2013-06-09
1
Instytucje i zasady polskiego
rynku ubezpieczeń
Ubezpieczenia gospodarcze
dr Marietta Janowicz-Lomott
Rynek ubezpieczeniowy
1.
RYNEK
Ogół transakcji kupna-sprzedaży danego dobra lub
czynnika produkcji, zawieranych na pewnym terytorium w
określonym czasie
2.
RYNEK UBEZPIECZENIOWY
Segment rynku ogólnego, który obejmuje całokształt usług
ubezpieczeniowych, zaliczany do tzw. rynku usług
finansowych
Rynek w ujęciu segmentowym
II
I
III
IV
segment
popytu
segment
po
ś
rednictwa
segment
poda
Ŝ
y pierwotnej
segment
reasekuracji
KLIENT ZAKŁADU UBEZPIECZE
Ń
(UBEZPIECZAJ
Ą
CY)
ZAKŁAD UBEZPIECZE
Ń
REASEKURATOR
BROKER REASEKURACYJNY
AKWIZYTOR
WEWN
Ę
TRZNY
BROKER
UBEZPIECZENIOWY
AGENT
UBEZPIECZENIOWY
KIERUNEK UDZIELONEGO
PEŁNOMOCNICTWA
„TECHNICZNE” ZAWARCIE
UMOWY
Pośrednictwo a dystrybucja ubezpieczeń
SPRZEDA
ś
UBEZPIECZE
Ń
A. UBEZPIECZAJ
Ą
CY
A. UBEZPIECZAJ
Ą
CY
B. ZAKŁAD UBEZPIECZE
Ń
C. PO
Ś
REDNIK
B. ZAKŁAD UBEZPIECZE
Ń
1.
STONAMI UMOWY SĄ WYŁĄCZNIE PODMIOTY A I B
2.
NA NOWOCZESNYM RYNKU UBEZPIECZEŃ 70-80% UMÓW
ZAWIERANYCH JEST PRZY UDZIALE POŚREDNIKÓW
UMOWA
UBEZPIE-
CZENIA
UMOWA
UBEZPIE-
CZENIA
UWAGI
Pośrednictwo ubezpieczeniowe
•
„Pośrednikami ubezpieczeniowymi są
osoby, które na mocy zlecenia
udzielonego w formie czynności
cywilnoprawnej torują innym drogę do
zawarcia umowy ubezpieczenia,
pośredniczą w jej zawieraniu albo
zawierają ją w charakterze pełnomocnika”
H.Eichler „Versicherungsrecht”
Przedmiotowy zakres pośrednictwa
ubezpieczeniowego
•
Czynności związane z fazą przygotowawczą umowy
•
Czynności związane z zawarciem umowy
•
Czynności po zawarciu umowy („opieka nad polisą”)
•
Czynności po nastąpieniu wypadku ubezpieczeniowego
•
Czynności samoistne (np. szeroko rozumiane doradztwo
ubezpieczeniowe)
2013-06-09
2
Rodzaje pośrednictwa ubezpieczeniowego
PODZIAŁ FUNKCJONALNY
AGENT
BROKER
agent jednego
zakładu ubezpiecze
ń
multiagent
(działaj
ą
cy na rzecz
wi
ę
cej ni
Ŝ
jednego zakładu)
agent morski
broker ubezpieczeniowy
broker reasekuracyjny
makler morski
PODZIAŁ WG. KRYTERIUM NIEZALE
ś
NO
Ś
CI
po
ś
rednik zale
Ŝ
ny
agent
po
ś
rednik wzgl
ę
dnie
niezale
Ŝ
ny
multiagent
po
ś
rednik niezale
Ŝ
ny
broker
Agent ubezpieczeniowy
•
przedsiębiorca
▫ osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą
oraz spółki prawa handlowego
•
umowa agencyjna z zakładem ubezpieczeń
•
wpis do rejestru agentów ubezpieczeniowych
Agent ubezpieczeniowy wykonuje „czynno
ś
ci
agencyjne” w imieniu lub na rzecz zakładu
ubezpiecze
ń
, wył
ą
cznie przy pomocy osób
fizycznych spełniaj
ą
cych warunki okre
ś
lone w
ustawie
Broker ubezpieczeniowy
•
osoba fizyczna albo prawna
•
zezwolenie na wykonywanie działalności
brokerskiej i wpis do rejestru brokerów
ubezpieczeniowych.
•
obowiązkowemu ubezpieczeniu odpowiedzialności
cywilnej
Broker wykonuje czynno
ś
ci w imieniu lub na rzecz
podmiotu szukaj
ą
cego ochrony ubezpieczeniowej.
Broker ubezpieczeniowy mo
Ŝ
e wykonywa
ć
czynno
ś
ci brokerskie wył
ą
cznie przez osoby
fizyczne, które spełniaj
ą
wymogi okre
ś
lone w
ustawie.
Korzyści z istnienia pośrednictwa
DLA ZAKŁADU
UBEZPIECZE
Ń
ułatwienia w dotarciu
do klienta
ułatwienia w zawieraniu
umów
obni
Ŝ
enie kosztów
DLA KLIENTA
oszcz
ę
dno
ść
czasu
specjalistyczne porady
pomoc w zarz
ą
dzaniu
ryzykiem
pomoc w zgłaszaniu
i likwidacji szkód
informacje i wyja
ś
nienia
dot. ubezpiecze
ń
Rynek ubezpieczeń – ujęcie podmiotowe
ZAKŁADY
UBEZPIECZE
Ń
PO
Ś
REDNICTWO
KLIENCI
(
UBEZPIECZAJ
Ą
CY
)
INSTYTUCJE USŁUGOWE I WSPÓŁPRACUJ
Ą
CE
Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny
PBUK
PIU
inne instytucje
Stowarzyszenia agentów i brokerów
Rzecznik Ubezpieczonych
NADZÓR UBEZPIECZENIOWY
–
Komisja Nadzoru Finansowego
Ubezpieczeniowy Fundusz
Gwarancyjny
Zadania:
1.
wypłacanie odszkodowań OC kierowców i OC rolników:
▫
za szkody na osobie, w przypadku nie ustalenia tożsamości sprawcy,
▫
za szkodę na mieniu i osobie, gdy posiadacz pojazdu lub rolnik nie
posiadał obowiązkowego ubezpieczenia OC.
2.
w przypadku ogłoszenia upadłości zakładu ubezpieczeń :
▫
zaspokajanie roszczeń z tytułu ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów
mechanicznych i OC rolników i budynków rolnych,
▫
zaspokajanie roszczeń z tytułu innych ubezpieczeń obowiązkowych i
umów ubezpieczenia na życie w wysokości 50 % wierzytelności ( nie
więcej jednak niż kwota będąca równowartością w złotych 30 tys. EUR ).
UWAGA:
UFG nie wypłaci odszkodowania gdy poszkodowany
posiadał własne ubezpieczenie dobrowolne
2013-06-09
3
Polskie Biuro
Ubezpieczycieli Komunikacyjnych
•
zrzesza zakłady ubezpieczeń, które prowadzą działalność w
zakresie OC kierowców.
•
Przedmiotem działalności PBUK jest m.in.:
▫ wystawianie dokumentów ubezpieczeniowych ważnych w innych
krajach,
▫ zawieranie umów z zagranicznymi biurami ubezpieczeń
komunikacyjnych o wzajemnym uznawaniu dokumentów
ubezpieczeniowych,
▫ organizowanie likwidacji lub bezpośrednia likwidacja szkód
spowodowanych na terytorium RP przez pojazdy z rejestracją
zagraniczną.
Rzecznik
Ubezpieczonych
Rzecznik Ubezpieczonych reprezentuje interesy
ubezpieczonych i uprawnionych z umów ubezpieczenia oraz
członków funduszy emerytalnych i uczestników
pracowniczych programów emerytalnych. Do jego zadań
należy m.in:
•
reprezentowanie i ochrona konsumenckich interesów
ubezpieczonych i uprawnionych z umów ubezpieczenia
(polegające głównie na reprezentowaniu ubezpieczonych w
sprawach spornych z zakładami ubezpieczeń),
•
opiniowanie projektów aktów prawnych dotyczących
ubezpieczeń, funduszy emerytalnych i pracowniczych
programów emerytalnych,
•
informowanie organu nadzoru o dostrzeżonych
nieprawidłowościach w działalności zakładów ubezpieczeń,
•
działalność edukacyjno-informacyjnej w zakresie ubezpieczeń.
Nadzór ubezpieczeniowy
działalność polegającą na sprawowaniu pieczy przez
organ państwowy nad przedsiębiorstwami
ubezpieczeniowymi celem zapewnienia
przestrzegania przez nich powszechnie
obowiązującego prawa oraz regulacji wewnętrznych.
W sytuacji ich naruszenia organ nadzoru stosuje środki
nadzorcze przyznane mu w regulacjach
kompetencyjnych
Żródło: Zapadka P – Podmioty nadzorujące polski rynek finansowy – analiza podstawowych regulacji, Bank i
Kredyt, kwiecień 2003 s. 97
Nadzór ubezpieczeniowy
Historia
▫ do końca marca 2002 r. - Państwowy Urząd Nadzoru Ubezpieczeń.
▫ Komisja Nadzoru Ubezpieczeń i Funduszy Emerytalnych (KNUiFE)
▫ od 19 września 2006 r. - zintegrowany nadzór finansowy - Komisja
Nadzoru Finansowego.
•
Głównym celem nadzoru KNF jest”
•
sprawowanie nadzoru nad rynkiem ubezpieczeniowym, finansowym i
emerytalnym
•
podejmowanie działań służących prawidłowemu funkcjonowaniu sektora
finansowego
•
podejmowanie działań na rzecz rozwoju rynku finansowego i jego
konkurencyjność
•
prowadzenie działalności w zakresie edukacji finansowej
•
udział w przygotowaniu aktów prawnych w zakresie nadzoru nad rynkiem
finansowym
•
stworzenie możliwości do polubownego rozstrzygnięcia sporów pomiędzy
uczestnikami rynku.
Zakłady ubezpieczeń
Podstawowe akty prawne:
•
Ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o działalności ubezpieczeniowej
(Dz.U.nr 124, poz. 1151 z późn. zm. )
•
Ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach
obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i
Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz.U.nr 124,
poz. 1153 z póżn. zm.)
•
Ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o nadzorze ubezpieczeniowym i
emerytalnym oraz Rzeczniku Ubezpieczonych (Dz.U.nr 124, poz.
1152 z późn. zm.)
•
Ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o pośrednictwie
ubezpieczeniowym (Dz.U.nr 124, poz. 1154. z późń. zm.)
•
Kodeks cywilny
2013-06-09
4
Podstawowe zasady funkcjonowania rynku
ubezpieczeń w Polsce
Ograniczenie prowadzenia działalności
gospodarczej przez zakłady ubezpieczeń
wyłącznie do działalności ubezpieczeniowej
Zakład ubezpieczeń nie może wykonywać innej działalności
poza działalnością ubezpieczeniową i bezpośrednio z nią
związaną.
Art. 3.2. Ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o działalności
ubezpieczeniowej
(Dz. U. z 2003 r. Nr 124, poz. 1151)
Dla zapewnienia pewności obrotu i
wykluczenia przypadków nielegalnego
działania zdefiniowane zostało pojecie
działalności ubezpieczeniowej
Przez działalność ubezpieczeniową rozumie się wykonywanie
czynności ubezpieczeniowych związanych z oferowaniem i
udzielaniem ochrony na wypadek ryzyka wystąpienia skutków
zdarzeń losowych.
Art. 3.1, 3.3-3.5. Ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o
działalności
ubezpieczeniowej
(Dz. U. z 2003 r. Nr 124, poz.
1151)
Ustawowa definicja działalności
Ustawowa definicja działalności
ubezpieczeniowej
ubezpieczeniowej
Podstawowe zasady funkcjonowania rynku
ubezpieczeń w Polsce
Zasada koncesjonowania działalności
ubezpieczeniowej
Wykonywanie działalności ubezpieczeniowej wymaga
zezwolenia organu nadzoru
.
Art. 6.1. Ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o działalności
ubezpieczeniowej (Dz. U. z 2003 r. Nr 124, poz.
1151)
Podstawowe zasady funkcjonowania rynku
ubezpieczeń w Polsce
Zasada branżowości w działalności
ubezpieczeniowej
Art. 8.1. Zakład ubezpieczeń nie może wykonywać
jednocześnie działalności, o której mowa w dziale I załącznika
do ustawy, oraz w dziale II załącznika do ustawy.
Art. 8.2. Zakład ubezpieczeń wykonujący działalność, o której
mowa w dziale I załącznika do ustawy, używa w nazwie lub
firmie wyrazy wyróżniające ten rodzaj działalności.
Podstawowe zasady funkcjonowania rynku
ubezpieczeń w Polsce
Zasada ograniczenia dopuszczalnych
form organizacyjnych zakładów
ubezpieczeń
Zakład ubezpieczeń może wykonywać działalność
ubezpieczeniową wyłącznie w formie spółki akcyjnej albo
towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych.
Art. 5 Ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o
działalności
ubezpieczeniowej
(Dz. U. z 2003 r. Nr 124, poz. 1151)
Organizacja działalności
ubezpieczeniowej
Zakłady ubezpieczeń działają według zasady:
▫ komercyjnej nazywanej również handlową,
▫ wzajemnościowej – inaczej samopomocowej.
2013-06-09
5
Cechy wzajemności
niezarobkowy cel działalności - Członkowie
tej organizacji mają na celu wzajemne
zabezpieczenie się przed negatywnymi skutkami
zdarzeń losowych
wolność członkostwa i autonomia w
zarządzaniu, samorządność – ubezpieczony
=członek
pełniejsze zaspokojenie potrzeb
ubezpieczonych (członków) na ochronę
ubezpieczeniową (zarówno zakres tej ochrony
jak i jakość, a przede wszystkim cena)
wysoka społeczna wartość tej formy
działalności, - aktywizacja wspólnot
narodowy charakter instytucji
ubezpieczeniowej
Zasada wzajemności
•
Pojęcie wzajemności czy też zasady wzajemności
jest konsekwentnie używane również we
współczesnym prawodawstwie
ubezpieczeniowym w Polsce:
▫ „towarzystwo ubezpieczeń wzajemnych jest
zakładem ubezpieczeń, który ubezpiecza swoich
członków na zasadzie wzajemności.”
(Art. 38 ust 1. ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o
działalności ubezpieczeniowej (Dz.U. nr 124, poz.
1151))
Zasady JRU
(Dyrektywy Pierwszej, Drugiej i Trzeciej Generacji)
•
Zasada jednolitej licencji
•
Prymat nadzoru kraju macierzystego
•
Swoboda świadczenia usług – transgraniczność
działalności
Dyrektywy trzeciej generacji
(formy działalności na jednolitym rynku)