Zarówno za duchowni ci, jak i wieccy,
nawet posiadaj cy wspomniane wy ej zdolno ci, albo posiadaj cy wspomniane godno ci
moc samego faktu pozbawieni wszelkich królestw, ksi stw, dominiów, dóbr feudalnych
i w asno ci doczesnej, które znajduj si w ich posiadaniu, dobra za tego rodzaju, oraz
królestwa, ksi stwa, dominia i dobra feudalne maj by im odebrane, stan si wolne i b
nale
jako prawo i w asno do tych, którzy wcze niej byli w ich posiadaniu, je eli tylko
zachowaj szczer wierno i jedno ze wi tym Ko cio em Rzymskim i b
pozostawa w
pos usze stwie wobec naszej osoby i wobec naszych nast pców, papie y rzymskich, którzy
zostan wybrani w zgodzie z normami kanonicznymi.
§ 6. Dodajemy równie , e gdyby kiedykolwiek si okaza o, e jaki biskup, a nawet pe ni cy
obowi zki arcybiskupa, patriarchy, albo prymasa, czy te kardyna
wi tego Ko cio a
Rzymskiego, albo jak to zosta o wy ej powiedziane legat, czy te papie rzymski przed
dokonaniem jego wyboru do godno ci kardyna a, albo przed wyniesieniem go do godno ci
papieskiej odpad od wiary katolickiej, albo popad w jak kolwiek herezj , wówczas wybór
albo wyniesienie tej osoby, nawet dokonane w zgodzie i jednomy lnie przez wszystkich
kardyna ów b dzie adne, niewa ne i pró ne. Wybór ten b
wyniesienie nie mo e by
tak e uznane, ani nie uzyska wa no ci czy to na drodze przyj cia obowi zków, ani przez
konsekracj , ani przez obj cie w adzy i zarz du wynikaj cych z urz du, ani przez rzekom
koronacj papiesk , ani przez uroczyste oddanie czci, ani przez wyra enie powszechnej
obediencji, w adnym czasie, ani w adnym razie nie mo e by uznane za zgodne z prawem.
Ponadto taka osoba, awansowana do godno ci biskupa, arcybiskupa, patriarchy albo
prymasa, czy te wybrana do godno ci kardyna a, albo obrana na papie a nie uzyska adnej
zdolno ci do sprawowania w adzy czy te w sprawach duchownych, czy te
wieckich, nie
mo e by traktowana, e w adz t posiada, ale wszystkie razem i ka da z osobna z wszelkich
wypowiedzi, czynów, dzia
i decyzji dokonanych przez t osob , oraz nast pstwa tych
aktów b
pozbawione wszelkiej mocy, nie b
mie
adnego znaczenia, ani nie b
dla
nikogo norm prawa. Prócz tego wszystkie razem i ka da z osobna z osób wyniesionych i
awansowanych w taki sposób do swych godno ci, moc samego faktu, bez adnego
dokonanego w tej kwestii og oszenia b
pozbawione wszelkich godno ci, miejsc,
zaszczytów, tytu ów, w adzy, urz dów i mocy, nawet gdyby wcze niej nie odpad y od wiary,
nie wpad y w herezj , czy te nie popad y w stan schizmy, ani jej nie wzbudzi y, czy te
nie zosta y pochwycone na takim uczynku.
§ 7. Osoby podporz dkowane zarówno duchownym diecezjalnym, jak równie zakonnym, a
tak e osobom wieckim, jak równie kardyna om, a nawet tym, którzy brali udzia w wyborze
na papie a, tego, kto wcze niej odpad od wiary, albo by heretykiem, czy te schizmatykiem,
czy te tym, którzy w inny sposób zgodzili si z tym wyborem i wyrazili swe pos usze stwo
wobec niego, oddali mu cze , a tak e kasztelanom, prefektom, dowódcom i urz dnikom,
Papie Pawe IV. Konstytucja Cum ex apostolatus
http://www.ultramontes.pl/cum_ex_apostolatus_pl.htm
4 z 6
2013-08-18 23:06
równie naszego umi owanego miasta Rzymu i ca ego Pa stwa Ko cielnego, oraz osobom
wyniesionym b
awansowanych do godno ci w przedstawiony sposób s zgo a zwolnione
od wszelkiego pos usze stwa, czci i ponoszenia winy, nawet gdyby by o to utwierdzone
przysi
b
lubowaniem, czy te gwarancj . Powinni natomiast ich unika jako
czarowników, pogan, celników i herezjarchów (pozostaj natomiast winni zachowania
wierno ci i pos usze stwa wobec przysz ych biskupów, arcybiskupów, patriarchów,
prymasów, kardyna ów i rzymskiego papie a wybranych zgodnie z zasadami prawa). Dla
utrudnienia za dzia alno ci wspomnianych osób wyniesionych i awansowanych we
wspomniany sposób, gdyby tamci usi owali nadal pe ni sw w adz i rz dzi , zobowi zani
wezwa przeciwko nim pomocy ramienia wieckiego. Z powodu za uzasadnionego
powy szymi okoliczno ciami wypowiedzenia pos usze stwa i wierno ci tym osobom (które
rozdzieraj jednorodn tunik Pa sk ) nie b
oni podpada pod adne cenzury ani kary.
§ 8. Postanowienia tej konstytucji maj obowi zywa bez wzgl du na jakiekolwiek przeciwne
konstytucje i zarz dzenia apostolskie, a tak e przywileje, zezwolenia i listy apostolskie
udzielone tym e biskupom, arcybiskupom, patriarchom, prymasom i kardyna om, oraz
wszystkim innym, w jakimkolwiek brzmieniu i kszta cie, jak równie bez wzgl du na wszelkie
klauzule i dekrety, w tym wydane na mocy w asnej inicjatywy i w oparciu o pewn wiedz ,
oraz w oparciu o pe ni w adzy apostolskiej (tak e podczas konsystorza), albo w jakikolwiek
inny sposób, równie gdyby decyzje te zosta y ponownie zatwierdzone i ponowione, a tak e
czone do zbioru praw, jak równie bez wzgl du na wszelkie postanowienia konklawe,
cho by zosta y zatwierdzone przez przysi
, potwierdzenie apostolskie, albo w jakikolwiek
inny sposób i nawet gdyby zosta y zaprzysi one przez nas samych. Wszystkie te
postanowienia uwa amy niniejszym za przytoczone dos ownie w ich brzmieniu i w sposób
szczególny oraz wyra nie je odwo ujemy, o ile zachowuj jeszcze moc, bez wzgl du na
jakiekolwiek przeciwne postanowienia.
§ 9. Aby za wszyscy, których to dotyczy, mogli pozna tre tego listu, rozkazujemy, aby ten
list (albo jego odpis, który winien posiada tak sam moc, gdy b dzie potwierdzony
podpisem publicznego notariusza i piecz ci jakiego dostojnika ko cielnego), zosta
og oszony i wywieszony przez naszych wo nych na drzwiach Bazyliki Ksi cia Aposto ów w
Rzymie, na Kancelarii Apostolskiej i na rynku Campo Flora. Kopie te maj tam pozosta , a
ten sposób og oszenia b dzie uwa any za wystarczaj cy i traktowany jako zgodne z prawem i
uroczyste og oszenie, adnego za innego sposobu og oszenia nie b dzie potrzeba i nie b dzie
oczekiwany.
§ 10. Nikt zatem nie mo e si o mieli naruszy tej naszej zgody, ponowienia, postanowienia,
decyzji, ograniczenia, woli oraz dekretu, ani w aden sposób nie mo e si temu lekkomy lnie
sprzeciwia . Gdyby jednak kto si na to odwa
, ten niech wie, e nara a si na gniew Boga
Wszechmog cego oraz wi tych aposto ów Piotra i Paw a.
Dane w Rzymie, u wi tego Piotra, dnia 15 lutego roku Pa skiego 1559, w czwartym roku
naszego pontyfikatu.
† Ja, Pawe , biskup Ko cio a katolickiego, (nast puj podpisy kardyna ów).
Z j zyka aci skiego prze
Jerzy S otwi ski
Tekst oryginalny w: BULLARIUM ROMANUM. TOMUS PRIMUS. ROMAE, Ex Typographia Reverendae
Camerae Apostolicae. MDCXXXVIII (1638). SUPERIORUM PERMISSU, pp. 602-604.
Papie Pawe IV. Konstytucja Cum ex apostolatus
http://www.ultramontes.pl/cum_ex_apostolatus_pl.htm
5 z 6
2013-08-18 23:06
CODICIS IURIS CANONICI FONTES. CURA Em.mi PETRI Card. GASPARRI EDITI. VOLUMEN I.
CONCILIA GENERALIA – ROMANI PONTIFICES USQUE AD ANNUM 1745. N. 1-364. ROMAE.
Typis Polyglottis Vaticanis MCMXXXVI (1936), n. 94, pp. 163-166.
Przypisy:
(*) Konstytucja ta zosta a potwierdzona przez papie a Piusa V w bulli Inter multiplices.
(a) Por. 1) Tekst aci ski: Paulus Papa IV,
Constitutio "Cum ex apostolatus".
2) Ks. Dr Henryk Maria
Pezzani,
Kodeks wi tego Katolickiego Ko cio a Rzymskiego. Kanon 26. Zakazany jest wybór na
Papie a tego, kto odst pi od wiary katolickiej, heretyka lub schizmatyka; je li kto taki zostanie
wybrany, wybór jest niewa ny.
(Przyp. red. Ultra montes).
© Ultra montes (www.ultramontes.pl)
Kraków 2005
POWRÓT DO STRONY G ÓWNEJ:
Papie Pawe IV. Konstytucja Cum ex apostolatus
http://www.ultramontes.pl/cum_ex_apostolatus_pl.htm
6 z 6
2013-08-18 23:06