BALLADYNA – STRESZCZENIE.

Do chaty Pustelnika, który zamieszkiwa  w lasach nad jeziorem, przyjecha  w adca zamku –
Kirkor. Pyta  on starego, któr  z dziewcz t ma po lubi . Pustelnikiem tym by  król Popiel III,
który kiedy  rz dzi  królestwem. By  to czas bardzo szcz liwy dla mieszka ców, ale król
zosta  pozbawiony tronu przez swego okrutnego brata, Popiela IV. Od tamtej pory w
królestwie zacz o si

le 

, lud by  gn biony i prze ladowany.

Pustelnik wiedzia , czemu taka tragedia spad a na jego królestwo. Opowiedzia  Kirkorowi
histori  królewskiej korony. Korona, któr  nosi  Popiel IV, nie by a prawdziwa. Autentyczna
zosta a zakopana przez Pustelnika w lesie, chcia  on j  bowiem uchroni  przed swym z ym
bratem. Kirkor bardzo si  t  opowie ci  przej  i obieca  Pustelnikowi,  e b dzie walczy  o
sprawiedliwo , postara si  te  odzyska  tron dla Popiela III, który jest prawowitym w adc .
Pustelnik, chc c si  odwdzi czy  Kirkorowi, da  mu rad , by jego  on  zosta a prosta
dziewczyna z ludu.

Goplana – wodna nimfa i w adczyni jeziora Gop o – zakocha a si  w Grabcu – wiejskim
ch opie, zakochanym z kolei w Balladynie. Goplana postanowi a wi c zdoby  Grabca i w tym
celu uknu a szata ski plan wydaj c niezb dne polecenia swym s ugom – dwom le nym
duszkom – Skierce i Chochlikowi. Chochlik mia  zawróci  Grabca z drogi wiod cej go na
spotkanie z ukochan  Balladyn , Skierka natomiast mia  z ama  most, by w ten sposób
wp yn  na decyzj  Kirkora. Z amany mostek zmusi  go bowiem do zatrzymania si  przed
chat  wdowy, gdzie Kirkor spotka  jej dwie córki – Alin  i Balladyn . Goplana chcia a, by w
ten sposób jego uwaga skierowa a si  na Balladyn  oraz by to ona zosta a jego  on .

Kirkor wi c - zgodnie z planem powzi tym przez nimf  – znalaz  si  w chacie wdowy i
zobaczy  tam jej dwie pi kne córki. By  tak zauroczony ich urod  i wdzi kiem,  e nie
wiedzia , któr  z nich ma wybra  na sw

on . Ich matka, pos uchawszy podpowiedzi Skierki,

zaproponowa a mu wi c, by poj  za  on  t  z nich, która zbierze w lesie wi cej malin. Kirkor
na t  propozycj  przysta  z ochot  i panny ruszy y w las.

Okaza o si , i  Alina jest lepsza od swej siostry i ma w dzbanie wi cej malin ni  Balladyna.
Ta za , by nie przegra  konkursu i by zdoby  serce i r

 Kirkora, zabi a siostr , zabieraj c

jej dzbanek z malinami.  wiadkiem tego zdarzenia by  jednak Grabiec, który zosta
zamieniony przez Goplan  w wierzb . Ponadto na czole zabójczyni pozosta o niezmywalne,
krwawe znami , którego Balladyna nie mog a si  w  aden sposób pozby . Cia o Aliny znalaz
Filon, zakochany w niej pasterz, który poca owa  dziewczyn  w martwe usta.
Balladyna wróci a za  zwyci sko do domu, oznajmiaj c matce i Kirkorowi, i  Alina uciek a z
innym m czyzn . W nagrod , tak jak zosta o ju  wcze niej postanowione, zosta a  on
Kirkora, jej rodzinna chata zosta a natomiast spalona.

Wkrótce po  lubie Kirkor wyjecha  na wojenn  wypraw , a jej celem by o przywrócenie na
tron Popiela III. Balladyna za  zosta a na zamku sama, coraz bardziej oddalaj c si  od swych
dawnych bliskich. Nie tylko wyda a rozkaz, by od bram zamku wyrzuci  jej znajomych ze
wsi, ale równie  w asn  matk  nazwa a mamk . Uczyni a to przed Kostyrem, dowódc  stra y
u Kirkora. Nie pozwoli a równie , by do zamku wszed  Grabiec, który ju  odzyska  sw
ludzk  posta .
Kirkor za , ponownie korzystaj c z rady Pustelnika, postanowi  przes

onie

zapiecz towan  skrzyni , nakazuj c jednocze nie, by jej nie otwiera a. By  to dla Balladyny
test lojalno ci.

Do Pustelnika uda a si  równie  Balladyna, która chcia a, by ten pomóg  jej wyleczy  krwawe
znami  na jej czole. Ten za  powiedzia  jej, i  znami  mo e zetrze  tylko zmar a Alina.
Przestraszona Balladyna uciek a.

Goplana, nimfa z jeziora, która tak bardzo wp yn a na histori  Aliny i Balladyny,
postanowi a zamieni  swego ukochanego Grabca w karcianego króla. Na g ow  za  w

a

mu koron  Lecha, t  sam , o której opowiada  Pustelnik. Goplana znalaz  j  rzekomo w lesie.
Tak przemieniony Grabiec, jako król, odjecha  do zamku Kirkora, w towarzystwie Skierki i
Chochlika, aby tam wzi  udzia  w uczcie.

Jak si  okaza o, zbrodnicz  tajemnic  Balladyny pozna  Kostryn, który pods ucha  rozmow
swej pani z Pustelnikiem.

Do zamku za  przyby  Gralon, pos aniec przywo

cy dla Balladyny zapiecz towan  skrzyni

od Kirkora. Kostryn za  zasugerowa

onie swego pana, i  tamten mo e co  wiedzie  o jej

przesz

ci, po czym z mieczem rzuci  si  na niego. Balladyna, pomagaj c mu, wbi a

Gralonowi miecz w plecy.

W czasie jednej z zamkowych uczt, na sal  wdar a si  ubrana w  achmany wdowa, maj ca do
córki wielki  al, i  ta o niej zapomnia a. Balladyna na oczach wszystkich wypar a si  swej
matki i kaza a ja wyrzuci  za drzwi, cho  na zewn trz panowa a burza i la  deszcz.

Goniec przyniós  do zamku wiadomo ,  e Kirkor zwyci

 nad Popielem IV. Lud chcia

zwyci zc  og osi  swym nowym królem, Kirkor za  oponowa  proponuj c,  e nowym królem
winien zosta  w

ciciel korony Lecha. By  on bowiem przekonany, i  jest ona w asno ci

Popiela III. W rzeczywisto ci natomiast Goplana podarowa a j  Grabcowi.
Balladyna nagle zemdla a, gdy  ukaza  jej si  duch zmar ej, zamordowanej przez ni  siostry.

Kirkor powiedzia  Pustelnikowi, i  ma zamiar og osi  w Gnie nie,  e ten, kto ma prawdziw
koron  Lecha, zostanie królem. Do Pustelnika za  przyby a wdowa, która usi owa a si
powiesi  na drzewie, lecz z ama a si  pod ni  ga

. Pustelnik obieca  jej,  e gdy tylko

zostanie ponownie królem, od razu ukarze jej córk .
Balladyna, która dowiedzia a si , i  koron  Lecha posiada  Grabiec, zabi a go noc , by j
zdoby  i by zosta  now  królow . Podobny pomys  mia  te  Kostryn, lecz Balladyna okaza
si  od niego sprytniejsza i szybsza. Kostryn spotka  j , gdy ta ju  wraca a z sypialni Grabca,
po dokonaniu mordu. W po piechu zapomnia a jednak zabra  ze sob  korony, w czym ubieg

 Kostryn.

Kirkor natomiast, zdaj c sobie spraw  z tego, i  korona zosta a skradziona, zagrozi  zemst
ka demu, kto si  z ni  poka e. Balladyna wi c, wespó  z Kostrynem, postanowili uknu

kolejny morderczy plan. Postanowili zamordowa  Pustelnika, by tylko oni mogli skorzysta  z
korony Lecha.

Goplana, zdaj c sobie spraw  z konsekwencji swych poczyna , odlecia a z kluczem  urawi
na pó noc, na zawsze opuszczaj c jezioro Gop o.

Pod murami Gniezna za  Kirkor przygotowywa  swoich 

nierzy do walki. Wtem goniec

przyniós  mu wiadomo , i  Pustelnika znaleziono powieszonego przez nieznanych
morderców przed jego chatk . Balladyna i Kostryn, którzy dokonali tego morderstwa,
postanowili wyruszy  przeciwko wojskom Kirkora. Przekupili cz

 jego 

nierzy, a Kirkor

zgin  z r k Kostryna. Wkrótce potem mordercz  par  powitano na zamku jako panuj cych
nowych w adców.

Balladynie to jednak nie wystarczy o. Postanowi a otru  Kostryna, by ca a w adza znalaz a si
w jej r kach. Otru a go wi c chlebem, którym obywatele witali ich jako nowych panuj cych.

Prawo, które obowi zywa o w królestwie, nakazywa o, by nowo obrany król wyda  wyroki
nad zbrodniarzami. Obowi zku tego musia a równie  dope ni  Balladyna. Przed królow
zacz li wi c ustawia  si  kolejni oskar yciele. Jednym z nich by  zamkowy lekarz, który
stwierdzi , i  Kotryn zosta  otruty. Za da , by na truciciela wydano sprawiedliwy i surowy
wyrok. Kolejnym z oskar ycieli by  Filon, który chcia , by ukarano morderczyni  Aliny.
Wdowa za  poskar

a si  królowej na sw  wyrodn  córk , prosz c o jej ukaranie. Gdy

dowiedzia a si  jednak, i  za wyp dzenie matki grozi kara  mierci, nie zdecydowa a si
wypowiedzie  jej imienia, nawet na torturach, którym j  poddano. Wkrótce na nich zmar a.
Balladyna, zgodnie z obowi zuj cym prawem, za ka

 z tych zbrodni wyda a wyrok  mierci.

Tym samym wyda a wyrok na sam  siebie i umar a ra ona piorunem.

BALLADYNA- PRACOWANIE

Balladyna jako tragedia o w adzy, etyce i ludzkiej naturze

Czytaj c Balladyn  nie sposób – po pierwsze – unikn  porównania do szekspirowskiego
Makbeta, a po drugie – oprze  si  wyra eniu, i  jest to dramat o w adzy i jej wielkiej sile. O
czym traktuje utwór? Dwie siostry – Alina i Balladyna – uczestniczy y w turnieju
zorganizowanym przez Kirkora, w adc  na zamku. By  to turniej w zbieraniu malin, za
nagrod  by o ma

stwo z Kirkorem. Co by o dalej? Alina okaza a si  lepsza od siostry w

zbieraniu owoców, Balladyna jednak by a od niej bardziej przebieg a i sprytniejsza

Zabi a wi c siostr , zabieraj c jej maliny i zdobywaj c r

 Kirkora. Nie by  to jednak koniec

tragedii. Pierwsza zbrodnia poci gn a za sob  kolejne, motywowane ch ci  pog bienia i
utrzymania zdobytej w adzy. Gdy spe ni o si  w ko cu marzenie Balladyny i zosta a

adczyni  absolutn  na zamku (zabi a bowiem równie  swojego m a), postanowi a odt d

rz dzi  uczciwie i sprawiedliwie. S owacki nie móg  jednak pozwoli , by zabójczyni
zatriumfowa a i u mierci  j  uderzaniem pioruna.

Fabu a dramatu pos

a S owackiemu do ukazania z

onej i bardzo skomplikowanej

ludzkiej natury, która jest sk onna do z a i podatna na liczne pokusy, które czyhaj  na
cz owieka ka dego dnia. Balladyna pocz tkowo planowa a zabi  tylko Alin , kolejne
zbrodnie pojawia y si  dopiero wtedy, gdy zrozumia a, i  mo e rz dzi  samodzielnie.

Balladyna jest wi c tak e tragedi  o moralno ci i jej wiecznych prawach. S owacki
podkre la , i  nie jest mo liwe sprawiedliwe rz dzenie, gdy dosz o si  do w adzy w tak
zbrodniczy sposób. Tzw. dziejowa sprawiedliwo  nie pozwoli a na to nawet mimo to,  e
Balladyna chcia a rz dzi  w zgodzie z prawem.

owacki ukaza  te  istot , natur  z a, które chce si  stale w cz owieku rozprzestrzenia .

Kolejna zbrodnia poci ga bowiem za sob  zawsze nast pne, a morderca rzadko poprzestaje na
jednym zabójstwie. Z o jest si  degraduj

 cz owiecze stwo.

owacki nie zapomnia  równie  ukaza  mechanizmy w adzy oraz wskaza , i  w adza cz sto

wymaga, a wr cz domaga si  ofiar.

tek ba niowy w Balladynie

tek ba niowy w Balladynie reprezentuje ca a rzesza magicznych i fantastycznych stworze

i wydarze , które w utworze zamie ci  S owacki. Jest to g ównie Goplana, nimfa
zamieszkuj ce jezioro Gop o, wró ka, t skni ca za ludzkimi nami tno ciami i troskami,
bardzo je prze ywaj ca. Nie miertelno , której tak bardzo po

da a, mog o zapewni  jej

tylko ma

stwo z cz owiekiem, a jej wybór pad  na Grabca.

ugami Goplany by y dwa le ne duszki – Skierka i Chochlik, uciele nienie si  natury.

Skierka by  radosny, twórczy i takie si y reprezentowa , Chochlik natomiast by  z

liwy i

przewrotny. Zosta y one obdarzone w adz  magiczn , która  le u yta mog a zaszkodzi
cz owiekowi.

tkiem magicznym w tragedii jest dzia alno  Goplany i jej dwu pomocników. Ich

ównym dzie em by o doprowadzenie Kirkora do chaty wdowy, zapoznanie go z Balladyn ,

a nast pnie doprowadzenie do ich  lubu. Po drugie za , Goplana w zespó  ze Skierk  i
Chochlikiem zamienili Grabca w wierzb , a potem w karcianego króla.

owacki ba niow  konwencj  zastosowa  do ukazania niemal wszystkich wa nych wydarze

w utworze. W taki sposób przedstawi  widzowi i czytelnikowi dzieje Balladyny, która pod
wp ywem czarów wysz a za m  za Kirkora. W Balladynie liczne s  równie  elementy
legendarne i anachroniczne, misternie wplecione w w tki fantastyczne i ba niowe.

wiat rzeczywisty i  wiat fantastyczny w utworze

Oba  wiaty, rzeczywisty i ba niowy, S owacki misternie ze sob  splót  i po czy  w taki
sposób,  e si  ze sob  przenika y, a jeden wp ywa  na drugi.

wiat rzeczywisty reprezentowali ludzi,  miertelnicy: wdowa, Balladyna, Alina, Kirkor,

Grabiec, Pustelnik, Kostryn. Pos ugiwali si  oni zwyk ym, prostym, bezpo rednim j zykiem,
staraj c si  d

 do osi gni cia szcz cia. S owacki stara  si  przedstawi  ich jak najbardziej

realistycznie, opisuj c ich ludzie prze ycia, rozterki i nami tno ci
Ze  wiatem tym  czy  si

ci le  wiat fantastyczny, opisany w sposób tajemniczy, poetycki,

magiczny. Jego reprezentanci to Goplana i jej dwa le ne duszki, którym S owacki kaza
rz dzi  si  tymi samymi prawami, którymi rz dzi  si

wiat rzeczywisty.

Zgonie z romantycznymi konwencjami, oba  wiaty si  ze sob

czy y, a  wiat fantastyczny

mia  ogromny wp yw na to, co dzia o si  w realnym ludzkim  yciu. Goplana jest jednak si ,
która ludzkie losy pl cze, gmatwa. Nimfa jednak zda a sobie spraw , i  jest winna wszystkim
nieszcz ciom. Po  mierci Balladyny znika tak e ona, odlatuj c z kluczem  urawi, a wraz z
ni  znika te  ca y magiczny i fantastyczny  wiat.

Nawi zania w Balladynie (Szekspir, Biblia)

Nawi zania do Szekspira w Balladynie

owacki, tak jak wi kszo  romantyków, by  pod silnym wp ywem Szekspira i jego

dramatopisarstwa. Na powstanie Balladyny wyra nie wp yn  za  jeden z utworów Szekspira
– Makbet. Szekspirowski bohater równie  d

c do w adzy nie waha  si  i zabija , a by ukry

sw  zbrodni  i utrzyma  w adz  zmuszony by  zabija  dalej. W ko cu zgin  zniszczony sw
niszcz

dz  w adzy i panowania. Podobny schemat post powania znajdujemy w kreacji

postaci Balladyny
Nale y równie  wspomnie , i  dla S owackiego szekspiryzm by  nie tylko wa

 fascynacj  i

motywem, ale tak e sposobem na analizowanie mechanizmów zmian historycznych.

Nawi zania do Biblii w Balladynie
Nawi zanie do Pisma  wi tego odczyta  mo na m.in. w postaci tytu owej Balladyny. Na jej
czole pojawia si  krwawa, niemo liwa do zmycia plama. Jest to aluzja do tzw. kainowego
znamienia – pi tna biblijnego bratobójcy, który zabi  Abla, a którym za kar  naznaczy  go
sam Bóg.

Tak jak Kain zabi  Abla, tak Balladyna zabi a Alin . Plama z malin natomiast stopi a si  z jej
skór  i nie da a si  nigdy zmy .

Ironiczny obraz historii w Balladynie

owacki z Balladyny uczyni  równie  ironiczny obraz historii. Po pierwsze, nie waha  si

wykpi  prac historyków, którzy w bardzo „uczony” sposób starali si  t umaczy  histori  i
dzieje narodu. W Epilogu do dramatu pojawi a si  m.in. aluzja do Joachima Lelewela, za

owacki zawar  jego karykatur  na przyk ad w s owach o „uczonych bredniach o okrutnej

Balladynie”.
Niektórzy twierdz  jednak, i  S owackiemu chodzi o nie tylko o sprawienie przykro ci
nielubianemu Lelewelowi, ale przede wszystkim o pokazanie, i  histori  mo na wprowadzi
do utworu w inny sposób. Pisa ,  e nie jest celem poety powtarza  drobiazgowe wywody
historyków, mo e za  na to miejsce uruchomi  sw  wyobra ni  i skorzysta  z fantastycznych

rodków wyrazu, pokaza  histori  przez pryzmat wytworów w asnej wyobra ni i

wiadomo ci. S owacki twierdzi  bowiem,  e celem poezji jest dzia anie na wyobra ni

czytelnika i twórcy, a nie koniecznie na ich umys y.

W Balladynie wi c S owacki wcale nie chcia  rekonstruowa  dawnej historii Polski, ale
opisuj c krwaw  drog  Balladyny do w adzy chcia  zmieni  popularny mit S owianina –
cz owieka wyj tkowego, spokojnego, cnotliwego, na obraz S owanina – intryganta,  dnego

adzy, pope niaj cego zbrodni .

owacki nie mia  zaufania do historyków i do historii, z ironi  potraktowa  równie  ten jej

fragment, w którym osadzi  akcj  utworu. Celowo myli  historyczne czasy, umieszczaj c w
prahistorii sprawy i miejsca, które tam si  znale  nie powinny, np. dom wariatów, który z
pewno ci  nie istnia  za czasów Popiela.

Ca a historia, jak  serwuje nam w Balladynie S owacki, jest anachroniczna. Jest zak ócana
przez motywy i czynniki, które si  w niej znale  nie powinny oraz wzbogacona politycznymi
motywami b

cymi satyr  na wspó czesno .

Groteska w Balladynie

owacki w dwu swych dzie ach – w Balladynie oraz w  nie srebrnym Salomei zastosowa

zabieg groteski.

Balladyna ma wymiar groteski m.in. poprzez zastosowanie groteskowych fantazji,
wzorowanych na szekspirowskim  nie nocy letniej oraz na Burzy. Elementy groteski
pojawiaj  si  zw aszcza w scenach fantastycznych. Wiele spo ród powik

 i tragedii, które

owacki ukaza  w dramacie, wynikaj  z zachowania Goplany, niestosownego uczucia

rusa ki, która bardzo nierozwa nie zakocha a si  w pijanym ch opie, który wpad  przez
przer bel do jej jeziora. Goplana od pocz tku zdaje si  idealizowa  swego wybranka, co
przypomina troch  zabieg, jaki stosowali romantyczni poeci idealizuj c swe ukochane.
Ta mi

 Goplany sta a si  pocz tkiem z a, jakie zawita o w tamte okolice. Goplana, by tylko

zatrzyma  przy sobie ukochanego Grabca, zacz a wtr ca  si  w ludzkie sprawy, w tym w
ma

stwo Balladyny i Kirkora. Zadzia

y tam pozaziemskie czynniki, moce, które

wp yn y na bardzo realne i ludzie sprawy. Grabiec za  – raz zamieniany poprzez kapry
Goplan  w wierzb , to znowu w karcianego króla, zosta  przez S owackiego postawiony w
samym centrum dramatycznej groteski.

Sen srebrny Salomei
To drugi utwór S owackiego, w którym zawar  on elementy groteskowe. Zawarte s  one w
scenach fantastycznych, a S owacki  czy  je z obrazem krwawej historii. Sen srebrny
Salomei stanowi nawi zanie do realnych wydarze  z 1768 roku, tj. do ch opskiego buntu na
Ukrainie. Nie brak w nim pe nych okrucie stwa opisów zbrodni dokonywanych przez
ch opów. S owacki chce w tym utworze pokaza , jak bardzo historia mo e by  krwawa, jak w
niej du o m cze stwa i  mierci, zemsty i zbrodni, które s  typowe dla ludzi wszystkich
czasów i krajów. Dzie o to zawiera jednak nie tylko obraz krwawych walk. Jego podtytu  –
romans – wskazuje te  na elementy romantyczne. Sen srebrny Salomei to równie  dwie
doskona e kreacje kobiece – kobiet przewrotnych, ale urodziwych. A grotesk  w dramacie
jest szcz liwe zako czenie – kiedy to zakochani  cz  si  w pary. Konwencja groteski
zosta a zastosowana przez S owackiego równie  przy opisie  wiata – pi kno s siaduje tam z
ohyd , a  miech z tragedi  i rozpacz .