2012-11-17
dr K. Dzwonkowska-Godula
1
Jednostka a społeczeostwo – trzy
perspektywy (1)
1) Człowiek w społeczeostwie
– Społeczeostwo jako obiektywnie zewnętrzne
wobec jednostki, wywierające na nią presję
i stosujące wobec niej przymus.
– „Perspektywa więzienia”.
– Determinizm społeczny.
*P. Berger „Zaproszenie do socjologii+
Jednostka a społeczeostwo – trzy
perspektywy (2)
2) Społeczeostwo w człowieku
– Człowiek przyjmuje zasady życia społecznego
w procesie socjalizacji i chce postępowad zgodnie
z nimi (internalizacja norm).
– Społeczeostwo kształtuje naszą tożsamośd, nasze
myśli i uczucia.
– Również perspektywa deterministyczna.
[P. Berger „Zaproszenie do socjologii+
Jednostka a społeczeostwo – trzy
perspektywy (3)
3) Społeczeostwo jako dramat
– Pytanie o wolnośd i podmiotowośd jednostki.
– Życiem społecznym rządzą prawa sceny. Człowiek
może zagrad role narzucone mu przez społeczeostwo
w różny sposób, może powiedzied „nie”.
– Dialektyka: Społeczeostwo nas określa, ale
rzeczywistośd społeczna jest zależna od działao
jednostek.
[P. Berger „Zaproszenie do socjologii+
Jednostka a społeczeostwo
• Proces socjalizacji.
• Role społeczne.
• Tożsamośd.
• Socjologiczna koncepcja osobowości.
PROCES SOCJALIZACJI
• Proces stawania się członkiem społeczeostwa;
„uspołecznienie”.
• Niekooczący się proces.
• Socjalizacja a wychowanie: niezamierzony
i zamierzony wpływ społeczny na jednostkę.
Efekty socjalizacji
• Komunikowanie się (mowa, język ciała).
• Wchodzenie w interakcje społeczne.
• Znajomośd ról społecznych.
• Znajomośd wartości, norm i wzorów zachowao.
• Znajomośd wzorów reakcji emocjonalnych.
• Zaspokajanie potrzeb w społecznie akceptowany
sposób.
• Umiejętnośd posługiwania się przedmiotami.
• Kształtowanie osobowości i tożsamości jednostki.
2012-11-17
dr K. Dzwonkowska-Godula
2
Mechanizmy socjalizacji
• Naśladowanie.
• System kar i nagród (wzmacnianie)
• Przekaz symboliczny (komunikacja)
Czynniki socjalizacji
• Znaczący inni - rodzina
• Grupa rówieśnicza
• Instytucje wychowawcze
• Kościół
• Grupy i organizacje, do których należymy
• Środowisko pracy
• Środki masowego przekazu
• Społeczne otoczenie
• ….
Socjalizacja pierwotna i wtórna
• Socjalizacja pierwotna
– Poznanie „abecadła społecznego”
– Rola znaczących innych
– Koocowa faza s. p. – pojawienie się w świadomości
jednostki „uogólnionego innego” – odkrycie istnienia
ogólnospołecznych reguł
• Socjalizacja wtórna
– Zw. z wchodzeniem jednostki w poszczególne segmenty
świata społecznego (uczestnictwo w różnych grupach
społecznych, pełnienie nowych ról społecznych).
Resocjalizacja
• Eliminacja przyswojonych już,
zinternalizowanych wzorów kulturowych
i wpojenie innych wzorów.
– Gdy jednostka przyswoiła wzory, normy i wartości
kontrkulturowe, sprzeczne z dominującymi w
społeczeostwie (np. przestępcy).
– Gdy jednostka zmienia środowisko kulturowe (np.
w wyniku emigracji).
Społeczne funkcje socjalizacji
• Mechanizm przekazywania kultury.
• Zapewnianie ładu i porządku społecznego.
Skutecznośd procesu socjalizacji
• Cztery możliwe społeczne rezultaty procesu
socjalizacji:
– Maksymalna internalizacja wzorów kultury – ludzie sami
chcą postępowad tak, jak wymaga od nich kultura.
– Wpojenie jednostkom poczucia obowiązku (wewnętrzna
kontrola → poczucie winy, wyrzuty sumienia).
– Realizacja kulturowych nakazów tylko ze strachu przed
sankcjami.
– Klęska socjalizacji – ludzie nie chcą postępowad
w kulturowo oczekiwany sposób, nie traktują tego jako
obowiązku i nie boją się społecznych sankcji.
2012-11-17
dr K. Dzwonkowska-Godula
3
ROLE SPOŁECZNE
• Pozycja społeczna a rola społeczna.
– Pozycja / status społeczny = miejsce jednostki
w społeczeostwie, grupie (np. matka, student,
hydraulik); sposób usytuowania jednostki
w zbiorowości.
– Rola społeczna = zespół oczekiwao przypisany
poszczególnym statusom.
• Role formalne i nieformalne.
• Role przypisane i osiągane.
Status i rola
Wszyscy mamy kilka statusów
Każdy status odnosi się do wielu innych
statusów
Oczekiwania składające się na role
• Wymogi wpływające na:
– zachowanie (zachowanie według roli)
– wygląd i cechy
• Typy oczekiwao:
– zachowania nakazane (typu „musi” i „powinien”)
– zachowania zakazane
– margines swobody (oczekiwania typu „może).
Role społeczne
• W ujęciu strukturalno-funkcjonalnym
– Role jako coś zewnętrznego wobec jednostki, człowiek
jako wykonawca, odtwórca gotowego scenariusza roli
(role taking).
– Role postrzegane jako element społecznego systemu
i kontroli społecznej.
• W ujęciu interakcjonizmu symbolicznego
– Role nie są czymś gotowym i z zewnątrz narzucanym
człowiekowi, ale są tworzone w procesach
społecznych interakcji (role making).
– To od jednostek zależy, jak grają swoje społeczne role.
2012-11-17
dr K. Dzwonkowska-Godula
4
Strukturalna definicja roli
• Dwa wymiary roli
– wymiar społeczny: strukturalnie narzucane nakazy
roli, czyli wymogi dotyczące działao jednostki
• ułatwienia roli (wyraźnie określone oczekiwania)
• dylematy roli (kwestie problematyczne)
– wymiar jednostkowy: osobowościowa definicja
roli
• własna koncepcja roli jednostki (nakazy i wymogi
zinterpretowane przez jednostkę)
• odgrywanie roli
Strukturalna definicja roli
Konflikt ról
• Sprzeczne oczekiwania związane z pełnionymi
rolami:
– W ramach jednej roli: różni nadawcy roli mają
wobec jednostki różne oczekiwania;
– Konflikt między dwiema rolami.
• Strategie radzenia sobie z konfliktem ról.
TOŻSAMOŚD
• Koncepcja siebie – kim jestem?
• Tożsamośd osobista i społeczna (jednostka
jako indywidualnośd i członek społeczeostwa).
• Cechy tożsamości:
– Zmiennośd.
– Sytuacyjnośd.
OSOBOWOŚD
• Całokształt właściwości, które przejawiają się
w zachowaniu i działaniu; zespół cech
właściwy danej osobie.
• OSOBOWOŚD SPOŁECZNA – wynik
oddziaływao społecznych; co jest w nas
wspólne, co jest efektem życia w określonym
społeczeostwie, kulturze.
Socjologiczna koncepcja osobowości
• Trzy typy elementów składających się na
osobowośd:
– Elementy biogenne
• Np. wzrost, budowa organizmu, własności fizjologiczne,
działanie hormonów.
– Elementy psychogenne
• Np. inteligencja, pamięd, wola, wyobraźnia,
temperament, spostrzegawczośd.
– Elementy socjogenne
2012-11-17
dr K. Dzwonkowska-Godula
5
Elementy socjogenne –
– osobowośd społeczna
• Kulturowy ideał osobowości
• Role społeczne
• Jaźo subiektywna
• Jaźo odzwierciedlona
Zewnętrzne i wewnętrzne „regulatory” naszych
zachowao.
Jaźo subiektywna
• Zespół wyobrażeo o sobie
• Wpływ znaczących innych na treśd tych
wyobrażeo.
• Poprzez jaźo subiektywną kształtuje się
poczucie własnej wartości, poziom samooceny
i samoakceptacji.
• Zazwyczaj pozytywna.
• Element organizujący wszystkie elementy
naszej osobowości; podstawa równowagi
psychicznej i zadowolenia z siebie.
Jaźo odzwierciedlona
• To co sobie wyobrażamy, że myślą o nas inni.
• „Obraz naszej osoby, jaki spostrzegamy w lustrze
zachowao innych ludzi wobec nas
i naszych wniosków o tym, jak oni nas oceniają”.
• Elementy składające się na jaźo odzwierciedloną:
– Wyobrażenia o tym, jak nas spostrzegają inni ludzie.
– Wyobrażenia o tym, jak oceniają nasz wygląd i postępowanie.
– Reakcja na te wyobrażenia w postacie dumy, zadowolenia,
wstydu, upokorzenia.
• Jaźo odzwierciedlona jako element kontroli społecznej.