Technik_transportu_kolejowego_311[38].Z2.04

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

Wprowadzenie

Wymagania wstępne

Cele kształcenia

Materiał nauczania

4.1.

Manewry taborem kolejowym

4.1.1.

Materiał nauczania

4.1.2. Pytania sprawdzające

4.1.3. Ćwiczenia

4.1.4. Sprawdzian postępów

4.2. Zestawianie pociągów

4.2.1. Materiał nauczania

4.2.2. Pytania sprawdzające

4.2.3. Ćwiczenia

4.2.4. Sprawdzian postępów

4.3. Karta rozrządowa

4.3.1. Materiał nauczania

4.3.2. Pytania sprawdzające

4.3.3. Ćwiczenia

4.3.4. Sprawdzian postępów

4.4.

Sygnały i łączność stosowana podczas pracy manewrowej

4.4.1. Materiał nauczania

4.4.2. Pytania sprawdzające

4.4.3. Ćwiczenia

4.4.4. Sprawdzian postępów

Sprawdzian osiągnięć

6. Literatura

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

1. WPROWADZENIE

Poradnik będzie Ci pomocny w przyswajaniu wiedzy związanej z wykonywaniem

manewrów taborem kolejowym.

W poradniku zamieszczono:

Wymagania wstępne, czyli wykaz niezbędnych umiejętności, które powinieneś mieć
opanowane, aby przystąpić do pracy z poradnikiem.

Cele kształcenia programu jednostki modułowej.

Materiał nauczania, który umoŜliwia samodzielne przygotowanie się do wykonania
ć

wiczeń i zaliczenia sprawdzianów. Wykorzystaj do poszerzenia wiedzy wskazaną

literaturę oraz inne źródła informacji. Obejmuje on równieŜ ćwiczenia, które zawierają:
−

wskazówki potrzebne do realizacji ćwiczenia,

−

pytania sprawdzające wiedzę potrzebną do wykonania ćwiczenia,

−

sprawdzian postępów.

Zestaw zadań testowych sprawdzających opanowanie wiedzy i umiejętności z zakresu
całej jednostki. Zaliczenie tego testu jest dowodem osiągnięcia umiejętności określonych
w programie jednostki modułowej.

Jednostka modułowa: „Wykonywanie manewrów taborem kolejowym”, zawiera treści

konieczne do zapoznania się z działalnością przedsiębiorstwa kolejowego.

Materiał nauczania jednostki modułowej jest bardzo obszerny, dlatego teŜ, aby opanować

kompleksowo zalecany materiał i wykonać niektóre ćwiczenia będziesz musiał skorzystać
z wielu dodatkowych źródeł informacji wskazanych w bibliografii.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2. WYMAGANIA WSTĘPNE

Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

−

sklasyfikować tabor kolejowy według przeznaczenia, rozwiązań konstrukcyjnych oraz
wymagań technicznych,

−

rozpoznać budowę oraz wyposaŜenie pojazdów kolejowych,

−

odczytać oznakowanie na wagonach kolejowych,

−

scharakteryzować wagon kolejowy, jego urządzenia i wyposaŜenie pod względem
technicznym,

−

powiadomić druŜyny pociągowe o obowiązujących ostrzeŜeniach,

−

prowadzić dokumentację dotyczącą czynności słuŜbowych,

−

wdroŜyć nowe urządzenia techniczne i nowe technologie pracy na kolei,

−

zorganizować ruch pociągów na szlakach i posterunkach ruchu,

−

współpracować w specyficznych warunkach ruchu kolejowego,

−

zorganizować ruch pociągów zgodnie z procedurami obowiązującymi w stanach
awaryjnych, zagroŜeniach i wypadkach,

−

zastosować procedury postępowania w stanach awaryjnych, zagroŜenia bezpieczeństwa
ruchu i wypadkach kolejowych.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. MATERIAŁ NAUCZANIA

4.1. Manewry taborem kolejowym

4.1.1. Materiał nauczania

Manewry (przetaczanie) są to wszelkie zamierzone ruchy pojazdów kolejowych oraz

związane z nimi czynności wykonywane na torach kolejowych z wyjątkiem wjazdu, wyjazdu
i przejazdu pociągu. Przestawianie pociągu na stacji z toru na tor, wprowadzenie go na
właściwe miejsce (cofanie, podciąganie) po uprzednim zatrzymaniu się na torze, na który
został przyjęty, naleŜy uwaŜać za manewry.

Składem manewrowym są pojazdy kolejowe sprzęgnięte z pojazdem kolejowym

z napędem wykonującym manewry lub zespół trakcyjny wykonujący manewry.

Skład wagonów, z którymi wykonuje się prace manewrową łącznie z pojazdem

trakcyjnym określa się „jazdą manewrową”.

Odprzęgłem nazywamy pojedynczy wagon lub grupę połączonych ze sobą wagonów,

odczepionych jednorazowo od lokomotywy lub od pozostałego przy tej lokomotywie taboru,
a następnie odrzuconych lub stoczonych.

Celem pracy manewrowej jest:

—

rozrządzanie wagonów na poszczególne tory,

—

zestawianie składów pociągów,

—

wymiana grup wagonów w pociągach,

—

podstawianie wagonów na punkty ładunkowe oraz ich zabieranie,

—

podstawianie i zabieranie próŜnych składów pasaŜerskich na tory przyperonowe
i postojowe,

—

przestawianie wagonów z jednego toru na drugi,

—

wybieranie wagonów próŜnych o szczególnych parametrach technicznych,

—

podstawianie wagonów do wykonania czynności dodatkowych np. czyszczenia, mycia,
odkaŜania, waŜenia, naprawy, itp. oraz zabieranie wagonów po zakończeniu tych
czynności,

—

wyłączenie z pociągu wagonów z usterkami zagraŜającymi bezpieczeństwu ruchu,

Ze względu na zakres i sposób wykonywania pracy manewrowej wyróŜnić moŜna:

—

manewry stacyjne – wykonywane przez wydzielone druŜyny manewrowe z uŜyciem
lokomotyw manewrowych,

—

manewry pociągowe – wykonywane na stacjach pośrednich biegu pociągu przez druŜyny
pociągowe za pomocą lokomotyw pociągowych.
Pod względem organizacji pracy manewrowej stacja podzielona jest na rejony i okręgi

manewrowe.

Rejon manewrowy jest to część stacji obsługiwana przez jedną lokomotywę manewrową.

Okręg manewrowy składa się z dwóch lub więcej rejonów manewrowych.

Rejon manewrowy pod względem funkcji technologicznych dzieli się na rejon

rozrządzania,  zestawiania  lub  obsługi.  Rejon  rozrządzania  jest  to  rejon  manewrowy  z  górką
rozrządową.  Rejon  zestawiania  jest  to  rejon  manewrowy,  do  którego  podstawowych  zadań
naleŜy  zestawianie  składów  pociągów.  W  rejonie  rozrządzania  mogą  pracować  dwie
lokomotywy  manewrowe.  W  rejonie  obsługi  dokonuje  się  przemieszczania  wagonów,  ich
przekazania lub zabrania z punktu ładunkowego lub zdawczo-odbiorczego.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 1. Manewry wykonywane sposobem odstawczym: 1 – wyciąganie składu,

2 – odstawianie, 3 – powtórne wyciąganie, 4 – powtórne odstawianie
[2, s. 173]

Podczas wykonywania manewrów tabor wykonuje kursy i półkursy manewrowe.

Kursem manewrowym nazywa się ruch pojazdu trakcyjnego jadącego z wagonami lub

bez wagonów (luzem) z jednego toru na drugi, ze zmianą kierunku ruchu (rys. 2).

Ze względu na efekt pracy kursu manewrowego moŜna wyróŜnić:

–

kurs jałowy - ruch pojazdu trakcyjnego jadącego bez wagonów z jednego toru na drugi ze
zmianą kierunku ruchu,

–

kurs uŜyteczny - ruch pojazdu trakcyjnego jadącego z wagonami z jednego toru na  drugi
ze zmianą kierunku ruchu.
W  przypadku  wykonywania  manewrów  sposobem  odstawczym  kurs  manewrowy  składa

się  z  dwóch  czynności:  wyciągania  i  odstawiania,  które  nazywa  się  półkursami.  Czas
wykonania  kursu  i  półkursu  zaleŜy  od  wielu  czynników,  takich  jak  np.  typ  lokomotywy
manewrowej,  rodzaj  hamulców,  prędkości  manewrów,  profilu  i  długości  torów,  sprawności
pracy.

Manewry wykonywane sposobem odrzucania (rzutów) polegają na rozpędzeniu pojazdu

trakcyjnego z wagonami i nadaniu odrzucanej grupie wagonów prędkości początkowej w celu
pokonania oporów ruchu napotykanych przez toczące wagony. Odrzucana grupa wagonów nie
jest  sprzęgnięta  z  lokomotywą  popychającą.  Po  uzyskaniu  odpowiedniej  prędkości
i zahamowaniu  lokomotywy  odprzęg  odrywa  się    i  toczy  na  tor,  na  który  jest  ułoŜona  droga
przebiegu  manewrowego.  Odprzęg  zatrzymuje  się  na  torze  przeznaczenia  wskutek  oporów
ruchu,  działania  płozów  hamulcowych  bądź  ręcznie  obsługiwanych  hamulców  w  wagonach
toczącego się odprzęgu. WyróŜnia się odrzucanie pojedyncze oraz seryjne odprzęgów.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Podstawową zaletą odrzucania seryjnego w porównaniu do odrzucania pojedynczego jest

to,  Ŝe  pojazd  trakcyjny  po  kaŜdym  rzucie  nie  odbywa  przebiegu  wstecznego  na  torze
wyciągowym  (eliminacja  półkursu  ponownego  wyciągania),  dzięki  czemu  rozrządzanie
odbywa  się  znacznie  szybciej.  Odrzucanie  seryjne  jest  najbardziej  efektywne  spośród
wszystkich sposobów wykonywania manewrów siłą poziomą, jednak względy bezpieczeństwa
lub  istniejący  układ  torowy  uniemoŜliwiają  stosowanie  tego  sposobu  na  wielu  stacjach.
Ponadto  ze  względu  na  określony  rodzaj  taboru  lub  ładunku  stosowanie  odrzutu  jest  często
zabronione przepisami kolejowymi.

ródłem siły działającej pionowo jest siła cięŜkości (grawitacji). Manewry

wykorzystujące  działanie  siły  pionowej  są  wykonywane  na  stacjach  mających,  tzw.  górki
rozrządowe  pochylniowe  (pochylnie)  oraz  na  stacjach  wyposaŜonych  w  zwykłe  górki  lub
półgórki rozrządowe.

Rys. 7. Górka rozrządowa

Górki rozrządowe pochylniowe są budowane w celu umoŜliwienia przeprowadzenia

całego procesu rozrządzania i zestawiania składów pociągowych z wykorzystaniem siły
cięŜkości, czyli bez udziału lokomotywy manewrowej. Grupy torów przyjazdowych
i kierunkowych od strony górki są połoŜone na spadku, którego kąt nachylenia jest róŜny.

Największym spadkiem (od 20 do 30‰) charakteryzują się tory łączące grupę

przyjazdową  z  grupą  kierunkową,  w  celu  nadania  poszczególnym  odprzęgom wystarczającej
energii  kinetycznej  do  pokonania  oporów  ruchu  przy  przemieszczaniu  się  do  miejsca
docelowego na torze relacyjnym grupy kierunkowej (rys. 5) W przypadku górki pochylniowej
po  wjechaniu  pociągu  na  grupę  przyjazdową,  przed  odłączeniem  lokomotywy  pociągowej
skład  pociągu  zahamowany  jest  hamulcami  torowymi  początkowymi  (HP)  umieszczonymi
w kaŜdym  torze  grupy  przyjazdowej.  Po  przygotowaniu  składu  do  rozrządzania  kolejne
odprzęgi  wypuszczane  są  poprzez  zmniejszenie  nacisku  hamulców  torowych  HP  na  koła
wagonów.  Po  wypuszczeniu  jednego  odprzęgu  hamulec  zatrzymuje  resztę  składu  i  kolejny
odprzęg  wypuszczany  jest  po  ułoŜeniu  dla  niego  drogi  przebiegu.  Eliminacja  lokomotyw

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

manewrowych przy rozrządzaniu na górkach pochylniowych zmniejsza koszty pracy
manewrowej.

Na większości stacji rozrządowych i manewrowych manewry metodą grawitacyjną

wykonuje  się  z  wykorzystaniem  zwykłej  górki  rozrządowej.  Jest  to  usypany  wał  ziemny
o bokach  o  róŜnym  kącie  nachylenia,  z  ułoŜonymi  na  nich  jednym  lub  dwoma  torami.  Od
strony torów grupy przyjazdowej lub toru wyciągowego pochylenie jest łagodniejsze i wynosi
od  l5  do  20  ‰.  Na  grzbiecie  górki  tor  ułoŜony  jest  w  poziomie,  a  największy  spadek  jest
bezpośrednio  za  grzbietem  w  kierunku  torów  kierunkowych  (40–60%).  Następnie  zmniejsza
się on aŜ do poziomu na torach grupy kierunkowej (rys. 6). Obszar, w którym poprzez zespół
rozjazdów następuje połączenie torów górki rozrządowej z torami kierunkowymi, określa się
jako strefa podziałowa górki rozrządowej.

Rozrządzanie składu manewrowego metodą grawitacyjną z wykorzystaniem zwykłej

górki  rozrządowej  obejmuje  kilka  czynności.  Odpowiednio  przygotowany  do  rozrządzania
skład  manewrowy  jest  pchany  przez  lokomotywę  manewrową  na  grzbiet  górki  rozrządowej
bezpośrednio  z  toru  grupy  przyjazdowej  lub  z  toru  wyciągowego.  Przed  grzbietem  górki
rozrządowej  manewrowy  odłącza  od  składu  kolejne  odprzęgi,  zgodnie  z  przygotowaną
wcześniej  kartą  rozrządową.  Odłączanie  odprzęgów  odbywa  się  podczas  ruchu  składu,
poprzez  zrzucanie  przez  manewrowego  sprzęgu  wagonowego  z  haku  wagonów  kolejnych
odprzęgów  przy  uŜyciu  tzw.  drąŜka  rozrządowego  (manewrowego).  Pchanie  wagonów
odbywać  moŜe  się  z  umiarkowaną  prędkością  do  5  km/h  lub  z  ograniczoną  prędkością  do
3 km/h.  Staczający  się  odprzęg  zwiększa  swoją  prędkość  za  grzbietem  górki,  a  na
przeznaczonym  torze  relacyjnym  grupy  kierunkowej  jest  zatrzymywany  przez  płozy
hamulcowe wykładane przez manewrowych na szynach tego toru lub przez hamulce torowe.

Odmianą górki rozrządowej jest tzw. półgórka, określana równieŜ jako mała górka

rozrządowa.  Jest  to  tor  wyciągowy  o  nachyleniu  do  2%  w  kierunku  do  grupy  torów
kierunkowych. Pozwala to na prowadzenie rozrządu metodą grawitacyjną. Skład manewrowy
wpychany  jest  na  tor  wyciągowy,  gdzie  po  zahamowaniu  go  ręcznymi  hamulcami
wagonowymi,  lokomotywa  odjeŜdŜa  od  składu.  Rozrząd  prowadzony  jest  poprzez
wypuszczanie  z  toru  wyciągowego  kolejnych  odprzęgów,  które  przemieszczają  się  na
określone tory relacyjne grupy kierunkowej, gdzie są zatrzymywane płozami hamulcowymi.

Istotnymi problemami podczas wykonywania manewrów sposobem grawitacyjnym są

występujące róŜne opory ruchu staczanych wagonów oraz trudności precyzyjnego
przemieszczania odprzęgu na właściwe miejsce na torach relacyjnych grupy kierunkowej.

Opory ruchu staczanych wagonów są związane z tym, Ŝe róŜne wagony (czyli równieŜ

i odprzęgi)  mają  róŜne  właściwości  jezdne,  co  wpływa  na  prędkość  i  czas  staczania.
Właściwości  jezdne  wagonów  określają  wartości  oporów  jednostkowych  ruchu  wagonów,
które w związku z tym moŜna podzielić na:

—

wagony lekkobieŜne – do których zalicza się wagony kryte z ładunkami masowymi oraz
cięŜkie, ładowne węglarki i platformy 4-osiowe,

—

wagony średniobieŜne – do których naleŜą ładowne wagony kryte, platformy 2-osiowe,
wagony chłodnie oraz cysterny, a takŜe odprzęgi złoŜone z wagonów ładownych
i próŜnych,

—

wagony cięŜkobieŜne – naleŜą do nich próŜne wagony kryte oraz próŜne platformy
i wagony chłodnie.
Odprzęg lekkobieŜny o tej samej prędkości początkowej na grzbiecie górki rozrządowej

co  cięŜkobieŜny,  szybciej  i  z  większą  prędkością  stoczy  się  na  dany  tor  relacyjny  grupy
kierunkowej.  Stąd  istnieje  niebezpieczeństwo,  Ŝe  wypuszczając  odprzęg  lekkobieŜny
bezpośrednio  za  cięŜkobieŜnym,  moŜe  dojść  do  ich  zderzenia,  co  spowodować  moŜe  nawet

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

wykolejenie taboru. Konieczne jest w związku z tym regulowanie prędkości napychania
składu na górkę oraz prędkości staczania się odprzęgów w trakcie rozrządzania.

Do innych czynników, które naleŜy uwzględniać regulując prędkość staczanych

odprzęgów, moŜna zaliczyć między innymi:

—

kształt wagonu (oddziaływanie wiatru bocznego i przeciwnego),

—

czas postoju na torach grupy przyjazdowej (krzepnięcie smaru i niedostateczne
smarowanie osi),

—

temperaturę otoczenia (krzepnięcie smaru); wpływy atmosferyczne (deszcz, śnieg, lód).

Do  zmniejszania  prędkości  odprzęgów  są  stosowane  hamulce  torowe  pośrednie  (HPs)
i docelowe  (HD)  (rys.  5)  oraz  wyrzutnie  płozowe.  Wyrzutnia  płozowa  (rys.  8)  jest  to
urządzenie  słuŜące  do  zbierania  płozów  hamujących  wagony,  które  wykładane  są  w  celu
zmniejszenia prędkości wagonów. Po wyhamowaniu wagonu płóz wpada do wyrzutni dzięki
odpowiedniemu wycięciu w szynie. Wartość prędkości, jaką wagon uzyska po wyhamowaniu
zaleŜy  od  odległości  ułoŜenia  płozy  na  szynie    od  wyrzutni.  Ostateczne  zatrzymanie
staczanych odprzęgów następuje poprzez wykładanie płozów hamulcowych na szynach torów
kierunkowych (rys. 9)

Rys. 8. Zmniejszenie prędkości wagonu na wyrzutni płozowej: 1 – kierunek ruch wagonu, 2 – płóz hamulcowy,

3 – kierownica (odbiornika), 4 – szyna skrzydłowa wyrzutnikowa, 5 – skrzynia płozowa (chwytnika),
6 – szyny jezdne [2, s. 179]

Rys. 9. Hamowanie wagonu płozem: 1 – płóz hamulcowy, 2 – kierunek ruchu wagonu [2, s. 179]

Problem precyzyjnego przemieszczania odprzęgów na właściwe miejsce na torach

relacyjnych  dodatkowo  komplikuje  fakt,  Ŝe  róŜny  jest  stopień  zapełnienia  poszczególnych
torów  kierunkowych,  na  które  zdąŜają  kolejne  odprzęgi,  w  związku  z  czym  mają  one  róŜne
odległości  do  pokonania.  Odprzęg  powinien  dojechać  do  stojącego  taboru  z  prędkością  nie
większą  niŜ  3  km/h.  Hamowanie  toczącego  się,  taboru  z  wykorzystaniem  płozów
hamulcowych lub sterowanych ręcznie hamulców torowych nie jest zbyt precyzyjne. Odprzęgi
albo  zatrzymują  się  w  zbyt  duŜej  odległości  od  stojących  juŜ  na  torze relacyjnym wagonów,
albo  uderzają  w  nie  ze  zbyt  duŜą  siłą,  co  moŜe  spowodować  uszkodzenie  ładunku  i  taboru.
Powoduje to ponadto mniej efektywne wykorzystanie długości torów relacyjnych oraz zmusza
do  przerywania  rozrządu  w  celu  dopychania  lokomotywą  manewrową  wagonów  na
poszczególnych  torach  relacyjnych  grupy  kierunkowej.  Z  tego  względu  na  duŜych  stacjach
rozrządowych  stosuje  się  obecnie  automatyczną  regulację  prędkości.  Przykładem  jest    stacja
rozrządowa  Warszawa  Praga,  gdzie  zastosowano  przy  rozrządzie  system  tzw.  „strzału  do
celu”.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Hamulce torowe mają wbudowane radary, które zbierają do systemu dane o prędkości

odprzęgu oraz dokonywany jest jednocześnie pomiar wolnej długości toru kierunkowego i na
podstawie  tych  danych  dobierana  jest  siła  hamowania  odprzęgu.  Zadaniem  hamulca
docelowego umieszczonego przy kaŜdym torze relacyjnym na grupie torów kierunkowych jest
takie  dobranie  siły  hamowania,  aby  odprzęg  dojechał  z  minimalną  prędkością  i  zetknął  się
delikatnie ze zderzakami stojące juŜ taboru. Istnieje wiele rozwiązań w zakresie urządzeń do
regulowania  prędkości  przemieszczania  odprzęgów  stosowanych  w  róŜnych  zarządach
kolejowych.  oprócz  wielu  rodzajów  i  typów  hamulców  torowych  stosowane  są  równieŜ
specjalne urządzenia  przemieszczające i dopychające wagony na torach kierunkowych.

Automatyzacja czynności związanych z rozrządzaniem wagonów metodą grawitacyjną

obejmuje procesy:

—

regulowanie prędkości napychania składów manewrowych na grzbiet górki rządowej,

—

nastawianie dróg przebiegu dla odprzęgów w strefie podziałowej torów kierunkowych,

—

regulowanie odstępów między odprzęgami w strefie podziałowej torów kierunkowych,

—

regulowanie prędkości odprzęgów na torach kierunkowych.

Organizacja pracy manewrowej na stacji

W celu sprawnego i bezpiecznego prowadzenia pracy manewrowej stacja podzielona jest

na  rejony  i  okręgi  manewrowe.  Rejonem  manewrowym  jest  wydzielona  część  stacji
stanowiąca  samodzielny  zespół  torów  i  urządzeń  do  wykonywania  pracy  manewrowej  przy
uŜyciu jednego pojazdu trakcyjnego. Podział stacji na rejony manewrowe uwarunkowany jest
rodzajem  czynności  wykonywanych  na  poszczególnych  jej  układach  torowych  oraz
zapewnieniem bezpieczeństwa wykonywanej pracy manewrowej.

Manewry są wykonywane przez zespół pracowników, zwany druŜyną manewrową, która

składa  się  z  ustawiacza  (przełoŜonego  druŜyn)  i  z  co  najmniej  jednego  manewrowego.
Do regulowania pracy kilku lokomotyw i druŜyn manewrowych na stacji i do bezpośredniego
nadzoru  nad  ich  pracą  moŜe  być  wyznaczony  starszy  ustawiacz  lub  dyŜurny  ruchu
manewrowy.  Na  stacjach  nie  mających  druŜyny  i  lokomotywy  manewrowej  niezbędne
manewry wykonuje druŜyna konduktorska pociągu towarowego obsługującego tę stację.

Dla kaŜdej stacji jest opracowany regulamin pracy manewrowej, stanowiący część

regulaminu technicznego stacji, zawierający opis dozwolonych sposobów manewrowania oraz
szczegółowych postanowień dotyczących prowadzenia manewrów stacji.

4.1.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

Co to są manewry?

Co to jest skład manewrowy?

Jak w praktyce określa się „jazdą manewrową”?

Co to jest odprzęg?

Czym róŜnią się manewry stacyjne od pociągowych?

Jaki jest podział stacji manewrowych pod względem organizacyjnym?

Jaki jest podział rejonu manewrowego?

Czym róŜni się rejon rozrządzenia od rejonu zestawienia?

Co to jest kurs manewrowy?

10.

Czym róŜni się kurs manewrowy jałowy od kursu uŜytecznego?

11.

Jakich czynności składa się odstawczy kurs manewrowy?

12.

Co to jest górka rozrządowa?

13.

Jakie są rodzaje wagonów ze względu na wielkość oporów jednostkowych ruchu
wagonów?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.1.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Podaj w tabelce cechy charakterystyczne dla manewrów wykonywanych taborem

kolejowym w zaleŜności od sposobu ich wykonywania, np.: grawitacyjne, odrzutowe,
odstawcze, pojazdem trakcyjnym i pojazdem drogowym.

manewry

wykonywane

sposobem

grawitacyjnym

manewry

wykonywane

sposobem

odrzutu

manewry

wykonywane

sposobem

odstawczym

manewry

wykonywane

sposobem

pojazdem

trakcyjnym

manewry

wykonywane

sposobem

pojazdem

drogowym

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

określić

cechy

charakteryzujące

manewrów

wykonywanych

sposobem,

np.: grawitacyjnym, odrzutu, odstawczym, pojazdem trakcyjnym, pojazdem drogowym,

skorzystać z instrukcji kolejowej Ir – 9,

wpisać w tabelce porównane cechy manewrów wykonywanych taborem kolejowym
w zaleŜności od sposobu ich wykonywania.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

instrukcja kolejowa Ir-9.

Ćwiczenie 2

Opisz, co się stanie w sytuacji, gdy zostanie wypuszczony odprzeg lekkobieŜny

bezpośrednio za cięŜkobieŜnym.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

wyjaśnić przypadek, co moŜe się stać, gdy zostanie wypuszczony odprzeg lekkobieŜny
bezpośrednio za cięŜkobieŜnym,

skorzystać z instrukcji kolejowej Ir – 9,

omówić sytuacje wpuszczenia odprzęgu lekkobieŜnego bezpośrednio za cięŜkobieŜnym.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

instrukcja kolejowa Ir-9.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 3

Wypisz, jakie elementy naleŜy uwzględnić dobierając prędkość dla staczanych

odprzęgów.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

określić, regulowanie prędkości napychania składu na górkę oraz prędkości staczania się
odprzęgów w trakcie rozrządzania,

skorzystać z instrukcji kolejowej Ir – 9,

rozpoznać prędkość dla staczanych odprzęgów.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

instrukcja kolejowa Ir-9.

4.1.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

scharakteryzować pojęcia: manewry, skład manewrowy?

scharakteryzować kurs manewrowy?

określić cele pracy manewrowej?

rozróŜnić wagony za względu na wartość oporów?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2.

Zestawianie pociągów

4.2.1. Materiał nauczania

Ogólne zasady zestawiania pociągów

Składem pociągu jest razem zestawiony tabor, bez czynnego pojazdu trakcyjnego

przygotowany do pociągu lub znajdujący się w pociągu.

Skład pociągu powinien odpowiadać następującym warunkom:

—

w składzie powinny znajdować się tylko taki tabor, który odpowiada warunkom
przewozu tym

pociągiem,

—

długość składu i jego masa nie mogą być większe niŜ ustalone dla danego pociągu
kursującego

na określonej linii kolejowej - odstępstwa dozwolone są za zgodą Centrum

Kierowania

Przewozami PKP PLK S.A.,

—

tabor powinien być zdatny do ruchu – tabor uszkodzony moŜe być włączany do pociągów

jeŜeli rodzaj uszkodzeń, według oznaczenia rewidenta taboru nie zagraŜa bezpieczeństwu

ruchu,

—

skład pociągu powinien być zestawiony zgodnie z planem zestawienia,

—

rozmieszczenie wagonów z czynnymi hamulcami zespolonymi w składzie pociągu

towarowego powinno być równomierne w stosunku do masy pociągu, przy czym:

—

w jednej grupie nie moŜe być więcej niŜ 4 wagony 2-osiowe lub 2 wagony 4- (i więcej

osiowe) mające tylko przewód główny lub hamulec wyłączony z działania,

—

w pociągu kursującym na odcinku o większym pochyleniu (pochylenie miarodajne

większe od 15‰ na długości co najmniej 1000 m lub większe od 10‰ na długości

większej niŜ 5 km), w jednej grupie nie moŜe być więcej niŜ 2 wagony 2-osiowe lub
1

wagon 4 i więcej osiowy, mające tylko główny przewód powietrzny lub hamulec

wyłączony z działania, a dwa ostatnie wagony muszą posiadać sprawnie działający

hamulec zespolony,

—

dwa ostatnie wagony – a przy zmianie kierunku jazdy – równieŜ dwa pierwsze, muszą
mieć

czynny hamulec zespolony,

—

ostatni wagon powinien posiadać wsporniki do zakładania sygnału końca pociągu,

—

tabor powinien być przepisowo sprzęgnięty,

—

wagony w stanie próŜnym powinny być czyste z wyjątkiem wagonów kierowanych do
mycia

lub dezynfekcji - wagony powinny być pozamykane i odpowiednio okartkowane,

—

drzwi wagonów powinny być zamknięte i zabezpieczone przed otwarciem – drzwi
wagonów

krytych w stanie próŜnym wewnątrz mokrych, mogą być uchylone, lecz

powinny być

unieruchomione hakiem zarzutowym,

—

kłonice wagonowe powinny być zabezpieczone przed wypadnięciem – kłonice stalowe

posiadające łańcuchy powinny być powiązane łańcuchami,

—

ładunek na wagonach niekrytych powinien być przepisowo załadowany, równomiernie

rozmieszczony i umocowany zgodnie z wymogami,

—

wagony bez ław pokrętnych załadowane długimi szynami lub prętami stalowymi na
dwóch lub

więcej wagonach, naleŜy włączać o ile jest to moŜliwe na koniec pociągu

towarowego o

prędkości do 65 km/h,

—

wagony z ławami pokrętnymi połączone samym ładunkiem lub rozworą albo wagonem

pośrednim naleŜy włączać na koniec pociągu o prędkości do 65 km/h, przy czym:

—

za tymi wagonami moŜe znajdować się wagon końcowy z czynnym hamulcem,

—

odległość sąsiednich osi wagonów połączonych samym ładunkiem lub rozworą nie
moŜe

być większa niŜ 17 m,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

—

grupa większa niŜ trzy ładowne pary wagonów z ławami pokrętnymi powinna
posiadać

wymaganą dla niej masę hamującą – w razie braku tej masy naleŜy włączyć

do grupy

potrzebną liczbę wagonów ładownych z czynnym hamulcem,

—

ilość włączonych wagonów nie moŜe przekraczać:

Na pochyleniu

Do pociągu

do 10‰

ponad 10‰

towarowego

8 par

4 par

mieszanego

3 par

2 par

—

jeŜeli w pociągu znajduje się mniejsza liczba par wagonów z ławami pokrętnymi niŜ

wskazano wyŜej, to na końcu pociągu mogą znajdować się inne wagony w ilości osi
nie

większej niŜ ilość osi par wagonów z ławami pokrętnymi brakująca do wyŜej

określonej

normy maksymalnej,

—

wagony  spalinowe  w  stanie  nieczynnym  bez  wagonów  doczepnych  lub  z  wagonami
doczepnymi  mogą  być  doprzęgane  tylko  do  końca  pociągu;  na  popychanie  takich
pociągów  potrzebna  jest  zgoda  zakładu  linii  kolejowych,  który  podejmie  decyzję,  po
ustaleniu moŜliwości popychania ze względu na rodzaj budowy wymienionego taboru,

—

warunki  przewozu  towarów  niebezpiecznych,  ich  podział  oraz  oznaczanie  wagonów
specjalnymi  nalepkami,  określają:  „Wytyczne  postępowania  przy  przewozie  koleją
towarów  niebezpiecznych”,  „Regulamin  dla  międzynarodowego  przewozu  kolejami
towarów  niebezpiecznych”  RID  oraz  Załącznik  nr  2  do  Umowy  SMGS  –  „Przepisy
o przewozie towarów niebezpiecznych”,

Nalepki ostrzegawcze na wagonach

Stałe oznaczenia i napisy ostrzegawcze na wagonach wymagających zachowania

szczególnej ostroŜności przy wykonywaniu manewrów:
−

Znak ostrzegawczy – zabroniony przejazd przez górkę rozrządową o promieniu
krzywizny (w płaszczyźnie pionowej) mniejszym, niŜ podany pod znakiem:

Znak koloru białego, umieszczony na ostojnicy z lewej strony wagonu.

−

Znak ostrzegawczy - dopuszcza się przetaczanie przez górkę rozrządową tylko przy
zachowaniu szczególnych środków ostroŜności:

Znak dotyczy wagonów na wózkach z rozstawem osi wewnętrznych ponad

14 m. Znak koloru białego, umieszczony na ostojnicy z lewej strony wagonu.

Napis informujący o konieczności ostroŜnego przetaczania Napis koloru białego, na

jasnym tle – czarny. Umieszczony na ścianie bocznej z lewej strony wagonu, a w przypadku
braku miejsca - z prawej strony wagonu. Na wagonach–cysternach napis umieszczony na
dennicach.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

Znak umieszczony na wagonach do przewozu blach w zwojach, nakazujący
zabezpieczenie zwojów przed przesunięciem bocznym

Znak koloru białego umieszczony na ścianie bocznej.

−

Znak umieszczony na wagonach do przewozu blachy w zwojach, zakazujący jazdy
z otwartymi i nie zaryglowanymi przesuwnymi ścianami i dachem (przesuwne segmenty
pudła):

Poza tym na wagonie obok znaku naleŜy umieścić napis:
"Podczas jazdy dach i ściany powinny być zamknięte i zaryglowane".

Znak umieszczony na ścianie wagonu.

Przejazd przez hamulce torowe oraz
inne urządzenia hamujące lub
rozrządowe w trakcie ich działania
jest zabroniony

Zakaz najeŜdŜania
Znaczenie znaku:

−

podjąć specjalne środki
ostroŜności przy rozłączaniu i
rozrządzaniu pociągu oraz w
celu ochrony wagonu,

wagon nie moŜe najeŜdŜać na inne
wagony i musi być chroniony przed
najeŜdŜaniem przez inne pojazdy.

Zakaz staczania i odrzutu
Znaczenie znaku:

−

zakaz odrzutu i rozrządu na
górkach,

−

wagon musi być
przemieszczany przez
lokomotywę manewrową,

wagon nie moŜe najeŜdŜać na inne
wagony i musi być chroniony przed
najeŜdŜaniem przez inne pojazdy

−

Znaki na wagonach z przewodem elektrycznego ogrzewania informujące o przeznaczeniu
przewodu  w  zaleŜności  od  wielkości  napięcia  (1000,  1500  lub  3000  volt)  oraz  rodzaju
prądu stosowanego na liniach zelektryfikowanych. Sprzęgu śrubowego między wagonami
nie  wolno  rozłączać  przed  rozczepieniem  przez  rewidenta  wagonów  przewodów
ogrzewania  elektrycznego  i  ostrzega  przed  niebezpieczeństwem  poraŜenia  prądem
elektrycznym:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Znaki umieszcza się na dolnej części słupków naroŜnych po stronie bocznej i czołowej, a na
wagonach nie mających słupków naroŜnych – na tablicy blaszanej.

−

Znak ostrzegawczy przed poraŜeniem prądem na wagonach, przy których najwyŜszy
stopień lub szczebel drabinki znajduje się na wysokości większej, niŜ 2 m nad górną
powierzchnią główki szyny:

kolor znaku Ŝółty – na ciemnym tle lub czerwony na jasnym tle dla taboru istniejącego,
strzałka skierowana w dół, umieszczana na wagonach bezpośrednio w pobliŜu stopni lub
drabinek na takiej wysokości, aby mogła być zauwaŜona przed zbliŜeniem się pracownika
do strefy niebezpiecznej,

kolor znaku Ŝółty odblaskowy, strzałka oraz obwódka koloru czarnego dla taboru nowego
oraz naprawianego, wielkość znaku dostosowana do miejsca, w którym jest on
umieszczony.

−

Znak ostrzegawczy na zbiornikach przeznaczonych do przewozu gazów skroplonych.

Znak  w  kształcie  pasa  o  kolorze  pomarańczowym  szerokości  30  cm  naniesiony  wokół
zbiornika  na  wysokości  jego  osi  poziomej.  Wagonów  tak  oznaczonych  nie  wolno  odrzucać,
ani  staczać  z  górki  rozrządowej  oraz  nie  wolno  staczać  i  odrzucać  taboru  na  wagony
oznaczone takim znakiem.

Tablica ostrzegawcza, pomarańczowa odblaskowa umieszczona na pojazdach

przewoŜących substancje niebezpieczne, zawiera dwa numery rozpoznawcze przewoŜonej
substancji tj.:

−

numer rozpoznawczy niebezpieczeństwa – dwie lub trzy cyfry (w liczniku),

−

numer rozpoznawczy materiału – cztery cyfry (w mianowniku).

Tablica z umieszczonymi na niej numerami rozpoznawczymi stosowana jest przy

przewozach materiałów niebezpiecznych w cysternach lub luzem. Przy przewozach w tzw.
sztukach przesyłki stosowane są tablice pomarańczowe bez numerów rozpoznawczych.
Wymiar standardowy tablicy to 40x30 cm

W przypadku wagonu cysterny z dzielonym zbiornikiem, znak umieszczany jest dla

kaŜdego zbiornika na oddzielnej tabliczce. Znak oznacza, Ŝe przesyłka w wagonie stanowi

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

zagroŜenie określone kodem licznika, jakie moŜe stwarzać dany materiał. Poszczególne cyfry
oznaczają:
2 –  emisja gazu w wyniku ciśnienia lub reakcji chemicznej,
3 –  zapalność materiałów ciekłych i gazów,
4 –  zapalność materiałów stałych,
5 –  działanie utleniające (podtrzymujące palenie),
6 –  właściwości trujące (toksyczność),
7 –  właściwości promieniotwórcze,
8 –  działanie Ŝrące,
9 –  niebezpieczeństwo samorzutnej gwałtownej reakcji.

Podwojenie cyfr wskazuje na nasilenie odpowiedniego zagroŜenia. JeŜeli zagroŜenie od

materiału  moŜe  być  wystarczająco  określone  jedną  cyfrą,  wówczas  po  tej  cyfrze  stawia  się
zero. Cyfry w mianowniku określają nr klasyfikacji handlowej materiału i nie mają znaczenia
dla określania stopnia zagroŜenia. Ograniczenia podczas manewrów wynikają z treści nalepek
ostrzegawczych umieszczonych na wagonie.
Na  wagonach  i  wagonach-cysternach,  na  kontenerach-cysternach  i  na  prywatnych  małych
kontenerach  załadowanych  na  wagony  mogą  być  stosowane  trwale  naniesione  znaki
niebezpieczeństwa.

Wzory nalepek ostrzegawczych

−

materiały trujące – w wagonach i magazynach przechowywać z dala od środków
spoŜywczych i artykułów Ŝywnościowych.

Dopuszcza się wpisanie numeru
klasy w/g RID.

W przypadku uszkodzenia lub
uwolnienia się materiału
powiadomić kompetentne
władze.
Dopuszcza się wpisanie numeru
klasy w/g RID

Materiał promieniotwórczy
w sztukach przesyłek kategorii I –
BIAŁEJ.
Przy uszkodzeniu sztuki przesyłki
niebezpieczeństwo dla zdrowia
w razie wprowadzenia do organizmu,
wdychania lub zetknięcia się z
uwolnionym materiałem.

−

materiał promieniotwórczy w sztukach przesyłek

Kategorii II - śÓŁTEJ; trzymać
zdala od sztuk przesyłek
z napisem „FOTO":
Przy uszkodzeniu sztuki przesyłki
niebezpieczeństwo dla zdrowia

Kategorii III - śÓŁTEJ; trzymać
zdala od sztuk przesyłek
z napisem "FOTO"
Przy uszkodzeniu sztuki przesyłki
niebezpieczeństwo dla zdrowia

Materiał promieniotwórczy.
Przy uszkodzeniu sztuki przesyłki
niebezpieczeństwo dla zdrowia
w razie wprowadzenia dla
organizmu, wdychania lub

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

w razie wprowadzenia do
organizmu, wdychania lub
zetknięcia się
z uwolnionym materiałem, jak
równieŜ niebezpieczeństwo
promieniowania na odległość.

zetknięcia się z uwolnionym
materiałem, jak równieŜ
niebezpieczeństwo promieniowania
na odległość.
W dolnej połowie nalepki zamiast
wyrazu „RADIOACTIVE" moŜe
być wpisany numer identyfikacyjny
materiału.

Materiały Ŝrące

RóŜne materiały
niebezpieczne.

Góra - nalepka powinna być
umieszczona ostrzami strzał
skierowanymi ku gór

Towar łatwotłukący się,
kruchy.
Wagon wymaga ostroŜnego
manewrowania:

OstroŜnie przetaczać. Zakaz
staczania i odrzutu wagonu

Zakaz staczania i odrzutu wagonu. Rozrząd
tylko metodą odstawczą, nic pozwalać
najeŜdŜać, chronić przed najeŜdŜaniem
innych pojazdów.

Materiały przewoŜone
w stanie podgrzanym

Nalepka dla przesyłek nadzwyczajnych o przekroczonej skrajni, nalepka koloru

niebieskiego. Na przedłuŜeniu nalepki wpisane są dane dotyczące przesyłki nadzwyczajnej
oraz numery uzgodnień na przewóz w kolejności biegu przesyłki cechy kolei. Przy przewozie
przesyłki nadzwyczajnej w komunikacji międzynarodowej, nalepka wypełniana jest w języku
kolei nadania. Wagonów oznaczonych taką nalepką nie wolno odrzucać i staczać oraz na tak
oznaczony wagon nie wolno odrzucać i staczać innych pojazdów.

ywe zwierzęta

Towar łatwopsujący się

Przewóz do portów
morskich

Nalepka ma charakter
informacyjny.
Baczność! Dozorca
w wagonie!

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

Czym jest skład pociągu?

Jakim warunkom powinien odpowiadać skład pociągu?

Jakie przepisy reguluję przewóz ładunków niebezpiecznych?

Jakie znasz znaki ostrzegawcze umieszczone na wagonach?

Jak wygląda znak ostrzegawczy na zbiornikach przeznaczonych do przewozu gazów
skroplonych?

Jak oznaczony jest wagon cysterna do przewozu materiałów niebezpiecznych?

Jakie cyfry oznaczają poszczególne zagroŜenia?

4.2.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Opisz pod znakami ostrzegawczymi, rodzaj zagroŜenia oraz na podstawie regulaminu

RID numer podklasy.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

zapoznać się z materiałem nauczania dotyczącym

przewozu ładunków niebezpiecznych,

skorzystać z regulaminu RID,

wpisać pod znakami zagroŜenie i numer podklasy.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

regulamin RID.

Ćwiczenie 2

Omów budowę tablicy ostrzegawczej umieszczanej na wagonach i scharakteryzuj

szczegółowo informacje na niej zawarte.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

zapoznać się z budową tablicy ostrzegawczej i sporządzić opis jej wyglądu oraz
parametrów jakie ją charakteryzują,

omówić informacje jakie zawarte są na tablicy ostrzegawczej i podać przykłady oznaczeń
ładunków niebezpiecznych.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

komputer z dostępem do Internetu.

4.2.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

scharakteryzować skład pociągu?

wymienić przepisy regulujące przewóz ładunków niebezpiecznych?

określić warunki jakie powinien spełnić skład pociągu?

rozróŜnić nalepki ostrzegawcze na wagonach?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3.

Karta rozrządowa

4.3.1. Materiał nauczania

Karta rozrządowa stanowi plan rozrządzania i moŜe być stosowana takŜe przy

rozrządzaniu płaskim. Sporządzenie karty rozrządowej powinno nastąpić dopiero po
dokonaniu oględzin technicznych i handlowych składu pociągu.

Karta rozrządowa słuŜy do powiadamiania pracowników zatrudnionych przy

rozrządzaniu  o  wielkości  i  kolejności  odprzęgów  kierowanych  na  poszczególne  tory
kierunkowe. Ponadto  w karcie, poprzez umieszczenie obok odprzęgu właściwego oznacznika
naleŜy  wskazać  szczególne  warunku  rozrządzania.  W  nagłówku  karty  rozrządowej  naleŜy
wskazać  datę,  numer  pociągu,  z  którego  pochodzi  rozrządzany  tabor,  ilość  wagonów,  tor
z którego  dokonuje  się  rozrządzania  oraz  rozpoczęcie  i  zakończenie  rozrządzania.  Przed
powieleniem i doręczeniem karty rozrządowej pracownikom zatrudnionym przy rozrządzaniu,
kierujący pracą górki rozrządowej powinien dokonać sprawdzenia wstępnej karty rozrządowej
i wprowadzić ewentualne zmiany, które nie były znane w chwili jej sporządzania.

Na podstawie wstępnej karty rozrządowej kierownik manewrów wyznacza manewrowych

do  obsługi  torów  kierunkowych  i  hamulców  ręcznych  przy  odprzęgach,  które  powinny  być
hamowane.  Dokonane  ustalenie  wpisuje  do  wstępnej  karty  rozrządowej  i  przekazuje  ją  do
powielania.  Nadzorujący  pracę  w  rejonie  rozrządzania  powinien  wskazać  kolejność
sporządzania kart rozrządowych w zaleŜności od planu rozrządzania.

Kartę rozrządową naleŜy sporządzać odpowiednio wcześniej, aby jej brak nie hamował

pracy górki rozrządowej. Za terminowe sporządzenie karty rozrządowej odpowiedzialny jest
nadzorujący pracę górki.

Karta rozrządowa moŜe być sporządzona (przez kalkę, w odpowiedniej ilości

egzemplarzy) odręcznie przez odpowiednie wypełnienie rubryk gotowych juŜ druków, lub teŜ
pismem  maszynowym  albo  w  formie  wydruku  komputerowego  na  czystym  arkuszu  papieru
z zachowaniem  układu  ustalonego  dla  kart  rozrządowych.  W  kaŜdym  przypadku  karty
rozrządowe  muszą  być  wypełniane  czytelnie,  a  treść  ich  nie  moŜe  nasuwać  Ŝadnych
wątpliwości.  Przy  wypełnianiu  karty  rozrządowej  naleŜy  stosować  oznaczniki  zawarte
w tabeli nr 1.

Tabela 1. Oznaczniki stosowane przy wypełnianiu karty rozrządowej [ 4 ]

jeden wagon ładowny

dwa wagony ładowne

///

trzy wagony ładowne

cztery wagony ładowne

jeden wagon próŜny

dwa wagony próŜne

000

trzy wagony próŜne

cztery wagony próŜne

/000

jeden wagon ładowny i trzy wagony próŜne

wagon czteroosiowy ładowny

wagon czteroosiowy próŜny

czynny ręczny hamulec wagonowy, który musi być obsadzony np. /h - jeden wagon ładowny
z hamulcem, który musi być obsadzony,12h3 - dwanaście wagonów ładownych z 3 hamulcami, które
muszą być obsadzone

wagon, który musi być hamowany przy uŜyciu dwóch płozów np.: //u - dwa wagony ładowne, które

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

muszą być hamowane przy uŜyciu dwóch płozów

wagon, którego nie wolno staczać i odrzucać

wagon ze znakiem zabraniającym przejazdu przez górkę rozrządową Wagon taki powinien być
wyłączony ze składu przed grzbietem górki rozrządowej

dł

długi wagon na wózkach z rozstawem osi wewnętrznych większym niŜ 14,0 m, który moŜe
przejeŜdŜać przez górki rozrządowe. Przed przetaczaniem takiego wagonu przez górkę rozrządową
naleŜy wyłączyć automatyczne przestawianie zwrotnic i przejść na ręczne sterowanie

Przy stosowaniu oznaczników obowiązuje zasada, Ŝe jeŜeli odprzęg nie przekracza

3 wagonów  to  ilość  wagonów  w  odprzęgu  oznacza  się  przez  wpisanie  odpowiedniej  ilości
oznaczników.  Przy  większej  ilości  wagonów  w  odprzęgu  ilość  wagonów  wpisuje  się  cyfrą
arabską  z  tym,  Ŝe  jeŜeli  są  to  wagony  próŜne,  to  przed  cyfrą  umieszcza  się  „0”,  np.:
5 wagonów próŜnych – 05.

Kartę rozrządową naleŜy wypełniać w następujący sposób:

—

w kolumnie 1 wpisuje się numer kolejny odprzęgu,

—

w kolumnie 2 wpisuje się ilość wagonów w odprzęgu, oraz inne niezbędne informacje
według wyŜej podanych zasad stosowania oznaczników,

—

w kolumnie 3 wpisuje się cyfrę określającą masę brutto całego odprzęgu wyraŜoną
w tonach, z zaokrągleniem do pełnej wielkości,

—

w kolumnie 4 wpisuje się numer toru, na który biegnie odprzęg,

—

w  kolumnie  5  wpisuje  się  numer  ewidencyjny  manewrowego  wyznaczonego  do
hamowania odprzęgu płozami.
Dla  umoŜliwienia  wypełnienia  tej  rubryki  naleŜy  imiennie  kaŜdemu  manewrowemu

zatrudnionemu  przy  hamowaniu  odprzęgów  przydzielić  numer  ewidencyjny.  Kierownik
manewrów  przed  rozpoczęciem  dyŜuru  wpisuje  numery  ewidencyjne  oraz  nazwiska
zatrudnionych  manewrowych  do  kontrolki.  Wykaz  wszystkich  zatrudnionych  na  górce
manewrowych  oraz  ich  numery  ewidencyjne,  powinien  być  wywieszony  w  pomieszczeniu
kierującego  pracą.  NaleŜy  dąŜyć  do  stałości  przydzielonych  numerów  ewidencyjnych.
Przydział  numerów  ewidencyjnych  manewrowi  powinni  przyjąć  do  wiadomości  za
pokwitowaniem.  Na  jednej  stacji  rozrządowej  nie  mogą  się  powtarzać  numery  ewidencyjne
manewrowych.

W kolumnie 6 wpisuje się numer odprzęgu, który musi być hamowany ręcznym

hamulcem  wagonowym.  Numer  odprzęgu  naleŜy  wpisać  na  wysokości  numeru  tego
manewrowego, któremu przydzielono ten odprzęg do hamowania. Wpisanie numeru odprzęgu
z prawej strony numeru ewidencyjnego manewrowego oznacza dla niego, Ŝe w odpowiednim
czasie  bez  wezwania  powinien  udać  się  na  grzbiet  górki  dla  obsługi  hamulca.  Manewrowy
przed opuszczeniem przydzielonych mu do obsługi torów powinien zabezpieczyć je do czasu
powrotu przez wyłoŜenie płozów w odległości około 30 m od stojącego taboru.

Na zakończenie karty rozrządowej naleŜy wpisać w kolumnie 2 literę „K” oznaczającą

koniec rozrządzanego składu.

Kartę rozrządową powinni otrzymać:

—

kierujący pracą na górce rozrządowej,

—

kierujący pracą manewrowych w torach kierunkowych (ustawiacz lub wyznaczony

—

manewrowy),

—

pracownicy zatrudnieni przy obsłudze wyrzutni płozowych i hamulców torowych,

—

manewrowi zatrudnieni przy hamowaniu wagonów płozami,

—

pracownicy zatrudnieni przy przygotowaniu dróg przebiegu dla rozrządzania,

—

pracownicy zatrudnieni przy rozłączaniu odprzęgów,

—

inni pracownicy wymienieni w regulaminie pracy manewrowej.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

JeŜeli na stacji wyjątkowo nie sporządza się kart rozrządowych, to poszczególne odprzęgi

muszą być przed rozpoczęciem rozrządzania w sposób widoczny oznaczone numerem toru, na
który  przeznaczony  jest  odprzęg.  Wszystkie  inne  napisy  kredowe  muszą  być  usunięte.
Informacje dotyczące ilości wagonów w odprzęgu oraz przeznaczenie (numer toru) odprzęgu
jak  równieŜ  inne  informacje  niezbędne  do  właściwego  prowadzenia  pracy  manewrowej
powinny być zainteresowanym pracownikom ogłaszane przez megafon.

Nie wolno prowadzić rozrządzania z górki rozrządowej bez sporządzenia kart

rozrządowych w następujących przypadkach:

—

nie objęcia zasięgiem megafonów całego rejonu rozrządzania lub braku dobrej
widoczności,

—

rejonu rozrządzania z punktu obsługi megafonu,

—

przy przeszkodach w działaniu megafonu lub niewyregulowanych urządzeniach,

—

megafonowych lub braku łączności megafonowej,

—

w czasie złych warunków atmosferycznych (silny wiatr, ulewa, śnieŜyca, gołoledź, mgła
itp.),

—

jeŜeli mikrofon znajduje się w pomieszczeniu nie wydzielonym, w którym zatrudnieni są
takŜe inni pracownicy, a prowadzone manewry mogą być przenoszone na sieć
zewnętrzną.
W pomieszczeniu, gdzie znajduje się mikrofon sieci megafonowej, w czasie prowadzenia

rozrządzania za pomocą megafonu, zabrania się prowadzenia jakichkolwiek rozmów nie
będących poleceniami lub wskazówkami do prowadzenia rozrządzania.

Na zautomatyzowanych górkach rozrządowych karta rozrządowa dostarczana na

stanowisko operatorskie moŜe zawierać dodatkowe informacje o składzie, odprzęgach oraz
wagonach mających wpływ na sposób ich późniejszego rozrządzania.

4.3.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

Co to jest karta rozrządowa?

Do czego słuŜy karta rozrządowa?

Jakie oznaczniki stosuje się przy wypełnianiu karty rozrządowej w przypadku wagonów
ładownych?

Jakie oznaczniki stosuje się przy wypełnianiu karty rozrządowej w przypadku wagonów
próŜnych?

Jak naleŜy wypełnić kartę rozrządową?

Co oznacza litera „K” w karcie rozrządowej?

Jak oznaczamy wagony próŜne w karcie rozrządowej?

Kto powinien otrzymać kartę rozrządową?

W jakich przypadkach nie wolno prowadzić rozrządzania z górki rozrządowej bez
sporządzenia kart rozrządowych?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Sporządź kartę rozrządową wiedząc, Ŝe skład wagonowy przygotowany do rozrządu

składa się z następujących odprzęgów:

−

I – dwa wagony czteroosiowe ładowne – masa brutto 144 tony, tor 15,

−

II – trzy wagony czteroosiowe próŜne – masa brutto 60 tony, tor 4,

−

III – trzy wagony czteroosiowe próŜne i jeden wagon czteroosiowy ładowny – masa
brutto 66 tony, tor 45,

−

IV – jeden wagon czteroosiowy ładowny – masa brutto 72 tony, tor 56,

−

V – dwa wagony czteroosiowe próŜne – masa brutto 40 tony, tor 63,

−

VI – dwa wagony z materiałami wybuchowymi – masa brutto 96 tony, tor 53,

−

VII – jeden wagon próŜny – masa brutto 10 tony, tor 51,

−

VIII – trzy wagony czteroosiowe ładowne i jeden wagon czteroosiowy próŜny – masa
brutto 226 tony, tor 65,

−

IX – dwa wagony czteroosiowe ładowne i dwa wagony czteroosiowe próŜne – masa
brutto 164 tony, tor 44,

−

X – dwa wagony czteroosiowe ładowne – masa brutto 144 tony, tor 44,

−

XI – pięć wagonów ładownych z 3 hamulcami, które muszą być obsadzone – masa brutto
154 tony, tor 41.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

zapoznać się z materiałem nauczania dotyczącym sporządzania karty rozrządowej,

wykorzystać odpowiednie oznaczniki przy wypełnianiu karty rozrządowej,

wypełnić kartę rozrządową.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

druk karty rozrządowej.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 2

Na podstawie poniŜszej karty rozrządowej określ z jakich wagonów zestawiony jest skład

wagonowy, który ma być rozrządzony.

KARTA ROZRZĄDOWA

Data.............................................................Nr poc. ....................................................
Rozrządzanie z toru.............................................Ilość wagonów ..................................
Rozp. rozrządzania ...........................................Zakończenie rozrz. ..............................

Nr Kol.

rzutu

Ilość wag.

i oznaczniki

Masa brutto

odprzęgu (ton)

Nr toru Nr płozowego

Nr odprzęgu

hamowanego ham. wag.

36*

20*

///

108

000

//X

144

000

10*

72*

144

//u

/zp

///

108

12h3

432

* - dla podanych przykładów w kolumnie 3 przyjęto masę węglarki dwuosiowej i czteroosiowej, w stanie
próŜnym i ładownym.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

zapoznać się z materiałem nauczania dotyczącym sporządzania karty rozrządowej,

wykorzystać odpowiednie oznaczniki zastosowane w karcie rozrządowej,

określić z jakich wagonów zestawiony jest skład wagonowy, który ma być rozrządzony,

wypełnić karę rozrządową, wpisując w miejsce kropek odpowiednie dane.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

wzór karty rozrządowej.

4.3.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

scharakteryzować kartę rozrządową?

objaśnić sporządzenie karty rozrządowej?

określić oznacznik przy wypełnieniu karty rozrządowej?

wypełnić kartę rozrządową?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4.

Sygnały i łączność stosowana podczas pracy manewrowej

4.4.1. Materiał nauczania

Manewry naleŜy prowadzić ostroŜnie, a prędkość jazdy naleŜy tak regulować, aby

w przypadku zauwaŜenia jakiejkolwiek przeszkody pojazdy kolejowe mogły być niezwłocznie
zatrzymane. Dalsza jazda moŜe się odbywać po uzyskaniu zgody pracownika nastawiającego
drogi przebiegu w tym okręgu nastawczym.

JeŜeli nie ma przeszkód do jazdy manewrowej, to po nastawieniu drogi przebiegu dla

manewru, pracownik posterunku nastawczego daje zezwolenie na jazdę za pomocą sygnału na
sygnalizatorze.  JeŜeli  nie  ma  sygnalizatora,  wówczas  pracownik  posterunku  nastawczego
pozwolenie  to  daje  za  pomocą  sygnałów  „Do  mnie”  lub  „Ode  mnie”.  Pozwolenie  moŜe  być
dane równieŜ za pomocą urządzeń łączności w przypadku uszkodzenia sygnalizatora lub jego
braku.  O  otrzymaniu  pozwolenia  ustnego  lub  za  pomocą  środków  łączności  na  przejazd
składu  manewrowego  obok  sygnalizatora,  na  którym  nie  moŜna  nastawić  sygnału
zezwalającego na jazdę manewrową, kierownik manewrów powinien powiadomić maszynistę.

Rm-l „Do mnie" – oznacza, Ŝe naleŜy jechać w kierunku do dającego sygnał.
Dwa długie tony gwizdkiem lub trąbką i jednocześnie:

Dzienny

Nocny

Chorągiewka sygnałowa koloru Ŝółtego

lub ręka poruszana poziomo

Latarka z białym światłem poruszana

poziomo

Rm-2 „Ode mnie” – oznacza, Ŝe naleŜy jechać w kierunku od podającego sygnał
Jeden długi ton gwizdkiem lub trąbką i jednocześnie:

Dzienny

Nocny

Chorągiewka sygnałowa koloru

ółtego lub ręka poruszana pionowo

Latarka z białym światłem poruszana

pionowo

W przypadku gdy odebranie sygnału „Do mnie” lub „Ode mnie” jest niemoŜliwe lub

utrudnione, to sygnał ten moŜna zastąpić słowami „Jechać w kierunku...”, przekazanymi za
pomocą urządzeń łączności.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rm-3 „Zwolnić” – oznacza nakaz zmniejszenia prędkości jazdy.
Kilka przeciągłych tonów gwizdkiem lub trąbką gwizdkiem lub trąbką i jednocześnie:

Dzienny

Nocny

Chorągiewka sygnałowa koloru Ŝółtego lub

ręka poruszana powolnym ruchem po łuku

do góry i na dół

Latarka z białym światłem poruszana

powolnym ruchem po łuku do góry i na dół

Rm-4 „Stój”
Trzy krótkie szybko po sobie następujące tony gwizdkiem lub trąbką kilkakrotnie powtórzone
i jednocześnie:

Dzienny

Nocny

Zataczanie okręgu rozwiniętą

chorągiewką, innym przedmiotem lub ręką

Zataczanie okręgu ręczną latarką ze światłem

białym

Rm-5 „Odrzucić” – oznacza nakaz wykonania odrzutu odprzęgu.
Dwa długie i jeden krótki ton gwizdkiem lub trąbką i jednocześnie:

Dzienny

Nocny

Chorągiewka sygnałowa koloru Ŝółtego lub

ręka poruszana dwukrotnie poziomo, a

następnie pionowo do góry i szybko na dół

Latarka sygnałowa z białym światłem

poruszana dwukrotnie poziomo, a następnie

pionowo do góry i szybko na dół

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rm-6  „Docisnąć”  –  oznacza  nakaz  powolnego  przesunięcia  lokomotywy  w  kierunku
stojących  wagonów  w  celu  umoŜliwienia  manewrowemu  sprzęgnięcia  lub  rozprzęgnięcia
taboru.
Dwa krótkie tony gwizdkiem i jednocześnie:

Dzienny

Nocny

Kilkakrotne zbliŜenie do siebie

wyciągniętych poziomo przed siebie rąk

Białe światło latarki przerywane w krótkich

odstępach czasu skierowane w stronę maszynisty

Gdyby odebranie sygnału „Do mnie” lub „Ode mnie” było niemoŜliwe lub utrudnione, to

w przypadkach, w których wymagane jest danie z nastawni odpowiedniego sygnału, sygnał
ten moŜna zastąpić słowami: „Lok nr........ lub skład manewrowy....... jechać w kierunku.......”,
przekazanymi za pomocą urządzeń łączności.

Podawane w ten sposób sygnały nie mogą być sprzeczne ze wskazaniami sygnalizatorów

torowych,  znajdujących  się  w  rejonie  wykonywania  manewrów.  Sygnał  „stój”  na  semaforze
zobowiązuje  do  zatrzymania  się  zarówno  pociągi,  jak  i  zespoły  manewrowe.  Natomiast
podany na semaforze sygnał zezwalający lub zastępczy (Sz) oznacza zakaz manewrowania na
drodze  przebiegu  pociągu.  Zespół  manewrowy  moŜe  minąć  sygnał  „stój”  podany  na
semaforze nie oznaczonym tabliczką z literą „m”, gdy na tarczy manewrowej lub zaporowej,
ustawionej przed tym semaforem. zostanie podany odpowiedni sygnał zezwalający. JeŜeli nie
ma tarczy manewrowej lub zaporowej, to wystarcz, gdy pracownik obsługujący dany semafor.
sygnałem „Do mnie” lub „Ode mnie” da pozwolenie na przejazd obok tego semafora.

Do przekazywania sygnałów podczas staczania wagonów z górki rozrządowej

wykorzystywane  są  obecnie  urządzenia  łączności  radiowo-telefonicznej  oraz  tarcze
rozrządowe świetlne lub mechaniczne. Urządzenia łączności radiowo - telefoniczne są w tym
przypadku  szczególnie  przydatne,  gdyŜ  umoŜliwiają  one  bezpośrednie,  bardzo  szybkie
porozumiewanie  się  ustawiacza  kierującego  pracą  z  maszynistą  lokomotywy  napychającej
wagony  na  grzbiet  górki  rozrządowej  i  precyzyjne  regulowanie  prędkości  przetaczanego
skład, co w efekcie wpływa dodatnio na ciągłość procesu staczania.

Podstawowymi środkami porozumienia się kierownika manewrów z nastawniczym

i druŜyną  manewrową  są  urządzenia  łączności  radiowo  –  telefonicznej,  urządzenia
megafonowe oraz karty rozrządowe. Na niektórych stacjach stosowane są równieŜ w tym celu,
tzw.  zegary  manewrowe  oraz  elektryczne  tablice  torowe.  JednakŜe  urządzenia  te,  pomimo
prostej  budowy  i  łatwej  obsługi,  nie  mogą  być  zaliczane  do  środków  podstawowych.
poniewaŜ są stosunkowo ograniczone moŜliwości porozumiewania się za ich pomocą.

Pozwolenie na wykonanie ruchu manewrowego naleŜy dawać dla kaŜdego przebiegu

manewrowego  oddzielnie.  Po  minięciu  sygnalizatora  przez  manewrujące  pojazdy  kolejowe,
naleŜy  go  nastawić  na  sygnał  zabraniający  jazdy  manewrowej.  Lokomotywy  przepuszczane
jednocześnie na ten sam sygnał na sygnalizatorze powinny być sprzęgnięte.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Polecenia  wydane  za  pomocą  megafonu  powinny  być  poprzedzone  nazwą  odbiorcy,  do
którego  są  kierowane  i  podane  dwukrotnie  przez  wydającego  polecenie.  Zabrania  się
wydawania  poleceń  za  pomocą  megafonu  dla  jazd  manewrowych  w  kierunku  szlaku.  Przed
wydaniem  polecenia  za  pomocą  radiotelefonu  naleŜy  najpierw  wywołać  odbiorcę  polecenia,
a po jego zgłoszeniu się i ustaleniu, Ŝe zgłosił się właściwy odbiorca, naleŜy wydać polecenie.
Treść polecenia musi być powtórzona przez odbierającego.

Manewry z reguły wykonywane są na torach zajętych, w związku z czym naleŜy je

wykonywać  z  prędkością  gwarantującą  zachowanie  bezpieczeństwa  ludzi,  pojazdów
kolejowych  i  ładunku.  Zachowanie  bezpieczeństwa  zaleŜne  jest  od  wzrokowej  obserwacji
dróg  przebiegu,  sygnałów  i  przeszkód  oraz  stosowania  bezpiecznej  prędkości  jazdy
w zaleŜności  od  warunków.  Prędkość  jazd  manewrowych  nie  moŜe  przekraczać  25  km/h,
z wyjątkiem następujących przypadków:

−

40 km/h – przy jeździe pojazdu kolejowego z napędem luzem lub składu manewrowego,
gdy pojazdy są ciągnięte po torze wolnym, o czym prowadzący pojazdy kolejowy został
powiadomiony, z wyjątkiem jazdy po rozjazdach,

−

20 km/h – przy jeździe przez przejazdy (przejścia) niestrzeŜone.

−

15 km/h – przy jeździe składu manewrowego pojazdami kolejowymi naprzód po torze
głównym o spadku ponad 2,5‰, a pojazd trakcyjny nie mógł być umieszczony od strony
spadku, podczas podpychania składu do górki rozrządowej na sygnał na tarczy
rozrządowej „Podepchnąć skład do górki”,

−

10  km/h  –  przy  wykonywaniu  manewrów  z  wagonami  zajętymi  przez  podróŜnych,
z towarem niebezpiecznym oraz cystern oznaczonych pasem koloru pomarańczowego, dla
których obowiązują prędkości mniejsze, z przekroczoną skrajnią lub wyjątkowo cięŜkimi
o  masie  powyŜej  60  ton  w  jednej  sztuce  po  uprzednim  zawiadomieniu  maszynisty  przez
kierownika  manewrów.  Prędkość  ta  nie  dotyczy  wagonów  zajętych  przez  podróŜnych,
jeŜeli przetaczanie odbywa się po zabezpieczonej drodze przebiegu,

−

5,4 km/h (1,5 m/s) – przy dojeŜdŜaniu odprzęgów staczanych z górki rozrządowej do
stojącego taboru na zautomatyzowanych stacjach rozrządowych,

−

5 km/h – jeŜeli regulamin techniczny nie postanawia dalszego zmniejszenia prędkości:

−

przy spychaniu wagonów z górki rozrządowej na sygnał na tarczy rozrządowej "Pchać
z umiarkowaną prędkością”,

−

przy rozprzęganiu wagonów drąŜkiem (widłami),

−

przy przetaczaniu wagonów załadowanych towarem niebezpiecznym oraz cystern
oznaczonych pasem koloru pomarańczowego,

−

przy  jeździe  składu  manewrowego  pojazdami  kolejowymi  naprzód  poprzedzanego
przez  pracownika,  gdy  nie  moŜe  on  zająć  miejsca  na  pierwszym  pchanym  pojeździe
kolejowym,

−

przy przetaczaniu pojazdów kolejowych silnikowym pojazdem drogowym,

−

3,6 km/h (1 m/s) – przy dojeŜdŜaniu odprzęgów staczanych z górki rozrządowej do
stojącego taboru,

−

3 km/h:

−

na sygnał na tarczy rozrządowej „Pchać powoli”,

−

przy dojeŜdŜaniu lokomotywy lub pchanego składu manewrowego do stojącego
taboru,

−

przy przetaczaniu taboru za pomocą urządzeń mechanicznych.

W czasie złych warunków atmosferycznych (burza, zamieć śnieŜna, gołoledź, mgła),

w razie braku naleŜytej widoczności naleŜy zmniejszyć prędkość jazdy tak, aby manewrujące

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

pojazdy kolejowe mogły być zatrzymane natychmiast w przypadku pojawienia się przeszkody
do jazdy.

Jazdy manewrowe pojazdów pomocniczych, taboru specjalnego oraz pojazdów

trakcyjnych bez doczepionego taboru lub ciągnących nie więcej niŜ cztery wagony towarowe
albo dwa wagony pasaŜerskie bez podróŜnych oraz próŜnych składów złoŜonych z zespołów
trakcyjnych  i  przejazd  składów  pociągowych z torów przyjazdowych do innego rejonu stacji
oraz  z  torów  kierunkowych  na  tory  odjazdowe  mogą  odbywać  się  bez  pilotowania  przez
druŜynę  manewrową.  Jazda  manewrowa  lokomotywy  pchającej  dwa  wagony  towarowe  albo
jeden  wagon  pasaŜerski  bez  podróŜnych  moŜe  odbywać  się  bez  pilotowania,  gdy  druŜyna
trakcyjna  jest  dwuosobowa.  Szczegółowe  postanowienia  w  tym  zakresie  w  zaleŜności  od
warunków miejscowych naleŜy ująć w regulaminie technicznym.

Wyświetlanie sygnałów dla manewrów

Tarcze manewrowe kształtowe mogą być ruchome i nieruchome. Na tarczach

manewrowych kształtowych uŜywa się do dawania sygnałów dziennych tarczy, obracającej się
na osi poziomej, a do dawania sygnałów nocnych – świateł na słupie tarczy manewrowej.
Do kontrolowania, czy latarnie na tarczy manewrowej świecą się, pokazują one wstecz przy
nastawieniu sygnału M1 – małe światło matowobiałe, a przy nastawieniu sygnału M2 – duŜe
ś

wiatło białe.

Tarcza manewrowa kształtowa nieruchoma zawsze wskazuje, Ŝe jazda manewrowa jest

zabroniona. Na tej tarczy manewrowej uŜywa się do dawania sygnału dziennego nieruchomej
tarczy, a do dawania sygnału nocnego – światła latarni.

Tarcza manewrowa kształtowa składa się z słupa, na którym znajduje się kwadratowa

(na przekątnej pionowo) tarcza z blachy (na ogół ruchoma), oraz podobnie jak w semaforach,
latarnia i kolorowe ruchome szkła.

Stosuje się następujące tarcze manewrowe:

−

tarcze manewrowe kształtowe, które nadają sygnały odpowiednim połoŜeniem
kwadratowej tarczy obracającej się wzdłuŜ przekątnej o kąt 90° wokół poziomej osi
i w nocy dodatkowo światłami koloru:

−

niebieskiego - gdy manewr jest zabroniony,

−

mlecznobiałego

–

gdy manewr jest dozwolony;

−

tarcze manewrowe świetlne, które nadają sygnały za pomocą jednego światła:

−

niebieskiego

–

gdy manewr jest zabroniony,

−

matowobiałego

–

gdy manewr jest dozwolony.

Sygnały nadawane przez tarcze manewrowe odnoszą się tylko do jazd manewrowych.

Tarcze manewrowe kształtowe nadają następujące sygnały:

Sygnał M1 „Jazda
manewrowa
zabroniona”

Sygnał M2 „Jazda
manewrowa
dozwolona”

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Tarcze manewrowe świetlne podobne są konstrukcyjnie do tarcz ostrzegawczych

wietlnych. W zaleŜności od ilości podawanych sygnałów tarcze mają jedną komorę światła

niebieskiego (tylko sygnał Ms1) lub niebieskiego i białego (Ms1 i Ms2). Często stosowane są
takŜe tarcze karzełkowe – oprawa z kolorowymi latarniami nie znajduje się wysoko na słupie
lecz na podstawie na wysokości toru.

Na tarczy tej moŜna wyświetlić następujące obrazy sygnałowe:

Sygnał Ms1 „Jazda
manewrowa zabroniona”

Sygnał Ms2 „Jazda
manewrowa dozwolona”

Zasady ustawiania tarcz manewrowych są proste

– ustawia się je z prawej strony toru do

którego  się  odnoszą  patrząc  w  kierunku  jazdy.  Odstępstwa  dozwolone  są  tylko  za
zezwoleniem  naczelnego  dyrektora  okręgu  infrastruktury  kolejowej.  Tarcza  z  jedną  latarnią
sygnałową wyświetla stale sygnał Ms1. Tarcza manewrowa wskazuje, czy jazda manewrowa
taboru jest dozwolona, czy teŜ zabroniona.

Sygnał M1 lub Ms1 „Jazda manewrowa zabroniona” na tarczy manewrowej oznacza, Ŝe

nie wolno przejechać obok tarczy wskazującej ten sygnał. W razie uszkodzenia i niemoŜności
podania  na  tarczy  manewrowej  sygnału  „Jazda  manewrowa  dozwolona”  (M2,  Ms  2)
manewrujący  tabor  moŜe  przejechać  poza  tę  tarczę,  gdy  obsługujący  te  tarczę  pracownik  da
kierownikowi  manewrów,  a  dla  jazdy  nie  pilotowanego  pojazdu  trakcyjnego  –  maszyniście
(ustnie  lub  za  pomocą  środków  łączności)  pozwolenie  na  minięcie  sygnału  „Jazda
manewrowa  zabroniona”  (M1,  Ms1),  a  ponadto  poda  sygnał  „Do  mnie"  (Rm1)  lub  „Ode
mnie” (Rm2).

Sygnały na tarczach manewrowych są waŜne tylko dla manewrów.

Tarcze  manewrowe  kształtowe  nie  oddane  do  uŜytku  lub  uniewaŜnione
oznacza się przez umocowanie wskaźnika na pionowo ustawionej tarczy lub
przez  zdjęcie  tarczy  ze  słupa.  Tarcze  manewrowe  świetlne  nie  oddane  do
uŜytku  lub  uniewaŜnione  oznacza  się  tak  samo  jak  semafory  świetlne.

Latarń tarcz manewrowych nie oddanych do uŜytku lub uniewaŜnionych nie
oświetla się.

Do sygnalizowania jazd manewrowych uŜywa się równieŜ semaforów świetlnych, na

których podaje się następujące sygnały:

Sygnał S1 „Stój”

Sygnał Ms2 „Jazda manewrowa dozwolona”

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

W przypadkach konieczności sygnalizowania jazd manewrowych na tarczach

manewrowych świetlnych, które musiałyby być ustawione przy semaforze świetlnym, stosuje
się zamiast osobnej tarczy manewrowej świetlnej, sygnalizowanie manewrów na semaforze
ś

wietlnym. Przy tym sygnał S1 „Stój” jest podawany światłem czerwonym na semaforze,

sygnał zaś Ms2 „Jazda manewrowa dozwolona” – światłem matowobiałym na semaforze. Na
semaforze świetlnym, wyposaŜonym w komorę światła białego. Do sygnalizowania
manewrów, umieszcza się białą tabliczkę z czarną literą „m”.

W razie uszkodzenia i niemoŜności podania sygnału Ms2 na semaforze oznaczonym

białą tabliczką z czarną literą „m” manewrujący tabor moŜe przejechać poza ten semafor, gdy
obsługujący  go  pracownik  -  osobiście  lub  za  pośrednictwem  nastawniczego  (zwrotniczego)
swego  posterunku  nastawczego  -  da  kierownikowi  manewrów,  a  dla  jazdy  niepilotowanego
pojazdu trakcyjnego – maszyniście (ustnie lub za pomocą środków łączności) pozwolenie na
minięcie  sygnału  „Stój”  (S1),  a  ponadto  poda  sygnał  „Do  mnie”  (Rm1)  lub  „Ode  mnie”
(Rm2).

Tarcze rozrządowe

Tarcze rozrządowe stosowane są przy górkach rozrządowych dla przekazywania

sygnałów maszyniście lokomotywy napychającej. Niekiedy dla jednej górki stosowanych jest
kilka tarcz rozrządowych (kolejne tarcze pełnią funkcję powtarzaczy głównej tarczy). Sygnały
na  tarczy  nastawiane  są  z  posterunku  starszego  ustawiacza  umieszczonego  przy  grzbiecie
górki,  po  otrzymaniu  zgody  z  nastawni  rozrządowej.  Często  równocześnie  z  sygnałami  na
tarczach  rozrządowych  podawane  są  sygnały  manewrowe  na  tarczach  manewrowych
umieszczonych przy danym torze.

Tarcze rozrządowe stosuje się kształtowe i świetlne.

─

kształtowe składają się z podłuŜnego ruchomego białego ramienia z czarną obwódką,
oświetlonego w porze nocnej, obracającego się na tle nieruchomej okrągłej tarczy czarnej
z białą obwódką, umieszczonej na słupie, zwróconego w kierunku lokomotywy pchającej
tabor.

─

wietlne składają się z latarni na słupie, złoŜonej z wielu Ŝarówek, przez zapalenie się

których tworzą się odpowiednie sygnały, rzucające światło w kierunku lokomotywy
pchającej tabor.

Sygnał Rt1 „Pchanie zabronione”

sygnał dzienny

sygnał nocny

sygnał dzienny i nocny

Sygnał Rt2 „Pchać powoli”

sygnał dzienny

sygnał nocny

sygnał dzienny i nocny

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sygnał Rt1 „Pchanie zabronione” oznacza, Ŝe nie wolno pchać taboru poza tarczę

wskazującą ten sygnał.

Sygnał Rt3 „Pchać z umiarkowaną szybkością”

sygnał dzienny

sygnał nocny

sygnał dzienny i nocny

Sygnał Rt4 „Cofnąć” Sygnał Rt5 „Podepchnąć skład do górki”

Na sygnał Rt2 pchanie powinno odbywać się powoli, tj. z szybkością nie przekraczającą

3 km/h.  Na  sygnał  Rt3  pchanie  powinno  odbywać  się  z  umiarkowaną  szybkością,
tj. szybkością  nie przewyŜszającą 5 km/h, jeśli regulamin techniczny nie postanawia inaczej.
Sygnał Rt4 oznacza, Ŝe naleŜy cofnąć skład manewrowy z górki. Sygnał ten jest podawany po
uprzednim  podaniu  sygnału  Rt1  „Pchanie  zabronione”  i  zatrzymaniu  się  składu
manewrowego. Sygnał Rt4 stosuje się tylko na tarczach rozrządowych świetlnych.

Sygnał Rt5 „Podepchnąć skład do górki” moŜna stosować, gdy na grzbiecie górki są dwa

tory i ustawione są dwie niezaleŜne tarcze rozrządowe (a w razie potrzeby i ich powtarzacze),
sygnalizujące  moŜliwość  prowadzenia  rozrządu  przez  kaŜdy  z  tych  torów.  Sygnał  Rt5
oznacza, Ŝe moŜna podepchnąć skład do górki rozrządowej w czasie, gdy z sąsiedniego toru
są  spychane  wagony  przez  górkę.  W  razie  potrzeby  rozróŜnienia,  z  którego  spośród  kilku
torów  ma  nastąpić  podpychanie  składu  do  górki,  sygnał  Rt5  powinien  być  podawany
jednocześnie  z  sygnałem  Ms2  „Jazda  manewrowa  dozwolona”  podanym  na  tarczy
manewrowej  ustawionej  przy  właściwym  torze.  Podpychanie  składu  na  sygnał  Rt5  powinno
odbywać się z prędkością określoną w regulaminie technicznym, jednak nie przekraczającą 15
km/h. Sygnał ten stosuje się tylko na tarczach rozrządowych świetlnych.
Tarcze  rozrządowe  ustawia  się  na  grzbiecie  górki  rozrządowej.  W  razie  potrzeby  mogą  być
stosowane powtarzacze tarczy rozrządowej ustawiane przed grzbietem górki. JeŜeli nie moŜna
z  powodu  uszkodzenia  nastawić  na  tarczy  rozrządowej  sygnału  zezwalającego  na  pchanie
taboru poza tarczę, pchanie taboru jest dozwolone tylko wówczas, gdy pracownik kolejowy do
tego upowaŜniony, po uprzednim ustnym poinformowaniu druŜyny trakcyjnej, Ŝe pchanie jest
dozwolone poza tarczę, da ręczny sygnał Rm1 „Do mnie” lub polecenie pchania będzie dane
za  pomocą  megafonu  lub  innego  środka  łączności.  JeŜeli  nie  moŜna  z  powodu  uszkodzenia
nastawić  na  tarczy  rozrządowej  sygnału  Rt4  „Cofnąć”,  dozwolone  jest  cofnięcie  składu
z górki tylko wówczas, gdy pracownik kolejowy do tego upowaŜniony, po uprzednim ustnym
poinformowaniu  druŜyny  trakcyjnej,  Ŝe  naleŜy  cofnąć  tabor,  da  ręczny  sygnał  Rm2  „Ode
mnie” lub polecenie cofnięcia będzie dane za pomocą megafonu lub innego środka łączności.
W  podobny  sposób  naleŜy  postępować,  gdy  zachodzi  potrzeba  cofnięcia  składu  z górki,
wyposaŜonej w kształtową tarczę rozrządową.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

Za pomocą jakich sygnałów, w przypadku braku sygnalizatorów, pracownik posterunku
nastawczego pozwolenie na jazdę?

Co oznacza sygnał Rm-l „Do mnie” i sygnał Rm-2 „Ode mnie” ?

Jakie są środki porozumiewawcze kierownika manewrów druŜyną manewrową?

Jakie urządzenia łączności wykorzystuje się podczas staczania wagonu z górki
rozrządowej?

W jakich okolicznościach prędkość jazd manewrowych powinna wynosić 5,10 i 15 km/h?

Jak moŜna podzielić tarcze manewrowe pod względem ich działania?

Jakie obrazy sygnałowe podawane są na tarczach ruchomych?

4.4.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Opisz, jakie informacje wskazują (podają) poniŜsze semafory.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

zapoznać się z rodzajami

sygnałów stosowanych podczas pracy manewrowej,

skorzystać

z instrukcji

Ie-1 (E-1),

opisać sygnalizację przedstawioną na rysunkach.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

instrukcja Ie-1 (E-1).

Ćwiczenie 2

Scharakteryzuj przedstawione niŜej oznaczenia. Wpisz w tabelce nazwę sygnału i jego

zastosowanie.

Nazwa sygnału

Zastosowanie

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

zapoznać się z rodzajami sygnałów stosowanych podczas pracy manewrowej,

skorzystać

z instrukcji

Ie-1 (E-1),

scharakteryzować sygnalizację przedstawioną na rysunkach.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

instrukcja Ie-1 (E-1).

Ćwiczenie 3

Podaj nazwy oznaczeń i opisz, kiedy są stosowane sygnały podawane na tarczy

rozrządowej.

Nazwa sygnału

Zastosowanie

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

zapoznać się z rodzajami sygnałów stosowanych podczas pracy manewrowej,

skorzystać

z instrukcji

Ie-1 (E-1),

opisać sygnalizację przedstawioną na rysunkach.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

instrukcja Ie-1 (E-1).

Ćwiczenie 4

Porównaj w tabelce czynności manewrowe wykonywane taborem kolejowym

w zaleŜności od dopuszczalnych prędkości jazd manewrowych z ładunkami niebezpiecznymi,
z ludźmi i z górki rozrządowej.

Jazda manewrowa

z ładunkami niebezpiecznymi

Jazda manewrowa z ludźmi

Jazda manewrowa z górki

rozrządowej

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

zapoznać się z materiałem nauczania dotyczącym prędkości jazd manewrowych,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

określić prędkość jazd manewrowych z ładunkami niebezpiecznymi, z ludźmi i z górki
rozrządowej,

porównać prędkości i wpisać je w tabelce.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 5

Określ prędkość jazd manewrowych w przypadkach:

−

jazdy pojazdu kolejowego z napędem luzem lub składu manewrowego, gdy pojazdy są
ciągnięte po torze wolnym, o czym prowadzący pojazdy kolejowy został powiadomiony,
z wyjątkiem jazdy po rozjazdach,

−

przy dojeŜdŜaniu odprzęgów staczanych z górki rozrządowej do stojącego taboru na
zautomatyzowanych stacjach rozrządowych,

−

przy przetaczaniu wagonów załadowanych towarem niebezpiecznym oznaczonym
nalepką ostrzegawczą nr 8 lub nr 15 według RID oraz cystern oznaczonych pasem koloru
pomarańczowego.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

zapoznać się z materiałem nauczania dotyczącym prędkość jazd manewrowych,

określić prędkość jazd manewrowych,

wykorzystać regulamin RID,

rozpoznać prędkość jazd manewrowych w wymienionych przypadkach.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

regulamin RID.

4.4.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

wymienić

sygnały

podawane

przez

pracownika

posterunku

nastawczego?

scharakteryzować urządzenia łączności podczas manewrów?

określić prędkość jazd manewrowych?

rozróŜnić sygnały na semaforach?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ

INSTRUKCJA DLA UCZNIA

Przeczytaj uwaŜnie instrukcję.

Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi.

Zapoznaj się z zestawem zadań testowych.

Test zawiera 20 zadań dotyczących wykonywania manewrów taborem kolejowym.
Zadania są wielokrotnego wyboru i tylko jedna odpowiedź jest prawidłowa;

Udzielaj odpowiedzi tylko na załączonej karcie odpowiedzi.

Zaznacz prawidłową odpowiedź X (w przypadku pomyłki naleŜy błędną odpowiedź
zaznaczyć kółkiem, a następnie ponownie zakreślić odpowiedź prawidłową),

Pracuj samodzielnie, bo tylko wtedy będziesz miał satysfakcję z wykonanego zadania.

Na rozwiązanie testu masz 45 minut.

Powodzenia!

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

1. Celem pracy manewrowej jest

rozrządzanie wagonów na poszczególne tory.

zestawianie składów pociągów.

wymiana grup wagonów w pociągach.

wszystkie wyŜej wymienione.

Ze względu na zakres i sposób wykonywania pracy manewrowej wyróŜnić moŜna
manewry
a)

stacyjne i pociągowe.

stacyjne i postojowe.

postojowe i pociągowe.

stacyjne i przyperonowe.

Rejonem rozrządzania jest rejon
a)

manewrowy z górką rozrządową.

manewrowy, do którego podstawowych zadań naleŜy zestawianie składów pociągów.

w którym dokonuje się przemieszczania wagonów.

w którym dokonuje się przekazania lub zabrania wagonów.

Pod względem funkcji technologicznych rejon manewrowy dzieli się na
a)

rejon rozrządzania.

rejon zestawiania.

rejon obsługi.

wszystkie wyŜej wymienione.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Kursem uŜytecznym jest
a)

ruch pojazdu trakcyjnego jadącego bez wagonów z jednego toru na drugi ze zmianą
kierunku ruchu.

ruch pojazdu trakcyjnego jadącego z wagonami z jednego toru na . drugi ze zmianą
kierunku ruchu.

odstawczy ruch manewrowy.

wyciąganie i odstawianie.

Czas wykonania kursu i półkursu zaleŜy od
a)

typu lokomotywy manewrowej.

rodzaju hamulców.

prędkości manewrów.

wszystkich wyŜej wymienionych.

Ze względu na właściwości jezdne wagony dzielimy na
a)

lekkobieŜne, średniobieŜne i cięŜkobieŜne.

lekkobieŜne, wolnobieŜne i cięŜkobieŜne.

lekkobieŜne, szybkobieŜne i cięŜkobieŜne.

lekkobieŜne, wolnobieŜne i szybkobieŜne.

8. Wagonami średniobieŜnymi są

wagony kryte z ładunkami masowymi oraz cięŜkie, ładowne węglarki i platformy
4- osiowe.

wagony kryte, platformy 2-osiowe, wagony chłodnie oraz cysterny, a takŜe odprzęgi
złoŜone z wagonów ładownych i próŜnych.

próŜne wagony kryte oraz próŜne platformy i wagony chłodnie.

wagony o lekkich właściwościach jezdnych i lekkich oporach jednostkowych.

9. Regulując prędkość staczanych odprzęgów, naleŜy wziąć pod uwagę

a) kształt wagonu.
b)

czas postoju na torach grupy przyjazdowej.

temperaturę otoczenia.

wszystkie wyŜej wymienione.

10. Manewry mogą być wykonywane za pomocą siły działającej na wagony

a)  poziomo.
b)  pionowo.
c)  tylko poziomo.
d)  poziomo lub pionowo.

11. Sygnał dwa długie tony gwizdkiem lub trąbką i jednocześnie poruszanie Ŝółtą

chorągiewką sygnałową poziomo przez druŜynę manewrową oznacza sygnał
a)

„Stój”.

„Odrzucić”.

„Do mnie”.

„Alarm”.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

12. Na bezpieczeństwo wykonywania pracy manewrowej duŜy wpływ ma prędkość jazd

manewrowych. Przy dojeŜdŜaniu do stojącego taboru prędkość jazdy nie powinna
przekroczyć
a)

15 km/h.

10 km/h.

5 km/h.

3 km/h.

13. Sygnał Rm-2 „Ode mnie" oznacza, Ŝe naleŜy

a) jechać w kierunku do dającego sygnał.
b) jechać w kierunku od podającego sygnał.
c) zmniejszyć prędkości jazdy.
d) zatrzymać się.

14. Po zatrzymaniu pociągu przed sygnałem „Stój” na semaforze odstępowym blokady

samoczynnej, pociąg moŜe jechać dalej stosując zasadę
a)

telefoniczne zapowiadanie pociągów i nie przekraczać prędkości 60 km/h.

jazdę na widoczność i nie przekraczać prędkości 20 km/h.

jazdę na widoczność i nie przekraczać prędkości 30 km/h.

podawać sygnał „Baczność” i nie przekraczać prędkości 15 km/h.

15. Przy wypełnianiu karty rozrządowej oznacznik „V” oznacza wagon

a) czteroosiowy ładowny.
b) czteroosiowy próŜny.
c) którego nie wolno staczać i odrzucać.
d) ładowny.

16. Jeden długi i dwa krótkie dźwięki syreny warsztatowej, gwizdawki lub syreny

lokomotywy, trąbki sygnałowej lub gwizdawki kilkakrotnie powtarzane to sygnał
a)

„Stój”.

„Alarm”.

„PoŜar”.

„Odrzucić”.

17. W kolumnie 2 karty rozrządowej wpisuje się

a) numer kolejny odprzęgu.
b) ilość wagonów w odprzęgu.
c) cyfrę określającą masę brutto całego odprzęgu.
d) numer toru.

18. Na bezpieczeństwo wykonywania pracy manewrowej duŜy wpływ ma prędkość jazd

manewrowych. Przy dojeŜdŜaniu do stojącego taboru prędkość jazdy nie powinna
przekroczyć
a)

15 km/h.

10 km/h.

5 km/h.

3 km/h.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko...................................................................................................................

Wykonywanie manewrów taborem kolejowym

Zakreśl poprawną odpowiedź.

zadania

Odpowiedź

Punkty

Razem: