1 

 

MIĘŚNIE WYRAZOWE GŁOWY 

 

 

Mięśnie sklepienia czaszki (m. naczaszny - m. epicranius) 

a)

 

mięsień potyliczno – czołowy (m. occipitofrontalis) 

-

 

brzusiec  potyliczny  (venter  occipitalis)-  położony  w  tylnej  części  głowy  tuż  pod  skórą; 
rozpoczyna się on na bocznych dwóch trzecich częściach kresy karkowej najwyższej i zachodzi 
na  wyrostek  sutkowaty,  włókna  kierują  się  ku  górze  i  kończą  się  przechodząc,  po  krótkim 
przebiegu, we włókna czepca ścięgnistego 

-

 

brzusiec  czołowy  (venter  frontalis)  –  rozpoczyna  się  w  skórze  brwi  i  gładzizny,  poza  tym 
przenika  we  włókna  niżej  położonych  mięśni,  włókna  biegną  ku  górze  i  na  wysokości  guzów 
czołowych  kończą  się  przechodząc  we  włókna  czepca  ścięgnistego;  oba  brzuśce  czołowe 
ograniczają leżące między nimi trójkątne, wierzchołkiem skierowane do gładzizny pole, które 
odpowiada dawnemu ciemiączku przedniemu 

b)

 

miesień skroniowo - ciemieniowy (m. temoroparietalis) 

-

 

jest mięśniem szczątkowym 

-

 

rozpoczyna  się  na  czepcu  ścięgnistym,  kończy  się  na  powierzchni  wewnętrznej  chrząstki 
małżowiny usznej lub również na czepcu ścięgnistym, nie dochodząc do małżowiny 

-

 

częściowo lub w całości odpowiada on m. usznemu górnemu 

c)

 

czepiec ścięgnisty (galea aponeurotica) – rozcięgno naczaszne (aponeurosis epicranialis) 

-

 

cienka, mocna błona ścięgnista złączona luźno z okostną, lecz bardzo ściśle ze skórą głowy 

Czynność: 

 

oba brzuśce m. potyliczno – czołowego kurczą się zawsze równocześnie – ustala on położenia 
czepca na sklepieniu czaszki ( czepiec staje się wtedy dla brzuśca czołowego punktem stałym i 
brzusiec czołowy kurcząc się unosi brwi do góry i wytwarza na czole poprzeczne fałdy);  

 

brzusiec  czołowy  jest  jedynym mięśniem wywołującym,  który  wywołuje  poprzeczne  fałdy  na 
czole; jest ona antagonistą mięśni: okrężnego oka, marszczącego brwi i m. podłużnego (nosa) 

 

Unerwienie: 

 

brzusiec potyliczny – gałąź potyliczna nerwu usznego tylnego (od nerwu twarzowego) 

 

brzusiec czołowy – gałęzie skroniowe nerwu twarzowego  

 
 

 

Mięśnie otoczenia szpary powiek 

a)

 

mięsień okrężny oka (m. orbicularis oculi) 

-

 

część  oczodołowa  (pars  orbitalis)  –  najsilniejsza,  stanowi  odcinek  obwodowy,  okrąża 

dokoła  wejście  do  oczodołu,  zachodząc  na  czoło,  skroń  i  policzek;  rozpoczyna  się  na 
odcinku  przednim  ściany  przyśrodkowej  oczodołu  –  wyrostku  czołowym  i  grzebieniu 
łzowym  przednim  szczęki  oraz  na  odnodze  przedniej  więzadła  powiekowego 
przyśrodkowego  (obejmuje  ono  woreczek  łzowy,  przyczepiając  się  obu  końcami  do 
grzebieni  łzowych,  przedniego  i  tylnego;  przymocowuje  ono  tarczki  powiek  do  kości); 
przeważająca część włókien mięśnia: 

•

 

okrąża  dokoła  wejście  do  oczodołu  i  kończy  się  powracając  na  miejsce  swego 
początku,  włókna  tej  części  krzyżują  się  z  włóknami  brzuśca  czołowego  m. 
potyliczno – czołowego i m. marszczącego brwi 

•

 

włókna  przyśrodkowego,  górnego odcinka  biegną  nieco  rozbieżnie  i  skośnie  do 
góry,  do  skóry  przyśrodkowej  części  brwi,  wytwarzając  tzw.  m. obniżający  brwi 
(m. depressor supecilli) 

•

 

część  włókien  obwodowych  odcinka  dolnego  mięśnia  oddziela  się  po  stronie 
bocznej od włókien okrężnych i kieruje się skośnie ku dołowi i do skóry policzka 

-

 

część  powiekowa  (pars  palpebralis)  –  leży  dośrodkowo  od  poprzedniej,  biegnie  w 
powiece  górnej  i  dolnej,  występuje  w  postaci  łukowato  przebiegających  pasm,  tworzą 
one  cienka  warstwę  mięśniową,  która  od  przodu  pokrywa  łącznotkankowe  płytki,  tzw. 

 

2 

 

tarczki  powieki  górnej  i  dolnej;  włókna  rozpoczynają  się  na  górnym  i  dolnym  brzegu 
więzadła  powiekowego  przyśrodkowego,  a  kończą  na  więzadle  powiekowym  bocznym, 
przytwierdzając tarczki do brzegu bocznego wejścia do oczodołu 

-

 

część  łzowa  (pars  lacrimalis)  –  najmniejsza,  położona  najgłębiej,  do  tyłu  od  woreczka 
łzowego, stanowi ona odcinek części powiekowej; włókna rozpoczynają się na grzebieniu 
łzowym  tylnym  kości  łzowej  i  na  woreczku  łzowym,  częściowo  krzyżując  się  biegną  w 
obręb powieki i kończą się jako część rzęskowa (pars ciliaris) na wolnym brzegu powieki 
górnej lub dolnej, włókna te sięgają do bocznego kata oka 
 

Czynność: 

 

część  oczodołowa  pociąga  brwi  w  kierunku  gładzizny  oraz  ku  dołowi,  pomaga  przy  silnym 
zamykaniu szpary powiek; jest antagonistą brzuśca czołowego m. potyliczno – czołowego 

 

skurcz m. obniżacza brwi (część górno – przyśrodkowa mięśnia) powoduje załamanie się brwi 
pod katem 

 

część  powiekowa  powoduje  spokojne  zamykanie  szpary  powiek,  a  wspólnie  z  dźwigaczem 
powieki górnej (są antagonistami)– mruganie 

 

jedynym mięśniem powieki dolnej jest m. okrężny 

 

część łzowa, dzięki przyczepom do woreczka łzowego, kurcząc się rozwiera go, biorąc udział w 
mechanizmie odpływu łez 

 

część rzęskowa powoduje przyleganie brzegów powieki do gałki ocznej 

 
Topografia: 

 

powierzchnię zewnętrzną mięśnia pokrywa skóra 

 

pwoierzchnia  wewnetrzna  części  oczodołowej  spoczywa  dokoła  wejścia  do  oczodołu,  od 
którego  jest  oddzielona  u  gory  i  od  straony  przyśrodkowej  m.  marszczącym  brwi,  tętnica 
nadoczodołową, na dbloczkową (od tętnicy ocznej) oraz gałęziami nerwu czołowego 

 

część powiekowa przylega do tarczek powiek 

 
Fałdy i bruzdy skórne: 

 

bruzda powiekowa górna i dolna (sulcus palpebralis superior et inferior)- oddziela fałd skórny 
od powieki 

 

fałd pokrywajacy powiekę górną – biegnie równolegle do brzegu powieki 

 

fałd mongolski – zachodzi na całą powiekę, zakrywając przyśrodkowy kąt oka 

 

bruzda  policzkowo  –  powiekowa  (sulcus  buccopalpebralis)  –  u  osób  chudych,  po  wysiłku, 
występuje  w  miejscu,  gdzie  dolny  przyśrodkowy  brzeg  części  oczodołowej  mięśnia  biegnie 
skosnie  ku  dołowi,  nad  przyczepem  dźwigacza  wargi  górnej  i  skrzydła  nosa;  jeżeli  zawartość 
oczodołu zapada się bruzda ta pogłębia się 

 

fałdy  promieniste  –  przy  skurczu  m.  okrężnego  oka  skóra  w  okolicy  powiek  zbiega  się  tym 
silniej, im bardziej jest oddalona od przyśrodkowego kąta oka, dlatego dokoła kąta bocznego 
powstają fałdy promieniste, przebiegające prostopadle do kierunku włókien m. okrężnego oka 

 
Unerwienie: 

 

gałązki skroniowe i jarzmowe nerwu twarzowego 

 

d)

 

mięsień marszczący brwi (m. corrugator supercilii)

 

-

 

rozpoczyna się na nosowej części kości czołowej, włókna biegną nieco ku górze i w bok, 
krzyżują  się  z  włóknami  m.  okrężnego  oka  oraz  brzuśca  czołowego  m.  potyliczno  – 
czołowego i kończą się w skórze nieco powyżej brwi 
 

Czynność: 

 

mięśnie obu stron działają wspólnie 

 

pociąga skórę do wewnątrz i nieco ku dołowi, wytwarzając dwa – trzy fałdy pionowe miedzy 
brwiami 

 

brew Laokoona – wyraz złości, zniecierpliwienia, cierpienia 

 

3 

 

Topografia: 

 

mięsień  ten  pokrywają:  m.  okrężny  nosa,  brzusiec  czołowy  m.  potyliczno  –  czołowego, 
częściowo m. podłużny 

 

spoczywa on na kości czołowej 
 

Unerwienie: 

 

gałązki skroniowe nerwu twarzowego 

 

e)

 

mięsień podłużny (m. procerus) 

-

 

rozpoczyna się na kości nosowej, powyżej części poprzecznej m. nosowego, włókna obu 
mięśni biegną ku górze stykając się i kończąc w skórze gładzizny; włókna ścięgniste łączą 
m. podłużny z brzuścem czołowym m. potyliczno – czołowego 

Czynność: 

 

kurcząc się pociąga skórę ku dołowi i wywołuje jeden lub kilka poprzecznych fałdów u nasady 
nosa 

 

jest antagonistą brzuśca czołowego m. potyliczno – czołowego (który pociaga skórę ku górze) 

 

zespół trzech mięśni: okrężnego oka, marszczącego brwi i podłużnego nosa stanowi ochronę 
oka 

Topografia: 

 

często oba mięśnie leżą asymetrycznie 

 

przykrywa on część początkową m. marszczącego brwi 

Unerwienie: 

 

gałązki skroniowe nerwu twarzowego 

 

 

 

Mięśnie otoczenia szpary ust 
DŹWIGACZE 

 

a)

 

mięsień szeroki szyi (platysma) 

b)

 

mięsień obniżacz wargi dolnej (m. depressor labii inferioris) 

-

 

rozpoczyna się na brzegi dolnym żuchwy, poniżej przyczepu m. obniżacza kąta ust, nieco 
do  boku  od  guzka  bródkowego;  warstwa  powierzchowna  stanowi  bezpośrednie 
przedłużenie  włókien  m.  szerokiego  szyi,  włókna  biegną  skośnie  ku  górze  i 
przyśrodkowo, kończą się w skórze wargo dolnej 

Czynność: 

 

obniża wargę dolną, uwypukla ją i pogrubia 

 
Topografia: 

 

powierzchnia zew. mięśnia jest przykryta w większości m. obniżaczem kąta ust, pozostała 
część – skórą; brzegi przyśrodkowe mięśni ograniczają trójkąt podstawą skierowany ku 
dołowi, w którym rozpoczynają się mm. bródkowe 

 

 

Mięśnie żucia (mm. masticatores) 
( ich czynność polega wyłącznie na poruszaniu żuchwy, w celu chwytania, przecinania i rozcierania 
pożywienia; następuje to poprzez: obniżanie i unoszenie żuchwy, wysuwanie i cofanie się jej, oraz jej 
boczne ruchy; tworzą one wspólną grupę rozwojową – pochodzą z mięśniówki I łuku skrzelowego, są 
zaopatrzone nerwem tego łuku – trzecia gałęzią nerwu trójdzielengo) 
 

a)

 

mięsień skroniowy (m. temporalis) 

-

 

położony w dole skroniowym 

-

 

przyczepy początkowe: 

•

 

ściana przyśrodkowa dołu skroniowego aż do grzebienia podskroniowego 

•

 

powierzchnia wew. powięzi skroniowej 

•

 

łuk jarzmowy 

 

4 

 

-

 

przednie włókna przebiegają pionowo, tylne – prawie poziomo, wszystkie włókna 
zbiegają się tworząc płaskie ścięgno, które kierując się do wew. łuku jarzmowego, kończy 
się na wyrostku dziobiastym żuchwy, obejmują go obustronnie 

Czynność: 

 

włókna poziome tylnej części mięśnia cofają wysuniętą żuchwę, ta cześć mięśnia działa 
przeciwniczo do m. skrzydłowego bocznego 

 

wszystkie włókna mięśnia kurcząc się podnoszą żuchwę, obracają nieco na zew. i zaciskają 
zęby