1
Program zajęć z Muzykoterapii
dla uczniów niepełnosprawnych intelektualnie w stopniu
umiarkowanym i znacznym, z niepełnosprawnością intelektualną
w stopniu głębokim oraz autyzmem
Program przeznaczony jest do realizacji z uczniami Szkoły Podstawowej,
Gimnazjum oraz Szkoły Przysposabiającej do Pracy
Autor programu:
mgr Joanna Dobrowolska
Program został zatwierdzony do realizacji decyzją Rady Pedagogicznej
Specjalnego Ośrodka Szkolno- Wychowawczego w Pucku dnia 15 września
2008 roku.
2
Specjalny Ośrodek
Szkolno- Wychowawczy
Puck ul. Zamkowa 5
Opracowała Joanna Dobrowolska
PROGRAM ZAJĘĆ Z MUZYKOTERAPII
Program zajęć z muzykoterapii przeznaczony jest dla uczniów
niepełnosprawnych intelektualnie w stopniu umiarkowanym lub znacznym, jak
również z niepełnosprawnością sprzężoną oraz autyzmem. Zajęcia odbywają się
w małych grupach 2 osobowych. Czas trwania zajęć wynosi 45min, jedna
godzina lekcyjna w tygodniu dla poszczególnej grupy uczniów. Program zajęć
dostosowany jest do indywidualnych możliwości uczniów, treści tematyczne
zajęć zależne są od poziomu edukacyjnego, na którym znajduje się dane
dziecko. W zajęciach uczestniczą uczniowie Szkoły Podstawowej, Gimnazjum
oraz Szkoły Przysposabiającej do Pracy. Program wdrożony do realizacji w
roku szkolnym 2008/2009, kontynuacja programu w kolejnych latach.
CEL GŁÓWNY:
Stymulowanie rozwoju poznawczego, emocjonalnego, społecznego i
ruchowego poprzez różne formy aktywności muzycznej.
CELE SZCZEGÓŁOWE skierowane na ucznia :
Rozwijanie sprawności i koordynacji ruchowej
Zmniejszanie napięcia mięśniowego, rozluźnianie się uczniów
Wyrabianie koordynacji wzrokowo- ruchowej
Kształcenie precyzyjności i płynności ruchów
Kształcenie orientacji i stosunków przestrzennych, orientacji w czasie i miejscu
Wyrabianie szybkiej reakcji na bodziec z otoczenia
Usprawnianie analizy i syntezy słuchowej
Ćwiczenie funkcji pamięci muzycznej
Ćwiczenie wrażliwości słuchowej
Usprawnianie koordynacji słuchowo- ruchowej
Ćwiczenie spostrzegawczości słuchowej
Rozwijanie twórczej aktywności dziecka
Kształcenie i rozwijanie uwagi dowolnej dziecka
Usprawnianie mowy
Rozwijanie słownika czynnego dziecka
Kształcenie poczucia rytmu
Pokonywanie lęku i zahamować u dzieci
Likwidowanie negatywnych emocji
Uczenie prawidłowych sposobów wyrażania uczuć
Niwelowanie nadpobudliwości psychoruchowej
Pobudzanie wyobraźni dziecka
Stymulacja rozwoju intelektualnego dziecka
Uczenie współdziałania z drugą osobą, grupą
Uczenie nowych sposobów spędzania czasu wolnego
3
METODY PRACY:
kreatywne
relaksacyjne
odreagowująco- wyobrażeniowe
MOBILNY MODEL REKREACJI MUZYCZNEJ
ELEMENTY KINEZJOLOGII EDUKACYJNEJ dr PAULA DENISSONA
ELEMENTY RUCHU ROZWIJAJĄCEGO WERONIKI SHERBOURNE
ELEMENTY PEDAGOGIKI ZABAWY
STYMULACJA POLISENSORYCZNA
FORMY PRACY:
indywidualna
grupowa ( zindywidualizowana)
RODZAJE WYKORZYSTYWANEJ MUZYKI
Muzyka relaksacyjna
– spokojna, łagodna, powodująca rozluźnienie, zwolnienie akcji
serca, ułatwiająca oddychanie, zmniejszając napięcie mięśniowe
Muzyka aktywizująca-
poprawiająca koordynację słuchowo- ruchowo- wzrokową ,
postawę, dotleniająca organizm, zwiększająca napięcie mięśniowe, wywołująca uczucie
zadowolenia i radości, działająca pobudzająco
Utwory muzyczne wykorzystywane na zajęciach:
znane, popularne piosenki
muzyka poważna
utwory marszowe
muzyka jazzowa, instrumentalna, country, disco itp.
utwory z płytotek dziecięcych itp.
Inne pomoce wykorzystywane na zajęciach:
magnetofon, odtwarzacz płyt CD
płyty, kasety z nagraniami muzycznymi
różnego rodzaju instrumenty muzyczne
instrumenty muzyczne wykonane przez uczniów
kartki, kredki
piłki, balony itp.
MIEJSCE ZAJĘĆ:
sale lekcyjne
Sala Doświadczania Świata
4
RODZAJ ZAJĘĆ
CELE SZCZEGÓŁOWE
KOMPETENCJE UCZNIA
SPOSÓB REALIZACJI
EKSPRESJA RUCHOWA NA
DOWOLNE TEMATY
MUZYCZNE (spontaniczna,
kontrolowana)
Kształtowanie orientacji
w schemacie własnego ciała
i przestrzeni
Ogólne motoryczne pobudzenie
ucznia
Uporządkowanie ruchów dziecka
Wyrabianie szybkiej reakcji na
bodziec z otoczenia
Ćwiczenia wrażliwości słuchowej
Rozwijanie twórczej aktywności
dziecka
Uczeń wskazuje poszczególne
części ciała
Uczeń naśladuje za nauczycielem
ruchy do danej piosenki
Uczeń potrafi poruszać się wolno
lub szybko do danego utworu
Uczeń potrafi zatańczyć, pląsać
w parze, kole lub samodzielnie do
utworu muzycznego
Zabawy muzyczno- ruchowe
polegające na śpiewaniu
i wskazywaniu poszczególnych
części ciała, stron ciała. ( np. do
piosenek: „ Głowa, ramiona.”,
„Ojciec Wirgiliusz”, „Trzy
kółeczka.”
Ilustrowanie piosenek za pomocą
odpowiednich ruchów ( np. do
piosenek: „Jedzie John”,
„Miczitanka”, „Taki duży, taki
mały.”, „ Jak dobrze być
barankiem.”, „ Labada”
Swobodne poruszanie się
w rytm proponowanej muzyki
Ćwiczenia polegające na
pobudzaniu i hamowaniu ruchów
dziecka : pląsy przy muzyce , n-l
wywołuje przerwę w muzyce,
zadaniem dziecka jest przerwanie
tańca
Odtwarzanie przez dziecko
rytmicznego marszu, podskoków,
wystukiwania rytmów
Podskoki, przeskoki, cwał do
rytmu znanej melodii
Naśladowanie przez dziecko
ruchów prezentowanych przez
nauczyciela lub innego ucznia
( współdziałanie nauczyciela
z uczniem w przypadku dzieci
mniej sprawnych ruchowo)
POZNAWANIE RÓŻNYCH
DŹWIĘKÓW, ODGŁOSÓW,
SYMBOLI DŹWIĘKOWYCH,
Poznawanie różnego rodzaju
dźwięków
Rozwijanie procesów
Uczeń rozróżnia dźwięki: niski-
wysoki, długi- krótki, głośny-
cichy
Dzieci spacerują po sali, reagują
na przerwę w muzyce i zmianę
długości dźwięków ( klaszczą,
5
OPEROWANIE POZNANYMI
DŹWIĘKAMI
percepcyjnych
Stymulowanie rozwoju
intelektualnego dzieci (rozwój
słownika czynnego,
wprowadzanie nowych znaczeń
słów w odniesieniu do muzyki)
Usprawnianie procesu myślenia
u dzieci
Usprawnianie analizy i syntezy
słuchowej
Ćwiczenia wrażliwości słuchowej
Ćwiczenia spostrzegawczości
słuchowej, wzrokowej
Poznawanie różnych
instrumentów oraz sposobów
grania na nich
Uczeń rozpoznaje i nazywa
dźwięki prezentowanych
instrumentów, potrafi połączyć
dźwięk z przedmiotem, który go
wytwarza
Uczeń rozróżnia dźwięki
dochodzące z najbliższego
otoczenia ( odgłosy ulicy,
sprzętów domowych, rozpoznaje
głosy koleżanek, kolegów,
odgłosy zwierząt itp. )
Uczeń potrafi odnaleźć ukryty
przedmiot słysząc jego dźwięk
Uczeń potrafi naśladować
odgłosy zwierząt
Uczeń samodzielnie wywołuje
dźwięk danego przedmiotu,
instrumentu
kucają, podskakują itp. )
Na krótki dźwięk uczniowie udają
np. żabki i podskakują, na długi
dźwięk naśladują słonie mocno
i powoli tupiąc nogami
Po usłyszeniu niskiego dźwięku
uczniowie kucają, wysokiego
podnoszą ręce do góry i wstają
Zabawy w „cicho-głośno” , „Siała
baba mak”. Wymowa tekstu
cicho, głośno według rytmu
podanego przez nauczyciela
Zabawa w szukanie schowanego
przedmiotu wydającego dźwięk
Granie na różnych instrumentach,
przedmiotach wydających
dźwięki. Rozpoznawanie
dźwięków, nazywanie
Zabawy dźwiękonaśladowcze
Wsłuchiwanie się w „ ciszę”
i wyszukiwanie odgłosów
dochodzących z otoczenia
ZAJĘCIA I ĆWICZENIA
RELAKSACYJNE
Zmniejszanie napięcia
mięśniowego, rozluźnianie się
uczniów
Likwidowanie negatywnych
emocji
Uczenie prawidłowych sposobów
wyrażania uczuć
Niwelowanie nadpobudliwości
psychoruchowej
Uczenie współdziałania z drugą
osoba oraz w grupie
Nauka prawidłowego sposobu
oddychania
Kształtowanie umiejętności
Uczeń potrafi zrelaksować się,
wyciszyć na dłuższy czas
Potrafi na dłuższy czas skupić
uwagę na wykonywanym
zadaniu, nie nawiązując w tym
czasie rozmowy z drugą osobą.
Potrafi współdziałać z partnerem
w trakcie wykonywania zadania
Potrafi prawidłowo oddychać
wdychając powietrze nosem,
a wydychając ustami
Uczeń uspokaja się poprzez
skupienie uwagi na wrażeniach
słuchowych, przedmiocie
Ćwiczenia W. Sherbourne np.:
uczniowie stojąc naprzeciwko
siebie, trzymają się za ręce
i kołyszą w rytm spokojnej
muzyki do przodu, tyłu, na boki
Zabawy paluszkowe
Ćwiczenia relaksacyjne
z wykorzystaniem masażu ciała
Zajęcia relaksacyjne w Sali
Doświadczania Świata
Kołysanie się w rytm spokojnej
muzyki
Ćwiczenia oddechowe ( nauka
prawidłowego sposobu
6
samodzielnego stosowania
technik relaksacyjnych
wydającym dźwięk
Uczeń uspokaja się poprzez
skupienie uwagi na swoim
oddechu, potrafi oddychać
w sposób prawidłowy
oddychania z wykorzystaniem
muzyki spokojnej, relaksacyjnej)
Ćwiczenia oddechowe z
wykorzystaniem baloników,
słomek, kartek itp.
Ćwiczenia z zakresu kinezjologii
edukacyjnej dr P. Denissona
( „leniwe ósemki”, „sowa”,
„ kapturek myśliciela: ,
„energetyczne ziewanie”,
„pozycja Denissona” itp.
Wprawianie w ruch przedmiotu
leżącego na klatce piersiowej np.
klocek, podnoszenie go ku górze
w czasie oddechu, opadanie-
wydechu. Ćwiczenia z piórkiem,
balonem ( dmuchanie
w przedmiot)
Oddychanie z jednoczesnym
wznoszeniem, opadaniem rąk
Ćwiczenia z gazetą ( zwijanie
w rulon, dmuchanie, gwizdanie,
zgniatanie, rozprostowywanie,
wachlowanie, składanie w
harmonijkę itp.
ZABAWY SŁOWNO-
MUZYCZNO- RUCHOWE
Rozwijanie mowy dziecka
Rozwijanie zdolności słuchania
Rozwijanie, usprawnianie
koordynacji słuchowo-
wzrokowo- ruchowej
Kształcenie orientacji
w schemacie własnego ciała
Kształcenie orientacji
i stosunków przestrzennych,
orientacji w czasie i miejscu
Kształcenie precyzyjności
Uczeń poznał zasady danej
zabawy i potrafi je wprowadzić
w trakcie zajęć
Uczeń samodzielnie, w parach lub
przy wsparciu n-la wykonuje
daną czynność
Uczeń bierze w sposób aktywny
udział w zabawie
Uczeń potrafi sam proponuje
ulubioną zabawę muzyczno-
ruchową
Ćwiczenia z zakresu kinezjologii
edukacyjnej dr P. Denissona
( ruchy naprzemienne,
jednostronne w rytm skocznej
muzyki, „ pompowanie pietą”,
„wypady” itp.
Tańce integracyjne
Śpiewanie piosenek na powitanie
z jednoczesnym pokazywaniem
ruchów do słów piosenek
Zabawy muzyczno- ruchowe
7
i płynności ruchów
Usprawnianie dużej motoryki
Ćwiczenia spostrzegawczości
słuchowej, wzrokowej
Kształcenie poczucia rytmu
Uporządkowanie ruchów dziecka
Rozwijanie twórczej aktywności
dzieci
Integracja grupy
Przełamywanie lęków
i oporów
Nawiązywanie komunikacji
w przypadku uczniów
z cechami autystycznymi
( wydłużanie kontaktu
wzrokowego, fizycznego ucznia
z nauczycielem)
Uczeń współdziała z drugą osoba
w trakcie zabawy
Uczeń nawiązuje przez dłuższy
czas kontakt wzrokowy w trakcie
zabawy
Uczeń naśladuje ruchy za
nauczycielem
z jednoczesnym pokazywaniem
poszczególnych części ciała
Zabawy muzyczno- ruchowe
z wykorzystaniem piłek, balonów,
wstążek, itp.
Zagadki słowno- muzyczno-
ruchowe
Ćwiczenia przestrzenne
(poruszanie się w kole, po
obwodzie koła, rzędzie, parach
itp. )
INTERPRETACJA
PLASTYCZNA UTWORÓW
MUZYCZNYCH
SAMODZIELNE
TWORZENIE PROSTYCH
INSTRUMENTÓW
OGÓLNE ROZWIJANIE
ZDOLNOŚCI
PLASTYCZNYCH UCZNIÓW
Rozwijanie wyobraźni uczniów
Usprawnianie koordynacji
wzrokowo- ruchowej, słuchowo-
wzrokowo- ruchowej
Doskonalenie małej motoryki rąk
Rozwijanie twórczej aktywności
uczniów
Wyrabianie szybkiej reakcji na
bodziec z otoczenia
Usprawnianie umiejętności
rysowania, pisania itp.
Uczeń potrafi wykonywać linie
proste, faliste, koliste itp. na
papierze do muzyki ( szybkiej,
wolnej, dynamicznej itp.)
Uczeń potrafi rysować w
rytm muzyki
Uczeń potrafi narysować lub
pokolorować prosty rysunek
Uczeń potrafi samodzielnie lub z
pomocą nauczyciela wykonać
prosty instrument
Uczeń potrafi wykonać za
pomocą rysunku tematykę danego
utworu muzycznego
Po wysłuchaniu utworu
muzycznego opowiadamy
wspólnie z uczniami tematykę
utworu, oraz omawiamy ich
odczucia. Ilustracja plastyczna
utworu.
Zabawy muzyczno- plastyczne.
Rysowanie kresek, plam
pędzelkiem, kredkami,
stemplowanie, itp. w rytm
słuchanego utworu
Uczniowie rysują dowolnie na
kartkach papieru jednym kolorem
kredki ( kreski, linie pionowe,
poziome, faliste itp.) w trakcie
trwania wesołej, rytmicznej
muzyki. Przestają gdy muzyka
cichnie, zmieniają kolor kredki,
nauczyciel ponownie włącza
8
muzykę, uczniowie kontynuują
malowanie ( zabawa „ Mały
Picasso”). Po zakończeniu
zabawy tworzenie kompozycji
plastycznych z wykonanych prac
SŁUCHANIE I ŚPIEW
PIOSENEK
Usprawnianie analizy i syntezy
słuchowej
Ćwiczenia funkcji pamięci
słuchowej, wzrokowej
Ćwiczenia wrażliwości słuchowej
Usprawnianie koordynacji
słuchowo- ruchowej
Kształcenie poczucia rytmu
Usprawnianie aparatu mowy,
artykulacji
Usprawnianie koordynacji
słuchowo- wzrokowo- ruchowej
Kształcenie precyzyjności
i płynności ruchów
Uwrażliwianie uczniów
Uczeń zna słowa prostych
piosenek i potrafi je zaśpiewać
w całości lub elementy
powtarzające się
Uczeń potrafi zanucić melodię
piosenki, prezentowanego utworu
muzycznego
Uczeń potrafi rozpoznać piosenkę
po usłyszeniu części utworu, linii
melodycznej
Uczeń potrafi zilustrować za
pomocą ruchu daną piosenkę
( samodzielnie lub poprzez
naśladownictwo)
Uczeń potrafi poruszać się
w rytm słuchanego utworu
muzycznego ( kołysanie, pląsy,
itp.)
Uczeń potrafi stukać, klaskać,
tupać itp. w rytm słuchanej,
śpiewanej piosenki
Słuchanie krótkich utworów
muzycznych, próby nucenia
samej melodii
Słuchanie ulubionych piosenek
uczniów zaproponowanych przez
nich samych
Powtarzanie przez uczniów słów,
sylab, odgłosów zawartych
w piosenkach, elementów często
powtarzających się
„Dopowiadanie” ostatnich
rymujących się słów
w piosenkach
Taniec i śpiew przy muzyce,
naśladowanie ruchów do piosenek
itp.
ĆWICZENIA RYTMICZNE
Kształcenie poczucia rytmu
Zrytmizowanie, uporządkowanie
ruchów dziecka
Usprawnianie koordynacji
słuchowo- wzrokowo- ruchowej
Ćwiczenia pamięci słuchowej
Nauka kontrolowania własnych
ruchów, napięci mięśni
Kształcenie celowości ruchów
dziecka
Uczeń potrafi wystukać rytm wg
własnego pomysłu
Uczeń potrafi powtórzyć rytm za
nauczycielem ( klaskanie,
tupanie, wystukiwanie rytmu na
instrumentach perkusyjnych itp. )
Uczeń potrafi rytmicznie
zatańczyć do muzyki
Potrafi samodzielnie policzyć
ilość uderzeń, klaśnięć itp.
Ćwiczenia polegające na
wybijaniu rytmu , klaskaniu,
tupaniu, chodzeniu,
podskakiwaniu w rytm muzyki,
dźwięków
Ćwiczenia z wykorzystaniem
dostępnych w szkole
instrumentów muzycznych lub
instrumentów wykonanych przez
samych uczniów
9
Potrafi podać w sposób rytmiczny
swoje imię
Uczeń potrafi wyklaskać za
pomocą rytmu swoje imię lub
inny wyraz
Uczeń samodzielnie lub poprzez
naśladownictwo mówi proste
wierszyki, rymowanki itp.
Uczeń potrafi samodzielnie lub
przy wsparciu wystukiwać rytm
na danym instrumencie do utworu
muzycznego
Ćwiczenie „ Zaklaszcz w dłonie
tak jak chcesz”
Zabawa „ Echo rytmiczne”-
powtarzanie prostych rytmów
Zabawa „ Orkiestra rytmiczna”,
klaskanie, uderzanie,
wystukiwanie prostych rytmów
o przedmioty, części ciała, granie
na różnych instrumentach do
utworów muzycznych
z podziałem na role
Recytowanie wierszyków,
rymowanek np. „ Siała baba mak”
„ Idzie rak” , „ Idzie kominiarz”
itp
10
Spis literatury oraz innych materiałów wykorzystanych do opracowania programu
z Muzykoterapii
Gąsienica-Szostak Aldona : Muzykoterapia w rehabilitacji i profilaktyce. Warszawa :
Wydaw. Lekarskie PZWL, 2003
Jutrzyna Ewelina : Muzykoterapia w szkole specjalnej : perspektywy i problemy.
W: Forum pedagogów specjalnych XXI wieku. T. 3. Łódź : Wydaw. Uniw.
Łódzkiego, 2002
Jutrzyna
Ewelina
:
Wspomaganie
rozwoju
psychofizycznego
dzieci
niepełnosprawnych przez muzykę. W: Wczesna diagnoza i terapia dzieci
z utrudnieniami w rozwoju : interdyscyplinarne problemy. Wrocław : Dolnośląska
Szkoła Wyższa Edukacji Towarzystwa Wiedzy Powszechnej, 2004.
Stadnicka Janina : Terapia dzieci muzyką, ruchem i mową. Warszawa : WSiP, 1998
Pikosz Katarzyna „ Muzyka wspiera rozwój „www.babyonline.pl
Czyżewska Ewa Muzykoterapia w pracy z osobami głębiej upośledzonymi umysłowo
www.literka.pl/
Konaszkiewicz Zofia: Edukacja i terapia muzyczna w odniesieniu do dzieci
i młodzieży niepełnosprawnej: Szkoła Specjalna nr. 1 – 2, 1993
Grzeszewski Henryk : Muzyka w wychowaniu i terapii dziecka niepełnosprawnego:
Szkoła Specjalna nr. 3, 1998.
Opolska Teresa Potempska Elżbieta, „ Dziecko nadpobudliwe. Program korekcji
zachowań”. Warszawa : Centrum Metodyczne Pomocy Psychologiczno-
Pedagogicznej MEN, 1999
Deresiewicz Anna – Tobiasz, Anna Kępska „ Rytmika w klasach I-III” Warszawa:
WSIP
Red. Jacek Kielin „ Rozwój daje radość. Terapia dzieci upośledzonych umysłowo
w stopniu głębokim”. Gdańsk : GWP, 2000
„ SZTUKA w życiu i edukacji osób niepełnosprawnych : wybrane zagadnienia” pod
red. Eweliny Jutrzyny. – Warszawa : Wydaw. Akademii Pedagogiki Specjalnej im.
Marii Grzegorzewskiej, 2003
Kott Tadeusz „Zajęcia pozalekcyjne i terapia zajęciowa z osobami o obniżonej
sprawności umysłowej” ,Warszawa : Wydaw. Akademii Pedagogiki Specjalnej im.
Marii Grzegorzewskiej , 2002