plik

KIERUNKI INWESTYCYJNE CHIN.

JAKICH INWESTYCJI CHIŃSKICH MOŻE OCZEKIWAĆ POLSKA

Katarzyna A. Nawrot

Poznań, grudzień 2012

SPIS SKRÓTÓW

ADB

Azjatycki Bank Rozwoju (Asian Development Bank)

ASEAN

Stowarzyszenie Narodów Azji Południowo-Wschodniej (Association of South East

Asian Nations)

ASEAN+3 Inicjatywa współpracy państw Azji Wschodniej – członków ugrupowania ASEAN

oraz Japonii, Korei Południowej i Chin

BIZ

Zagraniczne inwestycje bezpośrednie (foreign direct investment – FDI)

GUS

Główny Urząd Statystyczny

MOFCOM

Chinese Ministry of Commerce of China

NBS

National Bureau of Statistics of China

SAFE

State Administration of Foreign Exchange

SOE

State-owned enterprises

Unia Europejska

UNCTAD Konferencja Narodów Zjednoczonych do spraw Handlu i Rozwoju (United Nations

Conference on Trade and Development)

UNDP

Program Rozwoju Narodów Zjednoczonych (United Nations Development

Programme)

WDR

World Development Report

WTO

S�wiatowa Organizacja Handlu (World Trade Organizations)

SPIS RYSUNKÓW I TABEL

Rys. 1.

Obroty handlowe Unii Europejskiej z Chinami w latach 1980-2011

Rys. 2.

Przepływy chińskich zagranicznych inwestycji bezpośrednich w latach 1980-2011

Rys. 3.

Skumulowana wartość chińskich zagranicznych inwestycji bezpośrednich w latach

1990-2011

Rys. 4.

Udział skumulowanej wartości zagranicznych inwestycji bezpośrednich w Chinach

w zasobach światowych w latach 1980-2011

Rys. 5.

Udział skumulowanej wartości chińskich zagranicznych inwestycji bezpośrednich

w zasobach światowych w 1980-2011

Rys. 6.

Kierunki geograficzne chińskich zagranicznych inwestycji w latach 2003-2010

Rys. 7.

Struktura skumulowanych chińskich zagranicznych inwestycji w Unii Europejskiej

w 2010 r.

Rys. 8.

Struktura branżowa skumulowanych chińskich zagranicznych inwestycji w latach

2004-2010

Rys. 9.

Struktura branżowa chińskich zagranicznych inwestycji w Unii Europejskiej w

2009 r.

Tabela 1.

Napływ zagranicznych inwestycji bezpośrednich do Polski z Chin na tle krajów Azji

Wschodniej i Południowej w latach 1996-2011

1. Wstęp

Imponująca dynamika wzrostu i rozwoju gospodarczego Chin w ostatnich dekadach XX
wieku i na początku  XXI  wieku  uplasowała  Państwo  Środka  na  znaczącej  pozycji  w
gospodarce światowej.  Zarówno wzrost dochodów, jak i zmniejszenie ubóstwa można
uznać  za  bezprecedensowe  i  historyczne  w  dziejach  ludzkości,  znajdując
odzwierciedlenie  w  standardzie  życia  społeczeństwa,  przewidywalnej  długości  życia
ludzkiego  i  rozwoju  społecznym.  Według  danych  UNDP  (United  Nations  Development
Programme) i Banku Światowego Chiny są klasyfikowane jako kraj o średnim rozwoju
ludzkim i wyższych średnich dochodach (UNDP, 2011; WDR, 2011). Chiny stały się też
największym  światowym  eksporterem  wyprzedzając  w  tym  względzie  gospodarkę
Niemiec (WTO, 2011; WTO, 2012) Szacuje się, że w ciągu najbliższych 5-10 lat uplasują
się na  pierwszej  pozycji  według  udziału  w  globalnym  PKB  (Grant,  Barysch,  2008).
Aspiracją Chin jest osiągnięcie statusu kraju o wysokich dochodach w ciągu najbliższych
dwóch dekad oraz gospodarki zaawansowanej technologicznie do roku 2020.

Zarysowany potencjał chińskiej gospodarki oraz perspektywy dalszego wzrostu i

rozwoju, jak również rosnąca współzależność Unii Europejskiej (UE) i Chin przemawiają
za  koniecznością  konstruktywnej  współpracy  oraz  kompleksowego  i  strategicznego
partnerstwa obu rynków. Zaistniała sytuacja inspiruje do refleksji o obecnym kształcie
wzajemnych  relacji  gospodarczych, w tym wskazania w ich  ramach  miejsca Polski.
Prowadzone w tym zakresie rozważania będą się koncentrować na kwestii przepływów
kapitałowych w formie zagranicznych inwestycji bezpośrednich (BIZ), stawiając pytanie
o kierunki inwestycyjne Chin oraz miejsce w nich Polski jako potencjalnego kierunku ich
destynacji. Analiza ta ma w szczególności pozwolić na sformułowanie rekomendacji w
kontekście  przyciągania  chińskich  inwestycji  bezpośrednich  na  rynek  unijny,  w
szczególności do Polski.

Zakres przedmiotowy opracowania obejmuje przepływy chińskich inwestycji

zagranicznych.  Kierunki  geograficzne  odnoszą  się w  głównej  mierze  do  rynku  Unii
Europejskiej,  ze  szczególnym  uwzględnieniem  Polski.  W  celu  przedstawienia  pełnego
obrazu  zachodzących  procesów  w  poszczególnych  przypadkach  analiza  została
rozszerzona  o  kontekst  globalny.  Zakres czasowy opracowania  obejmuje  głównie  lata
2000-2012.  Wtedy  to  bowiem,  głównie  w  następstwie  implementacji  strategii  „Go

Global” z 1999 r., można było obserwować wzrost dynamiki chińskich BIZ. W przypadku
przepływów inwestycji bezpośrednich oraz ich skumulowanej wartości dynamikę i
zachodzące zmiany ukazano od roku 1980.

Należy również wspomnieć o problemach metodologicznych odnoszących się do

charakteru  dostępnych  danych  statystycznych.  Oficjalnie  dostępne  dane  sięgają
zazwyczaj roku 2011  bądź  2010,  wyraźne  jest  więc  znaczne  bo  nawet  dwu letnie
opóźnienie  w  przekazie  informacji.  Wielkości  monitorowanych  przepływów  zarówno
zagranicznych  inwestycji  bezpośrednich,  jak  i  skumulowanej  ich  wartości  znacznie
się różnią  w  zależności  od  źródła  danych.  Wreszcie  niezależnie  od  źródła,  w nie do
końca  klarowny  sposób  można  je  interpretować  ze  względu  na  skomplikowany
charakter  współczesnych  przepływów  kapitałowych.  W niniejszym opracowaniu
korzystano  głównie  z  baz  United  Nations  Conference  on  Trade  and  Development
(UNCTAD) oraz Eurostatu. W wybranych aspektach sięgnięto po dane z chińskich źródeł
statystycznych

National Bureau of Statistics of China (NBS), Chinese Ministry of

Commerce of China (MOFCOM) oraz State Administration of Foreign Exchange (SAFE).
Wreszcie cennym źródłem informacji okazały się bazy monitorujące przepływu kapitału
Heritage Foundation. Wartości przepływów podawane są na ogół w USD. W przypadku
korzystania z baz Eurostatu dane podawano w EUR, nie przeliczając ich na USD.

2. Powiązania gospodarcze Unii Europejskiej i Chin – zarys relacji

Niezwykle  szybki  rozwój  stosunków  Unii  Europejskiej  oraz  Chin  odnotowano
szczególnie  w  ostatniej  dekadzie,  w  znaczącej  mierze  jako  rezultat  interesów
gospodarczych  wynikających  z  wymiany  handlowej  oraz  przepływów  inwestycyjnych.
Nie  bez  znaczenia  dla wzajemnych relacji pozostały  reformy  otwierające  chińską
gospodarkę,  w  tym  implementacja  w  1999  r.  strategii  „Go  Global”  oraz  przyłączenie
się  do Światowej Organizacji Handlu (WTO) w 2001 r. Rozwój wzajemnych stosunków
notowano zarówno w wymiarze gospodarczym, jak i politycznym oraz kulturowym. UE i
Chiny stały się w rezultacie podmiotami tworzącymi drugie co do wielkości partnerstwo
gospodarcze na świecie.

Zmniejszenie w 2011 r. deficytu we wzajemnych obrotach (por. rys. 1) tak samo

jak  pozytywnie  odbierane  przez  Europejczyków  budzi  zaniepokojenie  Chińczyków.
Wraz z kryzysem zmniejszyły się bowiem możliwości importowe rynku europejskiego
pozostającego  głównym  kierunkiem  eksportu  dla  Państwa  Środka.  Chińskie  agencje
informacyjne  podają,  że  w  sierpniu  2012 r.  eksport  do  Europy  spadł  o  12,7%  w
porównaniu do roku poprzedniego, przy ogólnym wzroście chińskiego eksportu o 2,7%.
Niebudzące  optymizmu  prognozy  dla  Europy  uwydatniły  konieczność  reorientacji
chińskiej strategii wzrostu opartej dotychczas w głównej mierze na eksporcie. Chodzi tu
zarówno  o  stymulowanie  popytu  wewnętrznego,  jak  i  poszukiwanie  nowych  źródeł
wzrostu nakierowanych na innowacje i nowe technologie. Pozwoli to na przesunięcie się
w górę łańcucha wartości i oczekiwaną zmianę chińskiego modelu wzrostu.

Jakkolwiek pojawiają się wątpliwości co do możliwości Chin w przeprowadzeniu

pożądanej reorientacji źródeł wzrostu szczególnie w związku z ograniczonym dostępem
do najnowszych technologii. Zaobserwować można jednak zasadnicze działania mające
zmienić  taki  stan  rzeczy,  w  tym  w  odniesieniu  do  interesującego  nas  charakteru
wzajemnych  relacji  Chin  i  UE  w  przepływach  kapitałowych,  o  czym  w  dalszej  części
opracowania.

3. Kierunki geograficzne chińskich inwestycji w Europie

Chińska  gospodarka  pozostawała  dotychczas  głównym  biorcą  kapitału  pośród  krajów
rozwijających  się,  napływającego  w  szczególności  w  formie  zagranicznych inwestycji
bezpośrednich. Unia Europejska jest obok USA, Japonii, Hongkongu i Tajwanu jednym z
największych  dostawców  zagranicznych  inwestycji  bezpośrednich  dla  gospodarki
chińskiej.  Według  danych  Eurostatu  w 2010 r.  z  krajów  UE-27  do  Chin  odpłynęły
zagraniczne  inwestycje  bezpośrednie  o  wartości  7,1  mld  EUR.  Skumulowana  wartość
europejskich  ZIB  w  Chinach  wyniosła  natomiast  75,1  mld  EUR.  Warto  jednocześnie
zwrócić uwagę, że Unia Europejska jest zarówno największym światowym dawcą, jak i
biorcą ZIB. Udział zagranicznych inwestycji bezpośrednich UE w Chinach pozostaje tym
samym  relatywnie  niski,  nie  przekraczając  2%  ich  całkowitej  skumulowanej  wartości,
która  według  źródeł  UNCTAD  w  World  Investment  Report  2011  sięgała  43,7%
światowych zasobów (UNCTAD, 2012).

krajach, mianowicie w Niemczech, Wielkiej Brytanii, Szwecji i we  Francji  (rys.  7). W
następnej  kolejności  należy  wymienić  Holandię,  Danię,  Węgry,  Włochy.  Istotnym
kierunkiem  chińskich  BIZ  jest  również  Luksemburg,  stanowiąc  jednak  w  większości
przystanek dla lokalizacji docelowej. W Polsce skumulowane jest około 1,1% chińskich
ZIB w UE.

Obserwacje oraz badania prowadzone przez światowe ośrodki potwierdzają

sprzężenie zwrotne pomiędzy zagranicznymi inwestycjami UE w Chinach a kierunkami
chińskich inwestycji w Europie. Wskazuje to na istotę polityki stymulowania
zagranicznych inwestycji.

Wzrost kosztów w Chinach pociąga za sobą obecnie zarówno relokacje inwestycji

do innych krajów regionu, szczególnie do sąsiadującej Azji Południowo-Wschodniej, jak i
dezinwestycje i powrót do kraju pochodzenia. Takiego charakteru przepływów możemy
się spodziewać w kolejnych latach.

Niezależnie od źródła danych wyraźnie widać, że napływ chińskich

zagranicznych  inwestycji  do  UE  oraz  ich  skumulowana  wartość  pozostają  na  bardzo
niskim poziomie.

4. Kierunki branżowe chińskich inwestycji w Europie

Struktura  odpływu  chińskich  inwestycji  uległa  zasadniczej  zmianie  od  czasu  przyjęcia
przez  kraj  strategii  „Go  Global”  w 1999 r. (por. rys. 8).  Początkowo  obserwowano
głównie inwestycje w infrastrukturę mające na celu wsparcie dystrybucji eksportu oraz
w surowce –  przede  wszystkim  w  krajach  rozwijających  się  Afryki  i  Ameryki
Południowej.

Głównym czynnikiem przyciągającym chińskich inwestorów pozostają surowce,

głównie ropa naftowa, stanowiąc w 2012 r. ponad połowę dokonywanych inwestycji w
wymiarze globalnym. Można to zaobserwować analizując strukturę napływu chińskich
BIZ  do  poszczególnych  regionów. Inwestycje w surowce przeważają  w Afryce oraz
Ameryce  Południowej.  Jednocześnie  w  branży  surowcowej  dominują  inwestycje
dokonywane przez przedsiębiorstwa państwowe (SOE, state-own enerprises). Napływ
inwestycji o takim charakterze jest najwyższy w krajach rozwijających się.

− pojazdy na czystą energię.
Konsekwentnie największy popyt wśród chińskich inwestorów na rynku unijnym

jest notowany w sektorach nowych technologii i innowacji, luksusowych marek oraz
produktów o wysokiej wartości dodanej. Kierunki branżowe napływu różnią się wśród
późniejszych krajów członkowskich UE, gdzie w większości obserwuje się i można
się nadal spodziewać inwestycji w infrastrukturę produkcyjną.

Wartą odnotowania prawidłowością jest w Europie znaczny – sięgający połowy –

udział  inwestycji  mniejszościowych,  a  także  zdecydowana  przewaga  inwestycji
dokonywanych przez chińskie przedsiębiorstwa państwowe. Inwestycje mniejszościowe
budzą  w  Europie  mniej  kontrowersji  i  obaw  oraz  uprzedzeń  ze  strony  zarówno
społeczeństwa,  jak  i  rządów  poszczególnych  państw.  Pozwalają  ponadto  na
zminimalizowanie ryzyka wejścia na nowy rynek, dają czas na zaklimatyzowanie się i
zdobycie  doświadczenia  na  rynku  europejskim.  Zastrzeżenia  co  do  wzajemnej
otwartości zgłaszają jednak zarówno Chińczycy, jak i UE.

Rys. 9. Struktura branżowa chińskich zagranicznych inwestycji w Unii Europejskiej

w 2009 r. (w %)

Źródło: opracowanie własne na podstawie danych

NBS, MOFCOM, SAFE, 2010

Istotne znaczenie wśród dokonywanych inwestycji chińskich w Europie mają

inwestycje w formie fuzji i przejęć, które wymagają kompleksowej analizy. Jedynie
sygnalizując tę kwestię, w tym miejscu warto wymienić przykładowe transakcje, jakie
odnotowano w 2012 r. Należą do nich m.in.: 8,6% udział CIC w brytyjskim Thames

Water;  21,35%  udział  w  portugalskim  EDP  nabyty  przez  Chinese  Three  Gorges;
przejęcie w Niemczech Putzmaistera przez Sany i CITIC Capital czy 7,1% udział CIC w
Eutelsat. Spośród transakcji z 2011 r. można dodać 30% zakup GDF Suez przez CIC oraz
przejęcie  norweskiego  Elkem  przez  China  National  Bluestar.  W  wymiarze  globalnym
wart odnotowania jest  33%  zakup  udziałów  przez  Sinopec  w  amerykańskim  Devon  o
wartości transakcji 2,5 mld USD oraz przejęcie australijskiego Gloucester przez Yanzhou
(2 mld USD). Transakcje zawarto w 2012 r.

5. Możliwości inwestycyjne dla chińskich inwestorów w Polsce

Stosunki  dwustronne  Europy  i  Chin  nie  pozostały  bez  wpływu  po  rozszerzeniu  Unii
Europejskiej o kraje Europy Środkowo-Wschodniej,  w tym o  Polskę,  w pierwszej
kolejności  zaś  po upadku komunizmu  w 1989 r., a  w konsekwencji  transformacji
gospodarek regionu.

Początek lat dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku przyniósł więc zasadniczy

zwrot w dialogu Polski z krajami Azji Wschodniej, w szczególności z Chinami. Stosunki
polityczne  i  gospodarcze  pozostawały  jednak  w  dalszym  ciągu  ograniczone  w
porównaniu do krajów  Europy  Zachodniej,  nie  stanowiąc  priorytetu  w polityce
zagranicznej.  Okres  transformacji  za  nadrzędne  cele  uznał  m.in.  restrukturyzację
gospodarki, jej przystosowanie do nowych realiów ustrojowych oraz określenie pozycji
naszego państwa w transformującej się Europie. Dopiero w perspektywie akcesji do Unii
Europejskiej oraz już po niej nastąpiły działania w kierunku intensyfikacji współpracy z
regionem Azji i Pacyfiku. Dotychczasowa współpraca zarówno nie odzwierciedla jednak
potencjału Chin, jak i nie wykorzystuje możliwości polskiej gospodarki.

Najbardziej rozpowszechnioną formą współpracy gospodarczej pomiędzy Polską

a  Chinami  pozostaje  nadal  wymiana  handlowa,  stanowiąc  jednocześnie  niewielki
odsetek  w  całkowitych  obrotach  z  zagranicą.  W  ostatnich  dziesięciu  latach  Chiny
zdeklasowały  dominujące  wcześniej  w handlu  Japonię  i  Koreę  Południową.  Według
danych Głównego Urzędu Statystycznego wymiana handlowa z Chinami sięgała w 2011
r.  19  mld  USD  wobec  15,4  mld  USD  w  2010  r.  i  zaledwie  500  mln  w  połowie  lat
dziewięćdziesiątych  (GUS, 2012).  Jednocześnie  udział  Chin  w  imporcie  Polski
przekroczył 9%, co było istotną zmianą w ciągu piętnastu lat (z 1,6%). Dla porównania
udziały pozostałych państw regionu Azji Wschodniej – poza Koreą Południową (3%) i

Japonią  (2%)  –  nie  przekraczają  1%  po  stronie  importu.  Charakterystyczną  cechą
wymiany handlowej z Chinami  jest  jej  asymetryczny  charakter.  Od  lat  utrzymuje  się
ujemne saldo wymiany handlowej, a co częstokroć jest podkreślane, polski eksport do
Chin stanowi zaledwie jedną dziesiątą importu z Państwa Środka.

Przyczyn takiego charakteru wymiany należy upatrywać m.in. w niskiej

konkurencyjności polskiej oferty eksportowej na rynek chiński oraz śladowych działań
promocyjnych. Nastąpiły wprawdzie istotne zmiany w strukturze towarowej polskiego
obrotu  handlu  zagranicznego  świadczące  o  postępie  technicznym  i  poprawie
konkurencyjności  polskiej  gospodarki,  jednak  okazały  się  niewystarczające.  Zmiana
istniejącej asymetrii będzie wymagała konkretnych projektów i efektywnych działań, co
nie  będzie  możliwe  bez  aktywnego  wsparcia  instytucji  państwa,  w  tym  wykreowania
długookresowej i kompleksowej strategii wobec Chin. Szansą na intensyfikację wymiany
handlowej, w tym eksportu na rynek chiński są zagraniczni inwestorzy.

Należy jednocześnie podkreślić, że w niewielkim stopniu nastąpił rozwój

współpracy  inwestycyjnej,  kapitałowej  i  naukowo-technicznej.  Zarówno  chińskie
zagraniczne inwestycje bezpośrednie w Polsce, jak i polskie BIZ w Chinach są znikome.
Wiąże  się  to  w  głównej mierze z  niedostatecznymi  działaniami  promocyjnymi,  a  w
konsekwencji  słabym  rozeznaniem  chińskich  inwestorów na polskim rynku, ale  też
polskich na rynku  chińskim.  W  odniesieniu  do  polskich  podmiotów  gospodarczych
należy wskazać również na brak wystarczającego kapitału. W ostatnich latach znacznie
zwiększył  się  jednak  napływ  kapitału  z  Chin  oraz  z  Hongkongu,  plasując  te  rynki  w
czołówce partnerów wschodnioazjatyckich (tab. 1).

Poza Chinami kooperacja inwestycyjno-kapitałowa została nawiązana z krajami

ASEAN-5, mianowicie  z  Filipinami,  Indonezją,  Malezją,  Tajlandią  i  Singapurem,  jak
również  z  Japonią,  Koreą  Południową  i  Indiami.  Istotne  miejsce  wśród  zagranicznych
inwestorów  z  Azji  Wschodniej  zajmuje  od  lat  Korea  Południowa,  a  do  głównych
inwestycji należą Daewoo, LG Electronics i Samsung Electronics. Na początku XXI wieku
odnotowano wzrost zainteresowania inwestorów z Japonii,  która  zajmowała  wysoką
pozycję  w  rankingu  inwestorów  z  regionu  (por.  tab.  1).  W ostatnich dwóch latach
odnotowano  zmniejszenie  napływu  inwestycji  do  Polski,  jak  również  wycofywanie
kapitału i dezinwestycje.

Głównymi inwestorami w Polsce pozostają kraje wysokorozwinięte – USA oraz

kraje UE, głównie Luksemburg, Niemcy, Włochy oraz Wielka Brytania.

Tabela 1. Napływ zagranicznych inwestycji bezpośrednich do Polski z Chin na tle krajów Azji Wschodniej i Południowej w latach 1996-2011 (w mln USD)

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

Chiny

0,4

2,2

0,2

1,4

4,7

1,5

1,3

0,9

2,2

44,3

25,8

83,3

139,6 191,7

0,4

96,9

Hongkong

2,6

2,9

7,1

1,2

0,5

0,1

8,5

20,3

0,4

29,7

67,4

184,9

-81,9

-224,9

Indonezja

0,6

1,5

2,3

6,7

14,5

2,9

-5,7

3,2

Indie

1,3

1,4

0,6

0,3

0,4

0,1

0,3

0,2

6,3

4,7

8,8

22,5

17,5

4,8

-17,4

14,3

Japonia

7,6

6,7

99,3

2,5

38,6

31,7

172,7 130,2 185,5

302,3 316,6 266,9

39,6

266,6

-338,1

-252,1

Korea Płd.

201,7

89,4

165,3

151,5 196,3

78,7

158,1 271,1 207,4

48,8

518,7

35,7

432,4 113,5

63,6

51,7

Malezja

17,5

1,4

2,3

0,4

11,7

2,7

1,4

4,8

4,5

14,8

1,5

4,0

1,0

29,2

9,6

-10,7

Filipiny

1,0

0,1

6,4

6,5

4,3

1,2

7,0

7,7

5,2

0,3

-1,1

Singapur

0,7

0,2

0,1

1,1

0,6

5,6

6,9

14,5

10,3

3,2

119,0

58,2

5,8

39,6

44,6

82,2

Tajlandia

0,1

3,3

1,6

4,8

1,5

2,2

1,4

2,7

1,8

Tajwan

0,3

0,2

0,1

0,8

0,5

8,1

1,4

0,2

3,8

4,0

7,8

0,4

13,1

3,9

2,9

-9,1

Objaśnienia: „-” nie odnotowano

Źródło: opracowanie własne na podstawie danych NBP, 2004; NBP, 2009; NBP, 2010; NBP, 2011; NBP, 2012.

Rok 2012 zaznaczył przełom we wzajemnych stosunkach na linii Polska-Chiny,

czego  egzemplifikacją  stało  się  Forum  Ekonomiczne  Chiny-Europa  Środkowa-Polska,
które  odbyło  się  w Warszawie 26 kwietnia.  Podczas  spotkania  chiński  premier  Wen
Jiabao  przedłożył  dwanaście  propozycji  rządu  chińskiego  w  celu  promowania
współpracy  z  szesnastoma  krajami  regionu,  a  mianowicie z  Albanią,  Bośnią  i
Hercegowiną,  Bułgarią,  Chorwacją,  Czechami,  Estonią,  Węgrami,  Łotwą,  Litwą,
Macedonią,  Czarnogórą,  Polską,  Rumunią,  Serbią,  Słowacją  i  Słowenią.  Ustanowienie
wspólnego sekretariatu współpracy miało być platformą służącą realizacji pozostałych
postulatów.

Oczekiwania krajów regionu zostały więc ożywione. Istotne będzie jednak

przełożenie  obserwowanej  aktywizacji politycznej  na wymierne efekty w sferze
gospodarki.  Ściślejsza  współpraca  między  Chinami  a  państwami  Europy  Środkowej  i
Wschodniej  stanowią  niewątpliwą  szansę  na  zrównoważenie  wymiany  handlowej  z
Chinami.  Chiński  eksport  jest  bowiem  dominujący  we  wszystkich  krajach  regionu.
Strona polska liczy na zmniejszenie ogromnego deficytu w handlu z Chinami i na wzrost
wzajemnych inwestycji.

Z całą pewnością istotnym przedsięwzięciem było powołanie Sekretariatu

Współpracy ds. Europy Środkowo-Wschodniej w Pekinie przy udziale reprezentantów
szesnastu krajów regionu, w tym Polski. Przy tej okazji Wen Jiabao podkreślił, że
współpraca Chin z krajami Europy Środkowo-Wschodniej jest istotnym komponentem
wzmacniania relacji na linii Chiny-Europa. Polska jako kraj członkowski UE nie powinna
o tym zapominać, a w rezultacie polska polityka wobec Chin powinna być spójna ze
wspólnym interesem rynku unijnego.

W Europie Środkowo-Wschodniej, w tym w Polsce chińskie inwestycje

dokonywane  są  głównie  w  infrastrukturę,  przemysł  i  surowce.  Pomimo  że  przemysł
pozostanie  głównym  sektorem  lokowania  inwestycji  zagranicznych  w  Europie
Środkowo-Wschodniej, należy się spodziewać narastających udziałów w sektorze usług.
Wen  Jiabao  zadeklarował  w  Warszawie  utworzenie specjalnej linii kredytowej o
wartości  10  mld  USD  dla  krajów  Europy  Środkowo-Wschodniej na wspieranie
wspólnych projektów nie tylko w infrastrukturę, ale również nowe technologie i energię
odnawialną.  Świadczy  to  o  nastawieniu  i  możliwościach  współpracy  w  sektorach
wysokich technologii. Wzajemne obroty handlowe z krajami regionu mają do 2015 roku
wzrosnąć  do  100  miliardów  USD.  Podejmowanie  działań  o  takim  charakterze  –  obok

wspólnych projektów naukowo-badawczych  i  kulturowych,  intensyfikacji  ruchu
turystycznego oraz  dialogu międzyludzkiego – mają na celu wzmocnienie współpracy,
szczególnie w biznesie i handlu.

Warto ponadto zwrócić uwagę na konieczność wzmocnienia wspólnego zaufania

i  zrozumienia  między  Europą  i  Chinami, co  wydaje  się  szczególnie  ważne  w  Europie
Środkowej  i  Wschodniej.  Komunikacja  pomiędzy  Chinami  i  Europą  rzeczywiście
znacznie  ożywiła  się  w  ciągu  ostatniej  dekady,  co  było  rezultatem  intensyfikacji  w
przepływach  handlu,  inwestycji,  kadry  biznesowej  i  turystów,  przyczyniając  się  do
lepszego zrozumienia Europy i Chin. Jest to osiągnięcie o ogromnym znaczeniu zarówno
dla  Chin, jak  i  UE.  Zachodzi  dalsza  potrzeba  zmniejszenia  istniejących  asymetrii  na
szczeblach rządowych, samorządowych i społeczeństwa.

Wydaje się ponadto, że spuścizna okresu komunizmu pozostawiła niepotrzebny

sceptycyzm wobec współpracy z Chinami, podczas gdy raczej powinna stanowić
platformę wspólnych doświadczeń, wartości i zrozumienia, na których współpraca jest
konsolidowana. Podejmowane inicjatywy w dziedzinie pogłębiania dialogu
międzyludzkiego niewątpliwie przyczyniają się do zbliżania narodów.

Nadzieje i oczekiwania wobec nowej generacji chińskich przywódców

politycznych  są  obecne  zarówno  w  Chinach,  jak  i  na  świecie.  Państwa  z Europy
Środkowej i Wschodniej nie pozostają wyjątkiem, a wydaje się, że w tej części świata,
zostały  one  zintensyfikowane w rezultacie licznych  wizyt  urzędników  państwowych  i
przypieczętowane  6  września  2012  r.  ustanowieniem  wspólnego  oficjalnego
Sekretariatu  Współpracy  ds.  Europy  Środkowo-Wschodniej w Pekinie. Podejmowane
inicjatywy  można  postrzegać  jako  dobry  znak  w  kierunku  wzmocnienia  współpracy
między Chinami i Europą Środkowo-Wschodnią, z Polską jako największym rynkiem w
regionie.

6. Uwarunkowania i przesłanki chińskich inwestycji

Jednym ze znaczących osiągnięć ostatniej dekady w relacjach UE i Chin jest niewątpliwie
wzrost wzajemnego zrozumienia wynikający w znacznej mierze z komunikacji będącej
rezultatem rosnącego  handlu, inwestycji oraz dialogu międzyludzkiego. Coraz większa
współzależność obu rynków oraz ogromny potencjał chińskiej gospodarki podkreślają

znaczenie zapewnienia i pogłębiania istniejącej otwartości oraz podjęcie działań na
rzecz dalszej liberalizacji.

Europejscy inwestorzy działający na chińskim rynku zgłaszają jednak wiele

zastrzeżeń  co  do  jego  otwartości  i  dyskryminujących  praktyk  biznesowych.  Raport
Komisji  Europejskiej  w  sprawie  barier  handlowych  i  inwestycyjnych  opublikowany  w
2012 r. wyraźnie  odnotowuje  zarówno  osiągnięcia,  jak  i  istniejące  oraz  nowe
ograniczenia  inwestycyjne  wobec  europejskich  inwestorów  w  Chinach  (European
Commission, 2012). Kwestie sporne dotyczą wdrożenia krajowego mechanizmu rewizji
dla  fuzji  i  przejęć  z  udziałem  zagranicznych  inwestorów,  w  którym  zagraniczne
akwizycje mogłyby być blokowane ze względu na bezpieczeństwo narodowe. Kolejnym
problemem  jest  selektywne  wsparcie  dla  strategicznych  gałęzi  przemysłu  w  celu
innowacyjnego  rozwoju  poprzez  subsydia  eksportowe,  warunki finansowania, w
szczególności  zaś  ukierunkowane  na  zwiększanie  eksportu  w  sektorach
kapitałochłonnych – głównie zaawansowanych technologicznie. Jak podkreśla Komisja
Europejska, kredyty eksportowe niewykorzystane  zgodnie  z  dyscypliną  OECD/WTO
oraz subsydia przyznawane w sposób nieprzejrzysty stwarzają poważne wyzwania dla
europejskich  przedsiębiorców,  zakłócając  wolną  konkurencję na rynkach
międzynarodowych,  utrudniając  dostęp  do  rynku,  a  tym  samym  zagrażając
strategicznym sektorom gospodarki unijnej (European Commission, 2012).

Koresponduje to z raportami Europejskiej Izby Handlowej w Pekinie, w tym

wydanym  w  czerwcu  2012  r.  Business  Confidence  Survey  oraz  prezentowanym  we
wrześniu  2012  r.    Position  Paper  2012/2013  (EUCCC,  2012a;  EUCCC,  2012b). Analizy
podkreślają  zmniejszenie  zaufania  biznesu  zagranicznego  w  Chinach.  40%  firm
respondentów  uważa,  że  polityka  chińskiego  rządu  wobec  zagranicznych  inwestorów
jest mniej sprawiedliwa niż dwa lata temu. Co więcej, badania pokazują, że prawie jedna
czwarta  przedsiębiorców  będących  członkami  Izby  i  biorących  udział w ankiecie
rozważa zmianę lokalizacji inwestycji i wycofanie ich z Państwa Środka. Europejska Izba
Handlowa  podkreśla  ponadto,  że  „zdrowa”  konkurencja  jest  niezbędna  w  celu
zapewnienia  efektywnego  wykorzystania  kapitału  i  wspierania  inwestycji  ze  źródeł
prywatnych,  nawołując  jednocześnie  Chiny  do  ograniczenia  wpływu  państwa  na
środowisko biznesowe (EUCCC, 2012b). Zmniejszyłoby to nierówny dostęp do rynku, co
odnosi  się  nie  tylko  o  inwestorów  zagranicznych,  ale  również  chińskich  inwestorów
prywatnych, głównie małych i średnich przedsiębiorców.

Obserwuje się jednocześnie wyraźną zależność pomiędzy odpływem inwestycji

do  Chin  a  napływem  do  krajów  europejskich.  Unia  Europejska  wyraźnie  podtrzymuje
zasady otwartości i liberalizacji, choć pojawiają się jednocześnie głosy zaniepokojenia.
Na forum Komisji  Europejskiej  niejednokrotnie  podkreślano,  że  Europa  jest
zobowiązana do otwarcia na inwestycje zagraniczne wraz ze związanymi z tym korzyści
dla gospodarek unijnych, jednak przy zapewnieniu otwartości rynków partnerskich, w
tym  Chin.  Takie  stanowisko  zostało  potwierdzone  podczas  4.  Przeglądu  Polityki
Handlowej  Chin  na  forum  Światowej  Organizacji  Handlu,  gdzie  wyraźnie  dano  do
zrozumienia  że  po  osiągniętych  korzyściach  z  przyłączenia  się  do  wielostronnego
systemu handlowego ciąży na Chinach zobowiązanie wobec innych krajów – szczególnie
rozwijających się – do respektowania w pełni przepisów międzynarodowych. Wezwano
Chiny do dalszego otwarcia gospodarki, zwłaszcza w odniesieniu do usług i inwestycji
oraz wyrażono zaniepokojenie brakiem przejrzystości i charakterem norm w systemie
prawa.

Ponadto można zaobserwować rosnące obawy co do zagrożeń dla

bezpieczeństwa narodowego ze strony chińskich inwestorów zarówno w Europie, jak i
USA. Pojawiają się jednocześnie pytania o otwartość rynku unijnego dla zagranicznych
inwestorów  oraz  potencjalne  działania  odwetowe  wobec  europejskich  inwestycji  w
Chinach.  Wzajemnej  współpracy  nie  służą  dochodzenia  antydumpingowe,  w  tym
wszczęte we wrześniu 2012 r. przez UE w sprawie importu z Chin paneli słonecznych i
ich komponentów, co wywołało  w  chińskich  mediach  zarzuty  protekcjonizmu.
Prześwietlanie  w  Europie  napływających  inwestycji  nie  wydaje  się  krokiem  ani
właściwym,  ani  pożądanym.  Działania  zmierzające  do  bardziej  otwartego  rynku
inwestycyjnego w Chinach niewątpliwie przyczyniłyby się do wzmocnienia wzajemnego
zaufania istotnego dla kontynuowania obopólnie korzystnej współpracy.

Stworzenie równych warunków dla inwestorów zarówno krajowych i

zagranicznych,  jak  i  prywatnych  oraz  państwowych  będzie  jednym  z  najważniejszych
kroków  w  celu  zapewnienia  otwartego  i  niedyskryminacyjnego  dostępu  do  rynków.
Chodzi tu o dostęp do finansowania projektów inwestycyjnych, przetargi na zamówienia
publiczne,  doradztwo  i  ochronę  prawną  na  rynkach  zagranicznych  oraz
zagwarantowanie  własności  prywatnej.  Prowadzenie  negocjacji  w  sprawie
dwustronnych umów inwestycyjnych oraz jednorodności istniejącej sieci dwustronnych
traktatów o ochronie  inwestycji  poszczególnych  państw  członkowskich  Unii

Europejskiej  jest  kolejnym  kluczowym  zagadnieniem,  które  powinno  poprawić  klimat
inwestycyjny  i  doprowadzić  do  lepszej  ochrony  aktywów,  szczególnie  w  zakresie
wysokich technologii i ochrony prawa własności intelektualnej. Wzmocnienie ochrony
prawnej dla chińskich inwestorów za granicą, czy to w drodze umów dwustronnych czy
też wielostronnych, wymaga ponadto wzajemności Chin dla inwestorów zagranicznych
w  Państwie  Środka.  Wreszcie  niezbędne  są  zobowiązania  w  kontekście
odpowiedzialności  społecznej,  a  więc  zapewnienie  oczekiwanych  standardów
bezpieczeństwa,  czasu  i  warunków  pracy  oraz    ochrony  środowiska  naturalnego.
Chińczycy wyraźnie deklarują  wywiązywanie się z podjętych zobowiązań. Wydaje się
jednak że składane deklaracje spotykają się ze sceptycyzmem części Europejczyków.

7. Implikacje w kontekście przyciągania chińskich inwestycji

Obserwowany  dialog  polityczny  i  gospodarczy  stanowi  potwierdzenie  gotowości  i
deklarację zacieśniania wzajemnej współpracy pomiędzy Chinami a Unią Europejską, w
tym  Polską.  Wydaje  się  to  niezbędne  zarówno  dla  UE,  jak  i  dla  Chin,  stanowiąc
katalizator  ożywienia  gospodarczego  w  Europie  i  stymulując  dalszy  wzrost  chińskiej
gospodarki. Chińskie inwestycje, stanowiąc źródło kapitału pobudzające wzrost rynku,
powinny  być  zatem  przyjmowane  w  Europie  jako  środek  radzenia  sobie  z  obecnym
kryzysem  i  niestabilnością  w  strefie  euro.  Współpraca  inwestycyjna  stwarza  ponadto
możliwości  dostępu  do  rynku  chińskiego  o  ogromnym  potencjale i perspektywach
wzrostu.  Jednocześnie  współpraca  z  Europą  umożliwia  chińskim  przedsiębiorcom
dostęp  do  rynku,  nowych  technologii  i  wykwalifikowanej  siły  roboczej,  a  więc  w
konsekwencji  możliwości  uczenia  się  –  przyjmowania  dobrych  praktyk,  zdobywania
umiejętności kierowniczych i organizacyjnych oraz wiedzy o nowoczesnych systemach
zarządzania  i  technologiach,  które  mogą  zostać  zaadoptowane na rynku krajowym,
przyczyniając się do jego dalszego rozwoju.

Współpraca z europejskimi partnerami pozwala ponadto chińskim inwestorom

poznać  rynek  europejski  –  jego  charakter,  kulturę  biznesową,  zachowania  i  strukturę
organizacyjną  –  niezbędne  do  osiągnięcia  sukcesu  na  rynkach  zagranicznych.  Należy
również  wskazać  na  istotę  sektora  prywatnego  będącego  motorem  zmian
innowacyjnych. Znaczenie  przedsiębiorstw  europejskich  będących  ważnymi
dostawcami  nowych  technologii,  praktyk  biznesowych  i  dobrych  umiejętności

menadżerskich jest bezdyskusyjne. Współpraca europejskich i chińskich inwestorów w
zakresie nowych technologii oraz badań i rozwoju powinna więc być wspierana, w
szczególności zaś w odniesieniu do sektora prywatnego, który okazuje się bardziej
skuteczny w implementacji nowych technologii. Ważne będzie tu rosnące przyciąganie
inwestycji o większych możliwościach w zakresie badań i rozwoju.

Z drugiej strony nie budzi wątpliwości dotychczasowe znaczenie zagranicznych

inwestycji  bezpośrednich  w  transformacji  gospodarki  chińskiej  poprzez  wpływ  na
wielkość eksportu,  zatrudnienie,  transfer  technologii,  reformy  instytucjonalne oraz
integrację w globalne struktury produkcyjne.

Niezależnie od analizowanego źródła danych faktem pozostaje jednak niewielki

udział zarówno chińskich inwestycji zagranicznych w Unii Europejskiej, jak i inwestycji
europejskich  w  Chinach.  Jednocześnie  wyraźne  są  głosy  krytyczne  wobec  chińskich
inwestorów poparte sloganami o wykupowaniu Europy przez Chińczyków, wynikające
raczej  z  istniejących  antagonizmów  bądź  niedostatecznej  wiedzy  o  ich rzeczywistej
wielkości.  Niezwykle  istotny  jest  więc  wiarygodny  monitoring  ze  wsparciem  agend
rządowych oraz konsekwentne przekazywanie opinii publicznej rzetelnych informacji.

Problemem pozostaje brak jednoznacznego stanowiska Europy wobec chińskich

inwestorów, a co za tym idzie brak wypracowanej strategii na poziomie Unii
Europejskiej. Nie udało się ponadto osiągnąć wspólnego porozumienia w sprawie
inwestycji, niecierpiącego zwłoki na poziomie całego unijnego rynku

Poszczególne kraje unijne, w tym Polska, podejmują raczej działania

indywidualne  mające  na  celu  przyciąganie  zagranicznych  inwestorów  z  Chin.
Dodatkowo  wzmocnił  to  kryzys  gospodarczy,  ujawniając  zmianę  nastawienia
poszczególnych  państw  UE  wobec  Chin  i  chińskich  inwestorów,  pogłębiając
jednocześnie rozdźwięk w tym zakresie.

Widać również zależność pomiędzy istniejącymi powiązaniami gospodarczymi, w

tym  europejskimi  inwestycjami  w  Chinach,  a  napływem  inwestycji  chińskich  do  UE.
Wskazuje  to  na  znaczenie  polityki  stymulującej  zagraniczne  inwestycje  bezpośrednie.
Wsparcie dla inwestorów zainteresowanych ekspansją na rynki zagraniczne pociąga za
sobą napływ inwestycji do kraju – innymi słowy promowanie inwestycji europejskich w
Chinach  stymuluje  przyciąganie  chińskich  inwestorów.  Brak  spójnej  polityki  unijnej
implikuje  nadrzędną  rolę  polityki  krajów  członkowskich  w  zakresie  przyciągania
inwestycji zagranicznych.

Działania w kierunku wypracowania wspólnej i spójnej polityki wobec chińskich

inwestycji  na  poziomie  UE,  w  kontekście  zagranicznych  inwestycji,  zarówno
napływających,  jak  i  odpływających,  wraz  z  wytycznymi  dla  agend  poszczególnych
państw  członkowskich  wpłynie  na  wzmocnienie  rynku  unijnego  i  zwiększenie  pozycji
konkurencyjne UE w stosunkach z Chinami.

Nieodzowność spójności odnosi się ponadto do agend i instytucji w ramach

poszczególnych krajów członkowskich, a więc jawi się nagląca potrzeba
skoordynowanego działania. Brak takowego może tylko osłabiać pozycję konkurencyjną
zarówno UE, jak i jej krajów członkowskich w relacjach z Chinami, oraz
zmniejszać atrakcyjność rynku unijnego jako potencjalnej lokalizacji dla zagranicznych
inwestycji.

Nie bez znaczenia dla inwestorów chińskich pozostają trudności wynikające z

kompleksowości i znacznego zróżnicowania rynku unijnego pod względem charakteru
prowadzenia  biznesu,  w  tym  regulacji  prawnych  czy  uwarunkowań  kulturowych.
Pomimo  początkowego  zainteresowania  rynkiem  europejskim  może  to  odstręczać
potencjalnych inwestorów. Jeśli  prognozy  co  do  ekspansji  chińskich  inwestycji
zagranicznych  okażą  się trafione,  inwestorzy  z  Państwa  Środka  będą  potrzebowali
rozeznania  na  europejskim  rynku  i  w  tym  względzie  niezbędna  będzie  pomoc  i
wyspecjalizowane doradztwo.

Nieodzowna jest więc działalność instytucji promujących inwestycje na poziomie

narodowym oraz działania w zakresie stymulowania handlu i inwestycji jako nawzajem
uzupełniających  się.  Kompetentna  działalność  instytucji  otoczenia  rynku  pozwoli
ukierunkować  potencjalnych  inwestorów  oraz  wpłynąć  na  redukcję  kosztów
prowadzenia  działalności  gospodarczej,  w  tym  kosztów  transakcyjnych,  kosztów
badania rynku i pozyskiwania niezbędnych informacji.

Obserwowana intensyfikacja odpływu chińskiego kapitału w formie inwestycji

zagranicznych  to  raczej  początek  długookresowej  ekspansji.  Ważne  więc  jest,  aby
odpowiednio je ukierunkować według potrzeb i korzyści dla europejskiego biznesu, a w
konsekwencji ukazać obszary, w których byłyby największe korzyści dla rynku UE oraz
dla poszczególnych krajów. Odnosi się to w nie mniejszym stopniu do sektora małych i
średnich przedsiębiorstw celem umożliwienia im dostępu do rynku chińskiego. Zwraca
uwagę  struktura  napływu, a w istocie  konieczność  jej  współtworzenia.  Ważnym
wymiarem  działalności  instytucji  zajmujących  się promocją  inwestycji  będzie  więc

kreowanie pożądanych kierunków inwestowania, w pierwszej kolejności zaś określenie
ich  zgodne  z interesem  narodowym  i  dla  dobra  całego  rynku  unijnego.  Powinno  się
precyzyjnie  sformułować  docelowe  kierunki  pożądanych  inwestycji,  a  w  dalszej
kolejności podejmować działania promocyjne przyciągające właśnie takowe. Niezbędna
jest tu rola rządu i wskazanie, w których sektorach chińskie inwestycje są pożądane, a
następnie  opracowanie  precyzyjnej  i  długookresowej  strategii,  z  określeniem  celów
priorytetowych  państwa.  Co  więcej,  istotne  będzie  uściślenie  zdefiniowanych  celów,  a
więc  konieczność  opracowania  szczegółowej  strategii  w  odniesieniu  do  promocji
zagranicznych inwestycji z uwzględnieniem:

-  sektora/branży,
-  konkretnego przedsiębiorstwa,
-  narzędzi promocyjnych,
-  działań do osiągnięcia celu,
-  identyfikacji i wskazania partnerów strategicznych po obu stronach.

Taka sekwencja działań wydaje się istotna w wymiarze europejskim, w tym w

odniesieniu do inwestycji chińskich w Polsce oraz polskich w Chinach. Nie należy jednak
zapominać  o  kluczowym  znaczeniu  rządu  w  relacjach  biznesowych  w  Chinach, w tym
agend  rządowych  zajmujących  się  promocją  inwestycji.  Warto  też  bliżej  się  przyjrzeć
działalności  państwowych  funduszy  majątkowych,  jak  przykładowo  China  Investment
Corporation (CIC) i wykorzystać tę wiedzę do budowania wzajemnych relacji.

Dogłębna analiza danych wskazuje ponadto, że mamy do czynienia nie tyle z

niewielkim  napływem  chińskiego  kapitału  na  rynek  europejski,  ile  ze zdecydowanie
wybiórczym  jego  charakterem.  Odnosi  się  to  zarówno  do  państwowych,  jak  i
prywatnych inwestorów oraz dotyczy kraju lokalizacji inwestycji oraz branży.

Widoczna jest również zmiana kierunków branżowych chińskich zagranicznych

inwestycji w UE od wysokich technologii, infrastruktury i przemysłu ciężkiego po
inwestycje w sektor usług: opiekę zdrowotną, usługi finansowe, media i rozrywkę oraz
inwestycje w infrastrukturę, w tym sektor telekomunikacyjny.

Zwraca uwagę zależność napływu chińskich inwestycji zagranicznych od

wielkości rynku, jego otwartości, a wreszcie od możliwości w zakresie fuzji i przejęć
pożądanych nabytków, w formie technologii, marek czy sieci dystrybucji.

Istotne w przyciąganiu chińskich BIZ będzie podejście zorganizowane, w tym

wykorzystanie dużego rynku wewnętrznego. Polska ma tu możliwość przyciągania

inwestorów,  których rynkiem docelowym  byłyby  kraje  Europy  Środkowo-Wschodniej.
Pomimo spadku napływu zagranicznych inwestycji bezpośrednich, będącego rezultatem
kryzysu gospodarczego, Polska pozostaje liderem w tym względzie w regionie Europy
Środkowo-Wschodniej.  Nie  bez  znaczenia  pozostaje  sytuacja  gospodarcza  Polski,  w
szczególności  wyniki  ekonomiczne  w  czasie  kryzysu  gospodarczego  zwiększające
pozytywny odbiór i atrakcyjność inwestycyjną naszego kraju, również dla Chin.

Z racji coraz większego zaangażowania firm chińskich w działalność badawczo-

rozwojową  w  małym  stopniu  można  się spodziewać  w  krajach  UE,  że  chińskie
inwestycje  będą  stanowiły  źródło  transferu  technologii,  know-how  czy  umiejętności
z zakresie  organizacji  i  zarządzania,  jak  na  przykład  miało  to  miejsce  w  przypadku
zagranicznych inwestycji bezpośrednich z Japonii oraz USA. Deklaracje rządu chińskiego
ewidentnie  wskazują na  pożądane  kierunki  inwestowania,  gdzie  wyraźne  jest  dążenie
Chin do awansu technologicznego, co może im z kolei zapewnić dostęp do europejskich
technologii.  Zwraca  uwagę  wzrost  inwestycji  mniejszościowych,  które  to  gwarantując
nie  wywołują  obaw  czy  antagonizmów.  Chińscy  inwestorzy  będą  zatem  chcieli  w
pierwszej kolejności głównie się uczyć. Istotne jest rozpoznanie potrzeb inwestycyjnych
również w tym zakresie i to może być kluczem zarówno do chińskich inwestycji, jak i do
rynku chińskiego.

Inwestycje chińskie w Europie stwarzają unikatowe możliwości dostępu do

rynku  chińskiego.  Ma  to  szczególne  znaczenie  w  przypadku  inwestycji
mniejszościowych,  które  mogą  stanowić  dużą  szansę  ekspansji  na rynek  chiński  dla
naszych przedsiębiorców nie budząc przy tym obaw o nowy kolonializm.

Należałoby też przeprowadzić rozeznanie na rynku chińskim dotyczące chińskich

marek – dotąd raczej rozpoznawanych w bardzo małym stopniu na rynku europejskim –
czy mogą, i w jakim stopniu stanowić źródło produktów konkurencyjnych dla
europejskich konsumentów.

Biorąc pod uwagę zasadność napływu chińskich inwestycji bezpośrednich na

rynek unijny,  warto  również  poczynić kilka  uwag  co  do  klimatu  inwestycyjnego.
Uzasadniony będzie więc brak dyskryminującego traktowania inwestorów w zależności
od kraju pochodzenia  czy  struktury  własności.  Należy  podjąć  ponadto  działania  w
kierunku  polepszenia  klimatu  inwestycyjnego  w  obszarach  związanych  z inwestorami
zagranicznymi, jak np. podatki. Harmonizacja polityki unijnej będzie również niezbędna
w  tym  zakresie.  Ważne  będą  wreszcie  takie  działania  jak  ułatwienia  w  kwestiach

wizowych czy pozwoleń na pracę. Niezbędne wydaje się też zrewidowanie działalności
istniejących specjalnych stref ekonomicznych – zarówno strefy ekonomiczne, jak i
istniejące powiązania gospodarcze powinny być traktowane jako narzędzia pomocne w
przyciąganiu inwestorów.

Marginalne kontakty z regionem o znacznym potencjale gospodarczym

niewątpliwie  były  zaniedbaniem  polskiej  polityki  zagranicznej.  Dotychczasowa
współpraca nie odzwierciedla potencjału Chin ani nie wykorzystuje możliwości naszej
gospodarki.  Zmiana  zaistniałej  sytuacji  stanowi  wyzwanie  dla  polskich  decydentów,  a
będzie możliwa kosztem dużych nakładów na promocję handlu i inwestycji.

Dla Polski – niepretendującej do miana kluczowego partnera Chin – ważna

wydaje  się  identyfikacja  branż,  w  tym  szczególnie  branż  niszowych  rokujących
wykorzystanie  przewagi  komparatywnej  i  w  konsekwencji  wzrost  współpracy
gospodarczej. W zakresie kierunków branżowych można wskazać możliwości:

- na rynku dóbr konsumpcyjnych nakierowanych na klasę średnią, w szczególności

przemysł (przemysł motoryzacyjny, przemysł AGD, przemysł przetwórczo-
spożywczy),

−  na rynku dóbr luksusowych (przemysł lotniczy i jachtowy),
−  na rynku energii, zwłaszcza energii odnawialnej,
−  z zakresie współpracy naukowo-technicznej i działalności badawczo-rozwojowej.

Wśród potencjalnych obszarów współpracy należy zwrócić uwagę na ochronę

środowiska  oraz  wdrażanie  koncepcji  trwałego  rozwoju,  energię  odnawialną  oraz
zmiany klimatu – aspekty, które w coraz większym stopniu dostrzegają Chiny. Zwiększy
to zapotrzebowanie na towary i usługi w tym zakresie. Wydaje się, że można ponadto
wykorzystać  szansę  w  przetwórstwie,  szczególnie  w  sektorze  rolno-spożywczym,
uwzględniając  rosnący  potencjał  ludnościowy  regionu.  Możliwości  kooperacji  kreuje
rozwój  sektora  usług,  w  tym  opieki  społecznej,  transportu  i  turystyki  oraz  branża
meblarska. Stymulacji i kompleksowego podejścia wymaga współpraca gospodarcza we
wszystkich wymiarach od handlu, poprzez rozwój współpracy inwestycyjno-kapitałowej
i naukowo-badawczej.

Powinno się ponadto podjąć działania na rzecz wypracowania ram

instytucjonalnych współpracy z Chinami zarówno w ramach Unii Europejskiej, jak i w
kontekście całego regionu Azji i Pacyfiku, w wymiarze stosunków bilateralnych oraz
wielostronnych z uwzględnieniem Dialogu ASEAN+3, ASEM czy kooperacji z

instytucjami  regionalnymi, jak  Azjatycki Bank Rozwoju.  Wreszcie  niezbędne  będzie
ujednolicanie powiązań instytucjonalnych i celów polskiej polityki zagranicznej wobec
Chin,  tak  aby  nie  były  one  sprzeczne  z  celami  UE,  oraz dalsze  pogłębianie  polityki
spójności.

8. Uwagi końcowe

Obserwowana  intensyfikacja  odpływu  chińskiego  kapitału  w  formie  zagranicznych
inwestycji  bezpośrednich  pomimo  obecnie  stosunkowo  niewielkiej  ich  wartości
skumulowanej budzi duże zainteresowanie. Biorąc pod uwagę światowe prognozy oraz
konieczność  dywersyfikacji  rosnących  chińskich  rezerw  walutowych  przekraczających
wartość 3,28 tryliona USD, można się spodziewać, że to raczej początek długookresowej
ekspansji. Ważne będą więc przyszłe strumienie przepływów i niezbędne wydaje się ich
ukierunkowanie  na  potrzeby  i  korzyści  rynku  europejskiego.  Chińskie  inwestycje
bezpośrednie  są  pożądane  zarówno  na rynku unijnym, jak i w Polsce.  Tak  samo  jak
liczba chińskich inwestycji zagranicznych istotna jest także ich jakość, a więc struktura
branżowa napływu. Niezbędne więc będzie sformułowanie precyzyjnej i kompleksowej
strategii  o  charakterze  długookresowym  w  kontekście  przyciągania  chińskich
zagranicznych  inwestycji,  tak  aby  napływające  inwestycje  były  pożądane  z  punktu
widzenia  interesu  narodowego  Polski,  poszczególnych  krajów  UE  i  całego  rynku
unijnego.  Skoordynowane  podejście  i  spójna  polityka  unijna  w  kontekście  inwestycji
oraz  współpraca  agend  publicznych  i  prywatnych  na  poziomie  narodowym  będzie
wyznacznikiem  efektywności  i  determinantą  atrakcyjności  inwestycyjnej  i  przewagi
konkurencyjnej rynku unijnego.

Jednocześnie przed chińską gospodarką kolejnej dekady stoją duże wyzwania,

których  przezwyciężenie  będzie  decydowało  o  awansie  cywilizacyjnym,  uniknięciu
pułapki  średnich  dochodów  i  zmianie  modelu  rozwojowego.  Cele  te  nie  mogą  być
osiągnięte  bez  równego  dostępu  do  rynków,  dalszego  otwarcia  i  większej  integracji  z
gospodarką  światową.  W  związku  z  tym  zarówno  inwestowanie  za  granicą,  jak  i
przyjęcie  otwartego  systemu  finansowego,  z elastycznym systemem walutowym oraz
silnym wsparciem instytucjonalnym, mają kluczowe znaczenie dla transformacji Chin w
kierunku gospodarki o wysokich dochodach. Nie mniej istotne i niełatwe będą reformy
w sferze społecznej – edukacji, służbie zdrowia czy systemie opieki społecznej. Rosnące

koszty,  starzejące  się  społeczeństwo  oraz  coraz  większa  potrzeba  ludzi  do  wyrażania
własnych poglądów nie będą w tej mierze ułatwieniem. Zarówno Unia Europejska, jak i
Polska  oczekują  pogłębiania  współpracy  na zasadach  równości,  wzajemności  i
obopólnych korzyści.

BIBLIOGRAFIA

EUCCC (2012a), European Business in China, Business Confidence Survey 2012, European Union

Chamber of Commerce in China.

EUCCC (2012b), European Business in China Position Paper 2012/2013, European Union

Chamber of Commerce in China.

European Commission (2012), Trade and Investment Barriers Report 2012, Brussels.

Eurostat (2011), External and intra EU trade, A Statistical Yearbook, Data 1958-2010, European

Commission, Luxemburg.

Eurostat (2012), Eurostat Database.

Grant Ch., Barysch K. (2008), Can Europe and China Shape a New World Order? Centre for

European Reform, London, May.

GUS (2010), Rocznik statystyczny handlu zagranicznego 2010, GUS, Warszawa 2010.

GUS (2011), Rocznik statystyczny handlu zagranicznego 2011, GUS, Warszawa 2011.

Hanemann T., Rosen D.H. (2012), China Invests in Europe. Patterns, Impacts and Policy

Implications, Rhodium Group, June.
Nawrot K.A. (2012), 中国正处在十字路口中国, in: 环球亚洲杂志, 2012年11-12月刊总第28期.
NBP (2004), Zagraniczne inwestycje bezpośrednie w Polsce w 2003 roku, NBP, Warszawa,

Grudzień 2004.

NBP (2009), Zagraniczne inwestycje bezpośrednie w Polsce w 2007 roku, NBP, Warszawa,

Styczeń 2009.

NBP (2010), Zagraniczne inwestycje bezpośrednie w Polsce w 2008 roku, NBP, Warszawa,

Grudzień 2010.

NBP (2011), Zagraniczne inwestycje bezpośrednie w Polsce – 2010, NBP, www.nbp.pl.

NBP (2012), Zagraniczne Inwestycje bezpośrednie w Polsce – 2011, NBP, www.nbp.pl.

NBS, MOFCOM, SAFE (2010), 2009 Statistical Bulletin of China’s Outward Foreign Direct

Investment (dane National Bureau of Statistics of China, Chinese Ministry of Commerce of China

oraz State Administration of Foreign Exchange, oficjalna strona MOFCOM).

NBS, MOFCOM, SAFE (2011), 2010 Statistical Bulletin of China’s Outward Foreign Direct

Investment (dane National Bureau of Statistics of China, Chinese Ministry of Commerce of China

oraz State Administration of Foreign Exchange, oficjalna strona MOFCOM).

UNDP (2011), Human Development Report 2011: Stability and Equity: A Better Future for All,

New York.

UNCTAD (2012), World Investment Report 2012: Towards a New Generation of Investment

Policies, Geneva.

UNCTAD Stat (2012), www.unctad.org

WDR (2011), World Development Report 2012: Gender Equality and Development, The World

Bank, New York.

WTO (2011), International Trade Statistics 2010, Geneva.

WTO (2012), International Trade Statistics 2011, Geneva.