plik

www.hakin9.org

hakin9 Nr 6/2007

Obrona

owy model pracy wymaga zupełnie in-
nego spojrzenia na bezpieczeństwo
firmy. Osiągnięcie żądanego poziomu

bezpieczeństwa jest w tym wypadku dużo trud-
niejsze niż w przypadku hermetycznego środo-
wiska sieci firmy. Nie dość, że w firmach poja-
wia się coraz więcej sprzętu przenośnego, to
jednocześnie zwiększa się ilość danych, jaka
jest na nim przechowywana. Są to głównie da-
ne stanowiące własność intelektualną instytu-
cji, informacje niezbędne do prowadzenia biz-
nesu, dane klientów i pracowników.

Niniejszy artykuł kompleksowo ujmuje pro-

blem bezpieczeństwa komputerów przenośnych
oraz przedstawia środki i praktyki w zakresie ich
ochrony, a także dotyka kwestię minimalizacji
ryzyka wykorzystywania laptopów w instytucji.

Artykuł skierowany jest przede wszystkim

do osób zajmujących się zarządzaniem i admi-
nistracją bezpieczeństwem IT w firmach, choć
część podawanych tu informacji ma charakter
bardzo ogólny i z powodzeniem mogą być one
odniesione do użytku prywatnego.

Mobilne (nie)bezpieczeństwo

Zagrożenia związane z komputerami przeno-
śnymi w łatwy sposób można umownie podzie-

lić na: zagrożenia fizyczne, zagrożenia danych,
zagrożenia komunikacyjne oraz zagrożenia
osobowe.

Zagrożenia fizyczne to w przypadku laptopów

zwłaszcza możliwość utraty urządzenia. Laptopy
są szczególnie podatne na zniszczenie, zagubie-
nie, uszkodzenie, a przede wszystkim, wyjątkowo
często padają łupem złodziei, choćby ze względu
na stosunkowo wysoką cenę oraz możliwość ła-
twej odsprzedaży. Jeśli skradziony laptop zawie-
ra cenne dane, straty mogą być niewspółmierne
do wartości samego urządzenia. Jednocześnie

Mobilne

(nie)bezpieczeństwo

Piotr Błaszczeć, Tadeusz Calanca

stopień trudności

Praca mobilna to wielkie wyzwanie, jakim jest zapewnienie

odpowiedniego poziomu bezpieczeństwa firmowych zasobów,

które wraz z pracownikiem migrują poza obszar firmy. Niskie

i wciąż spadające ceny laptopów powodują, iż coraz częściej

wykorzystywane są one jako podstawowe narzędzie pracownika,

często też całkowicie wypierają tradycyjny komputer desktopowy.

Z artykułu dowiesz się

• dlaczego laptopy to ogromne niebezpieczeń-

stwo dla organizacji,

• jakie zagrożenia związane są z wykorzysta-

niem sprzętu przenośnego,

• jakie środki uchronią firmę przed wyciekiem

i utratą danych z urządzeń przenośnych.

Co powinieneś wiedzieć

• znać podstawowe zasady ochrony danych oraz

pojęć związanych z sieciami WAN/WLAN.

Mobilne (nie)bezpieczeństwo

hakin9 Nr 6/2007

www.hakin9.org

mogą być to straty nie tylko stricte ma-
terialne, ucierpieć może też wizerunek
danej instytucji i zaufanie do niej.

Przykłady takich incydentów moż-

na mnożyć, przytoczymy tu tylko naj-
głośniejsze sprawy z ubiegłego roku:

• z domu jednego z pracowników

United  States  Veteran’s  Admini-
stration  (urzędu  zajmującego  się
w  USA  sprawami  weteranów),
skradziono  służbowego  laptopa,
na  którym  znajdowały  się  dane
osobowe 26,5 mln żyjących osób,

• z bagażnika samochodu pracow-

ników  firmy  Ernst  &  Young  znik-
nął  laptop,  na  którym  –  jak  się
okazało  wkrótce  –  znajdowały
się dane przeszło 230 000 osób,
głównie  pracowników  firm  Sun,
IBM, Cisco, BP oraz Nokia.

Należy jednak zwrócić uwagę na fakt,
iż większość kradzieży nie jest w ogó-
le związana z wartością danych, jakie
znajdują się na urządzeniu. Działania
złodziei mają zwykle na celu jedynie
zdobycie korzyści majątkowych, z ty-
tułu odsprzedania urządzenia.

Zagrożenie danych ma miejsce

w sytuacji, w których bezpośrednio na-
rażamy dane na utratę lub dostęp osób
nieuprawnionych.  Laptopy,  tak  samo
jak  inne  komputery,  narażone  są  na
bezpośredni atak hakera, który uzyskał
fizyczny dostęp do urządzenia. Szcze-
gólnie zaś podatne na atak są systemy,
w których nie wykorzystuje się autory-
zacji,  uprawnień,  szyfrowania  czy  też
mechanizmów rozliczeniowych.

Zagrożenia komunikacyjne to

zagrożenia wynikające z faktu podłą-
czenia urządzenia do sieci telekomu-
nikacyjnych. Laptopy narażone są tu
na działanie wszelkiej maści malware
oraz na zdalne ataki hakerów.

Zagrożenia osobowe to zagrożenia

związane z personelem wykorzystują-
cym sprzęt bezprzewodowy. O tych za-
grożeniach zapomina się najczęściej,
a przecież użytkownik nie znający
zasad bezpiecznego posługiwania się
sprzętem przenośnym stanowi ogrom-
ne zagrożenie dla całej firmy.

Spektrum zagrożeń jest bardzo

szerokie. Istnieje wiele zagrożeń
mających ogólne zastosowanie do

systemów  komputerowych,  jak  rów-
nież wiele źródeł niebezpieczeństw,
wynikających z zastosowania sprzę-
tu  przenośnego.  Można  więc  okre-
ślić  ryzyko  wykorzystania  sprzętu
przenośnego jako bardzo wysokie.

Pilnuj swojego laptopa

Kluczowym  ogniwem  procesu  za-
pewnienia bezpieczeństwa jest pełna
rozliczalność, co w praktyce oznacza,
że którekolwiek z zasobów firmy po-
winny być przypisane do pracownika.
Odnosząc  to  do  laptopów  i  innych
urządzeń  przenośnych,  podstawo-
wym zadaniem jest ustalenie, kto jest
odpowiedzialny za urządzenie, nawet
w  sytuacji,  w  której  z  danego  urzą-
dzenia korzysta wiele osób.

Przykładowo, laptop może być

wykorzystywany  jednocześnie  przez
wiele działów firmy. Przed prezenta-
cją  prowadzący  pobiera  urządzenie
od wyznaczonej osoby odpowiedzial-
nej za sprzęt. Zadaniem osoby odpo-
wiedzialnej  jest  przekazanie  sprzętu
i odnotowanie tego faktu w formie pi-
semnej (np. w dzienniku), a następnie
odnotowanie zwrotu sprzętu.

Wykorzystanie laptopa powinno

być uzasadnione potrzebami wynikają-
cym z pełnionej funkcji czy stanowiska
w instytucji oraz być każdorazowo po-
twierdzone pisemną zgodą kierownika
jednostki. Zgoda ta powinna przenosić
na użytkownika obowiązek ochrony
powierzonego urządzenia. Obowiązek
ten powinien bezpośrednio wynikać
z przyjętej polityki bezpieczeństwa.

Polityka bezpieczeństwa powinna

w  prosty  sposób  określać,  co  dany
użytkownik może robić, a czego po-
winien  się  wystrzegać.  W  szczegól-
ności powinna określać ona właściwe
praktyki  w  zakresie  bezpiecznego
korzystania z laptopów:

• Proces zabezpieczania laptopa po-

winien rozpocząć się już na etapie
jego kupna: do firmy kupujmy urzą-
dzenia dedykowane, pochodzące
od uznanych producentów, zapew-
niające odpowiedni, możliwie szyb-
ki serwis u klienta oraz posiadające
odpowiednie zabezpieczenia.

• Laptopy ze względu na swoją wa-

gę i rozmiary doskonale sprawują

się  podczas  podróży  samolotem
lub  innym  środkiem  lokomocji,  ale
jednocześnie  są  przez  to  o  wiele
łatwiejsze do zgubienia bądź ukry-
cia  przez  potencjalnego  złodzieja.
Powierzony  laptop  powinno  się
więc mieć zawsze możliwie blisko
siebie.  W  szczególności  zabro-
nione  powinno  być  pozostawianie
laptopa  bez  osobistego  nadzoru
w samochodach, przedziałach ko-
lejowych, przechowalniach bagażu,
salach konferencyjnych oraz innych
miejscach,  w  których  użytkownik
nie  ma  możliwości  sprawowania
nad nimi skutecznego nadzoru.

• Urządzenie powinno być przeno-

szone w torbie, która nie zdradza
swojej  zawartości,  przykładowo:
jeśli  korzystamy  z  oryginalnych
toreb  producentów  laptopów,
emblemat  HP,  czy  Dell  może
zachęcać  złodzieja  do  podjęcia
kradzieży.  Zamiast  tego,  lepiej
schować komputer w plecaku lub
w nie przyciągającej uwagi prze-
stępców  torbie,  która  nie  będzie
sugerowała cennej zawartości.

• Jeśli urządzenie będzie przez

dłuższy  czas  wykorzystywane
w jednym miejscu, pomocnym roz-
wiązaniem jest korzystanie z linek
zabezpieczających.  Prawie  każdy
laptop  ma  jedno  miejsce  (mały
owalny  lub  prostokątny  otwór)
specjalnie wzmocnione, które służy
do podpięcia stalowej linki. Jeśli już
jesteśmy zmuszeni do pozostawie-
nia sprzętu bez dozoru w punktach
ogólnodostępnych np. biurze, pod-
pina się go do nogi stolika, grzejnika
czy czegokolwiek innego, co może
zapobiec próbie kradzieży.

• Każdy firmowy laptop powinien

być  wyraźnie  oznakowany.  Najle-
piej  posłużyć  się  rzucającym  się
w oczy oznaczeniem, które będzie
trudne do usunięcia przez złodzie-
ja,  np.  wygrawerowanie  numeru
inwentarzowego  z  nazwą  firmy.
Takie oznaczenie może zniechęcić
złodzieja do kradzieży, gdyż ozna-
czony laptop dużo trudniej będzie
odsprzedać innej osobie.

• Osoba odpowiedzialna w firmie

za sprzęt komputerowy powinna
prowadzić ewidencję urządzeń

hakin9 Nr 6/2007

www.hakin9.org

Obrona

przenośnych,  zawierającą  przy-
najmniej:  model,  numer  seryjny,
kopię  dowodu  zakupu  oraz  opis
laptopa.

Chroń swój system

Znając  zasady  ochrony  fizycznej,
można  przystąpić  do  zabezpiecze-
nia samego systemu i danych na nim
przetwarzanych. W tym miejscu na-
leży zwrócić uwagę, że laptop z za-
łożenia nie jest serwerem i właściwie
ilość  danych  kluczowych,  jaka  po-
winna być za jego pomocą przetwa-
rzana  powinna  być  ograniczona  do
absolutnego  minimum.  Można  więc
rozważyć, czy laptop nie mógłby być
zupełnie  pozbawiony  danych  i  wy-
stępować w roli cienkiego klienta.

Podstawową ochroną każdego

komputera  przenośnego  jest  mecha-
nizm  autoryzacji  użytkownika.  Jed-
nakże, w obecnej erze script kiddies,
hasło zabezpieczające system nie ma
już  praktycznie  żadnego  znaczenia.
Wcale  nie  trzeba  specjalnej  wiedzy,
by hasło obejść, poznać czy złamać.
Na  popularnych  portalach  społecz-
nościowych  można  przeglądać  filmy
instruktażowe: jak w prosty sposób za
pomocą programu Ophcrack wydobyć
hasło systemowe. Jak więc bezpiecz-
nie autoryzować użytkownika?

W tej sytuacji pomocne jest zasto-

sowanie  haseł  BIOS:  jedno  powinno
uniemożliwiać  uruchomienie  kompu-
tera,  drugie  natomiast  zabezpieczać
dostęp  do  konfiguracji.  W  kompute-
rach  przenośnych  BIOS  to  newral-
giczne miejsce i nie jest prosto obejść
nawet podstawowe hasło np. poprzez
wyciągnięcie  na  chwilę  baterii  pod-
trzymującej napięcie, jak w przypadku
komputerów  stacjonarnych  (chociaż
zależy to w głównej mierze od produ-
centa oraz modelu sprzętu).

BIOS powinien być tak skonfigu-

rowany, aby bootowanie było możliwe
wyłącznie z dysku twardego. Powin-
na być też wyłączona możliwość wy-
wołania  tzw.  BOOT  sequence  przez
jakikolwiek  przypisany  klawisz.  Za-
bezpieczenie  to  jest  bardzo  ważne,
ponieważ  jak  wspomnieliśmy  już
wcześniej,  w  ten  sposób  zamykamy
drogę wszystkim, którzy chcą dostać
się  do  naszych  danych  za  pomocą

różnego  rodzaju  systemów  LiveCD.
Oczywiste jest, że hasło konfiguracji
BIOS  powinno  być  znane  wyłącznie
administratorowi  i  w  żadnym  wy-
padku  nie  powinno  być  przekazane
użytkownikowi.

Jednak najlepszym rozwiązaniem

jest  ustawienie  hasła  dostępowego
do dysku twardego. Niestety, nie jest
to rozwiązanie dostępne we wszyst-
kich  laptopach,  stosuje  się  je  raczej
w  droższych  modelach.  Od  strony
użytkownika wygląda to podobnie, jak
hasło startowe ustawiane w BIOS. Je-
śli ktoś ukradnie komputer, wymontuje
dysk i podłączy do nowego kompute-
ra, to nie uzyska dostępu do żadnych
danych,  gdyż  zadziała  mechanizm
szyfrujący.  Hasło  można  obejść,  ale
tylko  kontaktując  się  z  producentem
sprzętu.  Po  weryfikacji,  pozwalają-
cej  na  ustalenie,  czy  dzwoniący  jest
prawowitym  posiadaczem  laptopa,
zostanie  mu  przekazane  hasło  za-
stępcze,  które  jest  indywidualne  dla
każdego dysku. Hasło takie ustala się
na podstawie numeru seryjnego lap-
topa.  Oczywiście  kluczowy  jest  tutaj
proces weryfikacji osoby dzwoniącej.
Producenci  laptopów  przywiązują
szczególną  wagę  do  spraw  bezpie-
czeństwa  i  prowadzą  bazę  danych
klientów  oraz  kupionych  przez  nich
produktów. Jeśli firma zgłosi kradzież
laptopa,  to  taka  informacja  zostaje
odnotowana  w  bazie.  Jeśli  do  pro-
ducenta zadzwoni złodziej lub osoba
nieuprawniona  z  prośbą  o  usunięcie
hasła, a została zgłoszona uprzednio
kradzież,  to  do  siedziby,  jaką  poda
dzwoniący,  przyjedzie  serwisant
w  asyście  Policji,  która  zweryfikuje,
czy rzeczywiście komputer ten został
nabyty w sposób legalny.

Dobrym pomysłem, szczegól-

nie  gdy  laptop  pozbawiony  jest
możliwości  autoryzacji  dostępu  do
dysku  twardego,  jest  wykorzystanie
zewnętrznego oprogramowania, szy-
frującego  dostęp  do  całych  dysków
lub partycji. Programy te wykorzystują
mechanizm  Pre-boot  authentication,
który polega na tym, że uprawnienia
użytkownika  są  weryfikowane,  za-
nim  jeszcze  zostanie  uruchomiony
system  operacyjny.  Programy  takie
pozwalają  także  na  zastosowanie

dwustopniowego

uwierzytelnienia

przy wykorzystaniu tokenów lub kart
kryptograficznych. Proces szyfrowa-
nia i deszyfrowania danych odbywa
się w locie i są to operacje niezauwa-
żalne dla użytkownika.

Zupełną nowością w dziedzinie

szyfrowania  jest  wprowadzanie  tych
mechanizmów  do  samej  konstrukcji
dysku twardego. Dzięki temu dane bę-
dą chronione niezależnie od systemu
operacyjnego,  zastosowanego  opro-
gramowania czy możliwości BIOS-u.

W przypadku braku możliwości

wykorzystania  zaawansowanego
oprogramowania szyfrującego moż-
na się posłużyć narzędziami wbudo-
wanymi w sam system. W przypadku
Windows  XP  mamy  do  dyspozycji
całkiem  bezpieczny  mechanizm
EFS,  zaś  w  nowym  systemie  Vista
zastosowano mechanizm Bitlocker.

W dalszej kolejności, konieczne

jest ustawienie hasła do systemu, któ-
rego  posiadanie  jest  oczywistym  wy-
mogiem,  tak  samo  jak  zdefiniowanie
czasu,  po  którym  w  przypadku  bez-
czynności komputer zostanie zabloko-
wany. Co także oczywiste, użytkownik
powinien korzystać wyłącznie z upraw-
nień podstawowych i nie powinien – tak
jak to się niestety zwykle zdarza, pra-
cować jako lokalny administrator. Naj-
lepszą praktyką jest, gdy zwykły użyt-
kownik  pracuje  na  koncie  zdefiniowa-
nym w sieci (np. za pomocą Active Di-
rectory) swojej firmy z określonym cza-
sem dzierżawy – czyli logowanie się na
konto sieciowe off-line.

Zasady tworzenia haseł, czas

blokowania  stacji  i  inne  parametry
związane  z  bezpieczeństwem  po-
winna  regulować  przyjęta  polityka
bezpieczeństwa.

Jak każdy komputer, tak i laptop po-

winien być wyposażony w system anty-
wirusowy, a sam system oraz aplikacje
powinny  być  regularnie  patchowane.
Konfiguracja  systemów  powinna  za-
kładać  maksymalną  możliwą  automa-
tyzację tych operacji, gdyż nie można
liczyć na to, że użytkownik zadba o to
sam.  Oczywiście  wielkim  błędem  jest
wykorzystanie  systemów  plików,  nie
zapewniających  właściwej  autoryzacji
i rozliczenia dostępu zasobów, jak np.
FAT.  Nie  zaszkodzi  też  wyłączenie

Mobilne (nie)bezpieczeństwo

hakin9 Nr 6/2007

www.hakin9.org

niepotrzebnych urządzeń, takich jak
np. porty podczerwieni, i ograniczenie
możliwości wykorzystania nośników
wymiennych takich jak pen-drive.

Najbardziej

znaną

praktyką

ochrony  danych  jest  wykonywanie
kopii zapasowych. Niestety, w prakty-
ce bardzo często się o tym zapomina,
szczególnie  w  stosunku  do  danych
zawartych  na  urządzeniach  przeno-
śnych.  W  tym  wypadku  nie  chodzi
zwykle  o  dostęp  osób  trzecich,  ale
o  zwykły,  częsty  przypadek  uszko-
dzenia  urządzenia  czy  dysku.  Tak
więc, mimo tego, iż jest to oczywista
praktyka, należy stworzyć procedury
zapewniające  regularne  wykonywa-
nie  kopii  zapasowych  z  urządzeń
przenośnych oraz ich testowania.

Do wykonywania kopii powinny

także  zachęcać  incydenty  z  bate-
riami.  Ostatnie  miesiące  pokazują,
że baterie mogą być bardzo niebez-
pieczne, co potwierdzają przypadki,
w  których  bateria  spowodowała
wybuch, czy też zapalenie się kom-
putera.  Wybuchy  były  spowodowa-
ne  błędami  konstrukcyjnymi,  więc
producenci  takie  baterie  szybko
wymieniali. Niestety, jeśli już nastą-
piła  eksplozja  baterii,  to  zagrożeni
byli nie tylko użytkownicy, ale także

dane na urządzeniach. Bez kopii
zapasowej w tym wypadku nic się
nie zdziała, choć można oczywiście
wynająć specjalistyczną firmę, która
podejmie próbę odzyskania danych.

Łącz się bezpiecznie

To,  co  jest  szczególnym  problemem
w  pracy  mobilnej,  to  zrealizowanie
bezpiecznej  komunikacji  z  Internetem
oraz  dostęp  do  sieci  firmowych.  Pod-
stawową  sprawą  jest  ustalenie  tego,
czy w ogóle, i na jakich zasadach urzą-
dzenie przenośne musi się komuniko-
wać z siecią. Choć praktyka wskazuje
na to, że czasem wcale nie ma takiej
potrzeby, to prawie wcale nie bierze się
tego pod uwagę, a pracownikowi w tej
kwestii pozostawia się wolną rękę.

Jeśli jednak pracownik istotnie mu-

si mieć dostęp do Sieci, warto zorien-
tować  się,  na  jakich  zasadach  ma  to
się odbywać. Najlepszym podejściem
do sprawy jest tu wykorzystanie kana-
łów VPN do zestawienia połączenia z
firmowym systemem firewall, przy jed-
noczesnym  zablokowaniu  możliwości
uruchomienia  jakiegokolwiek  innego
połączenia.  Uzyskuje  się  wtedy  kon-
trolę nad ruchem do, i z laptopa. Z dru-
giej strony eliminuje się większość pro-
blemów związanych z łącznością bez-
przewodową.

Jeśli powyższe rozwiązanie nie

jest  możliwe,  dobrą  praktyką  będzie
unikanie  publicznie  dostępnych  hot-
spotów  lub  rezygnacja  z  połączeń
bezprzewodowych  w  standardzie
WLAN. Połączenia te narażone są na
wiele,  stosunkowo  łatwych  do  prze-
prowadzenia  ataków.  Nie  zaszkodzi
też instalacja programowego firewalla.

Pomimo problemów z sieciami

WLAN, są one często wykorzystywa-
ne w ramach organizacji. Jeśli istnieje
konieczność podłączenia laptopa do
takiej sieci, należy zadbać o szyfrowa-
nie takiego połączenia np. protokołem
WPA. W dużych sieciach pomocny
będzie także protokół RADIUS.

Zasady bezpiecznego komuni-

kacji powinny mieć odzwierciedlenie
w przyjętej polityce bezpieczeństwa.

Użytkownicy

Najważniejszą jednak sprawą w pro-
cesie budowania bezpieczeństwa jest

uświadamianie i szkolenie użytkowni-
ków. Użytkownik urządzenia, na któ-
rym  znajdują  się  jakiekolwiek  dane
istotne dla instytucji, musi sobie zdać
sprawę z odpowiedzialności, jaką na
siebie  przyjmuje.  Musi  wiedzieć,  że
całe zabezpieczenie, jakie stosuje fir-
ma nie będzie miało znaczenia, jeśli
on  nie  będzie  stosował  zasad  bez-
piecznego  wykorzystywania  urzą-
dzenia.  Zasady  te,  opracowane  na
potrzeby  firmy,  powinny  być  przed-
stawione  użytkownikom  w  możliwie
łatwy  i  przejrzysty  sposób,  tak  aby
wiedzieli  oni,  w  jaki  sposób  się  za-
chować  w  określonych  sytuacjach.
Ważne jest przy tym, aby nie było to
jednostkowe  zakomunikowanie,  ale
regularne przypominanie i szkolenie.

Podsumowanie

Według raportu IDC, w ubiegłym roku
sprzedano 82 mln. sztuk laptopów, to
jest o 26 % więcej niż w 2005r. IDC
prognozuje, że do 2011 roku laptopy
będą stanowiły ponad połowę sprze-
danych komputerów. Jasno widać, że
mamy do czynienia z globalną zmianą
profilu  użytkownika  komputera.  Do-
tychczas użytkownik przywiązany był
do  swojego  stanowiska  pracy,  teraz
coraz  częściej  stanowisko  wędruje
wraz  z  nim.  Coraz  więcej  firm  rezy-
gnuje  z  tradycyjnych  biur  i  pomiesz-
czeń,  a  pracowników  zatrudniają  na
zasadzie telepracy w domach.

Mając to wszystko na uwadze,

należy  prognozować,  iż  problemy
bezpieczeństwa w zakresie urządzeń
przenośnych będą się pojawiać coraz
częściej,  a  jednocześnie  problemy,
które  nie  zostały  jeszcze  w  firmach
rozwiązane  będą  się  nawarstwiać.
Wszystko  to  pokazuje,  że  najcen-
niejszy  zasób  jakim  dysponują  firmy
– czyli zasoby danych - będą w coraz
większym niebezpieczeństwie. Dlate-
go też bezsprzecznie konieczne jest
ustalenie  wyższego  priorytetu  dla
wysiłków firmy mających na celu za-
pewnienie  bezpiecznej  pracy  za  po-
mocą urządzeń przenośnych. Mamy
nadzieję, iż niniejszy artykuł pozwolił
Państwu na określenie działań, które
należy podjąć i praktyk, które należy
wprowadzić,  aby  lepiej  chronić  Wa-
sze dane. l

Rysunek 1.

Kensington microsaver

O autorach

Piotr Błaszczeć – specjalista ds.

bezpieczeństwa IT, audytor systemów
IT, biegły sądowy, na co dzień Główny
Specjalista Bezpieczeństwa w jednej
z agencji rządowych, członek ISACA
International e-mail:pb@locos.pl

Tadeusz Calanca – specjalista IT,

audytor IT, biegły sądowy, na co dzień
administrator bezpieczeństwa informa-
cji e-mail:tc@locos.pl