Wykład 34

Ks. Mirosław Łanoszka

Bliskość zbawienia mesjańskiego (Księga Zachariasza)

Prowadzący: Co wiemy o Ŝyciu i dziele proroka Zachariasza?

Wykładowca: Po Księdze Aggeusza na miejscu jedenastym w zbiorze Dwunastu Proroków znajduje

się Księga Zachariasza. Hebrajskie imię proroka Zekar-jah znaczy „oby Bóg (Jahwe) pamiętał”. Z tek-

stu samej księgi dowiadujemy się, Ŝe Zachariasz był synem Berekiasza, syna Iddo (Za 1,1.7). Księga

Ezdrasza (5,1;6,14) wspomina „Zachariasza, syna Iddo”, jako tego, który wzywał lud izraelski do od-

budowy świątyni, a w Księdze Nehemiasza (12,16) pojawia się Zachariasz, który jest głową kapłań-

skiego rodu Iddo. Z powodu wyraźnego zainteresowania świątynią i jej liturgią, a takŜe wzmianką o

ojcu Zachariasza, którym był znajdujący się na liście kapłanów wracających z wygnania babilońskiego

Iddo (Ne 12,4.16), część uczonych sugeruje, Ŝe sam prorok mógł być równieŜ kapłanem. Księga Za-

chariasza z powodu istotnych róŜnic literackich i teologicznych dzieli się na dwa odrębne dzieła, które

mają równieŜ dwóch róŜnych autorów. Pierwsze z nich tworzą rozdziały Za 1-8, nazywane Pierwszym

Zachariaszem (Proto-Zachariasz), albo po prostu Zachariaszem, natomiast drugie obejmuje fragment

Za 9-14, określany umownie Drugim Zachariaszem (Deutero-Zachariasz). Pierwsza część tego pisma

zawiera autentyczne wyrocznie proroka działającego w szóstym stuleciu przed Chr. Wypowiedzi z te-

go okresu moŜna datować dokładnie na lata 520-518 przed Chr. Ówczesna sytuacja historyczna, kiedy

to Zachariasz doświadczał wizji i słyszał BoŜe słowa, jest taka sama jak kontekst religijny i polityczny

wystąpień Aggeusza. Posłannictwo Zachariasza wypełniała świadomość bliskości królestwa mesjań-

skiego, dlatego prorok pragnie odpowiednio przygotować swój naród na zamieszkanie pośród niego

samego Boga. Nic zatem dziwnego, Ŝe Księga Zachariasza podkreśla w tym względzie znaczenie Jero-

zolimy, a zwłaszcza wagę odbudowy świątyni na Syjonie, gdzie jest mieszkanie Boga. Zachariasz

uwypuklił takŜe rolę Jozuego i Zorobabela, którzy jako przedstawiciele władzy religijnej i cywilnej,

mieli działać wspólnie dla dobra mesjańskiego ludu. Druga część tego pisma (Za 9-14), która prawdo-

podobnie pochodzi od anonimowego proroka z IV w. przed Chr., zawiera bardzo waŜne zapowiedzi

mesjańskie i eschatologiczne, które są często cytowane przez autorów Nowego Testamentu.

Prowadzący: Naszkicujmy zatem najwaŜniejsze elementy religijnego przesłania Księgi Zachariasza.

Wykładowca: Przypomnijmy, Ŝe dominującym tematem pierwszej części Księgi Zachariasza, na którą

składa się zbiór wizji uzupełniony róŜnymi dodatkami, jest nadejście królestwa mesjańskiego. Będzie to

czas zbawienia, kiedy to Bóg zamieszka pośród swojego ludu, udzielając hojnie swojego błogosławień-

stwa Izraelowi, a takŜe pogańskim narodom. Bliskość królestwa mesjańskiego, realizującego się w Bo-

Ŝym zamieszkaniu pośród ludu, sprawia, Ŝe prorok wszystkie swoje pouczenia kieruje do narodu, by w

ten sposób przygotować go na te wydarzenia. Ta pierwsza część dzieła Zachariasza (Za 1-8) charaktery-

zuje się niezwykłym językiem obrazów literackich i symboli, bliskich apokaliptycznemu stylowi. O ile

klasyczne proroctwo włącza zapowiedzi BoŜego sądu w bieg historycznych wydarzeń, to apokaliptyka

widzi ten element w finalnym akcie dziejów ludzkości. ChociaŜ Zachariasz posługuje się typowymi dla

apokaliptycznego stylu komponentami (wizje, angelologia, motywy mitologiczne, idea odnowienia świa-

ta), to jednak umieszcza zapowiadane wydarzenia zbawcze w ramach historycznej perspektywy, stąd

moŜna mówić, Ŝe jest on prekursorem tego nurtu. Dzieło Zachariasza jest przepojone mesjanizmem. W

pierwszych sześciu rozdziałach zbawcze nadzieje i zapowiedzi zostały odniesione do postaci Zorobabela

i Jozuego, natomiast wizja mesjańskich czasów znajduje się w Za 7-14. Religijne przesłanie drugiej czę-

ści Zachariasza (Za 9-14) zostało zawarte w całej kolekcji proroctw, których motywem przewodnim jest

temat zbawienia mesjańskiego. Drugi Zachariasz zapowiada, Ŝe to zbawienie dokona się po zwycięŜeniu

wrogów Judy, po którym nastanie uniwersalne królestwo BoŜe. W wyniku tej eschatologicznej walki

1

dokona się odrodzenie całej rzeczywistości i zjednoczenie rodzaju ludzkiego. Mamy tutaj do czynienia

ze zbawczym działaniem Boga-Zbawiciela, w którym nie pojawia się postać Mesjasza. Jednak w drugiej

części Księgi Zachariasza znajdują się równieŜ fragmenty zawierające mesjanizm osobowy, w których

autor do tradycyjnego obrazu Mesjasza dodaje kilka nowych cech. Drugi Zachariasz mówi, Ŝe ten Me-

sjasz jest pokornym królem, który przybywa na osiołku do Jerozolimy, by przynieść miastu pokój i

chwałę (Za 9,9-10). Autor kreśląc kolejne nowe rysy postaci Mesjasza osobowego dodaje, Ŝe ten spra-

wiedliwy i skromny król jest równieŜ dobrym pasterzem, troszczącym się o owce (Za 11,4-17), który

złoŜy z siebie ofiarę przebłagalną (Za 12,1-13,6). Ewangeliści wiele razy odwołują się do tekstu Zacha-

riasza (9-14) w opisach męki Chrystusa. Uroczysty wjazd Jezusa na „źrebięciu oślicy” do Jerozolimy

przed męką (por. Mt 21,1-11) został zinterpretowany jako wypełnienie proroctwa Zachariasza (Za 9,9-

10). Pan Jezus odwołał się do fragmentu Za 13,7, kiedy zapowiadał ucieczkę swoich uczniów po aresz-

towaniu w Ogrodzie Oliwnym (Mt 26,31; Mk 14,27). Kiedy Ewangelista Mateusz mówi o kupnie pola

Garncarza za srebrniki porzucone przez Judasza (Mt 27,7) stwierdza wypełnienie się proroctwa Za

11,13. TakŜe ewangelista Jan (J 19,37) w opisie przebicia boku Chrystusa na krzyŜu nawiązuje do Za

12,10. Autorzy Ewangelii wybierając poszczególne teksty Zachariasza wskazali na ich mesjański sens.

Drugi Zachariasz przekazuje nam, Ŝe zbawcze działanie Boga i Jego Mesjasza osiągnie swój finał w

ustaleniu nowego nieba i nowej ziemi oraz nowego ludu BoŜego.

Ks. Piotr Łabuda

Apokalipsa św. Jana

Prowadzący: Apokalipsa św. Jana – księga, która dla wielu jest tajemnicą i zagadką. Chyba rzeczywi-

ście księga ta jest dla nas jakby zakrytą.

Wykładowca: Dla wielu chrześcijan Księga Apokalipsy jest niezwykle tajemniczą. Jest to po części

zrozumiałe, jeśli się pamięta, Ŝe jej treść, której podstawowym środkiem wyrazu jest symbol, który

niejako z załoŜenia zawiera w sobie wiele niejasności i często niepokoi człowieka. MoŜna jednak, a

nawet trzeba chcieć tę księgę – Objawienie dane św. Janowi, poznawać.

Prowadzący: Co oznacza nazwa „apokalipsa”?

Wykładowca: Pierwszy wiersz ostatniej Księgi Nowego Testamentu staje się równocześnie jej tytułem:

Apokalypsis, tzn. Objawienie. Nie jest to jednak termin związany wyłącznie z ostatnią księgą Nowego

Testamentu. Występuje on bowiem często w tekstach biblijnych. Najczęściej przez słowo objawienie –

apokalipsa, rozumiemy objawienie się Jezusa Chrystusa, sprawiedliwego sądu Boga, chwały Boga,

chwały Jezusa, objawieniu się synów BoŜych i wiary. Jednocześnie słowo to oznacza dar odkrywania

rzeczy tajemnych, udzielonym wybranym chrześcijanom, który to dar daje im głębsze poznanie.

Słowo apokalipsa, oznaczające odkrycie czegoś nieznanego, będąc tytułem ostatniego nowotestamen-

talnego pisma, jest terminem technicznym na określenie całego gatunku literackiego, do którego naleŜy

wiele pism o podobnym charakterze. Wato pamiętać, Ŝe na terenach Judei literatura określana mianem

apokaliptycznej przeŜywała swój rozkwit między między powstaniem machabejskim a powstaniem

Bar Kochby (lata 170 przed Chr. a 135 po Chr). Powstające wtedy dzieła miały za zadanie obronę tra-

dycji oraz zapowiedź wyzwolenia Izraela z ucisku.

Prowadzący: Patrząc jednak na język Apokalipsy św. Jana, moŜna rzeczywiście odczuć swoistego ro-

dzaju zniechęcenie.

2

Wykładowca: Jest rzeczą znamienną, Ŝe w księdze Apokalipsy zauwaŜamy liczne wady językowe.

Według niektórych komentatorów Ŝaden inny dokument literacki staroŜytnego świata greckiego nie

charakteryzuje się tak duŜą ilością błędów gramatycznych i składniowych. Czasami moŜna nawet od-

nieść draŜnienie, iŜ autor Apokalipsy celowo lekcewaŜy wszystkie podstawowe reguły greckiej grama-

tyki i składni.

Według niektórych znacząca liczba błędów i niekonsekwencji czasowych w stosunku do klasycznej

greki moŜe być efektem słabego przekładu z aramejskiego oryginału. Pogląd ten jednak nie wydaje się

słusznym. Bardziej moŜliwą wydaje się opinia według której słaby język grecki moŜe być wynikiem

tego, Ŝe autor księgi pisał w j. greckim, myśląc po hebrajsku.

Mówiąc o języku Księgi Apokalipsy, naleŜy podkreślić duŜą ilości liczb, symboli, obrazów. Elementy

te będąc charakterystycznymi dla tego gatunku literackiego, stają się problemem dla czytelnika.

Prowadzący: Wydaje się, Ŝe sam tekst Apokalipsy wskazuje czas i miejsce powstania Księgi Objawień

Wykładowca: Rzeczywiście, na samym początku autor stwierdza: „Ja, Jan, wasz brat i współuczestnik

w ucisku i królestwie, i wytrwałości w Jezusie, byłem na wyspie, zwanej Patmos, z powodu słowa Bo-

Ŝego i świadectwa Jezusa. Doznałem zachwycenia w dzień Pański i posłyszałem za sobą potęŜny głos

jak gdyby trąby mówiącej: «Co widzisz, napisz w księdze i poślij siedmiu Kościołom»” (Ap 1, 9-11).

Z tych słów moŜna wnioskować, iŜ Jan otrzymał objawienie dotyczące siedmiu Kościołów na wyspie

Patmos w niedzielę. Jednak ze względu na wyniki krytyki redakcji ów termin i miejsce niektórzy ko-

mentatorzy łączą jedynie z siedmioma listami, niekoniecznie z resztą Apokalipsy.

Według św. Ireneusza i innych staroŜytnych pisarzy Apokalipsa powstała pod koniec panowania cesa-

rza Domicjana (81-96), czy teŜ Wespazjana (69-79). Są jednak i świadectwa (np. Kanon Muratoriego),

według których ostatnia Księga Nowego Testamentu powstała za czasów prześladowań Nerona (54-

68).

Współcześni komentatorzy, którzy podkreślają jedność całego tekstu Apokalipsy mówią o powstaniu

Apokalipsy w czasach Domicjana. Ci zaś, którzy opowiadają się za dłuŜszym procesem redakcyjnym,

czyli powstawaniem Apokalipsy w dzisiejszym kształcie w pewnych etapach, mówią o powstaniu

pierwszych tekstów za czasów Nerona, potem o złoŜeniu i publikacji całości, co mogło mieć miejsce

za czasów cesarza Domicjan, czy nawet Wespazjana.

Większość jednak komentatorów jako najbardziej prawdopodobny czas powstania tej księgi uznaje lata

90-95. Gdy idzie o miejsce powstania, to sam tekst przemawiają za terenami Azji Mniejszej. RównieŜ

wzmianka o wyspie Patmos wskazuje na region Azji Mniejszej.

Prowadzący: Czy autorem Apokalipsy jest św. Jan – autor czwartej Ewangelii, czy teŜ listów? Czy sa-

ma Księga Objawienia przekazuje jakieś informacje o autorze?

Wykładowca: W Księdze Apokalipsy jej autor czterokrotnie nazywa siebie Janem (Ap 1,1.4.9; 22,8).

Jest to znamienne, Ŝe w odróŜnieniu od innych pism apokaliptycznych autor ostatniej księgi Nowego

testamentu nie ucieka się on do pseudonimu, ale wymienia swoje własne imię. Autor Apokalipsy okre-

śla się jako sługa Jezusa Chrystusa, i równocześnie sługa Boga (Ap 1,1).

Poza jednak danymi, które moŜna znaleźć w samym tekście biblijnym, posiadamy takŜe liczne świa-

dectwa pierwszych wieków, które odnoszą się do kwestii autorstwa Apokalipsy. Analizując te pisma

moŜna wyróŜnić dwa poglądy Ojców Kościoła na temat autorstwa Apokalipsy: pierwszy reprezentują

pisarze, którzy wypowiadają się za autorstwem Jana Apostoła, są jednak i tacy, którzy mają wątpliwo-

ści co do Janowego autorstwa Apokalipsy.

3

Do komentatorów i świadectw przyjmujących Janowe autorstwo naleŜą: św. Justyn, który stwierdza,

Ŝe autorem Apokalipsy jest Jan, jeden z Apostołów Chrystusa; Kanon Muratoriego, w którym autor

Apokalipsy jest nazwany uczniem Pańskim i poprzednikiem Apostoła Pawła; św. Ireneusz, który wie-

lokrotnie określa autora Apokalipsy uczniem Pańskim, który spoczywał na piersi Pana. W podobnym

tonie wypowiadają się takŜe Klemens Aleksandryjski, Hipolit Rzymski, Tertulian, Orygenes. Wszyst-

kie te i inne komentarze Ojców Kościoła, świadczą o tym, Ŝe do początku III w. po Chrystusie Apoka-

lipsa uwaŜana była za prawdziwe pismo apostolskie na całym Wschodzie.

Dopiero na przełomie II/III wieku na Zachodzie powstają pierwsze wątpliwości, które powstawały naj-

częściej z niezrozumienia tekstu oraz kłopotów doktrynalnych. W końcu jednak, zamykając dyskusję,

za autorstwem Jana Apostoła wypowiedzieli się św. Atanazy i św. Augustyn. Od tej pory autorstwo

apostolskie nie było juŜ podwaŜane. Potwierdzeniem tego jest stanowisko św. Hieronima, który nie ma

Ŝadnych wątpliwości w tej kwestii.

Prowadzący: Kim są adresaci przesłania Księgi Apokalipsy?

Wykładowca: MoŜna powiedzieć, Ŝe ostatnia Księga Nowego Testamentu jest skierowana do dwóch

grup adresatów: bliŜszych i dalszych.

BliŜszymi adresatami przesłania św. Jana są wymienieni członkowie poszczególnych Kościołów Azji

Mniejszej: wspólnoty w Efezie, Smyrnie, Pergamonie, Tiatyrze, Sardes, Filadelfii i Laodycei. O wybo-

rze tych właśnie wspólnot zadecydowało prawdopodobnie to, Ŝe znajdowały się one pod opieką Jana,

który jak się wydaje załoŜył je i odwiedzał. Liczba – siedem, zastosowana przy ich wymienianiu praw-

dopodobnie ma swoje korzenie historyczne, ale ma takŜe znaczenie symboliczne. Poprzez wymienie-

nie siedmiu Kościołów autor podkreśla, Ŝe adresatami listów i Apokalipsy byliby wszyscy chrześcija-

nie Azji Prokonsularnej.

Dalszymi adresatami Apokalipsy są chrześcijanie całego Kościoła powszechnego, Ŝyjący w kolejnych

wiekach. Tradycja kościoła podkreśla, Ŝe adresatów nie moŜna sprowadzić tylko do Kościołów Azji

Mniejszej. Stąd Księga Apokalipsy, podobnie jak i inne pisma nowotestamentalne, wykracza poza cza-

sy w których Ŝył autor natchniony i sięga aŜ po czasy eschatologiczne Kościoła. Adresatami zatem

ostatniej Księgi Nowego Testamentu jest cały Kościół Chrystusowy, działający na przestrzeni kolej-

nych wieków. Na to właśnie, według wielu komentatorów wskazuje wymienienie siedmiu kościołów.

Prowadzący: Przyjmując rzecz jasna, Ŝe adresatami jest wspólnota uczniów Chrystusa, która Ŝyła i Ŝyje

na przestrzeni wieków, rzeczą znamienna wydaje się być jednak fakt, Ŝe Jan wymienia te, a nie inne

wspólnoty znajdujące się w pobliŜu Efezu.

Wykładowca: Rzeczywiście Jan wymienia Efez, Smyrnę, Pergamon, Tiatyrę, Sardes, Filadelfię, i Lao-

dyceę. Miasta te, będąc siedzibami siedmiu Kościołów, leŜały na terenie Azjatyckiej prowincji rzym-

skiej1. Pod panowanie Rzymian ziemie te przeszły za sprawą testamentu króla Pergamonu, przekazują-

cego te tereny pod władzę Rzymu. Stad teŜ, po zajęciu tych terenów przez wojska rzymskie tereny te

otrzymały nazwę Azja Prokonsularna. W jej skład wchodziły tereny Mizji, Lidii, Karii, część Frygii i

zachodnia, niezmiernie bogata część Azji.

Mając duŜą autonomię, miasta te rozwijały się niezwykle dynamicznie. Będąc jednak pod szczególnym

wpływem kultury hellenistycznej, jak równieŜ licznych kultów pogański, naraŜone one były na demo-

ralizacje. Demoralizacja ta odzwierciedlała wady religii synkretycznych, które zostały surowo napięt-

nowane przez chrześcijaństwo. Synkretyzm, który dość powszechnie panował na tych terenach, swoje

źródło miał w znaczącej mierze w połoŜeniu tych miast. LeŜały bowiem one na skrzyŜowaniu dróg

1 Przez staroŜytnych historyków miasta te zaliczane były do szczególnie waŜnych. Rezydowały w nich lokalne zarządy,

tzw. capita conventus.

4

między Europą a Azją. Stąd teŜ następował rozwój róŜnych kultów. Z Egiptu pochodziły wierzenia

związane z czcią Izydy, z Syrii przeniesiony został kult bogini Atargatis (utoŜsamianej z Asztarte czy

Afrodytą), z Frygii pochodził kult Cybele, wielkiej matki bogów, z czasem teŜ w miastach tych po-

wstał kult władców Rzymu. Rzym cesarski zaś tolerował i popierał wszelkie kulty i wierzenia, jeśli

tylko nie kolidowały one z interesami cesarstwa.

Z czasem szczególnego znaczenia zaczął nabierać kult cesarzy. Począwszy od cesarza Oktawiana cen-

trum tego kultu stało się miasto Pergamon, w którym wybudowano świątyni Augusta. Później, juŜ za

czasów cesarza Tyberiusza, przywilej budowy świątyni ku czci władcy uzyskała Smyrna, później zaś

Efez, Sardes i Milet.

Kościoły Azji Mniejszej gromadzące judeochrześcijan jak i nawróconych na chrześcijaństwa spośród

pogan musiały zajmować stanowiska wobec tych tendencji, które były niezgodne, a bardzo często tak-

Ŝe i wrogie chrześcijaństwu. Kulty bałwochwalcze łącząc się bardzo często z nierządem powodował

upadek moralny niektórych chrześcijan, związany z naśladowaniem obyczajowości pogańskiej. Stąd

teŜ i napiętnowanie przez Jana sekty nikolaitów (Ap 2,6.15.20.24). Wydaje się, Ŝe przywódca tej sekty

mieszkał w Pergamonie, gdzie doprowadził do prześladowania i śmierci tych, którzy trwali w prawo-

wiernej nauce.

Ks. Michał Bednarz

Jak czytać Pismo Święte?

Prowadzący: Kto jest zobowiązany do czytania Biblii? Czy kaŜdy wierzący?

Wykładowca: Sobór Watykański II zrewolucjonizował podejście Kościoła do propagowania Pisma

Świętego domagając się, aby czytali je wszyscy wierzący. Dzięki niemu, a szczególnie dzięki zainspi-

rowanej przez niego reformie liturgicznej, wielu wierzących odkryło Biblię i zaczęło ją czytać. Wiele

juŜ uczyniono. Pismo Święte częściej niŜ dotychczas pojawia się w liturgii, katechezie, w róŜnych gru-

pach, w czasie rekolekcji. Uprzywilejowanym miejscem czytania Biblii w Kościele jest liturgia a

szczególnie liturgia niedzielna. Są takŜe inne miejsca i określony czas przeznaczony na czytanie Pisma

Świętego, np. w róŜnych grupach apostolskich. Dzięki temu zaczęło się zmieniać podejście wierzących

do Słowa BoŜego. Biblia u bardzo wielu katolików przestała mieć opinię księgi niezwykle skompliko-

wanej, niedostępnej, zastrzeŜonej dla specjalistów. Przeciwnie, stała się codziennym pokarmem du-

chowym, manną, którą Bóg zsyła swemu ludowi, aby umocnić go w długiej i uciąŜliwej wędrówce.

Jednak ciągle jeszcze występują rozległe obszary, na które trzeba oddziaływać. Kościół domaga się od

wiernych takŜe osobistego, indywidualnego i regularnego czytania Pisma Świętego.

Kiedy czytamy Pismo Święte indywidualnie, niekoniecznie naleŜy stosować Lectio divina w sensie

ścisłym, tzn. tak jak usystematyzowali ten sposób czytania Biblii mnisi w ciągu wieków. Nie zawsze

jest to moŜliwe. Jest to bowiem dosyć skomplikowana technika. MoŜna to jednak uczynić w sposób

znacznie prostszy. Ale jak się do tego zabrać? Starą metodę moŜna dostosować do własnych moŜliwo-

ści. Trzeba jednak pamiętać o pewnych zasadach, aby uniknąć naiwnego, a w ostateczności zwodni-

czego, czytania Pisma Świętego.

Prowadzący: Od czego trzeba zacząć, gdy chcemy czytać Pismo Święte?

Wykładowca: Czytanie naleŜy rozpocząć krótką modlitwą błagalną albo modlitwą uwielbienia, aby

spotkanie z Biblią przeŜyć w duchu wiary: chodzi przecieŜ o słuchanie świadectwa wiary, która wyra-

Ŝa się w tekście natchnionym. Dobrze byłoby wykorzystać psalmy. Modlitwa podkreśla, Ŝe zabieram

5

się do czytania Biblii jako chrześcijanin. Czytam tekst wiary, który powinien znaleźć odbicie w moim

Ŝyciu. Po modlitwie powinna nastąpić chwila milczenia i ciszy.

Przeczytać wybrany tekst, powoli i głośno (albo cicho bez wymawiania słów). Głośne odczytanie jest

niezwykle cenne, gdyŜ pozwala usłyszeć Słowo BoŜe. NaleŜy odczytywać fragment Pisma Świętego

nie zwracając uwagi na trudności, które mogą się nasunąć.

Prowadzący: Od jakich tekstów naleŜy rozpocząć czytanie Pisma Świętego? Jaki tekst wybrać?

Wykładowca: KaŜdy winien dokonywać wyboru według własnych upodobań, potrzeb czy moŜliwości.

Oto kilka wskazań:

– Wziąć księgi Biblii według porządku i czytać codziennie (lub dwa czy trzy razy na tydzień) jeden,

dwa lub trzy kolejne rozdziały, zaczynając np. od Księgi Rodzaju.

– MoŜna zacząć od Nowego Testamentu a dopiero później przejść do Starego Testamentu.

– Czytać codziennie jeden (lub dwa) rozdziały ze Starego Testamentu i jeden rozdział (lub dwa) z No-

wego Testamentu. MoŜna to uczynić w następującym porządku. Najpierw wziąć jedną księgę z Pięcio-

księgu, następnie proroków, dalej księgi mądrości, Ewangelie, list św. Pawła i wreszcie moŜna powró-

cić do drugiej księgi Pięcioksięgu.

– MoŜna czytać po jednym rozdziale jakiejś księgi biblijnej za kaŜdym razem.

– MoŜna czytać teksty biblijne wykorzystywane w liturgii dnia.

– Dokonać własnego wyboru zaczynając od ksiąg, które wydają się łatwiejsze a dopiero później

przejść do ksiąg trudniejszych, jak np. Księga Kapłańska, Księga Liczb, Księga Daniela, Apokalipsa.

– MoŜna czytać w jednym roku proroków i powracać nawet częściej do tej samej księgi.

– MoŜna wreszcie czytać kolejne perykopy jakiejś jednej księgi natchnionej, np. Ewangelii św. Łukasza.

Prowadzący: Czy wystarczy poprzestać na samym tekście biblijnym?

Wykładowca: Nie wolno zapominać o przeczytaniu wprowadzenia, tytułów, podtytułów, uwag.

Dobrze byłoby przyswoić sobie jakoś zasadnicze części i elementy perykopy biblijnej. Warto wziąć

ołówek i podkreślić słowa, które specjalnie nas uderzyły, jakieś stwierdzenia, wyraŜone uczucia albo

określenia kluczowe. JeŜeli to uczynię, pobudzę uwagę, inteligencję, wraŜliwość i wyobraźnię. OkaŜe

się, Ŝe tekst Pisma Świętego, który wydawał się znany, nagle objawia się jako coś nowego. Zorientuję

się, Ŝe jeŜeli nawet czytałem wiele juŜ razy Biblię, to jednak nagle odkrywam jej nowe aspekty.

Przeczytać tekst po raz drugi.

– JeŜeli chcemy lepiej zrozumieć perykopę, musimy ją umieścić w kontekście znacznie szerszym.

Trzeba zwrócić uwagę na to, co znajduje się bezpośrednio wcześniej i później. NaleŜy odczytać dany

tekst biorąc pod uwagę całą księgę, a nawet całą Biblię. Pomogą w tym w jakimś stopniu uwagi, które

występują poniŜej zasadniczego tekstu Pisma Świętego a odnoszą się do przeczytanej perykopy.

Prowadzący: Na co naleŜy zwrócić uwagę w trakcie czytania Pisma Świętego?

Wykładowca: Przede wszystkim:

6

– Skupić uwagę na osobistościach, miejscach, zwrotach, które są nieznane i niezrozumiałe. Wyjaśnie-

nia moŜna szukać w samej Biblii.

– MoŜna mieć przed sobą mapę i wyszukać miejsca, gdzie rozgrywa się akcja.

Nie naleŜy ściśle i z góry określać, jak długo winna trwać ta praca. Nie moŜna się jednak ograniczać

tylko do niej. Byłoby to nawet niebezpieczne i nie prowadziłoby do zrozumienia Pisma Świętego.

MoŜe to zająć trochę czasu, o ile jesteśmy otwarci na działanie Ducha Świętego.

Ten etap jest w jakiś sposób studium tekstu Pisma Świętego. Ale nie naleŜy go przekształcać w stu-

dium w sensie ścisłym.

Pytanie: Do kogo Jan adresuje Księgę Apokalipsy?

7