Sympatykoliza
Sympatykomimetyki
Sympatykolityki
Tyrozyna
(Monooksygenaza tyrozynowa)
DOPA
(Dopa-dekarboksylaza)
Dopamina
(Monooksygenaza dopaminowa)
Noradrenalina
N-metylotransferaza
(czynna tylko w komórkach rdzenia nadnerczy)
Adrenalina
Noradrenalina (norepinefryna) - NA
- synteza – w neuronach adrenergicznych
- magazynowana w ziarnistościach cz. presynaptycznej
- degradacja nadwyżki NA w cz. presynaptycznej przez monoaminooksydazę (MAO)
- uwalniania po depolaryzacji w procesie egzocytozy
(konieczna obecność jonów Ca)
- interakcja z rec. (postsynaptycznym, presynaptycznym)
- rozkład przez metylotransferazę katecholową (COMT)
- wychwyt neuronalny W1 (Up 1)
- wychwyt pozaneuronalny W2 (Up 2)
α1 (wzrost IP i DAG)
3
- skurcz mięśni gładkich naczyń krwionośnych
- skurcz zwieraczy w p.pok. i układzie moczowym
- skurcz m. rozwieracza źrenicy
α2 (spadek cAMP) - presynaptyczny
- hamowanie uwalniania neuromediatora
β1 (wzrost cAMP)
serce – pobudzenie pracy serca
dodatnie działanie chrono-, ino-, batmo- i dromotropowe
serce kurczy sie silniej i szybciej.
długotrwałe pobudzenie → wzrost zużycia tlenu → spadek
efektywności pracy serca, zaburzenia rytmu
β2 (wzrost cAMP)\
rozkurcz mięśni gładkich - oskrzeli
- macicy
- naczyń krwionośnych
glikogenoliza
β - lipoliza
3
- układ krążenia
naczynia krwionośne - skurcz - wzrost ciśnienia krwi lokalnie - efekt zależy od ilości rec. α i β
1
2
przewaga α - naczynia skóry, błon śluzowych, nerek -
1
skurcz
przewaga β - naczynia mięśni szkieletowych, trzewne -
2
rozkurcz
serce – pobudzenie pracy serca - β1
- metabolizm – rec. β
uruchomienie rezerw energetycznych organizmu →
rozpad glikogenu w mięśniach i wątrobie,
rozpad tłuszczów →
wzrost stężenia glukozy i wolnych kw. tłuszcz. we krwi
- rozkurcz mięśni gładkich oskrzeli, macicy – rec. β2
- skurcz zwieraczy – rec. α1
- rozszerzenie źrenicy – rec. α1
(skurcz mięśnia rozwieracza źrenicy)
A – agonista rec. α i β
NA – agonista rec. α, w mniejszym stopniu β
(po podaniu katecholamin - nagły wzrost ciśnienia krwi może wywołać odruch z baroreceptorów zatoki szyjnej i łuku aorty → → zwolnienie czynności serca)
Adrenalina i noradrenalina - zastosowanie
Ogólnie (parenteralnie)
- podwyższenie ciśnienia krwi w stanach silnej hipotensji (wstrząs) – A i NA
- pobudzenie akcji serca – A
- lek rozszerzający oskrzela – A
(przerywanie ataku astmy, znoszenie skurczu oskrzeli
spowodowanego reakcją alergiczną)
Miejscowo
- z lekami miejscowo znieczulającymi – zwężenie naczyń
– przedłużenie działania leku miejsc. zniecz.
- w celu zmniejszenia krwawienia
Adrenalina i noradrenalina - przeciwwskazania
miażdżyca
nadciśnienie
niewydolność pracy serca
choroba wieńcowa
cukrzyca
nadczynność tarczycy
- prekursor dla syntezy NA i A
- neuromediator w neuronach dopaminergicznych
Receptory dopaminergiczne:
D1 (wzrost cAMP)
- OUN - hamowanie postsynaptyczne
- naczynia krwionośne nerek i trzewi - rozszerzenie
- mięsień sercowy - wzrost siły skurczu
D2 (spadek cAMP)
- OUN – stymulacja ośrodka wymiotnego
- hamowanie presynaptyczne
- przysadka – hamowanie uwalniania prolaktyny
- nerwy współczulne - hamowanie uwalniania NA
Mechanizm działania:
- pobudzanie rec. dopaminergicznych
- pobudzanie rec. β1
- w wyższych dawkach – pobudzanie rec. α1
Zastosowanie:
- wstrząs (pochodzenia sercowego, anafilaktyczny)
- stany głębokiej hipotensji
- blok przedsionkowo-komorowy
nieselektywne α i β adrenomimetyki – A i NA
α-adrenomimetyki:
- nieselektywne α-adrenomimetyki (α i α )
1
2
- selektywne - α -adrenomimetyki
1
- α -adrenomimetyki
2
β-adrenomimetyki:
- nieselektywne β-adrenomimetyki (β i β )
1
2
- selektywne - β -adrenomimetyki
1
- β -adrenomimetyki
2
nieselektywne (α α ) - nafazolina, ksylometazolina 1, 2
miejscowo
selektywne
α – fenylefryna
1
α
– klonidyna
2
- ksylazyna
- medetomidyna
- detomidyna
- romifidyna
1
Efekt:
- mięśnie gładkie naczyń krwionośnych - skurcz
- ogólnie – wzrost ciśnienia krwi
- miejscowo – anemizacja tkanek
- oko – rozszerzenie źrenicy
Zastosowanie:
ogólnie – w celu podwyższenia ciśnienia krwi miejscowo – w celu zmniejszenia przekrwienia tkanek,
dla “odpęcznienia błon śluzowych,
zmniejszenia wysięku,
- w okulistyce jako mydriaticum (fenylefryna)
2
Pobudzenie rec. α – spadek uwalniania NA - sympatykoliza 2
Efekt:
- obwodowo - spadek ciśnienia krwi i bradykardia
zastosowanie: leczenie nadciśnienia - klonidyna
- ośrodkowo
hamowanie przekaźnictwa adrenergicznego
zastosowanie: jako leki uspokajająco- przeciwbólowe -
ksylazyna, medetomidyna, detomidyna, romifidyna
nieselektywne (β β ) - izoprenalina
1, 2
- orcyprenalina
selektywne
β
- dobutamina
1
β
- terbutalina
2
- salbutamol
- klenbuterol
- fenoterol
- izoksupryna
1
Pobudzenie rec. β
- selektywne β -adrenomimetyki
1
1
- nieselektywne β-adrenomimetyki,
– przyspieszenie akcji serca,
wzrost siły skurczu i pobudliwości
Zastosowanie:
- wstrząs pochodzenia sercowego, septyczny
(dobutamina)
- niektóre rodzaje bloku serca (izoprenalina)
2
Pobudzenie rec. β - selektywne β -adrenomimetyki 2
2
- nieselektywne β-adrenomimetyki,
– rozkurcz mięśni gładkich oskrzeli, macicy, naczyń krwionośnych,
Zastosowanie:
- w stanach spastycznych oskrzeli - izoprenalina,
orcyprenalina, terbutalina, salbutamol, fenoterol,
klenbuterol
- leki znoszące skurcze macicy - tocolytica (np. w celu podtrzymania ciąży) - fenoterol, izoksupryna
- w celu rozszerzenia naczyń obwodowych – np.
izoksupryna
Sympatykomimetyki o działaniu pośrednim efedryna, pseudoefedryna, (amfetamina)
fenylpropanolamina
Mechanizm: wypieranie NA z pęch. synaptycznych,
częściowo - bezpośrednie pobudz. rec α i β
Działanie: obwodowe – sympatykotonia
ośrodkowe – pobudzenie
Tachyfilaksja
nieselektywne - (α α ) - fenoksybenzamina
1, 2
- tolazolina
- dihydroergotamina
selektywne
α - prazosyna
1
α - johimbina
2
- atipamezol
Antagoniści rec. α - rozszerzenie naczyń krwionośnych-1
spadek ciśnienia krwi - stosowane
w leczeniu nadciśnienia (w med.)
- rozkurcz zwieraczy
(fenoksybenzamina)
Antagoniści rec. α – zniesienie hamowania
2
presynaptycznego
Zastosowanie – antidotum dla α -adrenomimetyków
2
Sporysz – przetrwalnik buławinki czerwonej – grzyba
pasożytującego w kłosach zbóż
Alkaloidy pochodne kwasu lizergowego
Ergotamina - działanie α-adrenolityczne
- skurcz mięśni gładkich
Dihydroergotamina – α-adrenolityk – pozbawiona
działania kurczącego mięśnie gł.
Ergometryna – skurcz mięśni gładkich macicy
- pozbawiona działania α-adrenolitycznego
nieselektywne (β β ) - propranolol
1, 2
- sotalol
- karazolol
- timolol
selektywne β
- metoprolol
1
- atenolol
- esmolol
Zastosowania wynikające z antagonizmu wobec rec. β -
1
- jako leki przeciwarytmiczne (kl. II) – w zaburzeniach
rytmu serca z nadpobudliwości
- w leczeniu choroby niedokrwiennej serca – spadek
zużycia tlenu, oszczędzanie rezerw energetycznych Zastosowania wynikające z antagonizmu wobec rec. β -
2
- nasilenie skurczów macicy – ecbolica – np. w celu przyspieszenia inwolucji macicy po porodzie
Timolol – β -adrenolityk - hamuje wydz. płynu śródocznego
– lek przeciwjaskrowy
Sympatykolityki o działaniu pośrednim
wpływające na magazynowanie NA w części presynapt.
rezerpina, guanetydyna
wypieranie NA z ziarnistości presynaptycznych –
przejściowa sympatykotonia – degradacja NA –
sympatykoliza
hamujące biosyntezę katecholamin
np. metylodopa – prekusor dla syntezy fałszywego
neuromediatora