Filozofia

Filozofia – ( filo – miłuje, sofia – mądrość) – Pitagoras.

System metodycznie zorganizowanej i teoretycznie

uporządkowanej refleksji – wiedzy nad bytem, regułami

jego poznania oraz człowiekiem i dziedziną wartości,

mający charakter podstawowy, ogólny i krytyczny.

Funkcje filozofii:

 poznawczo-uzupełniająca – uogólnianie wyników

badań nauk szczegółowych oraz wypełnianie „białych

plam” między zakresami poszczególnych nauk.

 światopoglądowa – kształtowanie światopoglądu w

zakresie istoty świata, boga, i człowieka a także celu,

sensu i charakterystyki ich istnienia.

 ideologiczna – wykorzystywanie filozofii jako

instrumenty do kształtowania i upowszechniania danego

systemu wartości i poglądów w celu pozyskiwania

szerokiego grona zwolenników.

Historyczne koncepcje przedmiotu filozofii:

 klasyczna – uniwersalna i niepowtarzalna nauka, która bada to co istotne i konieczne. Dociera do elementarnych

składowych świata. Abstrahując od jednostkowych

własności. Koncepcja pochodząca od Arystotelesa,

występuje u Kartezjusza i Husserla.

 sokratejsko – egzystencjonalna – dyscyplina utożsamiana ze sztuką życia oparta na mądrości, służąca

do wyzwolenia jednostki poprzez ustalenie sensu

otaczającego bytu, pozbawiona celów naukowych.

Koncepcja pochodzi od Sokratesa, Cyników, Stoików,

Epikura. Występuje również w egzystencjonaliźmie.

 syntetyczno – empiryczna - teoria naukowa czerpiąca z nauk przyrodniczych bądź społecznych, która rozszerza i

wzbogaca wiedzę o świecie ustalając fakty i prawidłowości

o charakterze doświadczalnym. Koncepcja ta występuje w

pozytywizmie, szkole francuskiej i niektórych odmianach

marksizmu.

 analityczna – koncepcja skupiająca badania na języku nauki, bądź lingwistyce (języki naturalne), stanowi

logiczną analizę pojęć i bada formalne struktury teorii,

jest to metoda uwalniania od nieporozumień powstających

w wyniku nadużywania pojęć. Występuje w

neopozytywizmie.

Podstawowe działy filozofii:

Ontologia – ogólna nauka o bycie. Obejmuje

kosmologię, psychologie i teologię.

Gnoseologia – ogólna nauka o poznawaniu. Obejmuje

epistemologię (filozofia nauki), logikę i metodologię

(filozofia teoretyczna).

Aksjologia – ogólna nauka o wartościach. Obejmuje

etykę, estetykę, historiozofię, antropologię filozoficzną,

filozofię sztuki, filozofię prawa.

ONTOLOGIA (gr. ontos – istniejące) – nauka o tym co

istnieje, teoria bytu. Badająca ogólną istotę bytów

materialnych i idealnych.

 kosmologia – (gr. kosmos – porządek świata) – nauka o świecie materialnym, inaczej filozofia przyrody zajmująca

się przyczynami, celem i sensem rozwoju świata.

 psychologia – rozumowa nauka o duszy jako substancji prostej,

 teologia – rozumowa nauka o Bogu jako przyczynie

świata.

System poglądów ontologicznych:

Idealizm – filozofia uznająca pierwszeństwo idei nad

rzeczywistością materialną. Uznaje ona obiektywne

istnienie idei jako bytów samodzielnych i uważa byt

materialny jako wtórny w stosunku do świata idei. W

skrajnej postaci odrzuca istnienie rzeczywistości

materialnej i uznaje ją za złudzenie (idealizm subiektywny).

Realizm – filozofia uznająca różne formy współistnienia idei i materii w przeświadczeniu, że obie są bytami

obiektywnymi, wzajemnie dopełniającymi się.

Materializm – filozofia odrzucająca obiektywne istnienie idei, uważająca, że są one w całości wytworem człowieka,

uznająca za to obiektywne istnienie świata materialnego.

Aktywizm – filozofia nie uznająca bytów jako takich. Wg aktywizmu wszystko się tylko „dzieje” i nie ma żadnego

istnienia obiektywnego.

Fenomenalizm – filozofia, która unika pojęcia bytu

obiektywnego i wprowadza w to miejsce pojęcie fenomenu,

czyli zbioru odczuć zmysłowych i/lub psychicznych

odbieranych przez podmiot (czyli w praktyce człowieka) i

składających się na wrażenie „istnienia” określonych

zjawisk.

GNOSEOLOGIA (poznawanie) – obejmuje problematykę

natury poznawania, jego źródeł, wartości, rezultatów i ich

zasięgu.

Główne zagadnienia:

 zagadnienie źródeł poznania (na czym poznanie powinno

się opierać, jakimi metodami ma być prowadzone),

 zagadnienie granic poznania (co może być przedmiotem

poznania),

 zagadnienie prawdy (kwestia definicji i właściwości).

Epistemologia – ogólna teoria wiedzy badająca to co w

naukach jest wspólne, wykrywa zależności miedzy

naukami, stanowi krytyczne studium poznania naukowego.

Logika – (logos – zgodne z rozumowaniem) zajmuje się rachunkiem logicznym i analizą języka: 1. Logika formalna

– tworzy schematy rozumowań od prawdziwych przesłanek

do prawdziwych wniosków, 2. Semiotyka logiczna –

logiczna teoria języka i zakresu poznania.

Systematyka poglądów gnoseologicznych

Irracjonalizm – głosi, że źródłem wiedzy nie jest rozum.

Mistycyzm – za źródło wiedzy pewnej uznaje się ekstazę mistyczną pozwalającą poznać niedostępną dla wszystkich

tajemna prawdę.

Intuicjonizm – indywidualne przeczucie jest jedynym lub głównym źródłem poznania.

Antyirracjonalizm – głosi, że nie ma wiedzy sprzecznej z rozumem.

Racjonalizm – jedynym lub głównym źródłem poznania jest rozum.

- r. skrajny – jedynym źródłem poznawania jest rozum,

- r. umiarkowany – głównym źródłem poznania jest rozum.

Empiryzm – jedynym lub głównym źródłem poznania jest

doświadczenie.

- e. skrajny – jedynym źródłem poznania jest

doświadczenia,

- e. umiarkowany – głównym źródłem poznania jest

doświadczenie.

Aksjologia (gr. aksos – cenny) ogólna nauka o wartościach określających sens ludzkiego istnienia i

działania.

Etyka – (gr. ethicos – zwyczajowy) nauka o moralności.

Wyróżniamy etykę normatywną, opisową i meta etykę.

Estetyka – (gr. aestheticos – wrażliwy) nauka o pięknie i twórczości. Wyróżniamy: teorię wartości estetycznych,

teorię dzieła sztuki, teorię piękna pozaartystycznego, teorię przeżycia i oceny estetycznej, teorie twórczości

artystycznej.

Historiozofia – (gr. historia – badanie, sophia – mądrość) dziedzina, która poszukuje sensu dziejów, ich celu i

sposobów dokonywania się, traktująca przyszłość jako

dopełnienie przeszłości.

Antropologia filozoficzna – (gr. anthropos – człowiek) –

dziedzina badajęca człowieka, jego istotę i naturę oraz rolę

jaką pełni w przyrodzie, społeczeństwie i kulturze.

Filozofia starożytna – okres kosmologiczny.

Charakterystyka okresu kosmologicznego:

• Mała ilość zagadnień,

• Brak precyzji pojęciowej,

• Zainteresowanie przyrodą zewnętrzną (kosmosem),

• Brak wsparcie przez nauki szczegółowe,

• Skupienie uwagi na zjawiskach astronomicznych i meteorologicznych,

• Brak źródeł pisanych,

• Dwa główne źródła filozofii: jońskie i italskie.

Ośrodek joński (empiryczny) - filozofowie przyrody:

Tales z Miletu, Anaksymander, Anaksymenes, Heraklit z

Efezu, Eleaci, Empedokles, Anaksagras, Atomiści.

Ośrodek italski (spekulatywny) – Pitagorejczycy.

Tales z Miletu (ok. 624-547r. p. n. e.) – matematyk,

geodeta, astronom.

1. Podstawowa kwestia: Co było przyczyną i początkiem

wszechświata?

2. Za przyczynę wszechświata uznawał wodę:

- woda jest źródłem życia,

- woda przybiera 3 stany skupienia,

- woda jest żywa i nie potrzebuje dla swego ruchu

przyczyny zewnętrznej,

- wpływy mitologii babilońskiej i egipskiej,

- wpływy mitologii grackiej, w której Okeanos był

pierwszym rodzicem bogów.

3. Przewidział zaćmienie słońca w 585r. pne (data

narodzin filozofii).

4. Pierwszy użył słowa „physis” na oznaczenie świata

zewnętrznego.

5. Twórca odkryć w zakresie geometrii:

- wprowadził pojęcie średnicy koła,

- zauważył, że dwie proste, które się przecinają posiadają

przeciwległe kąty,

- odkrył równość kątów u podstawy trójkąta

równoramiennego.

Anaksymander (610 – 547r. p. n. e.) - geograf.

Za przyczyne powstania świata uznawał apejron

(bezkres) jako element bezpostaciowy, wieczny,

niewidzialny i niezniszczalny.

Jako pierwszy spisywał swoje mysli.

Autor pierwszej mapy.

Wynalazca zegara słonecznego.

Postrzegał Ziemię jako krążek pływający po bezkresie

wód.

Koncepcja powstania świata:

 Atmosfera i ciała niebieskie powstały w wyniku cyrkulacji

ciepła i zimna (idea przeciwieństw),

 Życie powstało z wilgotnego mułu,

 Przodkami ludzi były ryby, z którymi są spokrewnieni.

Anaksymenes (585 – 528r. p. n. e.) – meteorolog.

Za prarzyczynę powstania wszechświata uważał –

powietrze jako przejwa konkretnej rzeczywistości i

nieograniczoności w przestrzeni.

Dowody:

 bez powietrza nie ma życia,

 powietrze podobnie jak dusza istnieje choć jest

niewidoczne.

Ziemia powstała z kompresji powietrza.

Wszelkie byty powstają w drodze zagęszczania lub

rozrzedzania powietrza.

Wpływy mitologii przypisującej wiatrowi moc

zapładniającą.

Heraklit z Efezu (540 -480r. p. n. e.)

Ogień jako praelement wszechrzeczy:

 Ogień jest to siła zarazem destrukcyjna jak i pożyteczna,

 Ogień to ciepło, ciepło to warunek życia,

 Różnorodność i jedność świata wynika z różnorodności

form rzeczy, których każdorazowo elementem jest ogień.

Teoria powszechnej zmienności:

 W świecie dominują przeciwieństwa powodujące wieczny

ruch (panta rei – wszystko płynie),

 Zastosowanie dialektyki jako metody polegającej na ujmowaniu rzeczywistosci w jej sprzecznościach ( nie 9

można dwa razy wejść do tej samej rzeki; wojna i pokój nie istnieją po sobie ale równoczesnie),

 Zmiany w ludzkim zyciu dokonują się podobnie do zmian

w świecie.

Zagadnienie porządku świata:

 Porządek w świecie odradza się cyklicznie za sprawą rozumu,

 Logos (rozum świata) jest postacią ognia wyrażająca niezmienność związków w procesie ciągłej zmienności rzeczy,

 Zmysły informują o świecie w sposób nieprecyzyjny.

SZKOŁA ELEATÓW - Parmenides, Zenon z Elei

Parmenides

- doktryna przeciwna filozofii Heraklita,

- jedność i stałość jako naczelne cechy bytu,

- italskie miasto Elea – ośrodek szkoły.

Teoria bytu:

• Świat ma jedną zasadę lecz składa się z mnogości rzeczy,

• Przeciwieństwa wykluczają się, dlatego świat pełen

przeciwieństw nie jest prawdziwym obrazem bytu,

• Tylko to co istnieje jest bytem, który jest jeden i stały nie mający początku,

• Cechy bytu: wieczność, ciągłość, nieuchronność, niezmienność, niepodzielność, jest podobny do kuli i

ograniczony.

Metoda dedukcyjna:

• Uznawał jedynie poznanie myślowe, odrzucał

doświadczenie,

• Wiedzę wywodził ze złożonych przesłanek ogólnych,

• Ściśle wiązał byt z myślą: „tym samym jest myśl i rzecz,

której myśl dotyczy”.

Natura umysłu:

• Umysł ma naturę bierna i może tylko odtwarzać coś

istniejącego,

• Myśl w swej treści jest tożsama z tym co rzeczywiście

istnieje,

• Myśl ma charakter konkretny dlatego utożsamiana jest z

konkretnym bytem.

NATURALIZM – Ananaksagoras, Empedokles 490 – 430r.

p. n. e.

Teoria materii:

Istnieją cztery główne składniki świata – żywioły

(pluralizm): woda, powietrze, ogień i ziemia. Cztery

rodzaje skupienia stanowią cztery rodzaje materii.

Składniki proste ulegają ciągłemu procesowi mieszania

się.

Proste składniki są wieczne, złożone rzeczy powstają i

giną.

Wzajemne zachowanie się ciał wynika z ich

podobieństwa a różnice mają charakter ilościowy i

strukturalny.

Przygotowanie podstaw do rozwiązań natury

chemicznej.

Teoria sił (zmiany):

Rozdzielenie siły i materii.

Wyróżnienie dwóch sił, które poruszają żywiołami:

miłość i niezgoda.

Stan świata zależy od dominacji danej siły w danym

czasie, stąd:

 Stan pierwotny (bez działania sił),

 Okres działania niezgody,

 Stan chaosu,

 Okres działania miłości (łączenie elementów podobnych,

powstanie harmonii).

Ciała biologiczne powstały na zasadzie przypadku, a

istoty niedoskonałe (rośliny) powstały przed doskonałymi

(zwierzęta).

Dopuszczenie poznania zmysłowego (głównie poprzez

wzrok).

Mądrość ludzi zależy od proporcji żywiołów w

człowieku (równe proporcje – mędrzec).

ATOMIZM – Demokryt z Abdery (460 – 360r. p. n. e.) Atomistyczna teoria materii:

• Materia składa się z atomów, które są niepodzielne i

niezmienne, poruszają się w przestrzeni (próżni), są w

ciągłym ruchu, stąd pewne ciała powstają i giną (układ

atomów rozpada się),

• Posiadają własności geometryczne: kształt, położenie w

jakim występują, maja kształt kulek,

• Atomy to stała, nigdy nie giną w przestrzeni.

Teoria poznania:

• Zmysły mają charakter subiektywny,

• Istnieją dwa rodzaje wiedzy:

- zmysłowa – wiedza ciemna,

- umysłowa – wiedza pochodząca z rozumu – prawdziwa.

• Wszelkie zjawiska maja charakter przyczynowo-skutkowy

(determinizm), materialny i mechanistyczny.

• Rozum jest ludzką władzą, nie ma innej siły rozumnej.

• Dusza podobnie jak ciało składa się z atomów, które są

drobne, ruchliwe i regularne.

Pitagorejczycy

Pitagoras (570 -490r. p. n. e.)

• Założyciel ruchu o nazwie „Związek Pitagorejski”,

• Związek Pitagorejski – stowarzyszenie o cechach etycznych, religijnych, politycznych o charakterze

doryckim (surowy tryb życia i myślenia).

• Związek propagował życie ascetyczne, kontemplacyjne

oraz pracę naukową. Z czasem podzielił się na dwa nurty:

- nurt mistyczny – akuzmatycy,

- nurt naukowy – matematyczny.

Najbardziej znani pitagorejczycy:

1. Pitagoras – założyciel ruchu, nie pozostawił prac,

2. Filoas – spisał nauki pitagorejczyków,

3. Emytas – założyciel związku w Tebach,

4. Ksenofil – założyciel związku w Atenach.

Pitagorejskie znaczenie liczb:

• Liczba jest podstawową zasadą bytu (arche) tworzacą i

kierującą ładem i kształtem świata,

• Rzeczy nie mają innych własności poza geometrycznym

kształtem (wszystko jest liczbą),

• Liczba nie jest abstrakcją lecz wielkością przestrzenną o

realnym kształcie i realnej sile w przyrodzie,

• Świat ma charakter dwiostyczny, stąd dualizm

przeciwieństw w świecie (spokój – ruch, dobro – zło).

Symbolika liczb:

1 – punkt, 2 – linia, 3 – figura geometryczna płaska, 4 –

ciało geometryczne (przestrzenne),

5 – własności ciał fizycznych (barwa), 6 – życie, 7 – duch, 8 – miłość, 9 – roztropność, sprawiedliwość, 10 –

doskonałość świata (tzw. arcyczwórka 1+2+3+4=10).

Odkrycia naukowe:

• geometria – m. in. Twierdzenie Pitagorasa, suma kątów

trójkąta wynosi 180o ,

• matematyka – liczby parzyste i nieparzyste, liczby

wymierne i niewymierne, liczby kwadratowe,

• akustyka – ruch jako przyczyna dźwięku, matematyczna

prawidłowość dźwięku,

• astronomia – wprowadzenie terminu kosmos (ład,

porządek), kula jako najdoskonalsze ciało, ziemia posiada kształt kuli, który da się ująć tylko matematycznie, ziemię

otacza powietrze a przestrzeń jest próżnią, w sferach

gwiazd panuje regularność i harmonia, ruch osiowy Ziemi

tłumaczy zjawiska astronomiczne w tym pojawianie się

nocy i dnia.

Główne dogmaty Akuzmatyków (nurt mistyczny):

• dusza istnieje oddzielnie od ciała, mimo, że jest do niego

podobna,

• dusza jest nieśmiertelna, doskonalsza i potężniejsza od

ciała,

• ciało jest dla duszy więzieniem,

• dusza jest więziona w ciele za popełnione winy,

• dusza będzie wyzwolona z ciała, gdy się oczyści i

odpokutuje winy,

• życie cielesne służy wyzwoleniu duszy,

• dusza może łączyć się z dowolnym ciałem (reinkarnacja),

• propagowanie wegetarianizmu jako zapobieganie

spożywania wcielonej istoty duchowej,

• propagowanie praktyk religijnych (misteria) jako drogi do

uwolnienia duszy od ciała.

Humanistyczny okres filozofii greckiej – V – IV w. p. n.

Charakterystyka okresu humanistycznego:

Ateny – stolica grackiej kultury,

Złoty wiek kultury starożytnej (rozwój kultury i nauki),

Humanizacja przedmiotu filozofii (zainteresowanie

człowiekiem i jego wytworami),

Pojawienie się prac filozoficznych,

Rozwój nauk szczegółowych – matematyka, astronomia,

medycyna – Hipokrates, lingwistyka, historia – Tucydydes.

SPOSOBY UPRAWIANIA FILOZOFII:

- prąd humanistyczny – sofiści, Sokrates,

- prąd systemów filozoficznych – Platon, Arystoteles.

SOFIŚCI:

• Nurt umysłowy funkcjonujący w Grecji w V – IV w. p. n.

e.,

• Nurt niejednolity, nie tworzący szkoły, którego

przedstawiciele należeli do elit intelektualnych. Byli

nauczycielami, mówcami, wychowawcami, działaczami

politycznymi.

• Działalność wynikała z zapotrzebowania na wiedzę

teoretyczna przynoszącą efekty praktyczne w postaci

sukcesu w życiu politycznym i społecznym,

• Nurt antropocentryczny, skupiający uwagę na kulturze,

prawie, polityce, religii, moralności, poezji, retoryce,

dziedzinach ułatwiających osiągnięcie przewagi w

dyskusjach.

• Sofiści jako pierwsi zajęli się problemami estetyki

(Gorgiasz),

• Głowna teoria poezji skupiająca trzy elementy:

- poezja nie wytwarza przedmiotów realnych lecz

podobieństwa,

- wzbudzanie w umyśle słuchaczy danego nastawienia

(iluzja),

- wywołanie reakcji emocjonalnych (radość, ulga) w celu

psychicznego oczyszczenia,

• Główni przedstawiciele: Gorgiasz,, Hippiasz.

Protagoras (480 – 410r. p. n. e.) – pochodził z Abdery, działał w Atenach, oskarżony o ateizm zginął w trakcie

ucieczki na Sycylię.

Przedmiot badań:

• zainteresowanie badaniami humanistycznymi a nie

przyrodniczymi,

• podporządkowanie działalności badawczej praktycznym

celom nauki: „Zaradność zarządzaniu domem i

państwem oraz możliwie największa sprawność w

działaniu i mówieniu”,

• prowadzenie badań empirycznych, stwierdzających fakty,

związki między nimi zachodzące i na tej podstawie

przewidywanie przyszłych faktów,

Teoria poznania:

• nieufność w stosunku do wiedzy i możliwości poznawczych

człowieka,

• dopuszczenie poznania tylko za pomocą zmysłów

(sensualizm),

• prawda posiada charakter indywidualny, zależy od danego

człowieka (relatywizm),

• powszechnie obowiązujące prawdy są wynikiem umowy i

dotyczą poglądów w zakresie mowy, prawa, moralności,

religii (konwencjonalizm) i służą silnym dla zabezpieczenia

ich interesów.

Sokrates (469 – 399r. p. n. e.) – urodził się i zmarł w Atenach. Nie pozostawił źródeł pisanych, żył wraz z

rodziną w biedzie. Człowiek o silnej budowie ciała ale mało

estetycznej, łagodny o dużym poczuciu humoru. Poświęcił

się działalności nauczycielskiej, ucząc jak korzystać z

rozumu w celu osiągnięcia cnoty. Rozmawiając z ludźmi

zmuszał ich do zastanowienia się nad ich sprawami i

umiejętnościami. W 70 roku życia został oskarżony przez

Anytosa i Likona o bezbożność i demoralizację młodzieży.

Został skazany na śmierć. Ostatnie dniu życia spędził na

rozmowach z uczniami. Nie skorzystał z proponowanej

przez nich ucieczki w imię posłuszeństwa prawu.

Zajmował się tylko filozofia człowieka, kwestiami

etycznymi i logicznymi.

Poglądy etyczne:

• cnota jako dobro bezwzględne. Cnota to tężyzna,

dzielność, sprawność w działaniu zrelatywizowana do

wieki, płci,

• cnota sokratejska – sprawiedliwość, odwaga, panowanie

nad sobą, wywodzące się z natury, nie ustalona przez

człowieka jako powszechna, obiektywna i najwyższa

wartość i dobro moralne,

• „Czyż nie wstydzisz się dbać o pieniądze, sławę,

zaszczyty, a nie o rozum, prawdę i o to, by dusza stała się

najlepsza”.

• Cnota a szczęście. Cnota prowadzi do pożytku i szczęścia, bowiem tylko to co dobre jest pożyteczne, stąd z czynów

dobrych wypływa pożytek przynoszący korzyści i w

konsekwencji szczęście,

• Cnota jest wiedzą (intelektualizm etyczny):

- zło pochodzi z nieświadomości i braku wiedzy,

- wiedza jest tym samym co cnota, potrzebna jest zatem

wiedza o sprawiedliwości i odwadze nie o kosmosie i

żywiołach,

- cnoty można się uczyć, nie jest ona wrodzona, jej

posiadanie zależy od samego człowieka,

- cnota jest jednością (wszystkie cnoty są wiedzą), ludzie

dążąc do szczęścia powinni posługiwać się wiedzą.

Poglądy logiczne:

Metodologia poszukiwania wiedzy składająca się z dwóch

następujących po sobie części:

1. metoda elenktyczna (zbijania) – polega na doprowadzaniu

do absurdu poprzez przyjmowanie fałszywej tezy

poważnie i pytaniami doprowadzenie do twierdzenia

sprzecznego z ta tezą, uzyskując wiedzę niewiedzy –

uzyskując kryterium wiedzy (wiem , że nic nie wiem),

krytyka teorii poznania,

2. metoda mauetyczna (sztuka położnicza):

• każdy człowiek nosi w sobie wiedzę, tyle, że nie zawsze uświadomioną, stąd wymagającą pomocy nauczyciela,

• poszukiwanie wiedzy zaczyna się od stwierdzenia faktów

znanych i uznanych dotyczących codziennej aktywności

człowieka (np. rzemieślnika, artysty), a następnie poprzez

analogię przechodzi się do czynności moralnych

ukazywanie zalet i wad tych czynności),

• analogia pozwala ustalić zakres i określenie danego

pojęcia nie treść, na zasadzie poszukiwania cech

wspólnych (np. odwaga),

• znajomość rozumienia pojęć prowadzi do wiedzy a ta do

cnoty.

Cynicy (gr. kynikos – psi, cyniczny) próba łączenia

poglądów Sofistów i Sokratesa.

Antystenes – założyciel szkoły, pisarz ceniony za styl, pochodzi z proletariatu ateńskiego, wykładał w Gimnazjum

Cynosarges.

Poglądy:

• materialistyczna koncepcja przyrody 9istnieja tylko

konkretni ludzie i rzeczy,

• postrzeżenia są źródłem poznania nie zaś pojęcia

(sensualizm),

• najważniejszą rzeczą w życiu jest cnota, ona wystarcza do szczęścia, wszystko inne jest obojętne (różnica między

Sokratesem a cynikami),

• wolność i niezależność daje zobojętnienie na wszystko

poza cnotą,

• proponowanie równouprawnienia kobiet, zniesienie

niewolnictwa i innych nierówności społecznych (byli

kosmopolitami),

• zaczęli od teorii przechodząc do praktyki (Diogenes z

Synopy mieszkał w beczce), wyzbyli się własności i dóbr

kultury, zwalczali osiągnięcia cywilizacyjne w stylu

grubiańskim i drastycznym, odchodząc powoli od filozofii

(idee odpowiadające wczesnemu chrześcijaństwu).

Cyrenaicy – Arystyp z Cyreny, Teodoros, Ateista, Hegujasz

– próba połączenia poglądów Sofistów i Sokratesa.

Arystyp z Cyreny – założyciel szkoły, wiódł życie dworaka i światowca, wiele podróżował.

Poglądy:

•

sprawy praktyczne życia człowieka są ważniejsze od

teoretycznych,

•

wiedza jest względna bowiem dostarczana jest przez

zmysły (poznajemy tylko własne stany, a nie rzeczy, które

te stany wywołują) – hedonizm,

Główne tezy hedonizmu:

•

przyjemność jest jedynym dobrem,

•

przyjemność jest stanem przelotnym, trwającym tyle

ile trwa bodziec a szczęście to zespół przyjemności, należy

chwytać wszelkie przyjemności (carpe diem),

•

przyjemność jest natury cielesnej,

•

przyjemność jest stanem pozytywnym (brak cierpienia

to jeszcze nie przyjemność),

•

przyjemność różni się tylko intensywnością, nie

jakością.

Uczniowie Arystypa poglądy łagodzili zbliżając się w nich do

cyników.

Platon – (427 -347r. p. n. e.) – żył w czasach rozkwitu Aten. Jego prawdziwe imię – Arystokles. Pochodził ze

znamienitej rodziny, otrzymał staranne wychowanie. W

wieku 20 lat poznał Sokratesa i był jego uczniem przez 8

lat. Podróżował przez 12 lat. W wieku 40 lat założył szkołę:

„Akademia Platońska”, gdzie znajdował się napis: „Niechaj

nikt, kto nie zna matematyki, tu nie wchodzi”.

Publicystyka:

Napisał 35 dialogów, około 39 pism na podobieństwo

tragedii grackiej. Główne dialogi: Obrona Sokratesa (o

odwadze), Eutyfron (o pobożności), Protagoras (o cnocie),

Gorgiasz (o retoryce), Kratyl (o języku), Fajdros (o

stosunku duszy do idei), Fedon (o nieśmiertelności duszy),

Uczta (o miłości).

TEORIA IDEI:

Rozszerzenie poglądu SOKRATESA o zawartości wiedzy

pewnej w pojęciach, z pojęć etycznych na wszelkie

pojęcia, co spowodowało pytanie o naturę rzeczywistości,

którą poznajemy za pomocą pojęć.

Rzeczy są zmienne i różnorodne, nie mogą być zatem

przedmiotami pojęć

Przedmiotami pojęć są byty niezmienne – IDEE

których jest wiele i które tworzą odrębny świat.

Istnieją niejako 2 rodzaje bytu:

− poznawany przez zmysły ( rzeczy)

− poznawany przez pojęcia (idee)

Idee istnieją i są wzorami rzeczy, które stają się i

ulegają zniszczeniu

świat postrzegany przez człowieka jest odwzorowanym

światem idei ( mit jaskini )

Platon nie określił do końca natury idei pomijając je

zarówno w sensie logicznym ( istniejącym dla umysłu)

jak i religijnym ( realność boska niedostępna dla

człowieka)

TEORIA PRZYRODY:

Przyroda to zespół organiczny ułożony celowo i

rozumnie ale mechanicznie

Twórcą świata jest DEMIURG ( PÓŁÓ), który posłużył

się do jego tworzenia ideami, konstruując go możliwie

najdoskonalszym

Materia ma charakter wieczny i jest tworzywem świata

ale jest niedoskonała i powiązana ze złem

Wszechświat i planety mają swoje dusze, bowiem

posiadają w sobie źródła ruchu

Istnieją dwa rodzaje poznania:

− rozumowe – poznaje idee, jest wrodzone, prawidłowe i

cenniejsze

− zmysłowe – poznaje rzeczy

Czystą metodą naukową jest DIALEKTYKA ( bez

obrazowe myślenie, szukanie prawdy na drodze

zestawienia pojęć i twierdzeń, ich analizy i syntezy, na

podobieństwo uprawiania matematyki )

TEORIA DUSZY:

Dusza jest czynnikiem życia, które samo się

wprowadza w ruch, jest ona przeciwieństwem materii

Dusza jest pierwiastkiem nieśmiertelnym w człowieku,

spełnia funkcję poznawczą, ciało zaś i jego narządy są

jedynie narzędziem

Dusza ma 3 oblicza:

−ROZUMNE

−IMPULSYWNE

−ZMYSŁOWE

Cechy duszy:

−nieśmiertelność

−niezależność od ciała

−niezłożoność

−wyższość nad ciałem, wynikająca ze stopnie

doskonałości

−nieśmiertelność ( dusza jest wieczna, podlega sądowi

pośmiertnemu i zmianie ciał)

ETYKA:

Cnota to ład i harmonia duszy

Cnota towarzyszy każdemu obliczu duszy:

−ROZUMNEJ-Mądrość

−IMPULSYWNEJ – Męstwo

−POŻĄDLIWEJ – Panowanie nad sobą

−CNOTĄ ŁĄCZĄCĄ I SPRAWUJĄCĄ NADZÓR JEST – Cnota

sprawiedliwości

Dobra dzielą się na realne i idealne, tworzące

hierarchię analogicznie jak w świecie przyrody( IDEE i

RZECZY)

Na czele dóbr stoi IDEA DOBRA, A DOBRA REALNE SĄ

POCZĄTKIEM I ETAPEM W DRODZE DO DÓBR

IDEALNYCH( PIĘKNO DUSZ JEST WIĘKSZE OD PIĘKNA

CIAŁA)

MIŁOŚĆ PLATONICZNA – Miłość Nadzmysłowa

TEORIA PAŃSTWA:

Skonstruowana wg. idei dobra i sprawiedliwości

Państwo powinno być skonstruowane – zbudowane na

podobieństwo organizmu, którego części są zależne od

całości a nie odwrotnie( całość zależy od części) i

posiadać jeden cel.

Państwo musi być oparte na wiedzy, rządzić powinni

filozofowie

Do państwa powinni należeć ludzie tylko mu potrzebni

czyli FILOZOFOWIE, STRAŻNICY i RZEMIEŚLNICY( te 3

stany ludzi odpowiadają 3 cnotom MĄDROŚĆ –

FILOZOFOWIE, MĘSTWO – STRAŻNICY, PANOWANIE

NAD SOBĄ – RZEMIEŚLNICY)

Państwo musi być hierarchiczne i ascetyczne

( wyrzeczenie się posiadania na rzecz państwa )

Z państwa idealnego należy usunąć artystów, bowiem

sztuka jest naśladownictwem rzeczy realnych i wpływa

ujemnie na kondycję państwa jako całości

ARYSTOTELES (384-322r pne)

ŻYCIORYS:

1. Urodzony w Stagine, pochodził z rodziny lekarskiej ,

jego ojciec był lekarzem Króla Macedońskiego FILIPA.

2. Przez 20 lat był uczniem i nauczycielem AKADEMII PLATOŃSKIEJ z której wystąpił po śmierci PLATONA,

również w okresie doktrynalnym

3. W 343 r. p. n. e. powołany został przez FILIPA

MACEDOŃSKIEGO na nauczyciela ALEKSANDRA

MACEDOŃSKIEGO , którego opuścił gdy ten sprzeciwił się

IDEOM PANHELEŃSKIM i rozpoczął pochód na AZJĘ

4. W 335 r. p. n. e. założył szkołę LICEUM w LIKEONIE

nazwane także Szkołą Perypatetycką ze względu na

sposób prowadzenia dyskusji podczas spacerów ( gr

PERIPATETIKOS – spacerujący ) którą kierował do 323 r.

p. n. e.

5. Po śmierci ALEKSANDRA MACEDOŃSKIEGO oskarżony

o bezbożność wyjechał do CHALIKS gdzie w końcu zmarł.

•

Wbrew temu co twierdził Platon, ludzie nie posiadają

ukrytej pamięci idealnego świata, lecz cała ich wiedza

pochodzi z doczesnego doświadczenia. Arystoteles

stwierdził, że dużo rozsądniejsze jest przyjęcie, że ludzie

rodzą się z niezapisanym umysłem, który zapełnia się

myślami na skutek codziennych doświadczeń życiowych.

Myśli jednak żyją później własnym życiem i część ludzkich

rozumowań ulega rozmaitym wypaczeniom i dziwactwom.

Przyjmując to założenie Arystoteles doszedł do wniosku,

że aby uporządkować ludzkie myśli i wykazać które z nich

są adekwatne do rzeczywistości, a które nie, należy

stworzyć naukę o samym myśleniu jako takim. Naukę tę nazwał logiką (pierwotnie zwaną analityką).

Podział nauk

Arystoteles dokonał trichotomicznego podziału nauk:

•

teoretyczne - których celem jest formułowanie

wiedzy dla niej samej (metafizyka, fizyka i matematyka)

•

praktyczne - których celem jest formułowanie wiedzy

dla osiągnięcia doskonałości moralnej (etyka, polityka)

•

pojetyczne (wytwórcze) - których celem jest

formułowanie wiedzy, za pomocą której można wytwarzać

określone przedmioty.

W opinii Arystotelesa, nauki teoretyczne są najbardziej

wartościowe, a tym samym najwyżej usytuowane w

hierarchii, ze względu na fakt, że opisują wiedzę dla samej wiedzy. Wśród nauk teoretycznych, największą wartość

reprezentuje metafizyka, która dąży do zaspokojenia tylko i wyłącznie ludzkiej potrzeby czystego poznania.

Metafizyka

Metafizyka, jako dyscyplina najdoskonalsza, usytuowana na

szczycie hierarchii nauk, zajmuje się badaniem:

• przyczyn i zasad rzeczywistości,

• bytu jako bytu,

• substancji,

• Boga i tego, co transcendentne.

Forma i materia:

Arystoteles odrzucił platoński dualizm rzeczy materialnych i idei. Uważał on, że idee "nie przyczyniają się też w żaden sposób do poznawania innych rzeczy ani do wyjaśniania ich

istnienia, bo nie znajdują się w poszczególnych rzeczach,

które

nich

uczestniczą".

Jego zdaniem istota rzeczy (substancja, ο σ

ὐ ία ousia)

zawiera się w niej samej.

W miejsce dualizmu platońskiego powstał jednak inny: materii i formy. Forma była odpowiednikiem idei platońskiej, lecz nie jako osobny, niezależny byt, a jako coś nadające kształt i postać materii – tworzywu. Relację między formą a materią można więc sobie wyobrazić jak

relację między naczyniem a wodą, albo gliną i palcami garncarza.

Teoria państwa

Z etyki wynikała już logicznie teoria państwa. W tej dziedzinie Arystoteles twierdził, że państwo jest naturalną

formą społeczeństwa ("człowiek jest z natury stworzony do życia w państwie"). Tak samo jak każda forma państwo powinno być więc dobrze dopasowane do społeczeństwa i

warunków w których żyje. Oznaczało to w praktyce, że różne formy państwa są dobre dla różnych społeczeństw.

Jedne społeczeństwa wymagają monarchii a inne dobrze funkcjonują w warunkach

demokracji. Jednak 30

pierwotniejsza od państwa rodzina (wspólnota domowa), z połączenia których powstaje gmina, a dopiero z połączenia gmin – państwo. Arystoteles opowiadał się wbrew

Platonowi za poszanowaniem własności prywatnej, ale jednocześnie uważał za usprawiedliwioną instytucję

niewolnictwa.

Teoria „złotego środka”

W swoim postępowaniu człowiek powinien kierować się

"złotym środkiem", który jest określany przez jego rozum, gdyż jest to droga do osiągnięcia szczęścia, najwyższego dobra, które jest naszym celem ostatecznym.

Wynika z tego, iż człowiek powinien podążać drogą "złotego środka" – nie ignorować żądz, ale też nie może się im

podporządkowywać, nie może im ulegać. Jego działanie ma

być umiarkowane, ale ma jednocześnie przynosić mu

przyjemność. Żądze muszą zostać zaspokojone, ale w

sposób umożliwiający harmonijny rozwój także rozumnej

części duszy, która to dusza powinna oprócz nabywania

wiedzy kultywować również umiejętności panowania nad

żądzami, poprzez silną wolę, odwagę i rozsądek.

Document Outline

Podział nauk
Teoria państwa