dr Marta Stępień-Słodkowska
Polska Akademia Sportu – www.pas.edu.pl
nauka o znaczeniu żywności i żywienia w powstawaniu chorób oraz wykorzystaniu żywienia w profilaktyce i leczeniu.
Di
D etoterapia
pi
leczenie dietą, służy poprawie stanu zdrowia przez odpowiedni sposób odżywiania.
Stosowanie odpowiedniej diety jest wskazane w chorobach dietoniezależnych (które nie są związane ze sposobem odżywiania) oraz w chorobach dietozależnych (spowodowanych nieodpowiednią dietą, czyli złym sposobem odżywiania się).
Polska Akademia Sportu – www.pas.edu.pl
Diety opracowują specjaliści - dietetycy Żywienie dietetyczne pomocne jest w leczeniu wielu chorób np.: przewodu pokarmowego
nerek
wątroby
otyłości
cukrzycy
układu krążenia
Diety lecznicze są zmodyfikowane, w stosunku do diety tradycyjnej, pod względem zawartości składników odżywczych, konsystencji, eliminacji niektórych produktów, lub metod obróbki kulinarnej.
Polska Akademia Sportu – www.pas.edu.pl
Cele i zadania diety
Podstawą komponowania diety jest określenie wielkości dziennego zapotrzebowania energetycznego organizmu.
Dieta powinna dostarczać odpowiedniej ilości energii dla zapewni
w enia pr
awi
w dłowe
ow go w
go z
w rostu dz
u
ieci, m
, ł
m odzieży, os
y, ób
dorosłych, potrzeb ciąży i karmienia. Powinna być dostosowana do wykonywanej pracy i aktywności fizycznej.
Powinna utrzymywać prawidłowy wskaźnik stanu odżywienia (BMI).
Dzięki stosowaniu odpowiednio dobranej diety można szybko i efektywnie leczyć wiele chorób lub skutecznie wspomagać leczenie farmakologiczne. W niektórych schorzeniach np. nadwadze, otyłości, cukrzycy chorobie niedokrwiennej serca dieta jest podstawowym lub często jedynym elementem terapii. Polska Akademia Sportu – www.pas.edu.pl
Dieta powinna oszczędzać chory lub upośledzony narząd.
Żywienie dietetyczne powinno zapewniać odpowiednią ilość energii oraz wszystkich niezbędnych składników odżywczych, potrzebnych do prawidłowego funkcjonowania organizmu.
Di
D eta pow
i
pow nna uzupełniać ni
edobory s
y kładników
ków od
żywc
yw zych
w organizmie powstałe na skutek np. choroby.
Dieta powinna stymulować proces zdrowienia.
Dieta powinna wykluczać czynniki alergizujące lub takie, których przemiana w organizmie jest upośledzona np.
uwarunkowana genetycznie nietolerancja galaktozy.
Polska Akademia Sportu – www.pas.edu.pl
Rodzaje diet (przykłady)
Lekkostrawne (podstawowe)
Niskoenergetyczne, w których wartość energetyczna wynosi ok. połowę normalnego zapotrzebowania energetycznego.
Wys
W okoenergetyczne, w
,
w których w
h a
w rtoś
o ć e
nergetyczna j
est o
ok. 500 kcal wyższa niż przeciętne zapotrzebowanie.
Wysokobiałkowe, takie które dostarczają powyżej 100 g białka dziennie.
Niskobiałkowe, takie które dostarczają do 40 g białka dziennie.
Bardzo niskobiałkowe dostarczają do 20 g białka dziennie.
Polska Akademia Sportu – www.pas.edu.pl
Niskowęglowodanowe dostarczają 50 – 150 g
węglowodanów, przy przeciętnym zapotrzebowaniu dorosłego organizmu na poziomie ok. 300 – 500 g wę
w glowoda
ow
nów na
nów
dob
ę.
Niskobłonnikowe, gdy poziom błonnika nie przekracza 7 g.
Niskosodowe, w których jest wyeliminowany lub drastycznie ograniczony dodatek soli kuchennej.
Niskocholesterolowe, które eliminują produkty pochodzenia zwierzęcego, będące bogatym źródłem tego składnika.
Polska Akademia Sportu – www.pas.edu.pl
Bogatoresztkowe zawierające dużo błonnika pokarmowego czyli ponad 40 g, Pozostałe składniki w ilości fizjologicznej.
Eliminujące składniki nietolerowane przez organizm.
Modyfi
odyf kujące kons
ystencje poka
rmów
m
ów (płynne, pół
,
płynne,
papkowate).
Polska Akademia Sportu – www.pas.edu.pl
Charakterystyka diety podstawowej
Dieta lekkostrawna;
zalecane produkty łatwostrawne
wskazane potrawy gotowane w wodzie, na parze, duszone i pieczone be
z t
łuszczu
jasne pieczywo, owoce i warzywa obrane, gotowane ograniczenie produktów tłustych, smażonych, wzdymających ograniczenie produktów bogatych w błonnik czyli ciemnego pieczywa, kaszy gryczanej, jęczmiennej, strączkowych suchych (grochu, fasoli, soi, soczewicy)
Polska Akademia Sportu – www.pas.edu.pl
Polska Akademia Sportu – www.pas.edu.pl Dieta odchudzająca dla sportowca
Powinna być wszechstronna tz. zawierać wszystkie niezbędne składniki pokarmowe.
Nie wolno ograniczać spożycia białka, jako materiału budulcowego dla mięśni.
Nie należy zmniejszać ilości witamin i składników mineralnych.
Zmniejszyć należy wartość energetyczna pożywienia.
Ograniczyć w posiłkach podaż tłuszczów jadalnych jak: smalec, margaryna, oliwa służących do obróbki kulinarnej.
W niewielkim stopniu zmniejszyć należy ilość tłuszczy jako dodawanych do pieczywa i sałatek.
Wyeliminować należy spożycie produktów tłustych.
Zalecane; chude sery, chuda wołowina, cielęcina, chude mleko, kurczaki, indyk, chude ryby (fladra, szczupak, dorsz), chuda szynka, polędwica, kiełbasa szynkowa.
Tłuste wędliny w bardzo małych ilościach.
Główna techniką kulinarna powinno być gotowanie, pieczenie, duszenie.
Do minimum należy ograniczyć podaż cukru oraz słodkich deserów, słodkich napojów.
Ograniczyć podaż produktów zbożowych, które są wysokoenergetyczne – pieczywo, kasza, makarony.
Błonnik czerpać z ciemnego pieczywa, otrębów pszennych.
Polska Akademia Sportu – www.pas.edu.pl
Zalecana żywność funkcjonalna (wzbogacona w różne składniki np.. Pieczywo z dodatkiem całych ziaren pestek słonecznika, dyni.).
Zalecane produkty zawierające probiotyki, czyli żywe kultury drobnoustrojów regulujących mikroflorę jelitową np. typu Lactobacillus zawarte w jogurtach, kefirach.
Zalecane napoje mleczne, soki owocowe.
Nie ogranicza się picia wody
Należy podawać produkty dobrze i na długo wypełniające żołądek co zapobiega uczuciu głodu (np. jabłka, kalafior, marchewka, sałata, szpinak, jaja na twardo, pomidory, pomarańcze).
Polska Akademia Sportu – www.pas.edu.pl
Należy dostarczać pożywienia o wyższej wartości energetycznej niż wydatek energii – bilans energetyczny dodatni.
W
W diecie na
leży z
y wi
w ększać s
topniowo i
ow
loś
o ć po
żywi
yw enia i
obciążenia treningowe aby zawodnik przybierał na wadze kosztem rozrostu mięśni a nie tkanki tłuszczowej.
Należy konsumować więcej niż 3 posiłki dziennie, ale o mniejszej objętości co powoduje że odkładają się w organizmie większe ilości białka niż tłuszczu.
Polska Akademia Sportu – www.pas.edu.pl
Żywienie dla wybranych dyscyplin sportu Dla różnych dyscyplin sportowych są charakterystyczne następujące elementy:
wykonywanie określonej pracy (technika)
wyda
w
tek e
k nergetyczny
środowisko pracy
budowa somatyczna zawodników
psychika zawodników
tryb życia
Polska Akademia Sportu – www.pas.edu.pl
Polska Akademia Sportu – www.pas.edu.pl Zapotrzebowanie na podstawowe składniki pokarmowe dla osób w zależności od wybranych dyscyplin sportu Dyscyplina
Białka
Tłuszcze
Węglowodany
Kalorie
sportowa
g/kg mc.
g/kg mc.
g/kg mc.
Kcal/kg
m.c.
judo, zapasy, boks
2,4 – 2,5
2,2 – 2,3
9,0 – 10,0
65 - 71
sprinty, skok w dal
2,4 – 2,5
2,2 – 2,3
9,0 – 10,0
66 - 71
pływanie
2,2 – 2,4
2,2 – 2,4
8,8 – 9,6
63 - 70
wioślarstwo, kajakarstwo
2,2 – 2,4
2,1 – 2,2
10,0 – 11,2
68 - 74
piłka nożna, ręczna
2,3 – 2,4
2,2 – 2,3
9,0 – 10,0
65 - 70
koszykówka, siatkówka
2,2 – 2,4
2,1 – 2,3
9,0 – 10,0
64 - 70
gimnastyka
2,1 – 2,4
2,0 – 2,3
7,9 – 8,6
60 - 65
Związane z pracą mieszaną; szybkościowo-siłową i wytrzymałościową.
Wydatek energetyczny jest bardzo duży.
Za
Z wodni
w
cy t
y racą du
żo potu, s
u, zczególnie w
w gorącym kl
ym
ima
m cie,
dlatego konieczne jest podawanie im w przerwach niewielkich ilości napojów zawierających elektrolity.
Spadek masy ciała wskutek strat wody podczas meczu koszykówki i piłki siatkowej dochodzi do 2-3 kg, w piłce nożnej do 5 kg.
Polska Akademia Sportu – www.pas.edu.pl