mgr inż. Jolanta Baran

Politechnika Śląska w Gliwicach;
Wydział Organizacji i Zarządzania

Stowarzyszenie

„POLSKI RUCH CZYSTSZEJ PRODUKCJI”

UM, Gliwice 29 maj 2006

OCENA CYKLU

YCIA

LIFE CYCLE ASSESSMENT LCA

część II

SZKOLENIE

Projektu:
Propagowanie wzorców produkcji i konsumpcji sprzyjających
promocji zasad trwałego i zrównoważonego rozwoju.

Struktura prezentacji

Co to jest LCA?

Przykład wyników oceny cyklu życia

uzyskanych dla ekspresu do kawy przy

zastosowaniu programu SimaPro

Zastosowanie LCA

Etykietowanie środowiskowe I typu

Etykiety i deklaracje środowiskowe III

typu

Definicja

oceny cyklu

ycia

LCA jest jedną z kilku technik zarządzania

środowiskiem służącą do badania aspektów

środowiskowych i potencjalnych wpływów na

środowisko w całym okresie życia wyrobu (tj.

„od kołyski do grobu”) począwszy od

pozyskania surowców przez produkcję,

użytkowanie, aż do likwidacji.

wg PN-EN ISO 14040:2000, Zarządzanie Środowiskowe – Ocena cyklu życia – Zasady

i struktura, Polski Komitet Normalizacyjny, Warszawa wrzesień 2000

Kompleksowe uj

cie wp

ywu

produktu na

rodowisko w LCA

Wydobycie

surowców

Przetwarzanie

surowców

Wytwarzanie

produktu

Dystrybucja i
użytkowanie

produktu

Utylizacja

odpadów

MATERIAŁ LUB ENERGIA WEJŚCIOWA

MATERIAŁ LUB ENERGIA WYJŚCIOWA

Zużycie zasobów

środowiska naturalnego

Oddziaływanie na środowisko poprzez

szkodliwe emisje

Recykling

System wyrobu

Środowisko

naturalne

Źródło: Opracowano na podstawie: Ryszko Adam,

Ocena cyklu życia jako narzędzie wspomagające rozwój produktu W: Organizacja i Zarządzanie Zeszyt

Piętnasty, Zeszyty Naukowe Politechniki Śląskiej, Wydawnictwo Politechniki Śląskiej, Gliwice 2003.

Normy

ISO

dotycz

oceny cyklu

ycia

Norma/

dokument ISO

Tytuł

Polska Norma lub inny

dokument

Tytuł

ISO 14040:1997

Environmental management – Life

cycle assessment – Principles and

framework (w trakcie nowelizacji)

PN-EN ISO 14040:2000

Zarządzanie środowiskowe –

Ocena cyklu życia – Zasady i

struktura

ISO 14041:1998

Environmental management – Life

cycle assessment – Goal and scope

definition and inventory analysis (w

trakcie nowelizacji)

PN-EN ISO 14041:2002

Zarządzanie środowiskowe –

Ocena cyklu życia – Określenie

celu i zakresu oraz analiza

zbioru

ISO 14042:2000

Environmental management – Life

cycle assessment – Life cycle

impact assessment (w trakcie

nowelizacji)

PN-EN ISO 14042:2002

Zarządzanie środowiskowe –

Ocena cyklu życia – Ocena

wpływu cyklu życia

ISO 14043:2000

Environmental management – Life

cycle assessment – Life cycle

interprtation (w trakcie nowelizacji)

PN-EN ISO 14043:2002

Zarządzanie środowiskowe –

Ocena cyklu życia –

Interpretacja cyklu życia

ISO/TR 14047:2003

Environmental management – Life

impact cycle assessment –

Examples of application of ISO

14042

Pr PKN-ISO/TR 14047

Zarządzanie środowiskowe –

Ocena wpływu cyklu życia –

Przykłady stosowania ISO

14042

ISO/TS 14048:2002

Environmental management – Life

cycle assessment – Data

documentation format

Polska wersja specyfikacji

dostępna w PKN

Zarządzanie środowiskowe –

Ocena cyklu życia – Format

dokumentowania danych

ISO/TR 14049:2000

Environmental management – Life

cycle assessment – Examples of

application of ISO 14041 to goal

and scope definition and inventory

analysis

Polska wersja raportu

dostępna w PKN

Zarządzanie środowiskowe –

Ocena cyklu życia – Przykłady

stosowania ISO 14041 do

określania celu i zakresu oraz

analizy zbioru

Fazy

oceny cyklu

ycia

Określenie celu

i zakresu

Analiza

zbioru

Ocena

wpływu

Interpretacja

Struktura oceny cyklu życia

LCA

narz

dzia informatyczne

ECO-it: Eco-Indicator Tool for environmentally friendly design - PRé

Consultants, Holandia

EDIP - Environmental design of industrial products – EPA, Dania

EIOLCA - Economic Input-Output LCA at Carnegie Mellon University, USA

GaBi 4.2, Niemcy

IDEMAT - Delft University Clean Technology Institute Interduct

Environmental Product Development, Holandia

KCL-ECO 3.0 - KCL LCA software, Finlandia

LCAiT - CIT EkoLogik, Szwecja

SimaPro 7 for Windows - PRé Consultants, Holandia

Umberto - An advanced software tool for Life Cycle Assessment -

Institut für Umweltinformatik, Niemcy

Ocena cyklu

ycia

ekspresu do kawy

Ekspres do kawy – model Sima – składa

się z następujących części:

obudowa – polipropylen PP,

około 15 mniejszych części głównie wykonanych

ze stali, plastiku i miedzi (przewody),

główny przewód (miedź i PVC) do podłączenia

ekspresu do prądu 230 V,

szklany dzbanek z uchwytem wykonanym z

polipropylenu PP.

Drzewo proces

Tablica inwentaryzacyjna

Charakteryzowanie

Normalizacja

enie

Wynik LCA

Zastosowanie LCA

rozwój i doskonalenie wyrobu,

planowanie strategiczne, marketing etc.

eko-projektowanie wyrobów,

komunikowanie się B2B, B2C –

etykietowanie środowiskowe oraz

deklaracje środowiskowe produktu

- Environmental Product Declaration EPD

Zintegrowana Polityka

Produktowa ZPP

Inicjatywa Komisji Europejskiej i krajów

członkowskich UE

Strategia wdrażania w Polsce ZPP została

przyjęta 25 lutego 2005 roku przez Komitet

Europejski Rady Ministrów RP

Jest to polityka oparta na instrumentach

stosowanych w ramach wdrażania systemu

zarządzania środowiskowego

Zasady Zintegrowanej

Polityki Produktowej

Myślenie w kategoriach cyklu życia

Współdziałanie z rynkiem

Zaangażowanie uczestników

Kontynuowanie poprawy

Zróżnicowanie instrumentów polityki

lenie w kategoriach

cyklu

ycia

Udostępnianie informacji i narzędzi

interpretacyjnych dotyczących myślenia

w kategoriach cyklu życia

Systemy zarządzania środowiskowego

Wymagania wobec projektowania

produktu

Standardy

ekoznakowania

wg ISO

Etykietowanie środowiskowe I typu

znaki potwierdzające zgodność z kryterium ekologicznym,

przyznawane przez niezależne instytucje przy

uwzględnieniu oceny wielokryterialnej

Etykietowanie środowiskowe II typu

znaki informacyjne stosowane przez przedsiębiorstwa na

podstawie własnych standardów ekologicznych

Deklaracje środowiskowe III typu

informacje ilościowe oparte na wynikach LCA

Etykietowanie

rodowiskowe

I typu

Zgodnie z ISO 14024 program etykietowania

środowiskowego I typu jest oparty na

wielokryterialnej ocenie trzeciej strony,

udzielającej zezwolenia na umieszczanie na

wyrobach etykiet środowiskowych,

wskazujących na środowiskową preferencję

oznakowanego wyrobu w ramach kategorii

wyrobów wynikającej z analizy cyklu życia.

Matryca wyboru kryteri

rodowiskowych wyrobu

Etapy

cyklu życia

Środowiskowe wskaźniki zbiorów wejść i wyjść

Energia

(odnawialna/

nieodnawialna)

Zasoby naturalne

(odnawialne/

nieodnawialne)

Emisja do

Inne

wody

powietrza

gleby

Pozyskiwani

e surowców

Produkcja

Dystrybucja

Stosowanie

Likwidacja

Margerytka

Europejski znak ekologiczny zwany margerytką.

Oznaczenie stosowane w UE, Norwegii, Lichtensteinie,

Islandii.

Wyroby z europejskim znakiem ekologicznym,

wskazują, że są mniej szkodliwe dla środowiska

niż podobne wyroby w ciągu całego cyklu życia

wyrobu, ponieważ spełniają opublikowane

kryteria środowiskowe uzgodnione przez

państwa członkowskie UE w porozumieniu z

zainteresowanymi stronami (w tym z

przedstawicielami przemysłu, konsumentów,

organizacji środowiskowych, handlu i władz

publicznych). Stosowana jest metodologia

oceny cyklu życia wyrobu.

W Polsce wnioski w sprawie zezwolenia na

stosowanie etykiety składa się do Polskiego

Centrum Badań i Certyfikacji PCBC w

Warszawie.

Margerytka

Kryteria techniczne opracowane

i przyjęte przez EUEB (European Union

Eco-labelling Board) obejmują

następujące grupy wyrobów:

usługi hotelarskie, usługi kempingowe, produkty z bibuły,

obuwie, materiały włókiennicze, detergenty pralnicze,

detergenty do ręcznego zmywania naczyń, uniwersalne

środki czyszczące, materace, papier do kopiowania i

papier graficzny, pralki, odkurzacze, telewizory, żarówki,

chłodziarki, zmywarki do naczyń, komputery osobiste,

komputery przenośne, podłoża uprawowe, farby i lakiery,

twarde pokrycia podłogowe, smary.

Margerytka

przyk

Margerytka na obuwiu oznacza:

• zminimalizowanie ryzyka reakcji alergicznej na niektóre substancje

• ograniczone zanieczyszczenie wody i powietrza podczas produkcji

• sprzedaż wyrobu w opakowaniach podlegających recyklingowi

• wyrób co najmniej tak trwały, jak konwencjonalne buty

Margerytka na środkach czyszczących

oznacza:

• wyrób na ograniczony wpływ na środowisko wodne

• nie zawiera pewnych niebezpiecznych substancji

• ma ograniczony wpływ na rozwój alg w wodzie

• w większości podlega biodegradacji

• wykorzystuje mniej opakowania

• zawiera informacje nt. prawidłowego korzystania ze środowiska

GRUPA WYROBÓW

PRODUCENT LUB IMPORTER

WYRÓB/MODEL

DATA

WYDANIA

CERTYFIKAT

WAŻNY

JEDNOSTKA

KOMPETENTNA

NUMER

CERTYFIKATU

Ekologiczne środki ulepszania

gleby i podłoży uprawowych

Xero Flor w Polsce Sp. z o.o.

Leszno Dolne 35a 67-321 Leszno

Górne

Mata Wegetacyjna

Podłoże uprawowe ze środkiem

ulepszającym glebę

01.02.2005

31.01.2008

PCBC S.A.

PL/ECO/003/14

34/

001/05/PC

Uniwersalne środki

czyszczące oraz środki

czyszczące przeznaczone do

urządzeń sanitarnych

Przedsiębiorstwo Wielobranżowe

OKTIMA Sp. z o.o.

ul. Ołowiana 12

85-461 Bydgoszcz

Dawid-Czyścik III

09.11.2005

08.11.2008

PCBC S.A.

PL/ECO/020/14

34/

002/05/BS

Uniwersalne środki

czyszczące oraz środki

czyszczące przeznaczone do

urządzeń sanitarnych

Przedsiębiorstwo Wielobranżowe

OKTIMA Sp. z o.o.

ul. Ołowiana 12

85-461 Bydgoszcz

Goliat - Czyścik II - Uniwersalny

15.02.2006

14.02.2009

PCBC S.A.

PL/ECO/020/14

34/

003/06/BS

Uniwersalne środki

czyszczące oraz środki

czyszczące przeznaczone do

urządzeń sanitarnych

Przedsiębiorstwo Wielobranżowe

OKTIMA Sp. z o.o.

ul. Ołowiana 12

85-461 Bydgoszcz

Goliat – Rdza i Kamień

15.02.2006

14.02.2009

PCBC S.A.

PL/ECO/020/14

34/

004/06/BS

Uniwersalne środki

czyszczące oraz środki

czyszczące przeznaczone do

urządzeń sanitarnych

Przedsiębiorstwo Wielobranżowe

OKTIMA Sp. z o.o.

ul. Ołowiana 12

85-461 Bydgoszcz

Dywanopuc

23.03.2006

22.03.2009

PCBC S.A.

PL/ECO/020/14

34/

005/06/BS

Margerytka

–

przyk

ady wyrob

certyfikowanych w Polsce

Polski znak ekologiczny

Eko-znak

– zastrzeżony na rzecz

PCBC S.A. znak, który mogą

otrzymać wyroby krajowe i

zagraniczne nie powodujące (w

odniesieniu do wcześniej ustalonego

akceptowanego poziomu)

negatywnych skutków dla środowiska

oraz spełniające ustalone kryteria

dotyczące ochrony zdrowia,

środowiska i ekonomicznego

wykorzystania zasobów naturalnych

w trakcie całego życia wyrobu.

Deklaracje środowiskowe

III typu

Deklaracje środowiskowe III typu

omawia się w raporcie technicznym

ISO/TR 14025.

Deklaracją środowiskową III typu są

wyrażone ilościowo dane środowiskowe

dotyczące cyklu życia wyrobu oparte na

niezależnej weryfikacji.

Cechy deklaracji

rodowiskowej

Obiektywność

Wiarygodność

Neutralność

Porównywalność

Deklarację środowiskową można opracować

dla każdego produktu lub usługi

Orientacja na wpływ na środowisko

Funkcja edukacyjna

Zasady systemu EPD

Dobrowolność

Przejrzystość

Dostępność dla zainteresowanych stron

Otwarty dialog i konsultacje dotyczące

dokumentów PCR

Funkcjonalność

System oparty na naukowych podstawach

Etapy opracowywania

deklaracji

rodowiskowej

Zapoznanie się z dostępnymi

dokumentami reguł kategorii produktu

(Product Category Rules PCR)

Zbieranie danych

Opracowywanie danych i informacji

Weryfikacja i rejestracja

Zawarto

ść

dokumentu PCR

Definicja kategorii produktu i opis produktu

Jednostka funkcjonalna

Granice systemu

Warunki ograniczające

Zasady alokacji

Źródła danych

Jednostki

Parametry środowiskowe

Inne informacje środowiskowe

Przyk

ad dokumentu PCR

Fotelik rowerowy dla dzieci

Definicja kategorii produktu

i opis produktu

Określa się PCR dla produktu „Fotelik

rowerowy dla dzieci” o wadze od 9 kg

do 22 kg

Materiały, które zostaną włączone do

deklaracji:

materiały, których zawartość w produkcie jest

nie mniejsza niż 0,5%

Materiały niebezpieczne dla zdrowia człowieka i

środowiska

Jednostka funkcjonalna

1 fotelik rowerowy dla dzieci wraz z

opakowaniem.

Wyniki LCA odnoszą się do jednostki

funkcjonalnej.

Granice systemu

Określa się procesy, które będą włączone do

LCA

Poszczególne dane to uśrednione wartości

roczne

Do analizy należy włączyć obowiązkowo

następujące fazy: pozyskanie surowców,

transport surowców i komponentów,

wytwarzanie, dystrybucja produktu

Warunki ograniczaj

Procesy i działania, których wpływ na

środowisko jest znikomy, nie większy od

1% całkowitego wpływu na środowisko

dla danej kategorii wpływu wyłącza się

z analizy

Zasady alokacji

Tam gdzie to możliwe unika się alokacji.

W przypadkach kiedy nie można

uniknąć alokacji stosuje się masę jako

jej podstawę.

a danych

Dane powinny pochodzić bezpośrednio z

poszczególnych stanowisk produkcyjnych i

komórek w organizacji

W przypadku braku danych specyficznych dla

danego procesu produkcyjnego można

wykorzystać dane z istniejących baz danych.

Dotyczy to szczególnie produkcji energii,

materiałów, półproduktów, transportu.

a danych

Dane pochodzące z dostępnych baz

danych mogą być stosowane z

uwzględnieniem następujących

informacji:

reprezentatywność dla określonego obszaru

geograficznego,

równoważność,

określone granice dla środowiska naturalnego oraz

systemu technicznego

a danych

Przykładowe bazy danych:

Rodzaj materiału

Baza danych

Data wydania

Energia elektryczna

ETH (Szwajcaria) oraz

IEA – Międzynarodowa

Agencja Energetyki,

Francja 1998

1995
1998

Tworzywa sztuczne

APME – Stowarzyszenie

Przetwórców Tworzyw

Sztucznych w Europie,

Bruksela

1993-1998

Stal

IISI – Międzynarodowy

Instytut Żelaza i Stali,

Bruksela

1998

Dane

Surowce

Należy określić ilość użytych surowców w kg.

Woda

Zużycie wody należy przypisać do

wyprodukowanego gotowego wyrobu.

Transport

Należy uwzględnić ładowność środków transportu

oraz długość drogi, którą pokonują.

Zużycie energii

Należy rozważyć zużycie energii we wszystkich

fazach procesu produkcyjnego.

Dane

Emisje do atmosfery

Należy określić emisje do atmosfery we wszystkich

fazach procesu produkcyjnego.
Emisje do atmosfery powstające w czasie

transportu należy obliczyć wykorzystując dostępne

bazy danych.

Odpady

Poszczególne rodzaje odpadów przypisuje się

odpowiednim fazom procesu produkcyjnego.

Jednostki

Międzynarodowy Układ Jednostek Miar SI

Preferowana jednostka mocy kW (MW)

Preferowana jednostka energii kWh (MWh)

Parametry

rodowiskowe

Zużycie zasobów

Zużycie zasobów nieodnawialnych [kg, MJ]

Zużycie zasobów odnawialnych [kg, MJ]

Zużycie pierwotnych źródeł energii [MJ]

Zużycie energii elektrycznej [kWh]

Zużycie wody [m

]

Parametry

rodowiskowe

Emisja zanieczyszczeń wyrażona poprzez

potencjalny wpływ na środowisko

Kategoria wpływu

Wskaźnik

Globalne ocieplenie

kg eq CO

Zakwaszenie

kmol eq H

Niszczenie warstwy

ozonowej

kg eq CFC-11

Tworzenie się utleniaczy

fotochemicznych

kg eq C

Eutrofizacja

kg O

Parametry

rodowiskowe

Wytworzone odpady:

odpady niebezpieczne wyrażone w kg,

inne odpady wyrażone w kg,

odpady przeznaczone do recyklingu w kg.

W zależności od rodzaju użytych materiałów

w EPD należy umieścić również informacje

dotyczące emisji następujących substancji:
SO

, NO

, Cd, Cr, Hg, Ni, Pb, Zn

Inne informacje

rodowiskowe

Materiały przydatne do recyklingu

Instrukcje właściwego usuwania

odpadów powstałych po zakończeniu

użytkowania

Deklaracje

rodowiskowe

III typu

Format deklaracji III typu:

opis produktu i firmy, która go wytwarza;

efekty środowiskowe;

informacje o osobie, z którą należy się

kontaktować w sprawie deklaracji, o

jednostce certyfikacyjnej i jej ewentualnej

akredytacji, a także o czasie ważności

certyfikatu.

Przyk

ad deklaracji

rodowiskowej

Fotelik rowerowy dla dzieci

Lista materia

i substancji chemicznych

Materiał

Waga [g]

Zawartość w

produkcie [%]

Polipropylen PP

1809,4

Stal

1010

32,4

Stal

200

6,4

Poliuretan PUR

0,9

Polioksymetylen

POM

25,5

0,8

Lista materia

i substancji chemicznych

Lista materiałów i substancji chemicznych

Materiał

Waga [g]

Zawartość w

produkcie [%]

Nylon 6

16,5

0,5

Bawełna

16,2

0,5

Polietylen PE

13,3

0,4

Polietylen

(opakowanie)

Tektura falista

(opakowanie)

375

Informacje o produkcie

w kontek

cie cyklu

ycia

Wszystkie dane odnoszą się do

jednostki funkcjonalnej czyli jednego

krzesełka rowerowego dla dzieci.

Rozważa się wszystkie fazy cyklu życia

począwszy od wydobycia surowców aż

do usuwania odpadów powstałych po

fazie użytkowania.

Informacje o produkcie

w kontek

cie cyklu

ycia

Dane pochodzące bezpośrednio z

przedsiębiorstwa uzupełniono

korzystając z następujących baz

danych: Ecoinvent, APME, Buwal250,

ETH, dostępnych w programie SimaPro.

ycie zasob

i wp

yw na

rodowisko

Parametr

Faza przed-

produkcyjna

Produkcja Użytkowanie Koniec

życia

Suma

Zasoby

nieodnawialne

(kg)

3,12

0,0072

-0,0084

3,12

Zasoby

odnawialne

(kg)

0,17

0,0007

-0,115

0,056

Paliwa kopalne

(MJ)

332

3,6

0,47

336

Energia

odnawialna

(MJ)

11,5

0,539

-2,72

9,35

ycie zasob

i wp

yw na

rodowisko

Parametr

Faza przed-

produkcyjna

Produkcja Użytkowanie Koniec

życia

Suma

Globalne

ocieplenie

(kg eq CO

)

14,3

0,27

0,087

0,088

14,8

Smog

fotochemiczny

(kg eq C

)

1,77

0,013

0,051

0,003

1,83

Eutrofizacja

(kg O

)

745

4,21

0,05

25,7

775

Zakwaszenie

(kmol eq H

)

5,57

0,087

5,41E -6

0,0022

5,66

ycie zasob

i wp

yw na

rodowisko

Parametr

Faza przed-

produkcyjna

Produkcja Użytkowanie Koniec

życia

Suma

Niszczenie

warstwy

ozonowej

0,16

0,02

16,2

Odpady

niebezpieczne

(kg)

0,018

0,0022

0,021

Inne odpady

(kg)

0,105

0,052

0,0034

0,161

Odpady do

recyklingu (kg)

0,046

Weryfikacja deklaracji

Weryfikacja w systemie EPD jest prowadzona

przez niezależną akredytowaną organizację

certyfikującą:

BVQI Sverige AB

Certiquality

DNV Certification AB

ICMQ S.p.A.

JIA, Japan Gas Appliances Inspection Association

RINA S.p.A.

SEMKO-DEKRA Certification AB

SP Swedish National Testing and Research Institute

Rejestracja deklaracji

Formularz zgłoszeniowy

Informacja o organizacji

Kopia zatwierdzonej weryfikacji

Deklaracja środowiskowa

Macierz produktu

Faza życia

Aspekt środowiskowy

Materiały

Zużycie

energii

Odpady

stałe

Ścieki

Emisje do

powietrza

Suma

Przed

wytwarzaniem

Wytwarzanie

Pakowanie,

dystrybucja

Użytkowanie

produktu

Koniec życia

Suma

Dzi

kuj

za uwag

Document Outline