plik

320

WOJNA O PIENIĄDZ 2

Klucz do rozdziału

„Powrót do Przyszłości” to jeden z amerykańskich filmów należący do ga

tunku science fiction. Opisuje on historię młodego Marty ego McFły, który, ratując

swoje życie, uruchamia wehikuł czasu skonstruowany przez swojego przyjaciela,

profesora Browna i z roku 1985 przenosi się trzydzieści lat wstecz. W ten sposób

rozpoczyna się pełna kolejnych gwałtownych zwrotów akcji historia.

W niniejszym rozdziale my wsiądziemy w wehikuł czasu i przeniesiemy się

nim aż do roku 2024, czyli czasu, gdy założony zostanie światowy bank centralny

oraz funkcjonować zacznie wspólna światowa waluta.

Poczucie suwerenności państwowej oraz różne formy nacjonalizmu stanowi

ły zawsze zasadniczą przeszkodę w realizacji idei globalnego rządu. Projekt jednej
wspólnej waluty zakłada likwidację walut poszczególnych krajów. Problem emisji
pieniądza nie jest czysto teoretyczny, lecz dotyczy bardzo konkretnych interesów.

Jeśli prawo do niej stanowi formy władzy, trudno jest mi wyobrazić sobie, by
istniały jakieś inne związane z pieniądzem sprawy warte dyskusji.

Jeśli założymy, że biegu wspólnej światowej waluty nie można już odwrócić, to

wtedy pozostanie nam tylko zidentyfikowanie tego, kto będzie nią rządził. Nadzór

nad systemem pieniężnym oznacza prawo do dystrybuowania społecznej własności
i majątku, jest to główna część struktury władzy w każdym kraju. Działanie na

rzecz wprowadzenia globalnego pieniądza oznacza jednocześnie oczekiwanie, by
suwerenne państwa posłusznie zrezygnowały z możliwości decydowania o roz
dziale własnego majątku.

Ponieważ Chiny nie mają szans na zajęcie korzystnej i dającej im przewagę

pozycji w grze o korzyści prowadzonej przez światowy establishment, przystąpie

nie do tego układu oznacza dla nich jednocześnie uznanie obcego przywództwa.
Decyzja ta przesądza o losie kraju na najbliższych pięćdziesiąt lat i dotyczy majątku
należącego do 1,3 miliarda obywateli. Jest to kluczowy, lecz wciąż mało zauważany

punkt wszystkich chińskich strategicznych planów.

Kontrolować czy być kontrolowanym, oto jest pytanie!

POWRÓT DO PRZYSZŁOŚCI

321

1 stycznia 2024 rok: start światowej waluty

Kontrola nad emisję i dystrybucję pieniędza jest jednocześnie kon

trolę nad własnościę

zasobami i całym rodzajem ludzkim

205

Jack Weatherford, amerykański antropolog

Wczesnym rankiem 1 stycznia 2024 roku wszystkie agencje prasowe poinfor

mowały o oficjalnym wprowadzeniu na rynek, przez powszechny bank centralny

w Bazylei, wspólnej światowej waluty. Od tej chwili każdy portal internetowy, kanał

telewizyjny, tytuł prasowy prowadził nieprzerwane, dwudziestoczterogodzinne

dywanowe bombardowanie wiadomościami. W noworocznym komentarzu bry

tyjski „Financial Times” oznajmił, że nadszedł czas wiecznej pomyślności, i z en
tuzjazmem ogłaszał: „Narody świata ostatecznie zrozumiały, jak wielkie korzyści
płyną z wprowadzenia wspólnej waluty. Dzięki ich naciskom rządy poszczególnych

państw porzuciły stosowaną przez setki lat politykę suwerenności monetarnej. Jest
to wielki moment w historii ludzkości, oznacza on wejście społeczeństw w epokę

wiecznej prosperity”.

„The Economist” autorytarnie stwierdził: „Korzystanie z jednego powszech

nego pieniądza sprawia, że rynki nie muszą już prowadzić i uwzględniać licznych

transakcji walutowych, nie potrzebują też więcej tworzyć strategii hedgingowych

zabezpieczających przed skutkami wahań kursów. Znikają spekulacje walutowe,
ryzyko związanych z tym klęsk oraz utraty równowagi pomiędzy przychodami •

i rozchodami”.

Amerykański „The Wall Street Journal” zaprezentował, w imieniu USA, cał

kowitą gotowość uznania tej sytuacji: „Stany Zjednoczone nie mogą stać na prze

szkodzie koniecznemu rozwojowi. W istocie porzucenie dolara i wsparcie wspólnej
światowej waluty wcale nie oznacza działania wbrew własnym interesom, wręcz

przeciwnie, pokazuje kierowniczą rolę USA oraz władzę płynącą z uczestnictwa.

Szczególnie istotny i przynoszący korzyści jest, ściśle związany z wyrzeczeniem
się praw do emisji waluty, powrót do uczciwej konkurencji. Dzięki temu możliwe
staje się rozwiązanie dylematu Triffina, który sugeruje tonięcie amerykańskiego

dolara. Stany Zjednoczone, wykorzystując swą naturalną i wyjątkową przewagę,

ponownie pobudzą moce realnej gospodarki i nadal będą mocarstwem zapew
niającym trwałość globalnego porządku politycznego oraz gospodarczego, stojąc
na czele postępowych sił”.

Chiński portal internetowy Xin Lang zamieścił podobnej treści radosny

komunikat, w pełni zgodny z poglądami wygłaszanymi przez ekonomistów głów

nego nurtu: „Dzięki wspólnym wysiłkom wszystkich krajów wreszcie powitali
śmy wiosnę globalizacji. Chiny będą jednym z największych beneficjentów tego
nowego, jeszcze sprawiedliwszego porządku. Mimo że nasze rezerwy walutowe,

205

J. Weatherford, The History of Money: From Sandstone to Cyberspace, New York 1997.

322

WOJNA O PIENIĄDZ 2

wraz z wycofaniem dolara z obiegu, poniosły pewne straty i uległy przeróżnym
wpływom, to, patrząc przyszłościowo, uznać trzeba, że była to nieunikniona cena

za gładkie wtopienie się Chin w międzynarodową społeczność. Kraj nasz wciąż

jest zwycięzcą procesu globalizacji”.

Tworząc kontrast z entuzjastyczną i stronniczą postawą mediów, w Stanach

Zjednoczonych odbyła się największa w XXI wieku demonstracja antyglobali-
styczna. Wskutek długotrwałego zastoju gospodarczego stopa bezrobocia w USA

wynosi 15 procent. Wśród ogromnej liczby Amerykanów, którzy utracili cały

majątek oraz prawo do opieki medycznej i świadczeń emerytalnych, narasta
oburzenie i gniew. Niezadowolenie z działań rządu osiągnęło taki poziom, że

istnieje groźba zamieszek. W Nowym Jorku oraz Filadelfii odbyły się wielkie

manifestacje zorganizowane przez przeciwników wycofania dolara. Ludzie
ubrani w stroje symbolizujące amerykańską walutę zgromadzili się, by wyrazić

swe poparcie dla niepodległościowej rewolucji. Setki tysięcy ludzi, śpiewając

wspólnie „The Star-Spangled Banner”, wyraziło przekonanie, że decydenci

powinni jeszcze raz przeczytać tekst Deklaracji Niepodległości oraz konsty

tucji. Protestujący przysięgli bronić dolara i sprzeciwiać się obowiązującym

amerykański  Kongres  dyrektywom  światowego  banku  centralnego.  W  stolicy,
na  trawniku  wokół  pomnika  Waszyngtona,  ponad  pięćset  tysięcy  oburzonych
manifestantów  przybyłych  ze  Wschodniego  Wybrzeża  skandowało:  „Biały  Dom
sprzedał  Amerykę”,  „zatrzymać  zdradę”,  „powiesić  sprzedawczyków”  „niech

światowa waluta idzie do diabła”, „bronić konstytucji”. Wielkie transparenty

z tymi hasłami pokryły całą Pennsylvania Avenue wraz z ulicami Siódmą

i Czternastą. Na wzgórzu kapitolińskim ostry język kongresmenów podniósł

temperaturę sporów, coraz bardziej narastały nastroje wojenne; w mauzoleum

Lincolna  policja  starła  się  z  demonstrantami,  doszło  do  przelewu  krwi,  ruch
drogowy  na  autostradzie  495  [Capital  Beltway]  został  całkowicie  sparaliżowany,
ośmiopasmówka  przemieniła  się  w  gigantyczny  obóz  protestujących.  Siedzibom

Banku Światowego oraz Międzynarodowego Funduszu Walutowego groził atak

bombowy. Organizacja National Rifle Association porozumiała się w tajemnicy

z prawicowymi aktywistami, planując wywołanie zbrojnego powstania i obale

nie rządu zdrajców. Atmosfera w Pentagonie stała się duszna i zrobiło się tam

niebezpiecznie. Oficerowie lojalni wobec Unii Amerykańskiej zaczęli zbierać się
na tajnych spotkaniach, zamyślając przeprowadzenie zamachu stanu.

W Paryżu zapanowała pełna anarchia: codziennością stały się napady na

banki, rabowanie sklepów, podpalanie samochodów. Przerwano ruch uliczny,

powszechny strajk doprowadził do konieczności ogłoszenia w tym mieście stanu
wyjątkowego. Manifestacje w Londynie stopniowo przekształciły się w akty prze

mocy, londyńskie City zamieniło się w miasto umarłych, większość z instytucji

finansowych, jedna za drugą, zaczęły wysyłać pracowników na przymusowe urlopy

i wstrzymywać wypłacanie im pensji. Do miasta, w celu przywrócenia porządku,
wkroczyło wojsko. Berlin, Frankfurt, Rzym, Wiedeń, Moskwa, Tokio, Seul w róż

nym stopniu doświadczyły zamieszek i niepokojów.

Internacjonaliści, co stało się bardzo widoczne, nie docenili siły i determi

nacji nacjonalistów. Wzrost potęgi sieci internetowych rozbił monopol mediów

głównego nurtu na przekazywanie informacji. Coraz większa część ludzi zaczęła

sobie uświadamiać, że utrata przez państwo prawa do emisji pieniądza oznacza

uzyskanie przez nie statusu niewolnika.

W ramach systemu demokratycznego wybory stanowią najskuteczniejszą

metodę wywierania presji przez obywateli na liderach politycznych. Prawo wpro

wadzania pieniędzy do obiegu - obowiązujące w granicach państwa - pozostawało

w ścisłym związku z powszechnym głosowaniem. Kiedy natomiast uprawnienia

te przejął światowy bank centralny, stał się on gigantyczną finansową bestią,

działając ponad i niezależnie od wszystkich demokratycznie wybieranych rządów.

Znalazł się całkowicie poza kontrolą. Emisja wspólnej światowej waluty oznacza

historyczny moment dla władzy pieniądza, szczytowe jej osiągnięcie. Doszło do

tego nie w sposób przypadkowy i swobodny, lecz zgodnie z precyzyjnym planem

opracowanym przez organizację zwaną stowarzyszeniem na rzecz globalnego pie

niądza. Harmonogram przewidywał stopniową realizację zamierzeń, aż do 2024

roku. Profesor Richard Cooper w roku 1984 postawił wniosek o wprowadzenie

wspólnej waluty w krajach uprzemysłowionych, tworząc plan dwudziestopięcio

letni - prowadzi on nas z powrotem do roku 2009”

206

2009 Wspólna strefa monetarna w Afryce Zachodniej, tworzona przez Ghanę,

Nigerię, Senegal, Gambię, Gwineę

2010 Plan wprowadzenia wspólnej waluty przez kraje Rady Współpracy w Za

toce Perskiej (GCC): Bahrajn, Kuwejt, Oman, Katar, Arabię Saudyjską

i Zjednoczone Emiraty Arabskie

2011 Publikacja artykułu Roberta Mundella A Theory of Optimum Currency

Areas (Optymalne Obszary Walutowe), w pięćdziesiątą rocznicę jego

powstania, na łamach „American Economic Review”

2012

Nowy członek strefy euro: Estonia

2012 Wprowadzenia wspólnej waluty przez pięć krajów Afryki Wschodniej:

Burundię, Kenię, Ugandę, Tanzanię, Rwandę

2012 Międzynarodowa konferencja dotycząca ustanowienia sojuszu na rzecz

globalnej waluty

2013

Nowi członkowie strefy euro: Łotwa,

Bułgaria, Litwa

2013

Nowi członkowie strefy euro: Polska,

Czechy

2014

Nowy członek strefy euro: Węgry

2015

Nowy członek strefy euro: Rumunia

X. POWRÓT DO PRZYSZŁOŚCI

323

206

R. Cooper, Is There A Need For Reform? [przemówienie wygłoszone na konferencji Banku

Rezerwy Federalnej w Bostonie w maju 1984 roku).

2016

2017

2018

2020

2021

2024

324

Powstanie unii walutowej krajów należących do Wspólnoty Rozwoju

Afryki Południowej (SADC): Angoli, Botswany, Demokratycznej Repu

bliki Konga, Lesotho, Malawi, Mauritiusa, Mozambiku, Suazi, Tanzanii,

Zambii, Zimbabwe, Namibii, Seszeli i RPA

Znalezienie nazwy dla przyszłej światowej waluty (nazwę euro wybrano

w 1995 roku, cztery łata przed wprowadzeniem jej do obiegu)

Zapowiedzi ekonomistów dotyczące wprowadzenia wspólnej światowej

waluty, przynajmniej w państwach uprzemysłowionych; w 1988 roku
prognozowano pojawienie się jej za trzydzieści lat

1 czerwca, ustanowienie światowego banku centralnego, w części lub cało

ści przejmującego model funkcjonowania Międzynarodowego Funduszu

Walutowego oraz Banku Światowego

1 stycznia, przygotowanie nowej światowej waluty do transakcji elektro

nicznych

Zainicjowanie projektu wspólnej waluty dla całej Afryki realizowanego

przez Unię Afrykańską

1 stycznia, rozliczanie wszystkich transakcji na świecie w nowej wspólnej

walucie;

1 maja, koniec ważności starej waluty; możliwość wymiany jej na nową

w wyznaczonych bankach; stały wzrost ceny aktywów; likwidacja ryzyka
walutowego

WOJNA O PIENIĄDZ 2

X. POWRÓT DO PRZYSZŁOŚCI

325

Wspólny pieniądz: terminarz

Oczekujemy momentu kryzysu

takiego jak obecny, który daje nam

możliwość promowania światowej waluty. Dzisiejsza zapaść finansowa

stanowi wyjątkową okazję, gdyż tylko w takich warunkach można po-

dejmować działania niezbędne do ustanowienia nowego porządku

207

Robert A. Mundell, ojciec euro

Globalna gospodarka wymaga globalnego pieniądza

208

Paul Volcker, byty szef Rezerwy Federalnej

Kontrola nad pieniądzem oraz kredytem może zagrozić suweren

ności państw.

Alden Clausen, CEO Bank of America, szef Baku Światowego

Gdy tylko waluta i kredyt danego kraju znajdą się pod kontrolą, nie

jest już istotne, kto nadzoruje w nim system prawny.

William L. Mackenzie King, były premier Kanady

Na świecie zawsze znajdzie się grupka mądrych ludzi, rozumiejących zasady

walutowej gry. Robert Kiyosaki, autor książki „Bogaty ojciec, biedny ojciec”, jest

jednym z nich. Wkrótce po nadejściu finansowego tsunami w jednym ze swych

artykułów (24 listopada 2008 roku) napisał:

W 1910 roku, na znajdującej się u wybrzeży Georgii wyspie Jekyll, siedem

osób odbyło tajną naradę. Istnieją dane wskazujące, że byli to właściciele 1/6 całe

go światowego majątku. Sześcioro z nich to Amerykanie: reprezentowali interesy

Morgana, Rockefellera oraz rządu USA. Przybysz z Europy występował w imieniu

Rothschildów i Warburgów. Ustanowienie Rezerwy Federalnej w 1913 roku sta

nowiło bezpośredni rezultat tej konferencji. Bardzo interesujące wydaje się to, że

instytucja ta nie tylko nie jest federalna, lecz także nie posiada rezerw i nie jest

nawet bankiem... Uchwyciła jednak kontrolę nad amerykańskim systemem banko

wym oraz podażą pieniądza. Na mocy postanowień konferencji w Bretton Woods

(1944) założone zostały Międzynarodowy Fundusz Walutowy oraz Bank Światowy.

Ich cel stanowi przejęcie nadzoru nad globalnym systemem bankowym oraz glo

balną podażą pieniądza, dokładnie tak samo, jak w przypadku Rezerwy Federal

nej. W 1971 roku prezydent Nixon ogłosił odejście od zasady ścisłego powiązania

dolara ze złotem. Oznaczało to zrealizowanie pierwszej części planu zdobycia

207

R. Mundell, Realizacja programu ustanowienia wspólnej światowej waluty możliwa jest tyl

ko w warunkach kryzysu, „Gazeta Finansowa” 2008, 13 listopada.

208

Single Global Currency Association. Dostęp na http://www.singleglobalcurrency.org/.

władzy. W 2008 roku światową gospodarkę dotknął kryzys, w efekcie którego bo

gatsi stali się jeszcze bogatsi, a zdecydowana większość biednych jeszcze bardziej
zbiedniała. Ta sytuacja w dużej mierze jest następstwem tajnej konferencji na wy

spie Jekyll. Mówiąc inaczej, główne punkty scenariusza obecnej finansowej zapaści

zostały wymyślone i napisane już dużo wcześniej

209

Czy świat naprawdę potrzebuje jednego banku centralnego? Budowanie po

wszechnego systemu walutowego wymaga szczególnej polityki monetarnej i „uzbro

jenia” systemu finansowego. Istotą jest to, że wspólny pieniądz umożliwi władzom

banku przekroczenie uprawnień oraz granic państw, ras i języków. Kanadyjski

polityk, Paul Hełlyer, oceniając te zamierzenia, powiedział: „W takim światowym

systemie bankowym jednej waluty interesy obywateli oraz interesy poszczególnych

państw podporządkowane zostaną interesom międzynarodowego systemu finanso

wego. [...] Kraje utracą możliwość prowadzenia jakiejkolwiek niezależnej polityki”

210

Ta potężna struktura omija władzę suwerennych państw, pozostając pod kontrolą

światowego establishmentu, który nie jest przez nikogo rozliczany.

Realizacja tak ogromnego projektu wymaga dużo czasu, poszukiwań teoretycz

nych, długich przygotowań, planowania, gromadzenia, co więcej, musi oczekiwać
na sprzyjający moment. Potrzebne jest pod tym względem dobre wyczucie sytuacji,

gdyż zbyt wczesna lub, przeciwnie, spóźniona próba urzeczywistnienia zamiarów

może poczynić wielkie szkody. Badania i dyskusje dotyczące wspólnego pieniądza

już w latach sześćdziesiątych XX wieku osiągnęły dość zaawansowany poziom. Nie

które wypowiedzi i opinie na ten temat miały naprawdę duże znaczenie dla sprawy:

1969: Pozwólcie mi [...] rozpocząć dyskusję z punktu widzenia najlepszego i naj

gorszego międzynarodowego systemu walutowego. Zgodnie z moją oceną najlepszy

system walutowy powinien wykorzystać pieniądz posiadający największy autorytet

finansowy

Charles Kindleberger, profesor MIT, podczas wykładu na konferencji

zorganizowanej przez oddział Rezerwy Federalnej w Bostonie.

1984: Zaproponowałem radykalne rozwiązanie dla przyszłego stulecia: wszystkie

zindustrializowane demokratyczne kraje ustanowią [...] jeden pieniądz oraz jeden

bank posiadający prawo do jego emisji i decydujący o wspólnej polityce monetarnej.

Z bliskiej perspektywy ten plan wydaje się zbyt ekstremistyczny jednak określa on

potrzebny cel, porządkuje poszczególne etapy i kieruje nimi

212

Richard Cooper, profesor Uniwersytetu Harvarda, podczas wykładu na

konferencji zorganizowanej przez oddział Rezerwy Federalnej w Bostonie.

209

R. Kiyosaki, How The Financial Crisis Was Built Into The System, 2008. Dostęp na: http://

finance.yahoo.com/expert/article/richricher/124339.

210

P. Hełlyer, Funny Money: A Common Sense Alternative to Mainline Economics, Chimo Me

dia, 1994.

211

Ch. Kindleberger [przemówienie wygłoszone na konferencji Banku Rezerwy Federalnej

w Bostonie w 1969 roku].

212

R. Cooper, Is There A Need..., op. cit.

326

WOJNA O PIENIĄDZ 2

1998: Zbyt szybkie podążanie w stronę wspólnego pieniądza może wywołać na

świecie zdumienie i szok. W ciągu najbliższych dziesięciu lat dojdzie prawdopodobnie

do przejścia od dwustu różnych walut do jednej. A za dwadzieścia pięć lat historycy

będą pytać, czemu tak długo to trwało

213

Bryan Taylor, główny ekonomista w Global Finance and Data Corpora

tion. Powyższe słowa, wypowiedziane przez niego w imieniu firmy dziesięć lat

temu, każą uważać go bardziej za planistę niż za wieszcza.

2001: Dwadzieścia pięć lat temu powstała VISA. Jej twórcy postrzegali świat jako

system wymiany pieniężnej, który potrzebował jednej waluty. Wszystko to, co uczy

niliśmy, opiera się na idei globalizacji, krok po kroku realizujemy nasze pragnienie

wspólnego świata

214

Sarah Perry, szef departamentu planowania inwestycji strategicznych

VISA Inc.

2004: W przypadku, gdy przez najbliższe dziesięć lat gospodarka światowa będzie

się pomyślnie rozwijać, jak najbardziej logiczne wydaje się wprowadzenie wspólnego

pieniądza

215

Martin Wolf, komentator „Financial Times”, fragment wykładu

wygłoszonego podczas konferencji z udziałem wybitnych ekonomistów

z okazji rocznicy założenia Banku Światowego.

5 stycznia 2007 roku Benn Steil, sekretarz wydziału gospodarczego w CFR

opublikował na łamach „Financial Times” artykuł pod tytułem

Digital gold and

flawed global order

, w którym przedstawiał zalety, wady i różnice pomiędzy

zmiennym i sztywnym kursem wymiany walut. Autor wielokrotnie podkreślał, że

współczesny system monetarny jest najsłabszym ogniwem procesu globalizacji,

i proponował powrót do złota. Według Steiła, dzięki współczesnej technologii

możliwe jest wykorzystanie tego kruszcu w płatnościach elektronicznych. Pisał:

„System pieniężny elektronicznego złota: pomysł ten wydaje się zapewne zbyt

rewolucyjny i bardzo trudny do wprowadzenia w życie, jednak digitalizacja

środka płatniczego, którym ludzkość posługuje się już dwa i pół tysiąca lat,
pozwoli zbudować układ znacznie trwalszy niż testowane od trzydziestu pięciu
lat suwerenne waluty”

216

9 maja 2007 roku na łamach magazynu „Foreign Affairs”, będącego tubą

CFR, ukazał się inny jeszcze tekst Steila, zatytułowany

The end ofnational currency

w którym udowadniał on, że jeśli proces globalizacji przebiegać ma bez zakłóceń,
wszystkie państwa powinny porzucić monetarny nacjonalizm i zlikwidować nie

potrzebne waluty, gdyż są one głównym źródłem wielu wstrząsów i niepokojów.

POWRÓT DO PRZYSZŁOŚCI

327

213

Single Global Currency Association. Dostęp na http://www.singleglobalcurrency.org/.

214

Ibid.

215

„Financial Times” 2004, 3 sierpnia.

B. Steil, Digital gold and a flawed global order, „Financial Times” 2007, 5 stycznia.

216

328

WOJNA O PIENIĄDZ 1

Według autora, właśnie te suwerenne waluty stanowią zasadniczą przyczynę

współczesnych finansowych tąpnięć. Steil pisał:

Z jakiego powodu pojawiające się w ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat kryzysy

monetarne zaostrzają się? Od 1971 roku, gdy Nixon oficjalnie przeciął węzeł łączą

cy dotąd złoto z dolarem, w każdym zakątku świata płynna wartość pieniądza me

daje już trwałego prawa do żądania jakiegokolwiek materialnego obiektu. Świa

towe waluty są przejawem autonomicznej polityki rządów, prowadzonej na zasa

dzie sztuczek magicznych. (...) Wielka jest cena legendy o związku suwerenność:

walutą,

czasem

wręcz

grozi

ona

niebezpieczeństwem.

Nacjonalizm

monetarny

nie przystaje do globalizacji, tak jak ogień nie przystaje do wody”. Czyniąc kolejny

krok, nasz autor stwierdził: „W ciągu minionych kilkudziesięciu lat amerykański

dolar stał się niewątpliwie pieniądzem światowym, poszczególne państwa właśnie

nim posługują się w rynkowych transakcjach, szczególnie dotyczy to ropy nafto

wej. Nadzwyczajna pozycja dolara nie jest jednak darem z nieba. Początkowo był

on wspierany przez inną formę uczciwego pieniądza - złoto. Ludzie uznali dolary,

gdyż uwierzyli, że nabyte za nie niegdyś towary, w przyszłości, jeśli tylko zechcą,

wymienią na kolejne, równowartościowe. Rząd USA czuł się zobowiązany, by to

faktycznie zagwarantować, jednak, niestety, zadanie to okazało się ostatecznie po

nad jego siły. Lekkomyślna polityka finansowa amerykańskich władz osłabia zna

czenie dolara jako globalnej waluty

217

Jakie zatem rozwiązanie proponuje Steil? Ponowną monetaryzację złota

oraz wspólną walutę. Twierdzi on: „Prywatne banki złota wciąż istnieją, dlatego

posiadacze rachunków mogą używać złotych pasków jako formy udziałów i za ich

pomocą regulować międzynarodowe płatności. Mimo że biznes ten wciąż jest dość

niewielki, to wraz z obumieraniem i słabnięciem dolara odnotował on w ciągu

ostatnich lat wielki wzrost. Wydawać by się mogło, że koncepcja międzynarodo

wego systemu walutowego opartego o złoto znacznie rozmija się z rozsądkiem,

zwróćmy jednak uwagę, że system walutowy bez niego w 1900 roku uznawany był

za podobną niedorzeczność. Współczesna technologia, poprzez prywatne banki

złota, umożliwia temu kruszcowi odzyskanie pozycji waluty, nawet w przypadku

braku wsparcia ze strony rządów”

218

Powyższy fragment zawiera bardzo istotną informację: nawet bez akceptacji

i pomocy władz trzeba zlikwidować suwerenne waluty i wprowadzić na ich miejsce

jeden wspólny pieniądz ściśle powiązany ze złotem!

Łatwo zauważyć, że przekonania Steila pochodzą w prostej linii od teorii gło

szonych przez Rand i Greenspana, a pierwotnym ich źródłem są rodziny dawnych

europejskich bankierów, przede wszystkim Rothschildów. Natomiast pozostają one

w wyraźnej sprzeczności z poglądami na system monetarny wyznawanymi przez

nowo powstałą amerykańską socjetę. Przez prawie dwieście lat Rothschildowie

217

B. Steil, The end of national currency, Foreign Affairs 2007, maj-czerwiec.

2,8

Ibid.

POWRÓT DO PRZYSZŁOŚCI

329

radzili sobie z przeciwnikami przede wszystkim w ten sposób, że nie podejmowali
działań dopóty, dopóki nie nadszedł właściwy moment.

Gdybyśmy chcieli wyróżnić wśród współczesnych finansistów główne grupy

interesu, to pierwszą stanowiliby skupieni wokół Rothschildów zwolennicy złota
i środowiska, drugą zaś działająca pod sztandarem Rockefellera frakcja ropy

i wojny, której szczególnie zależy na emisji dolara. Oba kręgi zgodnie dążą do

kontrolowania przyszłej światowej waluty, mają jednak zasadniczo różne poglądy
na temat systemu pieniężnego oraz osiąganych korzyści. Ci skupieni na złocie
przywiązują też dużą wagę do kwestii etycznych. Wiążą z pieniądzem takie wartości

jak uczciwość, sprawiedliwość i racjonalność. Głoszą, że przyszła wspólna waluta

musi współuczestniczyć w ochronie środowiska. Natomiast towarzystwo zainte

resowane przede wszystkim wojną i ropą naftową wierzy w rozwiązania siłowe.

Członkowie tej grupy sądzą, że wystarczy kontrola nad podażą bliskowschodniego
czarnego złota, by nie obawiać się zagrożeń. A jeśli dodać do tego potęgę militarną

i umiejętność odstraszania, nikt na świecie nie ośmieli się tak po prostu odrzucić

amerykańskiego dolara. A nawet jeśli to sam dolar zostanie odrzucony, wraz
z towarzyszącym mu długiem, nowa światowa waluta również stanie się rodzajem

kredytu, którym, pod groźbą bagnetu, będzie można swobodnie manipulować.

Gdy te dwie siły wchodzą w zwarcie, oznacza to - na arenie międzynarodo

wej - zderzenie pomiędzy USA a Europą albo między dolarem a euro, natomiast

w sferze amerykańskiej polityki wewnętrznej rywalizację pomiędzy wspierającą

ochronę środowiska partią demokratyczną i rzecznikiem wojny o ropę, partią
republikańską.

Znalezienie pomysłu na to, w jaki sposób wykorzystać te siły do maksy

malizowania zysków stanowi najważniejszy test wiedzy i umiejętności chińskiej
dyplomacji.

7 stycznia 2008 roku „Financial Times” opublikował artykuł zatytułowany

Gold is the newglobal currency

, będący najbardziej otwartym wezwaniem, w ciągu

ostatnich  kilku  lat,  w  mediach  głównego  nurtu,  do  ponownej  jego  monetaryzacji.
Zdaniem  autora  tekstu,  gwałtownie  szybująca  w  górę  cena  tego  kruszcu  stanowi
odbicie  nerwowych  reakcji  inwestorów  na  kształt  współczesnych  finansów  mię
dzynarodowych.  Jeśli  złoto  stanie  się  ostatecznie  pieniądzem,  jego  cena  wzrośnie

nie tylko w stosunku do dolara, ale również do euro i funta. Artykuł zawiera
następującą konkluzję: „Żeby właściwie mówić o złocie, wydaje się, że najlepiej

byłoby skorzystać z wiedzy posiadanej na jego temat przez banki centralne po

szczególnych państw przed dokonaniem przez USA likwidacji parytetu. Chodzi
o to, że nie jest ono towarem, ale formą pieniądza”.

Jeśli zdajemy sobie sprawę z metod działalności stowarzyszenia Rhodesa

oraz z wyrafinowanego i przemyślanego sterowania mediami i opinią publiczną

przez anglo-amerykański establishment, to nie możemy lekceważyć i ignorować
takich sztandarowych rzeczników światowej elity rządzącej jak na przykład „Fo-

reign Affairs”, „The Economist”, „Financial Times” czy prezentujących „osobiste

poglądy” ważnych osobistości, jak Benn Steil. Zdecydowanie nie są to głosiciele

330

WOJNA O PIENIĄDZ 2

jednostkowych przekonań, lecz wyraziciele woli grup interesu, a jednocześnie

elementy precyzyjnie zaplanowanej kampanii propagandowej. O ile wszystko

potoczy się zgodnie z oczekiwaniami, to wraz z pogłębianiem się kryzysu coraz
więcej zachodnich mediów oraz prominentów rynków finansowych zacznie prze

jawiać, „bez uprzedniej konsultacji”, zainteresowanie złotem. W końcowej fazie

gwałtowny wzrost jego ceny stanie się manewrem zabijającym system dolarowy.

Po zakończeniu spotkania klubu Bilderberg, 17 maja 2009 roku, James Ro-

gers, George Soros i inni zaczęli często ostrzegać, że przyszła zapaść gospodarcza

będzie dotyczyć systemu monetarnego. Można przyjąć, że to wcale nie żart. Potężny

kryzys pieniężny zrealizowany pod szyldem kryzysu dolara zrealizuje dwa podsta

wowe cele: po pierwsze umożliwi USA całkowite wypowiedzenie zadłużenia, po

drugie wstrząśnie obecnym światowym systemem finansowym, popularyzując ideę

wspólnej waluty. W zasadzie można porównać tę sytuację z załamaniem w 1907

roku, które doprowadziło do ustanowienia Rezerwy Federalnej (1913). Ludzie
dostrzegą, że bez powszechnego banku centralnego oraz jednego pieniądza dla

wszystkich gospodarka globalna zawsze będzie słaba i wrażliwa.

Nadejście rzeczywistego kryzysu

Międzynarodowa reforma monetarna bardzo często musi zmierzyć się

z globalnym kryzysem oraz przeróżnymi zagrożeniami, i dopiero wtedy staje się
realną możliwością.

Według słów Mundella - laureata nagrody w dziedzinie ekonomii przyzna

wanej przez komitet noblowski - wypowiedzianych w maju 2007 roku, powszechna

zapaść gospodarcza będzie miała związek z amerykańskim dolarem, natomiast

wspólna światowa waluta uznana zostanie za przypadkowy efekt tej katastrofy

219

W ciągu całej mojej kariery zawodowej nigdy nie spotkałem banku central

nego, który by w ciągu ostatnich sześciu, siedmiu lat tak [jak Rezerwa Federalna]

zniekształcał i wikłał dyskusje i prace nad teorią pieniądza. Od końca lat dziewięć

dziesiątych i ballad o „nowej gospodarce”, aż do współczesnej koncepcji korekty

rachunków bieżących, amerykański bank centralny podejmuje próby przepisa

nia i poprawienia tradycyjnej makroekonomii, czyniąc jednocześnie starania, by

uczestnicy gry rynkowej uwierzyli i zaufali efektom jego prac. Osobiście nigdy

nie wierzyłem w teorie spiskowe, jednak obserwując wszystkie działania Rezerwy

Federalnej od końca lat dziewięćdziesiątych, zmuszony jestem zrewidować swoje

wcześniejsze przekonania

220

Stephen Roach, główny ekonomista w banku Morgan Stanley

219

R. Mundell, A decade later: Asiaś new responsibilities in international monetary system

[prezentacja w Seulu, 2-3 maja 2007 roku].

220

S. Roach, Original Sin [światowe forum ekonomiczne w Tokio, 25 kwietnia 2005 roku].

POWRÓT DO PRZYSZŁOŚCI

331

Proszę zwrócić uwagę, że Mundell wygłosił swój wykład w maju 2007 roku,

trzy miesiące przed wybuchem kryzysu na amerykańskim rynku subprime,
natomiast Roach, w swym artykule napisanym na dwa lata przed tą zapaścią,

zatytułowanym

Original Sin

, przedstawił jej przyczyny oraz dokładny scenariusz

przyszłych zdarzeń. Twierdzenie, że nie wystąpiły znaki zapowiadające nadejście

finansowego krachu lub że świat nie miał możliwości, by przygotować się do

niego jest bezpodstawne. W swym seraju Rezerwa Federalna żywi i utrzymuje

„trzy tysiące piękności”, czyli ekonomistów wykorzystujących w pracy najbardziej

rozbudowany system gromadzenia i analizy danych statystycznych, a ich mentor

- Greenspan - to geniusz wykorzystywania modeli. Naprawdę trudno uwierzyć,

że w 2006 roku zupełnie nie przeczuwał on zbliżającej się katastrofy.

Doświadczenie historyczne pokazuje, że kryzys to świetna okazja do prze

prowadzenia koniecznych i wielkich reform. Magnat finansowy Alden Clausen

stwierdził: „Nowy całościowy system polityczno-gospodarczy, przekraczający

podziały na rasy i narody powstaje zawsze w wyniku podboju lub towarzyszącego

mu załamania” Reprezentujący podobne poglądy na tę sprawę Steil zapropono

wał porzucenie suwerennych walut jako działanie, które uprzedziłoby kryzys

i pozwoliło uniknąć związanych z nim niebezpieczeństw. Rządy muszą poprzeć
starania, by niepodległe narody mogły emitować na swym terytorium i kontro

lować wspólny światowy pieniądz. Waluty poszczególnych państw oraz globalny

rynek nie mogą zwyczajnie się wymieszać i stopić w jedną całość, gdyż stwarza

to warunki do wystąpienia śmiertelnego kryzysu monetarnego oraz prowadzi do
międzynarodowych napięć, a ponadto stanowi wymówkę do stosowania niszczy
cielskiego protekcjonizmu gospodarczego. Spójrzmy, „proroctwa” Steiła mają moc

samospełniającej się przepowiedni.

W jaki jednak sposób zlikwidować suwerenne waluty? Reformator szczerze

odpowiada, że świat powinien zostać podzielony na trzy części: region amery

kańskiego  dolara,  euro  oraz  nowej  azjatyckiej  waluty.  Ta  propozycja  przypomina
poglądy  głoszone  przez  Mundella,  który  podczas  wszystkich  swoich  wizyt  i  wy
kładów  w  licznych  krajach  występuje  jako  rzecznik  międzynarodowej  jednostki
pieniężnej, opartej o amerykańskiego dolara, euro oraz japońskiego jena. Zgodnie

z jego planem nosiłaby ona nazwę DEY i podlegała Międzynarodowemu Funduszo

wi Walutowemu

221

. „Problemem dzisiaj nie jest to, czy świat będzie mógł używać

wspólnej waluty, lecz kiedy to nastąpi, a także jak wprowadzić ją w sposób płynny,
bez konieczności płacenia za to wysokiej ceny oraz bez przemocy i chaosu. Dla

internacjonalistów suwerenność państwowa jest wielką przeszkodą. Muszą zostać

podjęte odpowiednie kroki polityczne, by umożliwić powstanie światowego banku

centralnego oraz wspólnego pieniądza”.

W 2003 roku Mundell przygotował dotyczące tego zagadnienia

case study.

Gdy omawiać miał przeszkody polityczne, jego reakcja była nadzwyczaj szczera:

„Bez rządu światowego wspólny pieniądz nie zaistnieje. Wprowadzanie go pod

presją pociągnie za sobą wielkie organizacyjne problemy”.

221

R. Mundell, A decade later..., op. cit.

332

WOJNA O PIENIĄDZ 2

W maju 1999 roku ekonomistka Judy Shelton oficjalnie zaproponowała ko

misji Kongresu do spraw banków i finansów wprowadzenie do obiegu w Ameryce
Północnej wspólnej waluty pod nazwą Amero. Obecnie w wielu różnych ośrodkach

opracowywane są projekty dotyczące kontynentalnego pieniądza. Głównym celem

tych działań jest ustanowienie nowego regionu systemu walutowego, ogranicza

jącego rosnące siły Kanady, USA, Meksyku.

W jakiś sposób ten regionalny pieniądz może przemienić się w powszechny?

Morrison Bonpasse, dyrektor naczelny stowarzyszenia Single Global Currency

Association, zrzeszającego ekonomistów pracujących nad wspólną walutą, mówi:

Unie walutowe XXI wieku oraz te wcześniejsze stanowią kamienie milowe na

drodze do ustanowienia przyszłej, powszechnie obowiązującej jednostki monetar

nej. Dzięki strefie euro i innym podobnym projektom wiemy obecnie, jak zbudo

wać i zapewnić funkcjonowanie sojuszu trzeciej generacji, z bankiem centralnym

i jednym pieniądzem dla wszystkich. Świat rozpoczyna przygotowania do realizacji

tego planu - podobnie wygląda to w strefie euro czy wśród państw arabskich. Po

wprowadzeniu wspólnej waluty przez kraje, których PKB stanowi większą część

dochodu globalnego, cały projekt może, tak jak w przypadku unii regionalnych,

podążać do przodu. [...] Tyle tylko, że mamy teraz do czynienia z rosnącą falą

nacjonalizmów. Jak przekształcić sto czterdzieści siedem walut w jedną? Siły poli
tyczne są w tym przypadku głównym adwersarzem

222

W latach 2009-2024 gospodarka światowa doświadczy prawdopodobnie

wielkich historycznych wstrząsów. Ta epoka kryzysów doprowadzi do radykalnej

zmiany wielu dotychczasowych reguł i układów. Może się przy tym tak nieszczę
śliwie zdarzyć, że całkowicie zabraknie wtedy złota, i pozostaną jedynie zielone

banknoty, z dnia na dzień coraz mniej warte. Chiny przypuszczalnie utracą w tym

czasie szansę uczestnictwa w ustalaniu nowych zasad walutowej gry. Brak zapasów
złota będzie jednoznaczny z brakiem prawa do decydowania o przyszłym świa
towym systemie monetarnym. Jeśli chodzi o chińskie rezerwy walutowe, to złoto

kontroluje ludzi, ludzie kontrolują dolary.

Hasło: rok 2024 nie jest jedynie zachętą do przemyśleń. Kilkusetletnie

doświadczenie pokazuje, że międzynarodowi bankierzy, nawet jeśli mylą się nie

kiedy w prognozach dotyczących terminu określonych zdarzeń, to i tak potrafią

dobrze myśleć i planować, co przekłada się na ich sukcesy. W rozdziale dziewią
tym wspomnieliśmy, iż, poczynając od końca 2009 roku, kraje Europy i Ameryka

wejdą w okres długiej, czternastoletniej zapaści konsumpcyjnej. Sytuacja dotyczyć

będzie największych światowych gospodarek, których pomyślność (osiągana dzięki

konsumpcji) pobudzała globalny rozwój, dlatego odbudowa i uzdrowienie staną

się bardzo długim i bolesnym procesem. Lecz w tym właśnie czasie powstanie
zagrożenie kolejnymi kryzysami monetarnymi. Łatwo przewidzieć, że USA i Eu
ropa wprowadzą wtedy protekcjonizm gospodarczy, co zapewne doprowadzi do

222

Single Global Currency Association. Dostęp na http://www.singleglobalcurrency.org/.

POWRÓT DO PRZYSZŁOŚCI

333

dalszego obniżania wartości walut rywalizujących z sobą państw, w celu wspie

rania eksportu. Nieuniknioną konsekwencją tego będzie powszechna inflacja.

Początkowo gwałtownie wzrosną ceny przeróżnych towarów, szczególnie ropy

naftowej, a w ślad za tym koszty działalności gospodarczej. Powszechne podwyżki
zaowocują następnie spełnieniem się przewidywań inflacyjnych. Pieniądz, którego
ilość w obiegu była wcześniej przez rząd ograniczana, „spokojny” jak tafla jeziora

w bezwietrzny dzień, nagłe, niczym po otwarciu śluzy, zacznie płynąć szerokim

strumieniem, i bank centralny nie zdąży tego powstrzymać. Walka z inflacją zajmie

przynajmniej rok, podobnie jak w Niemczech (1923-1924).

Utrata poczucia bezpieczeństwa wywołana kryzysem trwać będzie nawet

po jego zakończeniu. Znani światowi ekonomiści oraz think tanki, jeden za dru
gim, będą proponować środki zaradcze, przekonując, że główną przyczyną tych

nieszczęść jest, po pierwsze, nadmierne zaufanie do suwerennych walut, z amery

kańskim dolarem na czele, po drugie zaś to, że każdy poszczególny bank centralny

prowadzi własną politykę pieniężną i niemożliwa jest skuteczna ponadpaństwowa

koordynacja tych działań. Wniosek będzie taki, że powszechny kryzys wymaga po

wszechnej współpracy. Indywidualne poczynania autonomicznych krajów nie wy

starczą, by wyjść z zapaści, natomiast, zdaniem tych ekspertów, cudownym lekiem

jest wspólna jednostka monetarna. Dalej, światowy bank centralny uprawniony

do jej emisji musi mieć zagwarantowaną niezależność - władze poszczególnych

państw nie mogą interweniować i czynić mu żadnych przeszkód. Rzecz jasna żaden

rząd nie wyrzeknie się dobrowolnie kontroli i redystrybucji własności w swoim

kraju, nie uniknie się zatem targów i negocjacji. Spowoduje to, że cały ten proces

trwać będzie wiele lat. Idealnym rozwiązaniem byłoby osiągnięcie kompromisu

i dojście do porozumienia około roku 2020, wtedy bowiem dojdzie do całkowitej

implozji amerykańskiego systemu ubezpieczeń społecznych oraz zdrowotnych,
ukrywającego w sobie straty w wysokości około 100 bilionów dolarów. USA będą
zmuszone przeprowadzić „procedurę upadłości”, która ułatwi im uwolnienie się
od zagrożenia biorącego się stąd, że tkwią w zbiorniku długu.

Na rok 2024 przypadnie szczyt konsumpcyjny następnego pokolenia w Euro

pie i Ameryce, będzie to zatem dobry początek nowej epoki (poprzedzony przeróż

nymi operacjami podejmowanymi w latach 2020-2023). Wraz z wkroczeniem na
scenę wspólnej światowej waluty, rozpocznie się, co zupełnie zrozumiałe, trwający
następne kilkadziesiąt lat okres prosperity. Światowy bank centralny przypominać

będzie spółkę akcyjną, z poszczególnymi krajami jako udziałowcami, jednak tylko

Wielka Brytania i USA otrzymają specjalne przywileje kontrolne, na przykład

prawo weta. Od tego momentu redystrybucja wytwarzanego przez całą ludzkość
majątku znajdzie się w rękach małej grupki ludzi. Trudno wyobrazić sobie bardziej

znaczące i przynoszące większe korzyści uprawnienie. Odebranie zdecydowanej

większości osób możliwości osobistego decydowania o owocach pracy stanie się

punktem zwrotnym w dziejach świata.

Przyszłe losy waluty i państwa

Przyjmując, że nie uniknie się wprowadzenia wspólnej światowej waluty,

trzeba zapytać, jakiego rodzaju pieniądz będzie w stanie zapewnić uczciwy podział
własności? Własność to towar wytworzony przez pracujących ludzi, natomiast pie

niądz jest „prawem żądania” własności. Każdy z członków społeczeństwa powinien,
sprzedając owoce swojej pracy, uzyskiwać to prawo, by móc następnie wykorzystać

je do nabycia tego, co wytworzyła inna jednostka. Zbywanie prawa żądania czyni

z niego „metodę płatniczą” Kiedy jest ono powszechnie akceptowane, staje się

„pośrednikiem transakcyjnym” W przypadku, gdy posiadacz prawa żądania nie

wymieni go od razu na gotówkę, wtedy staje się ono „zmagazynowaną własnością”.

Na ostatnim etapie - wymiany - gwarantuje ono otrzymanie, bez jakichkolwiek

strat, czyichś wytworów. Prawo żądania jest zatem dobrym „miernikiem wartości”.

W ten właśnie sposób funkcjonuje wzorowy system współzależności pomiędzy

pieniądzem a własnością.

Wśród czterech głównych funkcji pieniądza centralne miejsce zajmuje ma

gazynowanie własności. Im większą ma on zdolność do kompletnego i niezagrożo
nego żadnym uszczerbkiem odraczania wymiany majątku na gotówkę, tym lepiej

może mierzyć wartość, i tym wyżej ceni się go na rynkach, a to z kolei oznacza

łatwiejszą jego cyrkulację oraz wiarygodne pośrednictwo transakcyjne i płatności.

Podstawą magazynowania własności jest przekonanie, że dzisiejsze prawo

żądania zapewni w przyszłości dostęp, sprawiedliwy i bez strat, do wytworów

czyjejś pracy, przy czym sprawiedliwość nie oznacza w tym przypadku ekwi

walentności. W rzeczywistości, dokonując realnej wymiany, bardzo trudno jest

obiektywnie ocenić wartość, dlatego strony, wziąwszy pod uwagę między innymi

popyt i podaż oraz to, że różne są definicje „rzeczy niezbędnych”, same uznają, czy

dana transakcja spełniła wymóg wzajemnego wynagradzania się.

Jeśli chodzi o magazynowanie własności, to, ponieważ wymiana jest w tym

przypadku rozciągnięta w czasie i istnieje różnica pomiędzy obecnymi i przyszłymi

owocami pracy, ważny składnik pieniądza stanowią „oczekiwania”. Wczesne jego
formy tworzyły prawo żądania bez oczekiwań, wszystkie transakcje przepro

wadzano bowiem bezpośrednio, na bieżąco, poza tym asortyment dostępnych

towarów i usług nie był zbyt szeroki - magazynowanie własności nie miało zatem

tak wielkiego znaczenia. Jednak wraz z rozwojem sił produkcyjnych w społeczeń

stwie pojawiły się nadwyżki, które mogły być wykorzystane w przyszłości. W ten
sposób zaistniały odsetki od pieniądza. Stały się one „nadzieją” na jeszcze większą

nadprodukcję. Podaż pieniądza kształtują zatem realia oraz oczekiwania.

Ten drugi czynnik rósł dalej wspólnie z rozwojem zamorskiego handlu i po

jawieniem się weksli. Przyjmując, że w przypadku naturalnej samowystarczalnej

gospodarki odsetki reprezentowały racjonalne oczekiwania co do zbiorów produk

tów rolnych, to weksle rozciągnęły je także na handel. Z kolei rozszerzenie ich na
produkcję odbyło się za pośrednictwem bankowego systemu rezerw częściowych,
wprowadzonego po wybuchu rewolucji przemysłowej.

334

WOJNA O PIENIĄDZ 2

POWRÓT DO PRZYSZŁOŚCI

335

Nadejście epoki odsetek stało się katalizatorem powstania i napływu

ogromnych ilości finansowych instrumentów pochodnych. Ten proces przemienił

teoretyczną i wirtualną światową własność w podaż rzeczywistego pieniądza. Gwał
towny, nieograniczony niczym wzrost oczekiwań w ostatecznej fazie doprowadził
do wybuchu kryzysu. Stało się tak, ponieważ przekroczyły one racjonalny poziom,

w efekcie czego niemożliwe okazało się spełnienie żądań.

Jeśli przyjąć, że głównymi elementami magazynowania własności są rze

czywiste owoce pracy plus oczekiwane owoce pracy, to trzeba dookreślić, że te

pierwsze reprezentują towarowy wymiar pieniądza, natomiast te drugie - wymiar

kredytowy. Całkowite odejście od powiązania z towarem doprowadzi magazynowa
nie własności do nieporządku i utraty równowagi. Każdy pieniądz na przestrzeni

dziejów, co do którego złamano tę żelazną zasadę, miał naprawdę niewielkie szanse
na uniknięcie postępującej dewaluacji i pozostanie na scenie.

Magazynowanie własności decyduje nie tylko o trwałości pieniądza, lecz

także o akceptowaniu go, a co za tym idzie, o zasięgu jego cyrkulacji.

Historia uczy, że degeneracja, obumieranie i zanikanie danej cywilizacji sta

nowi zawsze konsekwencję tego, w jaki sposób wykorzystywała ona i kontrolowała
swe zasoby naturalne i potencjał społeczny. O tym też zaświadcza trwałość albo

słabość pieniądza. Dlatego właśnie, w większości przypadków, potędze i rozwo

jowi wielkich wspólnot towarzyszy silna moneta oraz nieustannie rozszerzające

się terytorium jej obiegu. Trwały i wiarygodny pieniądz współtworzy „zdrowe”
społeczeństwo, stanowi gwarancję interesów, pomaga budować wzajemne zaufanie,

pozwala działać w obrębie legalnego systemu. Zupełnie odwrotnie dzieje się, gdy

dana cywilizacja osiąga swój szczytowy moment rozwoju będący jednocześnie

punktem zwrotnym i początkiem jej degeneracji. Głównym przejawem tego

procesu jest zbyt mała ilość wytwarzanej własności w stosunku do ogromnych

i rosnących z dnia na dzień wydatków. Deficyt ten powoduje obniżanie się wartości

pieniądza oraz inflację, stopniowo zaostrzającą się. Niekończąca się dewaluacja dusi

moce wytwórcze, przez co kurczy się obieg pieniądza oraz stopień wykorzystania

zasobów naturalnych; pogarsza się stanu skarbu; słabną także więzy społeczne
opierające się wcześniej, w dużej mierze, na współuczestnictwie w zyskach. Legalny

system finansowy zostaje zastąpiony rządami człowieka nad pieniądzem. W dal
szej konsekwencji degradować zaczyna się system moralny i kultura, i ostatecznie
cywilizacja upada.

Przebieg tego procesu można prześledzić na przykładzie dziejów starożytnego

Rzymu, stanowiących przykład tego, jak pieniądz umacnia się, a następnie upada.

W czasie swojego panowania Juliusz Cezar zbudował mocny system mone

tarny oparty na złocie i srebrze. Pieniądz podążał za rzymską armią, docierając

do wszystkich zakątków Morza Śródziemnego. Umożliwiało to zdobywcom

włączanie podbitych ziem w ich granice oraz pozyskiwanie zasobów natural

nych z sąsiednich terenów. Siła imperium rosła. W trwającym blisko sto lat
okresie prosperity ceny pozostawały stabilne, obciążenia podatkowe łagodne,

handel zaawansowany. Odsetki od kredytów na działalność handlową mieściły

336

WOJNA O PIENIĄDZ 2

się w przedziale od 4 do 6 procent, co stanowiło najniższy poziom w całej sta
rożytnej historii tego państwa.

Poczynąjąc od 54 roku n.e. i epoki Nerona, w wyniku odczuwanych przez

skarb cesarstwa rosnących trudności w poborze podatków oraz rosnących obcią
żeń, władca rozpoczął dewaluację pieniądza w celu pokrycia deficytu. W latach

54-68 zawartość srebra w rzymskiej srebrnej monecie zredukowana została ze 100

do 90 procent, by około roku 117 spaść do 85 procent. Na tym nie koniec: w roku

180 było to 75 procent. Po okresie panowania kilku kolejnych cesarzy, około roku

211 z pełnej zawartości kruszcu pozostała jedynie połowa. Ten proces obniżania

wartości, zapoczątkowany w czasach Nerona, trwał ponad sto pięćdziesiąt lat. Na

ten okres przypada szczyt potęgi cesarstwa, a zarazem punkt zwrotny, początek

jego słabnięcia i dezintegracji. Gdy przyspieszyła inflacja, prowadząc, między in~

nymi, do błyskawicznego pogarszania się sytuacji monetarnej w latach 260-268,
zawartość srebra w rzymskiej walucie gwałtownie spadła do poziomu 4 procent.

W tym czasie państwo weszło już w epokę trudności gospodarczych, niekończących

się buntów, rebelii i niepokojów wewnętrznych oraz ciągłego wykorzystywania
armii poza granicami kraju. Na skutek wysokiej wartości nominalnej pieniądza

przy jednoczesnym bardzo niskim udziale w nim srebra szybko rosły ceny oraz

obciążenia podatkowe, co w ostatecznej fazie przyniosło bunt żołnierzy i zabójstwo

cesarza Aureliana w 275 roku.

Dioklecjan miał zamiar kontynuować politykę Cezara oraz Augusta i zwal

czyć inflację, wprowadził więc nowy pieniądz. Popełnił jednak błąd, wymagając,

by stanowił on ekwiwalent zdewaluowanej monety. W rezultacie waluta ta nie

spełniła swej roli i szybko wypadła z obiegu. W tej sytuacji pozostał tylko nadzór

administracyjny - w 301 roku wydane zostało rozporządzenie

Edictum de pretiis

rerum venalium

, określające najwyższe możliwe ceny tysięcy wymienionych w nim

towarów i usług. Cesarz nakazał też, by odsetki mieściły się w przedziale od 6 do

12 procent, wyższa lub niższa stopa zależała od stopnia ryzyka danego przedsię

wzięcia. Deficyt niektórych towarów doprowadził do zakazu ich eksportu, doty

czyło to przede wszystkim produktów kluczowych dla państwa, takich jak zboże,

żelazo, brąz czy broń. Kontrola sięgała zresztą naprawdę wielu dziedzin życia.
Konstantyn na przykład nakazał, by syn każdego żołnierza, o ile tylko nadawał się

do służby w armii, kontynuował karierę ojca. Na tej samej zasadzie pracujący na

roli musieli bez końca, z pokolenia na pokolenie, pozostawać chłopami. Tendencja

ta, wraz z upływem czasu, nasilała się. Panowało wręcz przekonanie, że jest to

warunek niezbędny do funkcjonowania społeczeństwa, gdyż istnieje prawdopo

dobieństwo, że w przyszłości zabraknie przedstawicieli poszczególnych zawodów.

Ścisła regulacja cen uniemożliwiała wytwórcom wypracowywanie zysków, co

sprawiło, że wielka ilość towarów skierowana została na czarny rynek. By temu

przeciwdziałać, cesarz nakazał surowo karać takie praktyki. Restrykcje okazały

się skuteczne, jednak ceną za to był niemal całkowity zastój wszelkiej produkcji

i aktywności przedsiębiorców. Rzymska gospodarka zaczęła rozpadać się. W tym

czasie nastąpiła także całkowita ruina systemu monetarnego. Rząd zaczął pobierać

podatki nie, jak dotąd, w formie pieniężnej, lecz w postaci przeróżnych artykułów

i usług. Niegdyś potężna i rozwinięta cywilizacja spadła do poziomu wymiany

bezpośredniej, czyli towaru na towar.

Około 350 roku wartość rzymskiej srebrnej monety stanowiła jedną trzy-

dziestomilionową swej wartości z czasów Augusta. Wielkimi krokami zbliżał się

kres imperium.

Inaczej działo się w Cesarstwie Wschodnim. Konstantyn wprowadził nową

złotą monetę o nazwie solid [pieniądz ten był bity od pierwszych lat IV wieku n.e.

- przyp. red.] opartą o czyste złoto, tworząc w ten sposób podstawę silnego syste

mu pieniężnego, a także rodzaj zabezpieczenia wielowiekowej egzystencji państwa.

Zaufanie, jakim cieszyła się, było tak duże, że jako środek płatniczy wykorzystywali

ją również wrodzy Bizancjum sąsiedzi oraz inne kraje, bardziej oddalone, z Europy

Zachodniej i Afryki. Niektórzy historycy uważają, że Cesarstwo Wschodnie zdołało

przetrwać przez ponad tysiąc lat w tak niesprzyjających warunkach, otoczone z czte

rech stron przez potężnych wrogów, przede wszystkim dzięki temu, że za podstawę
swej gospodarki i systemu finansowego przyjęło złoty pieniądz. Jego wartości nie

naruszano aż do 1034 roku, później jednak zaczął się on dewaluować, szczególnie po
roku 1081. W ślad za tym szła utrata przez Bizancjum pozycji światowego centrum

wymiany handlowej, a także, w dalszej kolejności, chwiejność zasad moralnych.

Zastąpienie mocnego pieniądza słabym nie jest zjawiskiem charakterystycz

nym wyłącznie dla świata Zachodu, gdyż zdarzało się także w Chinach. W czasach
Północnej Dynastii Song, w wyniku powszechnego niedoboru miedzi w Syczuanie,

w bardzo wielu transakcjach handlowych posługiwano się monetami żelaznymi.

Aby zakupić wtedy belę płótna, trzeba było mieć takich monet 20 tysięcy - ważyły

one razem około 250 kilogramów, a do ich transportu konieczny był wóz z końmi.

Wysokie koszty transakcji bardzo ograniczyły rozwój gospodarczy. W celu roz

wiązania tych problemów niektórzy lokalni kupcy, działający w regionie Chengdu,

doprowadzili do powstania pierwszej na świecie instytucji emitującej papierowy

pieniądz. Banknot ten, wypuszczany na rynek pod zastaw żelaza, nosił nazwę

jiaozi [jiao

oznacza przekazać, wręczyć’,

syn albo, jak w przypadku

tongzier

miedziana moneta - przyp. tłum]. Później, około roku 1024, rząd Song wprowa

dził go oficjalnie do obiegu. 30-procentowe zabezpieczenie (sumę zastawną) tego

pieniądza stanowiła żelazna moneta - był to zatem model rezerwy częściowej.
W pierwszych stu latach emisja papierowych banknotów była dość ograniczona,

a gospodarka odnotowała faktyczny, długookresowy wzrost, jednak już około
roku 1160 stosunek sumy zastawnej do jiaozi wynosił 1 do 60, by jakiś czas póź

niej po prostu spaść do zera. Od tego czasu rząd swobodnie drukował papierowe

pieniądze, co przyniosło skutek w postaci długotrwałej inflacji. W rzeczywistości

system pieniężny rozpadł się przed inwazją wielkiej armii mongolskiej, w wyniku

czego rząd utracił zdolność pobierania podatków oraz wystarczającego uzbrojenia

wojska. Śmierć dynastii Song była konsekwencją tego stanu rzeczy

Jej los bardzo przypomina sposób i przyczyny opuszczenia sceny przez dyna

stię Jin: słaby pieniądz wywołał hiperinflację, która w końcowej fazie doprowadziła

POWROT DO PRZYSZŁOŚCI

337

338

WOJNA O PIENIĄDZ 2

dom panujący do upadku. Rząd emitował papierowe banknoty przez blisko siedem

dziesiąt lat, w tym czasie sześćdziesiąt milionów razy wzrosły ceny, prowadząc do

buntów społecznych i powstań. Proces wytwarzania własności znalazł się w ślepej

uliczce. Rozpad systemu monetarnego poprzedził upadek imperium.

W czasach dynastii Yuan [rządy mongolskie - przyp. tłum.], mimo że władze

bardzo starały się wyciągnąć lekcję z klęsk poprzedników i zreformowały politykę

skarbową, doprowadzając do powstania pierwszego na świecie systemu monetarne

go przypominającego parytet srebra, to nie zdołały poradzić sobie z obciążeniami,

które powstawały w wyniku kolejnych wojen, głodu oraz nieograniczonych wydat
ków na hulaszcze i wystawne życie. Po dwudziestu latach emitowania banknotów

wartość ich stanowiła 1/10 stanu początkowego. Pod koniec panowania dynastii

Yuan za ryż trzeba było zapłacić sześćdziesiąt tysięcy razy więcej niż w pierwszych

latach jej rządów. System finansowy rozpadał się i ludzie odmawiali przyjmowania

banknotów. Zakłócenie obiegu pieniądza, podobnie jak we wcześniej opisanych
przypadkach, uniemożliwiało prowadzenie polityki skarbowej i pobór podatków.

Potęga państwa słabła.

Z kolei eksperymenty dynastii Ming z systemem monetarnym trwały po

nad sto pięćdziesiąt lat. Doprowadziły do tego, że w 1522 roku pieniądz był już

całkowicie zdewaluowany: jego ówczesna wartość wynosiła 2 procent wartości

początkowej, a gospodarkę niszczyła inflacja. W końcu rząd Ming zrezygnował

z  banknotów  i  powrócił  do  systemu  złotej  monety.  Prowadzone  ponad  pięćset
lat  doświadczenia  (od  czasów  dynastii  Song  do  Ming)  pokazały  ostatecznie,  że
system  słabego  i  niczym  nieograniczonego  pieniądza  nie  ma  szans,  by  osiągnąć

długotrwałą stabilność i przetrwać. Niezależnie od tego, czy chodzi o opisane wyżej

banknoty, czy o amerykańskie kwity kolonialne z czasów wojny o niepodległość,

zielone dolary Lincolna z okresu wojny secesyjnej lub walutę Federa wykorzysty

waną w Trzeciej Rzeszy, wszystkie te formy pieniądza próbowano oddzielić od
rzeczy, i mimo że w wielu przypadkach spełniły doraźnie swe zadanie pobudzenia

gospodarki, to uznać je trzeba wyłącznie za metodę rozwiązywania najbardziej

palących problemów, nie zaś sposób na stabilizację i rozwój. Każdy banknot, który

traci powiązanie z towarem, upadnie.

Od czasów rozpadu systemu z Bretton Woods w 1971 roku i przecięcia

więzów pomiędzy dolarem amerykańskim a złotem ludzkość wkroczyła w epokę,

w której pieniądz ma charakter czystego kredytu, nie posiadając żadnego wsparcia
w rzeczach. Główną przyczynę wybuchu kryzysu finansowego w USA stanowiło to,

że pożyczkobiorcy przestali wywiązywać się ze swych obowiązków, przez co dolar,
czyli w tym przypadku pochodna długu, zaczął gwałtownie tracić swą wartość.
Chroniczną chorobą pieniądza kredytowego jest nieustanne ryzyko naruszenia

warunków umowy, złamania obietnicy, co powoduje, że nie może on prawdziwie

magazynować własności. Tymczasem doświadczenie historyczne pokazuje, że

cztery najważniejsze funkcje pieniądza, czyli magazynowanie własności, pośred

nictwo w wymianie, stanowienie metody płatności oraz miernika wartości muszą

być spełniane równocześnie, dopiero wtedy bowiem cały ten mechanizm działa

POWRÓT DO PRZYSZŁOŚCI

339

sprawnie. Gdy natomiast pierwsze z tych zadań nie jest wystarczająco dobrze
realizowane, odbija się to także na ostatnim

Jeśli porównać czysty pieniądz kredytowy do stołu dźwigającego (od trzydzie

stu ośmiu lat) światową gospodarkę, to obecnie dwie z jego czterech nóg zostały

złamane, zatem bardzo się chwieje i w każdym momencie może się przewrócić.

Zadłużenie  Stanów  Zjednoczonych  wynosi  aktualnie  57  bilionów  dolarów  i  jeśli
dalej  będzie  się  zwiększało  w  tempie  6  procent  rocznie,  to  w  roku  2020  osiągnie
zatrważający poziom 102 bilionów dolarów, podczas gdy wartość PKB, obliczana
z  uwzględnieniem  3-procentowego  wzrostu  w  skali  roku  -  tylko  18,8  biliona.

Płacenie samych tylko odsetek od tego długu zacznie pochłaniać 1/3 całego

amerykańskiego PKB, i prawdopodobne jest, że presja z tym związana zacznie

wywoływać społeczną frustrację. O ile tylko Stany Zjednoczone mają zamiar

grać w grę walutową, przestrzegając zasad fair play, to w którymś momencie nie

pozostanie im nic innego, niż ogłoszenie upadłości.

W 2020 roku dołoży się do tego strata ukryta w ubezpieczeniach emerytal

nych oraz zdrowotnych”, czyli kolejne 100 bilionów. Reakcją rządu USA będzie
zapewne ogromny dodruk banknotów.

Liczne państwa, które straciły zaufanie do amerykańskiej waluty, przygoto

wują się do pozbycia się dolarowych aktywów, gdy tylko nadarzy się okazja. W 2020

roku będą musiały one zmierzyć się z wielką dewaluacją tego pieniądza. Czy
zdołają wtedy znieść jego nędzę? Jeśli dolar zacznie upadać, świat nie będzie miał

niczego, czym mógłby go zastąpić. System kredytowego pieniądza nie pozostawi

takiej możliwości. Ponowna monetaryzacja złota stanie się wtedy nieunikniona

- umożliwi magazynowanie własności, dzięki czemu stół (dźwigający światową

gospodarkę) ponownie stanie na czterech nogach.

Jednak złoto jako główny filar nowoczesnego systemu monetarnego także

posiada liczne braki. Największym z nich jest to, że nie da się zwiększyć jego podaży

(wydobycia) tak, by nadążała za tempem wzrostu gospodarczego. Dlatego wyko

rzystanie tego kruszcu, dobrze służącego magazynowaniu własności, w dziedzinie
mierzenia własności napotyka na ograniczenia. Zatem równowaga systemu wciąż

będzie niecałkowita. By temu zaradzić, trzeba by wzmocnić złoto pełniące funkcję

światowej jednostki monetarnej dodatkowymi elementami.