Wykład 15

B o h a t e r o w i e S t a r e g o i N o w e g o T e s t a m e n t u

}

Wykład 15

BOHATEROWIE STAREGO I NOWEGO TESTAMENTU

Ks. Michał Bednarz

Bohaterowie Ewangelii

–

APOSTOŁ

EWANGELISTA I UMIŁOWANY UCZEŃ JEZUSA

„Ten właśnie uczeń daje świadectwo o tych sprawach, i on je opisał. A wiemy, że świadectwo
jego jest prawdziwe. Jest ponadto wiele innych rzeczy, których Jezus dokonał, a które gdyby je
szczegółowo opisać, to sądzę, że cały świat nie pomieściłby ksiąg, jakie trzeba by napisać”

(J 21,24-25).

Ewangelie  dostarczają  wiele  informacji  o  osobie  i  życiu  św.  Jana  Apostoła.  Był  synem
Zebedeusza  i  Salome  (Mk  1,19-20;  15,40;  Mt  27,56)  oraz  bratem  Jakuba  Starszego.  Wraz  z
ojcem  i  bratem  był  rybakiem  nad  Jeziorem  Galilejskim.  Został  uczniem  św.  Jana Chrzciciela.
Wtedy  mógł  nawiązać  kontakt  ze  środowiskiem,  z  którego  pochodzą  dokumenty  znad  Morza
Martwego.

Czwarta Ewangelia wspomina o jego pierwszym spotkaniu z Jezusem (J 1,35-39), o ile oczywi-
ś

cie przyjmiemy, że był towarzyszem Andrzeja. Synoptycy podają, że razem z Piotrem i bratem

Jakubem  był  świadkiem  wskrzeszenia  córki  Jaira  (Mk  5,37),  przemienienia  Jezusa  (Mk  9,2)
a także słuchaczem mowy o zburzeniu świątyni i końcu świata (Mk 13,3) oraz widział konanie
Chrystusa  (Mk  14,33).  Odegrał  ważną  rolę  w  czasie  Ostatniej  Wieczerzy,  męki  oraz  rankiem
w  dniu  zmartwychwstania.  W  towarzystwie  Piotra  wziął  udział  w  cudownym  połowie  ryb
(J 21,2.7. 20-23).

Trzej pierwsi Ewangeliści wspominają o jego gwałtownym i porywczym charakterze. Nie przez
przypadek  Jezus  nazwał  go,  wraz  z  bratem  Jakubem,  Boanerges,  tzn.  „synowie  gromu”
(Mk 3,17). Jan był mocno oburzony wiadomością, że ktoś spoza grona apostolskiego wyrzuca
złe duchy w imię Jezusa (Mk 9,38-40). Wraz z bratem chciał zniszczyć ogniem niegościnnych
Samarytan  (Łk  9,51-55).  W  zmowie  z  Jakubem  i  matką  zabiegał  o  pierwsze  miejsce
w królestwie Jezusa (Mt 20,20-23). Charakter Jana może wyjaśnić wiele szczegółów czwartej
Ewangelii.  W  tym  dziele,  bardziej  niż u synoptyków,  życie  Jezusa  ma  dramatyczny  charakter
(J 1,12; 12,37).

Dzieje Apostolskie uzupełniają portret św. Jana. Pojawia się w towarzystwie Piotra jako jeden
z ważniejszych Apostołów. Razem z Szymonem został aresztowany po uzdrowieniu paralityka

B o h a t e r o w i e S t a r e g o i N o w e g o T e s t a m e n t u

}

przy Bramie Pięknej. Stanął przed Sanhedrynem, a następnie odzyskał wolność (Dz 3,1-11;
4,3.13.19). Razem z Piotrem wizytował rodzący się Kościół Samarii i ewangelizował ten region
(Dz 8,14.25). Paweł nazwał go, podobnie jak Piotra i Jakuba, „filarem” Kościoła (Ga 2,9).

W  czwartej  Ewangelii  pojawia  się  tajemnicza  postać  ucznia.  Niekiedy  jest  on  przedstawiany
jako  „uczeń,  którego  Jezus  miłował,  [...]  a  który  to  w  czasie  uczty  spoczywał  na  Jego  piersi”
(J 21,7.20; por. 13,25). Trzeba jednak zaznaczyć, że to tajemnicze określenie występuje tylko
w drugiej części czwartej Ewangelii, czyli w opisie męki i zmartwychwstania (J 13,23; 19,26;
20,2; 21,7.20). W innych wypadkach jest to uczeń bliżej nieokreślony (por. J 1,40; 18,15-16).

Identyfikacja ucznia, którego Jezus miłował, stanowi jedno z najbardziej dyskusyjnych zagad-
nień związanych z czwartą Ewangelią. Musiał to być ktoś znaczący w gronie Jezusa. Jednakże
autor tej księgi Nowego Testamentu nie wymienia nigdy jego imienia. Wydaje się, iż to mil-
czenie jest zamierzone.

Wysunięto wiele hipotez. Tylko przypuszczeniem, któremu brak przekonywującego uzasadnie-
nia, jest twierdzenie, że tym anonimowym uczniem był Łazarz (por. J 11,3.5.35) czy ktoś z ka-
płańskich kręgów związanych ze świątynią. Nie można też utrzymywać, że chodzi o fikcyjną
postać literacką albo tylko o idealny wzorzec. Oznaczałoby to bowiem, że autor Ewangelii (por.
J 21,20-23) mylił się albo był oszustem, gdyż wprowadza w błąd czytelnika mówiąc o śmierci
tego umiłowanego ucznia. Z pewnością uczeń ten został wyidealizowany, ale był niewątpliwie
postacią historyczną i towarzyszył Jezusowi w czasie publicznej działalności. To o nim powie-
dział Chrystus do Piotra: „Jeśli Ja chcę, aby pozostał, aż przyjdę, coż tobie do tego?” (J 21,23).
Ewangelista dodaje: „Rozeszła się wśród braci wieść, że uczeń ów nie umrze" (J 21,23). Pogląd
ten okazał się błędny już w czasie pisania Ewangelii i dlatego autor dodaje: „Ale Jezus nie po-
wiedział mu, że nie umrze” (J 21,23). Jest więc bardzo prawdopodobne, że w chwili pisania
Ewangelii „uczeń, którego miłował Jezus”, umarł już po długim życiu. Jednak to właśnie jemu
przypisuje się autorstwo czwartej Ewangelii: „Ten właśnie uczeń daje świadectwo o tych spra-
wach, i on je opisał. A wiemy, że świadectwo jego jest prawdziwe” (J 21,24).

Z ksiąg Nowego Testamentu wynika, iż umiłowanym uczniem był św. Jan Apostoł. Brał udział
w  Ostatniej  Wieczerzy  i  zapytał  Mistrza,  kto  jest  zdrajcą.  Towarzyszył  Piotrowi  na  drodze
krzyżowej (J 18,15). Znajdował się na Kalwarii obok Matki Jezusa (J 19,26). Był razem z Pio-
trem przy grobie po zmartwychwstaniu (J 20,2). Był także obecny podczas zjawienia się Jezusa
Zmartwychwstałego  nad  Jeziorem  Tyberiadzkim  (J  21,7).  A  w  takim  razie  można  przyjąć,  że
należał  do  grona  Dwunastu  (J  21,20).  Był  ściśle  związany  z  Piotrem  (por.  także  J  18,15-16).
A Dzieje Apostolskie informują, że Piotr i Jan przebywali dość często razem i działali wspólnie
(Dz 3,1-4; 8,14; 14,13.19).

Wielu pisarzy chrześcijańskich II wieku twierdzi, że św. Jan osiadł w Efezie, skąd rządził Ko-
ś

ciołami rzymskiej prowincji zwanej Azją. Z dużym więc prawdopodobieństwem można przy-

jąć, że Apostoł przybył do tego miasta między rokiem 67 a 70, a więc już po zakończeniu dzia-
łalności Pawła i Tymoteusza w Efezie. Miało to miejsce, jeżeli zaufamy Euzebiuszowi,

przed

wybuchem powstania żydowskiego. Z kolei św. Jan został skazany na zesłanie na wyspę Pat-
mos. Wrócił do Efezu po śmierci Domicjana (+ 96) i kierował Kościołami Azji aż do śmierci.

Historia Kościoła III, 1,1-3; 5,1-3

B o h a t e r o w i e S t a r e g o i N o w e g o T e s t a m e n t u

}

w. Hieronim

pisze, że pod koniec życia nie mógł już sam poruszać się i musiano go przyno-

sić na zgromadzenia. Był zbyt słaby i nie mógł wygłaszać długich przemówień. I tylko ciągle
powtarzał słowa: „Dzieci moje, miłujcie się wzajemnie”. Ponieważ wierzący byli już niekiedy
zmęczeni powtarzaniem tych samych słów, dlatego dodawał: „Jest to przykazanie Pana i jeżeli
będzie zachowywane, to wystarczy”. Być może jest to szczegół legendarny, ale oddaje wiernie
myśl Jana Apostoła.

w. Jan umarł w Efezie za panowania cesarza Trajana (98-117), osiągnąwszy podeszły wiek.

Natomiast męczeństwo w kotle wrzącej oliwy mogło mieć miejsce w Rzymie przed wypędze-
niem na Patmos. Ten szczegół opiera się na świadectwie Tertuliana,

powtórzonym dwukrotnie

przez św. Hieronima.

Wielu egzegetów (I. de la Potterie, D. Mollat) wysuwa jednak zastrzeże-

nia co do historyczności tego faktu.

Ks. Mirosław Łanoszka

Bohaterowie Starego Testamentu

ANIEL

MĘDRZEC MODLĄCY SIĘ

KTÓRY CZERPIE POZNANIE I WIEDZĘ ZE ŹRÓDŁA

OŻEJ MĄDROŚCI

„Błogosławił wiec Daniel swojego Boga nieba i mówił: «Niech imię Boga będzie błogosławio-
ne przez wszystkie wieki, bo On jest mądry i potężny. On objawia to, co tajemne i niepojęte, On
wie, co ukryte w ciemności, w Nim mieszka światło. Ciebie, Boże moich ojców, wychwalam
i błogosławię, bo obdarowałeś mnie mądrością i mocą, a teraz dałeś mi poznać to, o co Cię
błagaliśmy: dałeś nam poznać sprawę króla»” (Dn 2,20.22-23)

Wysłuchaliśmy przed chwilą fragmentu modlitwy, jaką żydowski młodzieniec o imieniu Daniel
zanosił do Boga, prosząc Go o pomoc w wyjaśnieniu zagadkowego snu króla Nabuchodonozo-
ra. Wezwani na królewski dwór wróżbici, magowie i czarownicy nie byli w stanie podać zna-
czenia oglądanego przez monarchę w sennej wizji tajemniczego posągu. Pogańscy astrologowie
chcąc  zrozumieć  treść  tego  niezwykłego  widzenia  odwoływali  się  do  posiadanej  magicznej
wiedzy, co jednak nie przyniosło żadnych rezultatów. W tej sytuacji rozgniewany Nabuchodo-
nozor nakazał zgładzić  „wszystkich  mędrców  Babilonu”  (Dn 2,12),  wśród  których  znalazł  się
również  wspomniany  Daniel  i  jego  żydowscy  towarzysze.  Wówczas  to  Daniel  zwrócił  się  do
Boga, jedynego źródła mądrości i wiedzy o pomoc. Modlitwa żydowskiego młodzieńca została
wysłuchana: Bóg odsłonił przed swoim wiernym sługą tajemnicę zagadkowego snu króla, aby
za  jego  pośrednictwem  został  ukazany  prawdziwy  cel  ludzkiej  historii,  jakim  jest  królowanie
Boga na ziemi (Dn 2,24-45).

De viris illustribus 9.

PL 2,496.

PL 23,347c; 26,143c.

B o h a t e r o w i e S t a r e g o i N o w e g o T e s t a m e n t u

}

Z  postacią  Daniela,  głównego  bohatera  księgi  noszącej  jego  imię,  zgodnie  z  zamieszczonymi
w  niej  informacjami,  spotykamy  się  podczas  jego  pobytu  na  dworze  królów  babilońskich,
a potem władców perskich. To właśnie dzięki posiadanemu przez niego darowi niezwykłej mą-
drości, którego jednym z przejawów była zdolność wyjaśniania snów, nasz bohater mógł zdo-
być  znaczącą  pozycję  w  tamtejszym  aparacie  administracji  państwowej

. Biblia hebrajska

umieszcza Księgę Daniela w swojej ostatniej części, a więc pośród Pism (hebr. Ketubim),
natomiast już w Biblii greckiej (Septuaginta) dzieło to należy do zbioru ksiąg prorockich,
a w kanonie chrześcijańskim zostało zaliczone do tzw. wielkich proroków obok Izajasza, Jere-
miasza i Ezechiela.

Hebrajskie imię tej starotestamentowej postaci (hebr. Dānijjē’l), które oznacza „moim sędzią
jest Bóg (Ēl)”

zostało zastąpione w czasie jego przygotowania do pełnienia funkcji urzędnika

imperium babilońskiego przez „Belteszassar”, co można przetłumaczyć jako „strzeż mego ży-
cia” (Biblia paulińska) czy „niech Bel strzeże jego życia” (Dn 1,7)

. Co zatem wiemy na temat

głównego bohatera Księgi Daniela? Czym charakteryzuje się ta niezwykle intrygująca postać?

Zgodnie  z  tekstem  Księgi  Daniela,  przedstawione  w  niej  wydarzenia  zostały  umieszczone  na
dworze w Babilonii w VI stuleciu przed Chrystusem. Król Nabuchodonozor po zdobyciu Jero-
zolimy  i  zniszczeniu  znajdującej  się  w  niej  świątyni  (586  r.  przed  Chr.)  deportował  znaczną
część Judejczyków na terytorium własnego imperium. Z pośród mieszkańców podbitego króle-
stwa  Południowego  (Juda)  władca  Babilonu  nakazał  wybrać  „młodzieńców  bez  skazy,  przy-
stojnych,  uzdolnionych,  obdarzonych  wiedzą,  roztropnych,  pojętnych,  zdolnych  do  pełnienia
służby w pałacu królewskim oraz do poznania pisma i języka chaldejskiego” (Dn 1,4). Jednym
z  tych  młodych  Żydów,  który  wraz  ze  swoimi  trzema  towarzyszami  (Chananiasz,  Misza
w Księdze Daniela dzieje jej głównego bohatera zostały umieszczone w czasach, kiedy na tere-
nach  Mezopotamii  sprawowali  rządy  ostatni  władcy  neobabilońskiego  imperium  oraz  ich  na-
stępcy, czyli pierwsi monarchowie Medów i Persów (zasadniczo VI w. przed Chr.). Pobyt Da-
niela  na  dworze  pogańskich  władców  w  Babilonii  stał  się  dla  niego  czasem  próby  wierności
Bogu.  Ciężkie  doświadczenia,  z  których  nasz  bohater  wychodzi  zwycięsko  są  niezwykle  wy-
mownym przykładem dla całej wspólnoty prześladowanych Żydów, że nawet w skrajnie nieko-
rzystnych  okolicznościach,  jakich  dostarczało  pogańskie  otoczenie,  można  pozostać  wiernym
Bożemu  prawu.  W  odpowiedzi  na  odważną  postawę  Daniela,  broniącego  wiary,  Bóg  obdarza
go niezwykłą mądrością, z którą nie mogli się równać pogańscy uczeni Babilonu. Zdumiewają-
ca  mądrość  młodego  Judejczyka  wypływała  z  Bożego  źródła,  z  którego  nasz  bohater  czerpał
obficie na modlitwie. To właśnie dzięki otrzymanym od Boga darom mógł właściwie interpre-
tować sny (Dn 2; 4) oraz wyjaśniać tajemnicze znaki (Dn 5). Daniel dzięki swoim zdolnościom
i  umiejętnościom,  które  były  pochodną  posiadanej  przez  niego  mądrości,  pozyskał  przychyl-
ność  pogańskich  władców:  Nabuchodonozora  (Babilonia),  Baltazara  (Babilonia),  Dariusza
(Media) oraz Cyrusa (Persja)

. Doświadczane przez Daniela wizje, które, zgodnie z księgą no-

M. Parchem, Księga Daniela. Wstęp. Przekład z oryginału. Komentarz, „Nowy Komentarz Biblijny”, t. XXVI,

Częstochowa 2008, s. 30.

The Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, F. Brown, S.R. Driver, Ch.A. Briggs, Peabody

2001,

s. 193.

T. Brzegowy, Prorocy Izraela. Cz. I, Tarnów

1999, s. 286.

J.T. Nelis-A. Lacocque, DANIEL, w: J. Bajard, M. Defossez, J. Longton, R.F. Poswick, G. Rainotte (red.), Le

Dictionnaire Encyclopédique de la Bible, [Turnhout] Brepols 1987, s. 327.

B o h a t e r o w i e S t a r e g o i N o w e g o T e s t a m e n t u

}

szącą jego imię, zostały złączone z okresem sprawowania rządów przez wspomnianych wład-
ców stały się najpierw zapowiedzią upadku ziemskich królestw. Jednak na początku drugiej
części Księgi Daniela (Dn 7-12) ten historyczny horyzont został przekroczony po to, by oznaj-
mić nadejście wiecznego królowania Boga na końcu czasów, które zostanie zapoczątkowane
przybyciem boskiego Króla w osobie „jakby Syna Człowieczego” (Dn 7)

Ciekawe jest, że opowiadania dworskie o pobycie Daniela na dworze babilońskim, które sta-
nowią treść pierwszej części Księgi Daniela (Dn 1-6) zawierają w sobie pewne nieścisłości na-
tury historycznej. Nie wchodząc w szczegóły, fakt ten, prawdopodobnie należy tłumaczyć tym,
ż

e Księga Daniela w takim kształcie, jaką posiadamy obecnie, powstała dopiero w drugim stu-

leciu przed Chrystusem (ok 164 r. przed Chr.), podczas kryzysu machabejskiego

, jakim był

niepodległościowy  zryw  społeczności  żydowskiej,  sprzeciwiającej  się  procesowi  hellenizacji.
Wynika stąd, że Daniel, główny bohater księgi noszącej jego imię, nie napisał jej, a utrzymy-
wany przez tradycję pogląd, że jest autorem tego pisma, to dobrze znane w literaturze biblijnej
zjawisko  pseudonimii.  W  przypadku  Księgi  Daniela  polega  ono  na  przypisaniu  jej  autorstwa
osobie, która od zamierzchłej przeszłości była postrzegana jako postać sprawiedliwa, pobożna
i  pełna  Bożej  mądrości,  a  właśnie  w  taki  sposób  został ukazany  Daniel  w  początkowych  roz-
działach tego pisma (Dn 1-6). To właśnie w pierwszej części Księgi Daniela autor natchniony
ukazuje  go  jako  mędrca  obdarzonego  zdolnością  wyjaśniania  snów,  pełniącego  funkcję
zwierzchnika wszystkich mędrców na dworze królów babilońskich oraz perskich.

Trzeba zatem przyznać, że nie znany nam bliżej redaktor Księgi Daniela nie tyle chciał przed-
stawić  wydarzenia  rozgrywające  się  na  dworze  babilońskim,  co  przy  ich  pomocy  pokazać
współczesnym  Judejczykom,  którzy  doświadczali  w  czasach  machabejskich  prześladowań
ze  strony  tyrańskiego  władcy  Antiocha  IV  Epifanesa  (175-163  r.  przed  Chr.),  w  jaki  sposób
można  zachować  własną  tożsamość  religijną.  Doskonałą  pomocą  w  tym  zakresie  okazały  się
wzory bohaterów, cudownie ocalanych przez Boga, któremu zawierzyli swoje życie

. Z pew-

nością taką postacią, jaśniejącą szczególną wiernością wobec Boga, była osoba Daniela, stano-
wiąc w czasie pojawiających się ucisków przykład do naśladowania dla wszystkich, którzy mu-
sieli zmierzyć się z zagrożeniami czyhającymi na ich wiarę.

Ciągle jednak pozostaje pytanie: kim był w takim razie Daniel? Prawdopodobnie należy w nim
widzieć kogoś na kształt legendarnego bohatera z przeszłości, który będąc wzorem człowieka
sprawiedliwego i pobożnego funkcjonował jako ktoś znany tradycji starożytnego Bliskiego
Wschodu

. Warto w tym miejscu odnotować, że w Księdze Ezechiela możemy przeczytać

o pewnym Danielu, który wraz z innymi bohaterami z odległej przeszłości, Noem i Hiobem,
jest ukazany jako osoba charakteryzująca się sprawiedliwością (Ez 14,14), a także jako mę-
drzec (Ez 28,3). Autor ugaryckiego eposu o Aqhat opowiada natomiast o królu, noszącym imię
Danel (dosłownie Dnil - można je czytać również Daniel)

, który jako sprawiedliwy sędzi staje

w obronie wdowy i sieroty

, co przypomina sytuację, w jakiej znalazł się Daniel, kiedy stanął

J.F.A. Sawyer, Prophecy and the biblical prophets, Oxford 1993, s. 114.

M. Parchem, Księga Daniela, s. 50.

A. Świderkówna, Rozmów o Biblii ciąg dalszy. Narodziny Judaizmu, Warszawa 2006, s. 194-196.

M. Parchem, Księga Daniela, s. 31.

A. Świderkówna, Rozmów o Biblii ciąg dalszy, s. 196.

J.T. Nelis-A. Lacocque, DANIEL, s. 327.

B o h a t e r o w i e S t a r e g o i N o w e g o T e s t a m e n t u

}

w obronie fałszywie oskarżonej Zuzanny (Dn 13). Również w rękopisach z Qumran
(4QOrNab)

powiązanych z Księgą Daniela pojawia się, w opowiadaniach składających się na

pewien cykl Daniela (Biblia Jerozolimska, Wstęp do ksiąg prorockich), żydowski mędrzec.
I chociaż pewnie żadna z wymienionych postaci nie może być utożsamiona z tytułowym boha-
terem Księgi Daniela, to jednak warto zauważyć, że w świetle tego dzieła postać Daniela wła-
ś

nie tak została przedstawiona; jako człowiek pobożny, mądry i sprawiedliwy.

W  pierwszej  części  Księgi  Daniela,  autor  natchniony  kreśląc  portret  Daniela  ukazuje  go  jako
osobę obdarzoną niezwykłą mądrością, która przejawiała się przede wszystkim w wyjaśnianiu
snów (Dn 1-6). W drugiej części tego dzieła możemy dostrzec w Danielu nauczyciela mądrości
i sprawiedliwości (Dn 7-12). Natomiast w greckich dodatkach do Księgi Daniela spotykamy się
z Danielem - sprawiedliwym sędzią (Dn 13-14). Trzeba przyznać, że nie potrafimy rozwiązać
w sposób rozstrzygający kwestii historyczności postaci Daniela, która najwyraźniej bez wzglę-
du  na  to,  jakie  było  jej  pochodzenie,  z  biegiem  czasu  obrosła  legendą.  Z  pewnością  możemy
powiedzieć,  że  dla  autora  natchnionego,  który  przedstawia  go  jako  bohatera  biblijnej  księgi
kwestia  ta  nie  ma  większego  znaczenia

. Księga Daniela to przede wszystkim doskonała ilu-

stracja działania Boga w życiu człowieka, któremu stawia za wzór postać pochodzącą z odle-
głej przeszłości. Jednak pomimo odległości czasowej, postawa Daniela ma wymiar uniwersal-
ny, gdyż charakteryzuje ją wierność i zaufanie Bogu w najbardziej kryzysowych sytuacjach
ż

ycia. W ten sposób staje się dla każdego z nas niezwykle aktualnym wezwaniem, aby zawsze,

kiedy trzeba wybierać pomiędzy drogą Bożą a ułudą pogańskiego stylu bycia zdecydowanie
stawać po stronie Boga, który rzeczywiście ocala z każdego niebezpieczeństwa i nagradza
prawdziwym szczęściem już tu na ziemi, a także w wieczności.

Ks. Piotr Łabuda

Bohaterowie pierwszej wspólnoty Kościoła

YLWAN

–

ZAWSZE WIERNY WSPÓLNOCIE

OŚCIOŁA

„Apostołowie i starsi wraz z całym Kościołem postanowili wybrać ludzi przodujących wśród
braci: Judę, zwanego Barsabas, i Sylasa i wysłać do Antiochii razem z Barnabą i Pawłem. Po-
słali przez nich pismo” (Dz 15,22-23).

Dla Apostoła Narodów Sylwan był jednym z najbliższych współpracowników

. Dwa imiona –

Sylwan i Sylas, to w rzeczywistości jedna i ta sama osoba. Paweł a także i Apostoł Piotr,
zawsze będzie używał tego pierwszego imienia (zob. 2Kor 1,19; 1Tes 1,1; 2Tes 1,1; 1P 5,12),

Tamże.

L.F. Hartman-A.A. Di Lella, Księga Daniela, w: Katolicki komentarz biblijny, R.E. Brown, J.A. Fitzmyer, R.E.

Murphy (red.), W. Chrostowski (red. nauk. wyd. pol.), Warszawa 2004, s. 779.

Zob. P. Calvocoressi, Kto jest kim w Biblii, s. 287. Szerzej. K. Romaniuk, Uczniowie i współpracownicy Pawła,

s. 125-132.

B o h a t e r o w i e S t a r e g o i N o w e g o T e s t a m e n t u

}

autor  zaś  Dziejów  Apostolskich  zawsze  będzie  pisał  o  tym  umiłowanym  towarzyszu  i  zaufa-
nym  przyjacielu  Pawła  –  Sylas  (zob.  Dz.  15,22.27.32.40;  16,19.25.29;  17,4.10.14.15;18,5).
Pośród starożytnych komentatorów jedynie Hieronim wskazuje, iż Sylas – imię pojawiające się
w Dziejach Apostolskich – powinien być odróżniany jako inny człowiek od Sylwana – określe-
nie  występujące  w  listach  Pawła.  Posiadanie  dwu  imion  przez  tę  samą  osobę  nie  jest  zjawi-
skiem odosobnionym. (Jan Marek, Szaweł – Paweł, Józef Barnaba).

Greckie określenie „Silas” jest najprawdopodobnie transkrypcją hebrajskiego czasownika sza-
lach – posyłać, wysyłać, natomiast „Silvanus” to zlatynizowana forma tego hebrajskiego termi-
nu

. Inni zaś wskazują, iż grecka forma imienia Sylwan pochodzi od aramejskiego i można

tłumaczyć jako „wymodlony”

Teksty biblijne nic nie przekazują o dzieciństwie, młodości czy wykształceniu Sylwana. Można
jedynie domniemywać, że swój dom rodzinny posiadał on w Jerozolimie, gdzie cieszył się
poważaniem wśród tamtejszych chrześcijan.

Na kartach Dziejów Apostolskich Sylas pojawia się po raz pierwszy u końca obrad tzw. soboru
jerozolimskiego. Wtedy to „apostołowie i starsi wraz z całym Kościołem postanowili wybrać
ludzi przodujących wśród braci: Judę, zwanego Barsabas, i Sylasa i wysłać do Antiochii razem
z Barnabą i Pawłem. Posłali przez nich pismo” (Dz 15,22-23a).

Pismo  przygotowane  przez  apostołów  zawierało  wskazania  odnośnie  obowiązywalności
prawa Starego Przymierza względem pogan, którzy chcieli stać się uczniami Chrystusa. Spisa-
ny  dekret  został  przesłany  do  Antiochii  oraz  braci  pochodzenia  pogańskiego  w  Syrii  i  Cylicji
przez wybranych przez Apostołów zaufanych uczniów. Wśród nich był także i Sylwan. Wydaje
się  zatem,  iż  Sylwan  należał  do  przodujących  uczniów  Pańskich.  Został  bowiem  w  pewnej
mierze  zrównany  rangą  z  Judą  zwanym  Barsabas,  Barnabą  i  Pawłem.  Najprawdopodobniej
też  brał  udział  w  obradach  soboru  jerozolimskiego.  Na  ten  temat  jednak  tekst  św.  Łukasza
nic nie mówi.

Zadaniem  czteroosobowej  delegacji  było  dostarczenie  do  Antiochii  uchwał  soboru  jerozolim-
skiego.  Uchwały  były  przeznaczone  dla  wszystkich  Kościołów  nie  tylko  Antiochii,  lecz
takie  całej  Syrii  i  Cylicji.  Nie  wiemy,  czy  do  obowiązków  delegacji  należało  rozprowadzenie
uchwał  po  wszystkich  wspólnotach  chrześcijańskich  Syrii  i  Cylicji,  św.  Łukasz  podkreśla
natomiast, że Juda zwany Barsabas oraz Sylas mieli ustnie skomentować przekazane uchwały.
Wynika  z  tego,  iż  Juda  i  Sylas,  reprezentowali  opinię  wspólnoty  jerozolimskiej  i  byli
w tym temacie dobrze obeznani.

Misję skomentowania uchwał soborowych powierzono Judzie i Sylasowi prawdopodobnie
także i dlatego, że byli oni, jak podaje Łukasz, także prorokami, co oznacza nie tyle,
ż

e przepowiadali oni przyszłość, co raczej pouczenie ludzi przez ukazywanie im woli Bożej

i przez udzielanie zachęt do wytrwania w wierze (zob. 1 Kor 12,28-29; 14,29.32; Ef 4,11).
Fakt, że Sylas był prorokiem, każe się domyślać, że posiadał wielką wiedzę o sprawach wiary.

Benedykt XVI wskazuje, iż imię Sylas - być może sheal — «prosić, wzywać», może pochodzić od tego samego

rdzenia co imię Saul; Benedykt XVI, Apostołowie i pierwsi uczniowie Jezusa, Kraków 2008, s. 124.,

Zob. F. Riencker, G. Maier, Leksykon Biblijny, Warszawa 2001, s. 767.

B o h a t e r o w i e S t a r e g o i N o w e g o T e s t a m e n t u

}

Być może uważano, że Sylwan potrafił poprowadzić swoistą mediację między Jerozolimą i An-
tiochią, między chrześcijanami pochodzenia żydowskiego i chrześcijanami wywodzącymi się |
z pogan, służąc w ten sposób jedności Kościoła w różnorodności obrządków i pochodzenia

Misja zlecona posłańcom przez wspólnotę jerozolimską, musiała się skończyć pomyślnie, gdyż
Łukasz stwierdza: „Po upływie pewnego czasu wyprawili ich bracia z pozdrowieniem pokoju
od braci do tych, którzy ich wysłali” (Dz 15,33).

Najprawdopodobniej jednak Sylwan Pozostał w Antiochii. Myśl taką zdaje się potwierdzać
uzupełnienie, które można znaleźć w niektórych starych rękopisach. Czytamy tam: „Sylas po-
stanowił tam pozostać; Juda zatem sam wrócił do Jerozolimy” (Dz 15,34).

Postawa i mądrość Sylasa w Antiochii zrobiła szczególnie dobre wrażenie na Pawle, który po-
czynaniom Sylasa mógł przyglądać się z bliska. Być może właśnie wtedy Paweł zapamiętał go
sobie. Być może patrząc na postawę młodego proroka, myślał o jego przydatności do pracy mi-
sjonarsko- apostolskie. Wkrótce potem okazało się, jak Sylwan jest dla Pawła ważnym.

Pytanie: W jaki sposób został ukazany Daniel w opowiadaniach tworzących pierwszą
część księgi noszącej jego imię (Dn 1-6)?

Zob. Benedykt XVI, Apostołowie, s. 124.