___________________________________________________________________________                

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 
 
 
 

MINISTERSTWO  EDUKACJI 

NARODOWEJ 

 

 

 
 

Wiesław Braciak 
 
 

 

 
 

Diagnozowanie i korygowanie wad refrakcji 
322[16].Z4.02   

 

 

 
 

 

 
 

 

Poradnik dla ucznia 
 
 
 
 
 
 
 

 

 

Wydawca 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy 
Radom 2007 

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

1

Recenzenci: 
dr n. med. Marian Rojek 
dr n. med. Dorota Pałenga-Pydyn 
 
 
 
 
 
Opracowanie redakcyjne:  
mgr inŜ. ElŜbieta Jarosz 

  

 
 
Konsultacja: 
mgr Małgorzata Sienna  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Poradnik  stanowi  obudowę  dydaktyczną  programu  jednostki  modułowej  322[16].Z4.02, 
„Diagnozowanie i korygowanie wad refrakcji”, zawartego w programie nauczania dla zawodu 
technik optyk. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Wydawca 

Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy, Radom  2007

 

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

2

SPIS  TREŚCI 

 
1.

 

Wprowadzenie 

3 

2.

 

Wymagania wstępne 

4 

3.

 

Cele kształcenia 

5 

4.

 

Materiał nauczania 

6 

4.1.  Wady refrakcji  

6 

4.1.1.  Materiał nauczania  

6 

4.1.2.  Pytania sprawdzające 

13 

4.1.3.  Ćwiczenia 

13 

4.1.4.  Sprawdzian postępów 

15 

4.2.  Subiektywne i obiektywne badanie refrakcji   

16 

4.2.1.  Materiał nauczania 

16 

4.2.2.  Pytania sprawdzające 

23 

4.2.3.  Ćwiczenia 

23 

4.2.4.  Sprawdzian postępów 

25 

4.3.  Równowaga mięśniowa – heteroforie, zezy (forie, tropie) 

26 

4.3.1.  Materiał nauczania  

26 

4.3.2.  Pytania sprawdzające 

29 

4.3.3.  Ćwiczenia 

29 

4.3.4.  Sprawdzian postępów 

31 

5.

 

Sprawdzian osiągnięć  

32 

6.

 

Literatura  

37 

 
 
 

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

3

1.

 

WPROWADZENIE

 

 

Poradnik  pomoŜe  Ci  w  przyswojeniu  wiedzy  o  wadach  refrakcji,  metodach  ich  badania  

i wyrównywania.  

Poradnik zawiera: 

–

 

wymagania  wstępne,  czyli  wykaz  niezbędnych  umiejętności,  które    powinieneś  mieć  juŜ 
opanowane, abyś bez problemów mógł korzystać z poradnika,  

–

 

cele  kształcenia,  czyli  wykaz  umiejętności  jakie  ukształtujesz  podczas  pracy  
z poradnikiem, 

–

 

materiał nauczania niezbędny do opanowania treści jednostki modułowej,  

–

 

zestaw pytań, które pomogą Ci sprawdzić czy opanowałeś juŜ określane treści, 

–

 

ć

wiczenia,  które  pomogą  Ci  zweryfikować  wiadomości  teoretyczne  oraz  ukształtują 

umiejętności praktyczne, 

–

 

sprawdzian postępów, 

–

 

sprawdzian osiągnięć, czyli zestaw zadań testowych sprawdzających poziom opanowania 
materiału całej jednostki modułowej.  

 

  

 

Schemat układu jednostek modułowych  

 
 

322[16].Z4 

Optyka okulistyczna 

322[16].Z4.01 

Diagnozowanie 

chorób oczu, ich 

leczenie i profilaktyka 

322[16].Z4.02 

Diagnozowanie  

i korygowanie wad 

refrakcji 

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

4

2. WYMAGANIA  WSTĘPNE 

 

Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć: 

–

 

korzystać z róŜnych źródeł informacji, 

–

 

posługiwać się materiałem nauczania zaczerpniętym z literatury,  

–

 

obsługiwać komputer, 

–

 

analizować treści zadania, dobierać metody i plan rozwiązania, 

–

 

interpretować prawa optyki, 

–

 

stosować terminologię dotyczącą zjawisk optycznych, 

–

 

współpracować w grupie, 

–

 

dokonywać oceny swoich umiejętności, 

–

 

analizować budowę narządu wzroku, 

–

 

rozróŜniać stopnie widzenia obuocznego, 

–

 

rozpoznać oko miarowe i niemiarowe, 

–

 

określić przyczynę starczowzroczności.    
 
 

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

5

3. CELE  KSZTAŁCENIA 

 

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć: 

−

 

określić, zapisać i zinterpretować ostrość wzroku, 

−

 

scharakteryzować załoŜenia budowy optotypów, 

−

 

scharakteryzować testy do badania ostrości wzroku u dzieci, 

−

 

wyjaśnić wpływ szerokości źrenicy na ostrość wzroku, 

−

 

wyjaśnić budowę i działanie autorefraktometru, 

−

 

określić obiektywne metody badania refrakcji, 

−

 

dobrać korekcję sferyczną do dali, 

−

 

dobrać korekcję cylindryczną do dali, 

−

 

dobrać korekcję do bliŜy w starczowzroczności, 

−

 

wykonać korekcję róŜnowzroczności, 

−

 

wykonać testy równowagi obuocznej refrakcyjnej, 

−

 

wykonać testy równowagi obuocznej mięśniowej, 

−

 

określić sposoby zapisu korekcji wad refrakcji.   

 

 

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

6

4. MATERIAŁ  NAUCZANIA 

 

4.1. Wady refrakcji

 

 

4.1.1. Materiał nauczania 

 

Mimo prawidłowego tj wolnego od objawów chorobowych stanu układu optycznego oka 

i narządu odbiorczego czynność oka moŜe być upośledzona wskutek niewyraźnego tworzenia 
się  obrazów  na  siatkówce.  ZaleŜy  to  od  nieprawidłowego  stosunku  układu  załamującego  
i  długości  gałki  ocznej,  czyli  od  wad  refrakcji.  Układ  optyczny  oka  tworzą:  rogówka,  ciecz 
wodnista  komory  przedniej,  soczewka  i  ciało  szkliste.  Tęczówka  (przesłona  aperturowa)  ze 
ź

renicą  reguluje  ilość  światła  wpadające  do  oka.  Rzeczywisty  obraz  obserwowanego 

przedmiotu powstaje na siatkówce. Dla potrzeb optyki okularowej konieczna jest znajomość 
parametrów optycznych oka jako całości jak i jego poszczególnych części. Jest to trudne, bo 
jest  to  złoŜony  układ  optyczny  o  regulowanej  aperturze  i  zmiennej  mocy  optycznej. 
Powszechnie  operuje  się  modelem  oka  standardowego  zaproponowanego  przez  Gullstranda. 
Wymiary  geometryczne  oka  i  współczynniki  załamania  środowisk  są  danymi  przeciętnymi 
jakie  uzyskano  z  pomiarów  wielu  oczu.  Oko  jako  całość  składa  się  z  rogówki  i  soczewki 
pomiędzy,  którymi  w  odległości  3,04  mm  od  pierwszej  powierzchni  rogówki  umieszczona 
jest tęczówka ze źrenicą pełniącą rolę przesłony aperturowej. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Tabela 1 [6, s. 60] 

 

 
Przedstawiony  model  oka  wg  Gullstranda  jest  złoŜony,  w  niektórych  sytuacjach  moŜna 

posłuŜyć  się  modelem  Listinga.  Przyjmuje  się  w  nim,  Ŝe  przedmiot  i  obraz  znajdują  się  
w  środowiskach  o  innych  współczynnikach  załamania,  dlatego  ogniskowe  przedmiotowa  
i  obrazowa  mają  róŜne  wartości.  Oko  przyrównuje  się  do  jednej  powierzchni.  Ognisko 
obrazowe  leŜy  na  siatkówce,  oba  punkty  główne  na  powierzchni  załamującej,  punkty 
węzłowe wewnątrz gałki ocznej. 

 
 

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

7

 

Tabela 2  [6, s. 61] 

 

 

 

 

Na początku tego rozdziału są podane podstawowe pojęcia związane z refrakcją gałki ocznej. 
 
Dioptria 

Jednostka  mocy  (refrakcji,  załamania)  układu  optycznego  oka.  Soczewka  ma  moc  

1  dioptrii,  gdy  promienie  biegnące  równolegle  do  swej  osi  optycznej  skupia  w  ognisku 
obrazowym znajdującym się w odległości 1 metra.  
 
Układ optyczny oka 

Całkowita  moc  układu  optycznego  oka  nie  akomodującego  wynosi  średnio  +62  Dsph,  

z czego na rogówkę przypada +43 Dsph, a na soczewkę +19 Dsph. 

Ognisko  główne  –  punkt  w  którym  skupiają  się  promienie  równoległe  do  osi  optycznej 

po załamaniu przez ośrodki łamiące układu.  

Punkty główne – punkty połoŜone na osi optycznej, od których rozpoczynają się pomiary 

wszystkich  odcinków  odnoszących  się  do  danego  układu  optycznego.  Oba  punkty  główne 
przedmiotowy i obrazowy leŜą wewnątrz oka, ale blisko rogówki.   

Płaszczyzny główne – przechodzą przez punkty główne prostopadle do osi optycznej. 
Punkty  węzłowe  –  punkty  leŜące  na  osi  optycznej  mające  tę  właściwość,  Ŝe  promienie 

przechodzące  przez  nie,  nie  ulegają  załamaniu  a  jedynie  nieznacznemu  równoległemu 
przesunięciu. Punkty węzłowe w oku leŜą bliŜej środka gałki ocznej, blisko środka krzywizny 
zewnętrznej powierzchni rogówki. 

 

Punkt dali wzrokowej 

Punkt  dali  wzrokowej  to  najdalej  od  oka  połoŜony  punkt  z  którego  wychodzące 

promienie  po  załamaniu  przez  układ  optyczny  oka  zostają  zebrane  na  siatkówce  tworząc 
obraz tego punktu. Jest on widziany wyraźnie bez akomodacji.  
 
Punkt bliŜy wzrokowej 

Punkt  bliŜy  wzrokowej  to  najbliŜej  połoŜony  punkt,  widziany  jest  on  wyraźnie,  

przy największym napięciu akomodacji. 
 
Głębia akomodacji 

Głębia akomodacji to odległość między punktem dali i bliŜy wzrokowej. 

 
Szerokość akomodacji 

Szerokość  akomodacji  to  róŜnica  między  mocą  optyczną  oka  nastawionego  na  punkt 

bliŜy i dali wzrokowej; moŜna ją obliczyć znając punkt dali i bliŜy wzrokowej.  

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

8

RóŜnowzroczność  

RóŜnowzroczność to róŜnica refrakcji między jednym, a drugim okiem. 

 
Głębia ostrości 

Głębia ostrości to zakres odległości, w którym przedmioty są widziane ostro bez zmiany 

akomodacji. 
 
Miarowość i niemiarowość oka (Emmetropia, Ametropia) 

Miarowość  w  okulistyce  to  stan,  w  którym  równoległa  wiązka  światła  po  przejściu  

i  załamaniu  przez  układ  optyczny  oka  bez  udziału  akomodacji  jest  skupiona  na  siatkówce. 
Inaczej mówiąc jest to prawidłowy stosunek siły łamiącej układu optycznego oka do długości 
gałki ocznej.  

Oko miarowe ma punkt dali w nieskończoności.  

 

 

Rys. 1. Oko miarowe  (H – płaszczyzna główna, F’ – ognisko obrazowe oka, f – ogniskowa) [5, s. 33]  

 
Przeciwieństwem  miarowości  jest  niemiarowość.  Przyczyną  niemiarowości  są  wady 

refrakcji: nadwzroczność, krótkowzroczność i niezborność. 

Miarą  niemiarowości  oka  jest  ilość  dioptrii,  o  którą  trzeba  zmienić  moc  optyczną  oka 

niemiarowego, aby stało się miarowe. Miarą niemiarowości jest więc refrakcja oka.  

 

Nadwzroczność (Hypermetropia) 
 

Nadwzroczność (dalekowzroczność) wynika ze zbyt małej mocy układu optycznego oka 

nieakomodującego w stosunku do długości gałki ocznej.  

Nieskorygowane  oko  nadwzroczne  moŜe  tworzyć  ostre  obrazy  obiektów  połoŜonych  

w przestrzeni pod warunkiem ciągłego korzystania z akomodacji.  

 

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

9

 

 

Rys. 2.  Oko nadwzroczne, korekcja nadwzroczności [Świat Okularów nr 6(46)/05, s. 48] 

 
 
 

Podział nadwzroczności: 

1.

 

Kliniczny 
Nadwzroczność fizjologiczna wynikająca ze złego stosunku siły łamiącej oka do długości 
gałki  ocznej  i  moŜe  to  być  nadwzroczność  osiowa  gdy  układ  optyczny  oka  jest 
prawidłowy,  ale  gałka  oczna  krótsza  lub  nadwzroczność  refrakcyjna  gdy  długość  gałki 
ocznej jest prawidłowa, ale układ załamujący zbyt słaby.  
a)

 

nadwzroczność  patologiczna  spowodowana  wrodzonymi  anomaliami  anatomicznymi 
gałki ocznej lub rozwijającymi się w wyniku choroby lub urazu, 

b)

 

nadwzroczność funkcjonalna spowodowana poraŜeniem aparatu akomodacyjnego.  

2.

 

Podział ze względu na wielkość wady 
a)

 

nadwzroczność niska do +2,0 Dsph, 

b)

 

nadwzroczność umiarkowana  od +2,25 do +5,0 Dsph, 

c)

 

nadwzroczność wysoka powyŜej +5,0 Dsph.  

3.

 

Podział ze względu na moŜliwości wyrównania wady akomodacją 
a)

 

nadwzroczność  ukryta  –  moŜe  być  wyrównana  działaniem  akomodacji;  z  wiekiem 
stopniowo przechodzi w jawną, 

b)

 

nadwzroczność absolutna – nie moŜe być wyrównana akomodacją, 

c)

 

nadwzroczność całkowita będąca sumą absolutnej i ukrytej nadwzroczności.  

 

Nadwzroczność starcza jest wynikiem zmniejszenia współczynnika załamania ośrodków 

optycznych szczególnie rogówki i ciała szklistego. Powoduje to zwiększenie mocy soczewek 
do  bliŜy  i  do  dali.  Ten  stan  nie  naleŜy  mylić  ze  starczowzrocznością  to  jest  zachodzącą  
z wiekiem utratą zdolności akomodacji. 

Punkt dali w oku nadwzrocznym leŜy za okiem tzn., Ŝe promienie równoległe wpadające 

do oka skupiają się nie na siatkówce lecz za nią.  
 

Nadwzroczność korygujemy soczewkami skupiającymi oznaczonymi znakiem +. 

 

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

10 

Krótkowzroczność (Myopia) 

Krótkowzroczność  występuje  w  oku,  w  którym  promienie  równoległe  po  załamaniu 

ogniskują się przed siatkówką. Po przejściu przez ognisko promienie o kierunku rozbieŜnym 
utworzą na siatkówce nie obraz punktu, ale krąŜek rozproszenia.  

 

 

 

Rys. 3. Oko krótkowzroczne: a) nieakomodujące, b) nieakomodujące patrzące na punkt dali,  

c) akomodujące na punkt bliŜy (Pr – punkt dali, Pp – punkt bliŜy, F – ognisko)  [6, s. 99] 

 
Krótkowzroczność dzielimy na: 

1.

 

Klinicznie 
a)

 

krótkowzroczność  osiową,  gdy  oś  gałki  jest  zbyt  długa,  a  układ  załamujący  oka 
prawidłowy, 

b)

 

krótkowzroczność  refrakcyjną,  gdy  układ  optyczny  oka  jest  zbyt  silnie  załamujący,  
a  długość  gałki  ocznej  prawidłowa.  Występuje  ona    przypadkach  nadmiernie 
wypukłej  rogówki  lub  soczewki,  w  skurczu  akomodacji,  wzroście  współczynnika 
załamywania światła przez soczewkę, najczęściej spowodowanym rozwojem zaćmy.  

2.

 

Ze względu na wielkość wady 
a)

 

krótkowzroczność  niska  do  –3,0  Dsph  –  pojawia  się  około  10  roku  Ŝycia  i  narasta  
w okresie dojrzewania, najczęściej stabilizuje się około 20 roku Ŝycia, 

b)

 

krótkowzroczność  średnia  od  –3,25  Dsph  do  –7,0  Dsph;  zaczyna  się  zwykle 
wcześnie, 

c)

 

krótkowzroczność  wysoka  –  powyŜej  –7,0  Dsph;  pojawia  się  we  wczesnym 
dzieciństwie,  ma  charakter  postępujący  i  zwyrodnieniowy  doprowadzając  do 
trwałego  obniŜenia  ostrości  wzroku.  Jej  istota  polega  na  genetycznie 
uwarunkowanym  pierwotnym  zaniku  naczyniówki,  patologicznym  ścieczeniu 
twardówki  
i    rozciągnięciu  osi  gałki  ocznej.  W  wyniku  wydłuŜenia  się  osi  gałki  oka  powstaje 
duŜego  stopnia  krótkowzroczność  osiowa  wtórna  do  procesu  zwyrodnieniowego 
wszystkich  powłok  gałki  ocznej.  Dno  oka  w  wysokiej  krótkowzroczności 
charakteryzuje  się  występowaniem  stoŜka  krótkowzrocznego  otaczającego  tarczę 
nerwu  wzrokowego.  Siatkówka  jest  ścieńczała  ze  zwęŜonymi  naczyniami, 
prześwitują  równieŜ  naczynia  naczyniówki.  Rozległe  zmiany  zanikowe  obejmują 
cały  tylny  biegun  gałki,  niekiedy  tworzy  się  tylny  garbiak.  Niedokrwienie  moŜe 
powodować  nowotwórstwo  naczyniowe  tworząc  podsiatkówkowe  błony  oraz 

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

11 

wylewy  krwi.  Zwyrodnienie  siatkówki  na  obwodzie  oraz  zmiany  degeneracyjne 
usposabiają do odwarstwienia siatkówki. 

 

Punkt dali u krótkowidza leŜy w określonej odległości od oka. Odległość ta jest zaleŜna 

od  stopnia  krótkowzroczności  i  na  taką  odległość  oko  krótkowzroczne  widzi  dobrze  bez 
akomodacji.  Podczas  akomodacji  ostre  widzenie  przesuwa  się  do  punktu  bliŜy,  który  leŜy 
bliŜej niŜ w oku normalnowzrocznym.   
Krótkowzroczność  pozorna  (pseudomyopia)  jest  to  stan  gdy  stały  wysiłek  mięśnia 
rzęskowego  powoduje  skurcz  akomodacyjny  doprowadzając  do  tego,  Ŝe  oko  miarowe  lub 
nadwzroczne staje się czynnościowo krótkowzroczne. 
Krótkowzrocznośc korygujemy soczewkami rozpraszającymi oznaczonymi znakiem – 
 
Niezborność (Astigmatismus) 

Niezborność  to  stan,  w  którym  promienie  światła  są  załamywane  w  róŜny  sposób  przez 

róŜne  płaszczyzny  łamiące  oka  i  promienie  światła  skupione  są  w  róŜnej  odległości  
od siatkówki. Obraz punktu na siatkówce jest niepunktowy „rozmyty”. 

 
 

 

 

Rys. 4. Bieg promieni w oku niezbornym [5, s. 30]  

 

Podział niezborności: 

1.

 

Ze względu na regularność załamania światła 
a)

 

regularna,  gdzie  róŜne  siły  łamiące  w  róŜnych  płaszczyznach  moŜna  zredukować  
do dwóch głównych płaszczyzn prostopadłych do siebie, 

b)

 

nieregularna 

spowodowana 

nieregularnością 

krzywizn 

łamiących 

rogówki  

lub soczewki np. w stoŜku rogówki. 

2.

 

Ze względu na połoŜenie ognisk w przekrojach głównych 
a)

 

krótkowzroczna, 

b)

 

nadwzroczna, 

c)

 

mieszana (krótkowzroczno-nadzwroczna).  

3.

 

Ze względu na stosunek mocy głównych płaszczyzn 
a)

 

prosta (zgodna z regułą)– płaszczyzna pionowa ma większą moc łamiącą niŜ pozioma, 

b)

 

odwrotna  (przeciwna  regule)–  płaszczyzna  pozioma  ma  większą  moc  łamiącą  niŜ 
pionowa, 

c)

 

skośna – płaszczyzny główne nie leŜą w osiach 90°–180°. 

4.

 

Ze względu na wartość refrakcji głównych płaszczyzn 
a)

 

niezłoŜona – w jednej z płaszczyzn oko jest miarowe, 

b)

 

złoŜona – oko jest niemiarowe w obu płaszczyznach.  

5.

 

Ze względu na lokalizację 

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

12 

a)

 

rogówkowa – niesferyczna powierzchnia rogówki, 

b)

 

soczewkowa – niesferyczna powierzchnia soczewki, 

c)

 

rogówkowo-soczewkowa, 

d)

 

inna spowodowana np. deformacją tylnego bieguna gałki ocznej.  

Niemal u kaŜdego człowieka istnieje tzw. niezborność fizjologiczna wynosząca 0,5 Dsph. 

Objawy: 

−

 

niezaleŜnie od wieku zamglone widzenie do dali i bliŜy, 

−

 

pionowe linie mogą być wyraźniejsze niŜ poziome lub odwrotnie, 

−

 

mruŜenie oczu celem lepszego widzenia, 

−

 

czołowe bóle głowy.   

 

Niezborność  niezłoŜoną  korygujemy  szkłami  cylindrycznymi,  które  w  płaszczyźnie 

jednego  południka  są  optycznie  obojętne  (oś  cylindra),  w  południku  prostopadłym  do  niego 
załamują  promienie  najsilniej.  Niezborność  złoŜoną  i  mieszaną  korygujemy  łącząc  korekcję 
sferyczną z cylindryczną. 

 

Starczowzroczność (Presbyopia) 

Starczowzroczność jest to zachodząca z wiekiem utrata zdolności akomodacji przez ciało 

rzęskowe  i  soczewkę  na  skutek  stopniowego  zmniejszania  się  jej  elastyczności.  Wskutek 
normalnych  procesów  fizjologicznych  soczewka  starzeje  się.  Nowe  warstwy  włókien 
soczewkowych  spychają  ku  środkowi  stare.  Powstaje  twarde  zbite  jądro  i  soczewka  traci 
elastyczność, takŜe mięśnie ciała rzęskowego i więzadła Zinna tracą tę cechę. W wyniku tych 
procesów zmniejsza się amplituda akomodacji.  UniemoŜliwia obserwację blisko połoŜonych 
przedmiotów  bez  odczuwania  dyskomfortu.  Zaczyna  się  gdy  amplituda  akomodacji  zmaleje 
do  wartości  4–5  dptr.  Wtedy  odległość  punktu  bliŜy  oka  miarowego  lub  skorygowanego 
wynosi 0,2–0,25 m. 

Amplituda akomodacji  
A = 1/SD – 1/SB 
SB – odległość punktu bliskiego od oka 
SD – odległość punktu dalekiego od oka 

 
 

                                                

Tabela 3.  

 

 
Z  tabeli  wynika,  Ŝe  osoba  20-letnia  mająca  szerokość  akomodacji  10,0  Dsph  moŜe 

widzieć  przedmioty  nawet  z  odległości  10  cm,  gdy  osoba  50-letnia  moŜe  czytać  dopiero  
z  odległości  50  cm.  Dlatego  ludzie  powyŜej  40  lat  zmuszeni  są  uzupełnić  swój  niedobór 
akomodacji przez noszenie soczewek okularowych skupiających.  

 
 
 

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

13 

                                            Tabela 4  

 

 
Tej wartości szkła pozwolą na normalną pracę wzrokową z odległości 35 cm.  
Są  to  wartości  orientacyjne,  gdyŜ  wielkość  szkieł  zaleŜy  od  odległości,  z  której 

wykonywana jest praca. 

 
Anizometropią nazywamy stan, w którym jedno oko ma inną refrakcję niŜ drugie.  
Anizeikonia  to  stan,  w  którym  obrazy  siatkówkowe  powstające  w  oczach  przy 

fiksowaniu  danego  przedmiotu  mają  róŜną  wielkość  lub  kształt.  Przyczyną  anizeikonii  jest 
najczęściej  anizometropia  tj.  róŜna  refrakcja  obu  oczu  lub  przy  jednakowej  refrakcji  róŜna 
budowa anatomiczna oczu.  
Anizometropia  i  związana  z  nią  anizeikonia  stanowią  przeszkodę  dla  fuzji.  Przy  większej 
anizometropii wiedzenie obuoczne jest niemoŜliwe. 

 
4.1.2. Pytania sprawdzające 

 

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń. 

1.

 

Jak zdefiniujesz pojęcie jednej dioptrii? 

2.

 

Jakie elementy tworzą układ optyczny oka? 

3.

 

Co to jest oko miarowe? 

4.

 

Kiedy mówimy o nadwzroczności ukrytej? 

5.

 

Co to jest nadwzroczność starcza? 

6.

 

Jak podzielisz krótkowzroczność? 

7.

 

Gdzie znajduje się punkt dali u krótkowidza? 

8.

 

Jakie znasz objawy niezborności? 

9.

 

Kiedy mówimy o niezborności mieszanej? 

10.

 

Jaka jest przyczyna starczowzroczności? 

 

4.1.3.

 

Ćwiczenia 

 
Ćwiczenie 1 

Oblicz moc soczewki do bliŜy osobie 40-letniej z krótkowzrocznością -4,0 Dsph.  

 

 

Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś: 

1)

 

zmierzyć i obliczyć punkt dali wzrokowej, 

2)

 

zmierzyć i obliczyć punkt bliŜy wzrokowej, 

3)

 

zmierzyć i obliczyć głębię ostrości, 

4)

 

odszukać wzór na amplitudę akomodacji, 

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

14 

5)

 

zademonstrować ćwiczenie grupie, 

6)

 

zapisać i zinterpretować wyniki, 

7)

 

zaproponować dyskusję.  

 

WyposaŜenie stanowiska pracy: 

−

 

linijka, 

−

 

przedmiot fiksacji, 

−

 

poradnik dla ucznia, 

−

 

notatnik, 

−

 

długopis. 

 
Ćwiczenie 2 

Oblicz refrakcję oka krótkowzrocznego, którego punkt dali wzrokowej leŜy w odległości 

20 cm.  
 

Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś: 

1)

 

zapoznać  się  z  materiałem  nauczania  dotyczącym  pojęcia  refrakcji  i  punktu  dali 
wzrokowej, 

2)

 

odszukać i zinterpretować wzór na obliczenie refrakcji, 

3)

 

wykonać obliczenia, 

4)

 

zapisać wynik i dokonać jego analizy, 

5)

 

zaproponować dyskusję.  

 

WyposaŜenie stanowiska pracy: 

−

 

notatnik, 

−

 

długopis.  

 
Ćwiczenie 3 

Oblicz amplitudę akomodacji osobie krótkowzrocznej  –6,0 Dsph.  
 
Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Aby wykonać ćwiczenie powinieneś: 

1)

 

odszukać wzór na amplitudę akomodacji,  

2)

 

określić punkt bliŜy, 

3)

 

wykonać obliczenie, 

4)

 

zapisać wynik, 

5)

 

sformułować wnioski.  

 

WyposaŜenie stanowiska pracy: 

−

 

linijka, 

−

 

przedmiot fiksacji, 

−

 

notatnik, 

−

 

długopis. 

 
 
 
 

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

15 

Ćwiczenie 4 

Przedstaw  połoŜenie  linii  ogniskowych  i  krąŜka  najmniejszego  rozproszenia  

we wszystkich rodzajach niezborności.  

 

Sposób wykonania ćwiczenia

 

 

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś: 

1)

 

zapoznać się z materiałem nauczania dotyczącym niezborności, 

2)

 

wykonać  wykresy  biegu  promieni  i  tworzenia  się  ogniska  w  róŜnych  rodzajach 
niezborności, 

3)

 

sformułować wnioski. 

 

WyposaŜenie stanowiska pracy: 

−

 

papier formatu A4,  

−

 

foliogramy z biegiem promieni w oku niezbornym. 

 
Ćwiczenie 5 

Oblicz refrakcję oka, którego punkt dali wzrokowej leŜy 50 cm za okiem.   
 
Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Aby wykonać ćwiczenie powinieneś: 

1)

 

zapoznać się z materiałem nauczania dotyczącym refrakcji i punktu dali wzrokowej, 

2)

 

odszukać wzór na obliczenie refrakcji, 

3)

 

wykonać obliczenie, 

4)

 

zapisać wynik. 

 

WyposaŜenie stanowiska pracy: 

−

 

wykresy biegu promieni w oku,  

−

 

foliogramy z wzorem na obliczenie refrakcji. 

 
 

4.1.4. Sprawdzian postępów 

 
Czy potrafisz: 

Tak 

Nie 

1)

 

obliczyć moc soczewki? 

 

 

2)

 

obliczyć refrakcję oka krótkowzrocznego? 

 

 

3)

 

obliczyć szerokość (amplitudę akomodacji)? 

 

 

4)

 

obliczyć punkt bliŜy wzrokowej? 

 

 

5)

 

obliczyć refrakcję oka nadwzrocznego? 

 

 

 

 
 
 
 
 
 
 

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

16 

4.2. Subiektywne i obiektywne badanie refrakcji

 

 

4.2.1. Materiał nauczania 

 

Widzenie  jest  złoŜonym  procesem  psychofizycznym,  w  którym  niezbędne  jest 

rozpoznanie i uświadomienie wraŜeń wzrokowych.  

Podstawowym badaniem jakości widzenia jest badanie ostrości wzroku.  
Przez  ostrość  wzroku  rozumie  się  zdolność  do  zauwaŜania  i  rozpoznawania  małych 

szczegółów  obserwowanego  obrazu.  Ostrość  wzroku  zaleŜy  nie  tylko  od  jakości  obrazu 
siatkówkowego, ale takŜe od psychiki, pamięci, kojarzenia itp.  

 
Ostrość wzroku charakteryzuje się przez: 

1.

 

Minimalną  zdolność  spostrzegania  (do  pobudzenia  receptora  siatkówkowego  konieczna 
jest minimalna, progowa ilość światła). 

2.

 

Minimalną  zdolność  rozdzielczą  siatkówki  (oko  jest  w  stanie  rozróŜnić  dwa  punkty 
oddzielnie, jeśli ich odległość kątowa wyniesie co najmniej 1 minutę kątową, czyli dwie 
pobudzone  komórki  receptorowe  dadzą  wraŜenie  dwóch  oddzielnych  punktów,  jeśli 
między nimi znajdzie się co najmniej jedna komórka nie pobudzona). 

3.

 

Minimalną zdolność rozpoznawania określonych kształtów (optotypów). 

4.

 

Zdolność  odczytywania  określonego  tekstu  (moŜna  rozpoznawać  poszczególne  litery,  
ale nie moŜna złoŜyć z nich wyrazu). 

 

Do  badania  ostrości  wzroku  uŜywamy  optotypów  tj.  znaków,  które  z  odległości 

przewidzianej do ich rozpoznania są widziane pod kątem 5’, a ich szczegóły pod kątem 1’.  

 

Rys. 5. Konstrukcja optotypy Snellena [6, s.75] 

 
Badanie  ostrości  wzroku  powinno  być  wykonane  z  odległości  5–6  m.  Przyjmuje  się,  

Ŝ

e  w  tej  odległości  promienie  są  równoległe,  a  akomodacja  oka  nieistotna  (0,16  Dsph). 

Mniejsza  odległość  mimo  zachowania  kątowych  wielkości  optotypów  moŜe  wyzwalać 
akomodację i prowadzić do przekorygowania bądź niedokorygowania wady.  

W uŜyciu są trzy podstawowe sposoby prezentacji testów do badania ostrości wzroku: 

−

 

tablice kartonowe,  

−

 

tablice z podświetlonymi znakami, 

−

 

rzutniki wyświetlające optotypy na ekranie.  
Ostrość  wzroku  u  dzieci  bada  się  szczególnymi  optotypami  jak  test  „czarnej  ręki” 

Sjögrena  czy  róŜne  tablice  z  obrazkami.  Obrazki  te  nie  spełniają  norm  optotypów,  ale  dają 
orientację co do widzenia. 

Rzadko  spotykamy  w  Polsce  test  Lea.  Spełnia  normy,  ale  jest  bardziej  abstrakcyjny  

i raczej dla dzieci starszych. 

 

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

17 

 

Rys. 6.  Test Lea [2, s. 33] 

U  bardzo  małych  dzieci  powyŜej  6  miesiąca  Ŝycia  moŜna  stosować  test  preferowanego 

spojrzenia umieszczając przed oczyma plansze z róŜnej wielkości prąŜkowaniem, a u jeszcze 
młodszych obserwujemy czy dziecko wodzi oczyma za kolorowym przedmiotem lub źródłem 
ś

wiatła.  

W  praktyce  ostrość  wzroku  do  dali  jest  określana  jako  stosunek  odległości,  z  której 

wykonuje  się  badanie,  do  odległości  z  której  rozpoznawany  jest  ten  optotyp  przez  oko 
miarowe. 

Zapis moŜe być dokonany w ułamku zwykłym np. 

5

/

50

 lub dziesiętnym np. 0,1 (5 – odległość,  

z  której  wykonuje  się  badanie,  50  –  odległość  w  metrach,  z  której  oko  miarowe  rozpoznaje  ten 
optotyp). 

JeŜeli badany nie rozpoznaje największego optotypu z odległości 5 m to badanie naleŜy 

przeprowadzić  z  bliŜszej  odległości.  JeŜeli  badany  nie  rozpoznaje  największego  optotypu 
poleca mu się liczyć palce z odległości 1 m lub bliŜej, gdy i tego nie widzi, sprawdzamy jego 
zdolność  widzenia  ruchów  ręki  przed  okiem.  W  przypadku  negatywnej  odpowiedzi  badamy 
poczucie światła i jego rzutowanie z róŜnych kierunków. 

Badanie  ostrości  wzroku  wykonuje  się  w  warunkach  zbliŜonych  do  naturalnych. 

Oświetlenie  powinno  wynosić  od.  300  Lx,  gdyŜ  większe  powoduje  olśnienie  i  powidok. 
Tablice powinny mieć odpowiedni kontrast między tłem, a optotypom (stare, poŜółkłe tablice 
nie  nadają  się  do  badania).  WaŜną  rzeczą  jest  odległość  testu  od  badanego  pacjenta  tj.  
5 metrów.  

Badanie ostrości wzroku z bliska przeprowadza się za pomocą tzw. zredukowanych tablic 

Snellena z tekstem. Zasada doboru wielkości liter jest podobna jak w tablicach do dali gdzie  
z  określonej  odległości  widziane  są  pod  kątem  5’.  Badanie  przeprowadza  się  w  jasnym 
oświetleniu około 500 Lx, z odległości około 30 cm. 

 

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

18 

 

 

Rys. 7.  Tablica Snellena do bliŜy [5, s. 49] 

 
W  praktyce  na  ostrość  wzroku  ma  równieŜ  wpływ  szerokość  źrenicy,  poniewaŜ  

w  wadach  wzroku  promienie  obwodowe  ogniskują  się  przed  lub  za  siatkówką,  powodując 
rozmycie obrazu. Po ich odcięciu obraz tworzą głownie promienie przyosiowe i obraz ulega 
wyostrzeniu.  

 

 

 

Rys. 8.  Szerokość źrenicy a ostrość wzroku [2, s. 31] 

 
Subiektywne (podmiotowe) badanie refrakcji oka 

Istota  subiektywnych  metod  badania  refrakcji  polega  na  tym,  Ŝe  pacjent  obserwuje  

z  określonej  odległości  optotypy,  a  badający  za  pomocą  róŜnych  soczewek  ustawionych 
bezpośrednio  przed  okiem  spowoduje,  Ŝe  na  siatkówce  utworzy  się  ostry  obraz  optotypów. 
Pacjent bierze aktywny udział w badaniu i udziela informacji jak widzi optotypy. 

 

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

19 

W  badaniu  bardzo  waŜny  jest  kontakt  między  badanym  i  badającym,  a  pytania  

i polecenia muszą być precyzyjne. Badanie przeprowadza się dla kaŜdego oka oddzielnie. 

Pierwszym  etapem  badania  refrakcji  jest  określenie  najlepszej  korekcji  sferycznej 

(ekwiwalent  sferyczny)  i  moŜna  go  przeprowadzić  metodą  mgłową  lub  Dondersa,  
a do precyzyjnego określenia ekwiwalentu sferycznego uŜyć testu czerwono-zielonego. 

Metodę mgłową stosuje się zwykle w przypadku krótkowzroczności. 
Przed  badanym  okiem  wstawia  się  próbne  soczewki  nieco  mniejsze  niŜ  przewidywana 

wielkość refrakcji, a następnie zmienia się je na coraz silniejsze. 

Podczas  wymiany  soczewek  pacjent  nie  czyta  optotypów,  a  tylko  odpowiada  czy  widzi 

lepiej  dany  rząd  optotypów.  Odpowiedź,  Ŝe  widzi  tak  samo  lub  gorzej  oznacza,  Ŝe  oko  
jest „przekorygowane”. 

Soczewka poprawnie korygująca krótkowzroczność to najsłabsza soczewka ujemna, przy 

której uzyskuje się najlepszą ostrość wzroku.  

Metodę  Dondersa  stosuje  się  gdy  ostrość  wzroku  jest  wysoka  i  chcemy  sprawdzić  

czy  pacjent  jest  normalnowzroczny  czy  jest  dalekowzroczny  ale  akomoduje.  JeŜeli  ostrość 
wzroku,  po  włoŜeniu  przed  oko  niewielkiej  soczewki  dodatniej,  znacznie  spadnie,  to  oko  
to jest miarowe. JeŜeli nie, to zadajemy pytanie po załoŜeniu kaŜdej następnej soczewki czy 
widzi  pan/pani  gorzej.  Moc  ostatniej  soczewki,  przy  której  pacjent  nie  odczuł  pogorszenia 
jakości widzenia określa jego wadę refrakcji.  

Soczewką  poprawnie  korygującą  nadwzroczność  jest  najmocniejsza  soczewka  dodatnia, 

przy której nie występuje pogorszenie wzroku.  

Test  czerwono-zielony  jest  przydatny  do  precyzyjnego  określenia  składowej  sferycznej 

refrakcji. Zasada stosowania tego testu polega na wykorzystaniu aberracji chromatycznej oka. 
Składa  się  on  z  dwóch  pól:  czerwonego  i  zielonego,  na  których  umieszczone  są  optotypy  o 
wymiarze kątowym wynoszącym około 30’. 

W przypadku oka miarowego obraz pola zielonego zostanie utworzony przed siatkówką, 

a  pola  czerwonego  za  siatkówką.  Optotypy  na  obu  polach  widziane  są  z  jednakowym 
kontrastem  (jednakowo  czarne).  Oko  krótkowzroczne  widzi  optotypy  na  polu  czerwonym 
wyraźniej  niŜ  na  zielonym  gdyŜ  promienie  czerwone  są  skupione  bliŜej  siatkówki.  
W nadwzroczności jest odwrotnie.  

 

       

 

 

Rys. 9.  Test czerwono-zielony, zasada działania w przypadku oka miarowego [5, s. 58] 

 

Sfera najlepszej ostrości (SNO) – to wartość sferycznej soczewki korekcyjnej, w której 

osiągamy najlepszą ostrość wzroku. 

JeŜeli  przy  najlepszej  korekcji  sferycznej  nie  uzyskamy  pełnej  ostrości  wzroku  (V  <  1),  

to  naleŜy  myśleć,  Ŝe  pacjent  ten  ma  równieŜ  niezborność  (astygmatyzm).  U  pacjentów  z 
niezbornością  moŜna  czasem  uzyskać  zadowalającą  ostrość  wzroku  stosując  soczewkę 
sferyczną.  Jest  to  tak  zwany  ekwiwalent  sferyczny  mocy  cylindrycznej.  Do  wykrycia 
astygmatyzmu  moŜemy  zastosować  róŜnego  rodzaju  tarcze  stałe  lub  obrotowe.  Najczęściej 
uŜywa  się  tarczy  stałej  zegarowej  Greena,  Friedenwalda  czy  obrotowej  Raubitscheka. 
Posługiwanie się tarczami do badania astygmatyzmu polega na jej demonstracji w warunkach 
przekorygowania „ w plus” co pozwala na przeprowadzenie subiektywnego badania refrakcji 
w warunkach rozluźnionej akomodacji, bez stosowania środków farmakologicznych. 

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

20 

Tarcza Greena składa się z dwunastu promieni mających orientację tarczy godzin zegara. 

Odległość  kątowa  między  promieniami  wynosi  30

0

.  grubość  linii  i  odległość  odpowiada 

ostrości wzroku 0,6. Badanie przeprowadza się w przekorygowaniu i cała tarcza jest widziana 
niewyraźnie. JeŜeli wszystkie linie są widziane jednakowo to niezborność (astygmatyzm) nie 
występuje. JeŜeli oko jest obarczone niezbornością, to na określonej godzinie oko widzi linie 
ciemniejsze,  a  prostopadle  do  nich  najjaśniejsze.  Oś  cylindra  ujemnego  jest  prostopadła  
do  linii  najciemniejszych.  PołoŜenie  osi  ujemnego  cylindra  moŜna  określić  posługując  
się wzorem: 

oś = godzina x 30

0

 

 

 

Rys. 10. Tarcza zegarowa Greena [5, s. 59] 

 
Tarczę  Raubitscheka  (strzała  Raubitscheka)  tworzą  dwie  symetryczne  krzywe 

paraboliczne,  które  na  jednym  końcu  przebiegają  równolegle  do  siebie,  a  na  drugim 
prostopadle do tego kierunku.  

Tarcza  obraca  się  wokół  środka  i  umieszczona  jest  na  tle  odwróconej  skali  Tabo. 

Pierwszym  etapem  badania  jest  dobór  korekcji  sferycznej,  po  to  by  uzyskać  największą 
ostrość 

widzenia 

figury 

promienistej 

oraz 

wstępne 

określenie 

kierunków 

osi 

astygmatycznych. Następnie pokazuje się pacjentami test strzały tak by jej ostrze wskazywało 
kierunek  najostrzej  widzianych  linii  figury  promienistej  obracając  tarczę  ze  strzałą 
doprowadzamy  do  stanu  gdy  osoba  badana  widzi  ostro  tylko  czubek  figury,  jest  to  kierunek 
jednej z osi astyczmatycznej oka, kierunek drugiej osi jest prostopadły 

 

 

Rys. 11. Tarcza Raubitscheka [5, s. 60} 

 
Do  doboru  korekcji  niezborności  stosuje  się  cylinder  skrzyŜowany.  Jest  on  układem 

dwóch  soczewek  cylindrycznych  o  osiach  tworzących  kąt  90°,  jednakowych  mocach,  
ale  przeciwnych  znakach.  Działa  on  na  promienie  światła  w  płaszczyźnie  osi  cylindra 
dodatniego  jak  soczewka  rozpraszająca,  a  w  płaszczyźnie  cylindra  ujemnego  jak  soczewka 
skupiająca. Na obudowie ma on zaznaczoną na czerwono oś cylindra minusowego, a na biało 
plusowego. Uchwyt jest zamocowany w odległości 45° od kaŜdej z osi cylindrów. W trakcie 
badania  umieszczamy  skrzyŜowane  cylindry  przed  okiem  pacjenta.  Badający  obraca  uchwyt  
i zmienia połoŜenie cylindrów o 90

0

. pacjent odpowiada czy widzi lepiej czy nie ma róŜnicy. 

W zaleŜności od odpowiedzi przesuwamy uchwyt ku górze i dołowi i powtórnie go obracamy 
pytając, w której pozycji widzi lepiej. JeŜeli stwierdzimy niezborność, określamy ustawienie 
osi  cylindra  (cylinder  skrzyŜowany  ustawiony  tak,  aby  jego  uchwyt  był  przedłuŜeniem  osi 

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

21 

cylindra  w  oprawie  próbnej),  a  następnie  ustalamy  moc  cylindra  (oś  cylindra  w  o  prawie  
i cylindra skrzyŜowanego pokrywają się). Tak więc cylinder skrzyŜowany słuŜy do wykrycia 
niezborności,  a  jeŜeli  występuje  moŜna  dzięki  niemu  doprecyzować  połoŜenie  osi  cylindra 
minusowego jak i uściślić jego moc. 
 

Po  dobraniu  korekcji  dla  kaŜdego  oka  naleŜy  sprawdzić  jak  czuje  się  pacjent  przy 

patrzeniu  obojgiem  oczu.  Przy  róŜnowzroczności  patrząc  kaŜdym  okiem  oddzielnie  moŜe 
uŜywać róŜnej akomodacji, a przy patrzeniu obuocznym w obu oczach akomodacja jest równa 
i  jedno  oko  moŜe  być  niedokorygowane.  MoŜemy  to  sprawdzić  stosując  :  test  przymglenia, 
test  polaryzacyjny,  test  dwubarwny  z  filtrem  polaryzacyjnym,  test  z  pionowo  ustawionym 
pryzmatem. 

Test  polaryzacyjny:  pacjent  w  okularach  polaryzacyjnych  widzi  kaŜdym  okiem  inną 

linijkę stopniowo zmniejszających się optotypów. Przy równowadze refrakcyjnej obie linijki 
powinny być jednakowo ostro widoczne. 

Korekcja starczowzroczności polega na zastosowaniu odpowiedniej mocy dodatkowej do 

bliŜy,  dzięki  której  przedmioty  znajdujące  się  w  bliskiej  odległości    od  oka  mimo 
zmniejszonej zdolności akomodacyjnej mogą być wyraźnie widziane. Orientacyjne wielkości 
dodatku dla odległości ok. 30 cm podane są w poprzednim rozdziale. 

Do  szybkiego  określenia  mocy  dodatkowej  do  bliŜy  moŜna  wykorzystać  test  Wilmsa  w 

postaci  kraty  lub  krzyŜa  cylindra  skrzyŜowanego  przy  uŜyciu  foroptera.  Pozostawiamy 
korekcję  do  dali  i  wprowadzamy  przed  kaŜde  oko  cylinder  skrzyŜowany 

±

0,5  w  osi  90

°

. 

Pacjent obserwuje test. Dla osoby starczowzrocznej linie poziome są ciemniejsze. Zwiększmy 
obustronnie sferę o +0,25 D, aŜ linie pionowe i poziome będą widziane jednakowo czarno. 
  
Obiektywne badanie refrakcji 

Celem  obiektywnego  badania  refrakcji  jest  określenie  refrakcji  bez  konieczności 

uzyskiwania informacji od badanego. Uzyskane wyniki słuŜą jako dane wyjściowe do badania 
subiektywnego. 

W  przypadku  małych  dzieci  i  dorosłych  niewspółpracujących  z  badanym  dostarczają 

informacji, na podstawie których ustalamy korekcję.  

Podstawowymi metodami obiektywnymi badania refrakcji są: skiaskopia i refraktometria. 
Zasada  skiaskopii  polega  na  oświetleniu  dna  badanego  oka  i  utworzeniu  za  pomocą 

soczewki  o  określonej  mocy  obrazu  oka  w  określonej  odległości  od  oka.  Aby  wykonać 
skiaskopię  naleŜy  mieć:  linijki  do  skiaskopii,  okrągłe  płaskie  lusterko  z  otworem  pośrodku, 
ź

ródło  światła  umieszczone  za  badanym.  Poruszając  lekko  lusterkiem  w  róŜnych 

płaszczyznach  powodujemy  ruch  cienia  po  dnie  oka.  Kierunek  ruchu  cienia  jest  zgodny  
z  ruchem  lusterka.  Światło  odbite  od  dna  oka  przechodzi  przez  układ  optyczny  i  utworzy 
obraz cienia w róŜnej odległości do oka w zaleŜności od jego refrakcji. Badanie przeprowadza 
się z odległości 1 metra.  

W  miarowości,  nadwzroczności  i  krótkowzroczności  do  –1,0  Dsph  cień  w  źrenicy 

porusza się zgodnie z ruchem zwierciadła, w krótkowzroczności powyŜej –1,0 Dsph porusza 
się  przeciwnie  do  ruchów  lusterka.  W  przypadku  krótkowzroczności  –1,0  Dsph  źrenica 
wypełni się równomiernie światłem i nie obserwuje się Ŝadnego ruchu cienia.  Istota badania 
polega na określeniu mocy soczewki próbnej, przy której obraz z dna oka zostanie utworzony  
w odległości 1 metra, czyli w obszarze źrenicy. 

Skiaskopię wykonujemy najczęściej po poraŜeniu akomodacji.  
70%  mocy  optycznej  układu  optycznego  oka  przypada  na  rogówkę.  Badając  jej  kształt 

moŜna określić wadę refrakcji, a jej niesferyczny kształt jest przyczyną niezborności. Badanie 
kształtu rogówki moŜna zaliczyć do metod określania wad refrakcji. 

Najstarszym  keratometrem  (keratoskopem)  jest  krąŜek  Placido.  Ma  postać  tarczy,  

na  której  narysowano  szereg  koncentrycznych  pierścieni  czarnych  i  białych.  Przez  otwór  

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

22 

w  tarczy  obserwuje  się  odbicie  pierścieni  od  powierzchni  rogówki.  Jeśli  powierzchnia 
rogówki  jest  sferyczna,  to  odbite  pierścienie  mają  regularny  kształt,  jeśli  są  zniekształcenia  
to świadczy to o zniekształceniu rogówki.  

 

 

Rys. 12.  Keratoskop Placido [6, s. 258] 

 
Keratometr  Javala  –  Schötza  pozwala  ocenić  promień  krzywizny  rogówki  na  podstawie 

analizy  odbicia  od  jej  powierzchni  promieni  biegnących  z  dwóch  punktów  rozłoŜonych 
symetrycznie po obu stronach osi optycznej oka.  

 

 

 

Rys. 13.  Obrazy figur Javala: a) połoŜenie początkowe, b) połoŜenie miarowe, c) astygmatyzm rogówki,  

d) astygmatyzm równy 2 Dpt  [6, s. 262] 

 
Autorefraktometr 

najnowszej 

generacji 

łączy 

obiektywny 

pomiar 

refrakcji  

z  subiektywnym  uściśleniem  wyników  przez  określenie  ostrości  wzroku  z  zastosowaniem 
testu  czerwono-zielonego,  metody  zamglenia  i  procedury  z  cylindrem  skrzyŜowanym. 
Budowa  autorefraktometru  jest  złoŜona,  a  zasada  działania  zaleŜna  od  producenta.  Obsługa 
autorefraktometru  nie  wymaga  wiedzy  specjalistycznej.  Po  ustawieniu  głowy  badanego,  oko 
jest  fiksowane  na  pokazanym  obrazku,  a  po  naciśnięciu  odpowiedniego  przycisku  jest 
dokonywany pomiar i następnie wydruk wyniku.  

Badanie refrakcji na autorefraktometrze nie moŜe być traktowane jako ostateczny wynik 

słuŜący jako recepta na okulary. Jest to badanie wstępne i przesiewowe, ale nie moŜe zastąpić 
badania podmiotowego – jest bardzo cenną wskazówką dla osoby badającej.  

Ź

ródłem  błędów  badania  autorefraktometrem  jest  niecałkowite  wyłączenie  akomodacji 

osób młodych, zmienny cylinder lub oś cylindra, a takŜe niespokojny pacjent.  
 
 
 
 
 
 
 
 

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

23 

4.2.2. Pytania sprawdzające 

 
Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń. 

1.

 

Czym jest ostrość wzroku? 

2.

 

Jak zbudowany jest optotyp? 

3.

 

Na czym polega subiektywne badanie refrakcji? 

4.

 

Czy badanie refrakcji przeprowadza się dla kaŜdego oka oddzielnie czy obuocznie? 

5.

 

Czy potrafisz opisać metodę „mgłową” doboru korekcji w oku krótkowzrocznym? 

6.

 

Jaką metodę doboru korekcji zastosujesz w nadwzroczności? 

7.

 

Jaka jest zasada działania testu czerwono-zielonego? 

8.

 

Jakie są zasady doboru korekcji niezborności metodą tarczy zegarowej? 

9.

 

Jakie znasz obiektywne metody badania refrakcji? 

10.

 

Czy wynik badania autorefraktometrem moŜe być receptą na okulary?  

 

4.2.3. Ćwiczenia 

 
Ćwiczenie 1 

Przeprowadź badanie ostrości wzroku do dali i bliŜy bez korekcji u kolegów w grupie.  
 
Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Aby wykonać ćwiczenie powinieneś: 

1)

 

zapoznać  się  z  materiałem  nauczania  dotyczącym  ostrości  wzroku  i  sposobami  jego 
badania, 

2)

 

wykonać badanie wzroku przy uŜyciu tablic Snellena do dali i bliŜy, 

3)

 

zademonstrować ćwiczenia grupie, 

4)

 

zapisać i zinterpretować wynik. 

 

WyposaŜenie stanowiska pracy: 

−

 

tablice Snellena do badania ostrości wzroku do dali, 

−

 

zredukowane tablice Snellena do badania ostrości wzroku do bliŜy, 

−

 

oprawka próbna, 

−

 

oświetlenie pomieszczenia 300 i 500 Lx, 

−

 

notatnik, 

−

 

długopis.  

 
Ćwiczenie 2 

Wykonaj kolegom z grupy badanie refrakcji z uŜyciem tarczy Greena.  
 
Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Aby wykonać ćwiczenie powinieneś: 

1)

 

zapoznać się z metodami badania refrakcji sferycznej i cylindrycznej, 

2)

 

wykonać badanie z uŜyciem tarczy Greena do badania niezborności, 

3)

 

zapisać i przeanalizować wynik badania, 

4)

 

zaproponować dyskusję. 

 

WyposaŜenie stanowiska pracy: 

−

 

rzutnik testów z optotypami i tarczą Grena, 

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

24 

−

 

foropter, 

−

 

papier formatu A4.  

 
Ćwiczenie 3 

Wykonaj kolegom z grupy badanie refrakcji za pomocą cylindra skrzyŜowanego.   
 
Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Aby wykonać ćwiczenie powinieneś: 

1)

 

zapoznać się z metodami badania korekcji sferycznej, 

2)

 

zapoznać się z zasadą działania cylindra skrzyŜowanego, 

3)

 

zastosować kolejne etapy (algorytm badania) cylindrem skrzyŜowanym, 

4)

 

przeprowadzić ćwiczenie i zademonstrować grupie, 

5)

 

zapisać i zinterpretować wynik. 

 

WyposaŜenie stanowiska pracy: 

−

 

cylinder skrzyŜowany o mocy ±0,25; ±0,5, 

−

 

oprawki próbne, 

−

 

kaseta z soczewkami próbnymi, 

−

 

tablice z optotypami, 

−

 

notanik. 

 
Ćwiczenie 4 

Zbadaj  równowagę  obuoczną  refrakcyjną  metodą  testu  polaryzacyjnego  u  kolegów  

z grupy.  

 
Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Aby wykonać ćwiczenie powinieneś: 

1)

 

odszukać zasady doboru korekcji do dali, 

2)

 

zapoznać  się  z  materiałem  nauczania  w  poradniku  dla  ucznia  dotyczącym  równowagi 
refrakcyjnej i metodami jej badania, 

3)

 

przeprowadzić badanie, 

4)

 

zapisać wynik. 

 

WyposaŜenie stanowiska pracy: 

−

 

foropter, 

−

 

rzutnik testów z optotypami i testami do badania równowagi obuocznej refrakcyjnej. 

 
Ćwiczenie 5 

Wykonaj  kolegom  z  grupy  badanie  refrakcji  autorefraktometrem  i  porównaj  z  wynikiem 

badania jedną z metod subiektywnych.   

 
Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Aby wykonać ćwiczenie powinieneś: 

1)

 

określić refrakcję metodami subiektywnymi, 

2)

 

obsługiwać autorefraktometr i interpretować wynik badania, 

3)

 

zinterpretować uzyskane wyniki. 

 

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

25 

WyposaŜenie stanowiska pracy: 

−

 

rzutnik testów, 

−

 

foropter, 

−

 

autorefraktometr. 

 
Ćwiczenie 6 

Określ moc dodatkową do bliŜy za pomocą foroptera i testu Wilmsa.   
 
Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Aby wykonać ćwiczenie powinieneś: 

1)

 

określić zasady dobierania korekcji do dali, 

2)

 

opisać budowę i zasady działania foroptera, 

3)

 

scharakteryzować i wykorzystać test Wilma, 

4)

 

uŜyć cylindrów skrzyŜowanych, 

5)

 

zapisać wynik i dokonać jego analizy. 

 

WyposaŜenie stanowiska pracy: 

−

 

foropter, 

−

 

test Wilmsa. 

 

4.2.4. Sprawdzian postępów 

 
Czy potrafisz: 

Tak 

Nie 

1)

 

zbadać ostrość wzroku do dali i bliŜy? 

 

 

2)

 

wykryć astygmatyzm tarczą Grena? 

 

 

3)

 

określić  moc  szkieł  cylindrycznych  badanego  metodą  cylindra 
skrzyŜowanego? 

 

 

4)

 

wyjaśnić  dlaczego  wykonuje  się  badanie  równowagi  obuocznej 
refrakcyjnej? 

 

 

5)

 

zinterpretować wynik badania autorefraktometrem? 

 

 

6)

 

wymienić kolejne etapy badania refrakcji? 

 

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

26 

4.3. Równowaga mięśniowa – heteroforie, zezy (forie, tropie) 

 

 

4.3.1. Materiał nauczania 

 

Rozpoznawanie zaburzeń widzenia obuocznego jest waŜnym zagadnieniem społecznym. 

Często do optyka zgłaszają się osoby z objawami astenopii (nadmierne napięcie mięśni oczu, 
bóle  oczu,  głowy,  dwojenie  do  bliŜy  po  dłuŜszej  pracy),  które  uwaŜają,  Ŝe  ich  dolegliwości 
spowodowane  są  źle  dobranymi  okularami.  Przyczyną  ich  skarg  niejednokrotnie  
są  zaburzenia  widzenia  obuocznego,  dlatego  waŜna  jest  znajomość  teoretyczna  tego 
zagadnienia  i  umiejętność  praktycznego  rozpoznawania  zaburzeń  motorycznych  narządu 
ruchowego  oczu.  W  rozdziale  tym  zostaniesz  zapoznany  z  diagnozowaniem  heteroforii  
i zezów.  

 

Podstawowe pojęcia uŜywane przy określaniu równowagi obuocznej 
Fiksacja – odruch ustawiający  plamkę na przedmiocie  zainteresowania, w  zdrowym   oku 
punkt  fiksacji,  punkt  węzłowy  przedmiotowy  i  plamka  leŜą  w  jednej  linii.  Oś  widzenia  
z osią optyczną tworzą kąt 8’. 
Wartość kierunkowa – to  wraŜenie  kierunku  rzutowanego  w przestrzeń i mierzona jako 
kąt względem centrum pola widzenia.  
Prawidłowa  korespondencja  siatkówkowa  –  to  miejsca  siatkówek,  które  w  widzeniu 
obuocznym posiadają równe wartości kierunkowe.  
Dysparentne  miejsca  siatkówek  –  to  miejsca  siatkówek,  które  w  widzeniu  obuocznym 
posiadają nierówne wartości kierunkowe.  
Dysparacja  –  to    odległość    między    punktem    obrazowym    w    oku,    a  tym  miejscem 
siatkówki tego oka, które koresponduje z miejscem siatkówki drugiego oka. 
Stopnie widzenia obuocznego – jednoczesna percepcja, fuzja, stereopsja. 
Ortoforia – stan równowagi mięśni gałek ocznych. 
Heteroforia – zaburzenia równowagi mięśniowej mięśni gałek ocznych. WyróŜnia się:  

−

 

heteroforie  poziome:  esoforia  (odchylenie  oka  do  nosa),  exoforia  (odchylenie  oka  do 
skroni),  

−

 

heteroforie pionowe: hiperforia (odchylenie oka ku górze), hipoforia (odchylenie oka ku 
dołowi), 

−

 

cykloforie – przeciwstawne obroty.  

Dysocjacja  obrazów  –  jest    to    rozdzielenie    obrazów    utworzonych    na  siatkówkach  obu 
oczu. 

Oznacza 

to, 

Ŝ

e 

obrazki 

testowe 

rzutowane 

na 

oko 

prawe 

nie  

są widziane przez oko lewe i odwrotnie. Do najczęściej uŜywanych naleŜą metoda Graefego  
i Maddoxa. 
Obszar  Panuma  –  to    najbliŜsze    otoczenie    korespondujących    miejsc    siatkówek,   
w  którym mimo dysparacji dochodzi do fuzji.  
Horopter  –  to  zbiór  wszystkich  punktów  przestrzeni,    które    są    jednocześnie    rzutowane  
na korespondujące miejsca siatkówek wraz z punktem fiksacji.  
 

Dwojenie  fizjologiczne  na  ogół  nie  jest  dostrzegane.  Występuje  ono  gdy  obserwowane 

punkty leŜą na zewnątrz przestrzeni Panuma i nie mogą być zlane w jeden obraz (fuzja).  

Postrzeganie przestrzenne moŜe być jednooczne i obuoczne. 
Jednooczne  postrzeganie  pozwala  ocenić  czy  przedmioty  są  bliŜej  czy  dalej  od  oka. 

Ocena ta opiera się na spostrzeŜeniach, Ŝe: 

−

 

linie równoległe pozornie zbiegają się (perspektywa), 

−

 

wielkość przedmiotów pozornie zmniejsza się wraz z odległością, 

−

 

przedmioty na pierwszym planie przykrywają te dalsze, 

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

27 

−

 

oświetlenie  obserwowanego  przedmiotu  prowadzi  do  nierównomiernego  rozdzielenia 
ś

wiatła, 

−

 

kontrast i odczucie kolorów wraz z odległością zmniejszają się, 

−

 

przy ruchu przedmioty bliŜsze wydają się mieć pozornie większą prędkość, 

−

 

bodziec do akomodacji wytwarza subiektywne poczucie bliŜy.  

Postrzeganie  przestrzenne  obuoczne  to  najwaŜniejszy  rodzaj  rozpoznawania  głębi  

i  umoŜliwia  dokładną  lokalizację  przedmiotów.  Podstawą  tego  widzenia  jest  pozioma 
dysparacja  obrazów  oka  prawego  i  lewego.  Zdolność  stereoskopowego  oceniania  małych 
róŜnic  głębi  jest  spowodowana  zdolnością  oceniania  bardzo  małych  dysparacji.  Ostrość 
widzenia głębi moŜe być mierzona w centymetrach lub sekundach kątowych.  

Badanie  heteroforii  moŜemy  przeprowadzić  przy  braku  fuzji  (w  warunkach  fuzji 

zdysocjowanej) lub w warunkach zbliŜonych do naturalnych (przy bodźcach fuzyjnych). 

Do  najczęściej  stosowanych  sposobów  pomiaru  forii  przy  braku  fuzji  jest  metoda 

Maddoxa.  Dysocjację  w  tej  metodzie  przeprowadza  się  za  pomocą  cylindra  Maddoxa 
(pałeczka  Maddoxa).  Pomiar  przeprowadza  się  w  zaciemnionym  pomieszczeniu,  przed  oko 
dominujące  umieszcza  się  pałeczkę  Maddoxa.  Obserwujący  widzi  jednym  okiem  punkt, 
drugim  z  pałeczką,  widzi  czerwoną  kreskę.  W  przypadku  ortoforii  osie  widzenia  przecinają 
się w punkcie fiksacji (czerwona kreska przechodzi przez jasny punkt). 

W  przypadku  heteroforii  widziana  okiem  czerwona  kreska  z  pałeczką  Maddoxa  jest 

przesunięta  względem  jasnego  punktu.  Na  krzyŜu  Maddoxa  przesunięcie  o  jedną  podziałkę 
odpowiada  1  dioptrii  pryzmatycznej.  Metodą  tą  moŜemy  mierzyć  forię  w  płaszczyźnie 
poziomej  i  pionowej.  Zastosowanie  pryzmatu  w  tych  przypadkach  pozwala  ustawić  kreskę  
w połoŜeniu zerowym. 

Test  ten  pozwala  określić  motoryczną  składową  heteroforri  i  jest  przydatny  

do  wyznaczenia  mocy  pryzmatu  korygującego  heteroforię,  a  w  zezie  jawnym  słuŜy  
do pomiaru subiektywnego kąta zeza. 

Najstarszym sposobem badania czynności mięśni zewnętrznych gałki ocznej jest metoda 

Graefego.  Przed  jedno  oko  zakłada  się  pryzmat  dysocjujący  o  sile  6  pdprtr  bazą  do  dołu  
lub  góry,  a  przed  drugie  pryzmat  pomiarowy  o  mocy  10  –  12  pdptr  bazą  do  nosa.  Badany 
widzi  obserwowane  kolumny  cyfr  rozsunięte  w  poziomie  i  jedna  jest  połoŜona  wyŜej  
od drugiej.  

Pomiar  forii  polega  na  dobraniu  mocy  pryzmatu  pomiarowego,  aby  obie  kolumny  były 

widziane w jednej linii.  

Wyniki  pomiaru  forii  moŜna  przedstawić  jako  wykres  zaleŜności  akomodacji  

od  konwergencji  z  krzywą  Dondersa,  która  przedstawia  prawidłową  relację  między 
akomodacją i konwergencją.  

 

 

Rys. 13. Wykres akomodacja – konwergencja [6, s. 215] 

 
 

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

28 

Pomiar zakresu poziomej konwergencji fuzyjnej 

Zakres  konwergencji  fuzyjnej  to  zdolność  układu  wzrokowego  do  wyrównania 

heteroforii.  Jego  pomiar  polega  na  określeniu  minimalnych  wartości  mocy  pryzmatycznych 
powodujących zerwanie fuzji.  
 
Korygowanie heteroforii 

Większość  osób,  u  których  występuje  heteroforia  nie  zgłasza  dolegliwości,  ale  

w  niektórych  przypadkach  występują  dolegliwości  i  naleŜy  wdroŜyć  odpowiednie 
postępowanie.  

Jednym  ze  znaczących  kryteriów  układu  akomodacja  –  konwergencja  jest  kryterium 

Shearda,  które  mówi,  Ŝe  rezerwa  konwergencji  fuzyjnej  powinna  być  co  najmniej  dwa  razy 
większa niŜ foria. Gdy to kryterium nie jest spełnione, naleŜy zastosować: 

−

 

ć

wiczenia ortoptyczne, 

−

 

korekcję pryzmatyczną lub zmienić korekcję sferyczną.  

Badanie heteroforii w warunkach zbliŜonych do naturalnych (dysparacja fiksacji)  
W  tym  przypadku  obraz  punktu  fiksacji  jest  utworzony  w  obszarze  panuma,  mimo 

niedokładności  fiksacji,  ale  dzięki  fuzji  sensorycznej  daje  pojedyncze  widzenie  obuoczne 
obserwowanego  punktu.  NaduŜywanie  takiej  sytuacji  powoduje  obniŜenie  stereoskopowej 
ostrości wzroku i mogą występować inne dolegliwości związane z heteroforią.  

Zasada  pomiaru  dysparacji  fiksacji  została  przedstawiona  przez  Ogle’a.  Bodźcem 

fuzyjnym  są  optotypy  literowe,  a  w  części  środkowej  testu  umieszczono  kreski  oświetlone 
ś

wiatłem spolaryzowanym. Przed oczyma badanego umieszczamy filtry polaryzacyjne, dzięki 

którym  moŜe  on  widzieć  tylko  te  kreski,  które  są  zgodne  z  filtrami  płaszczyzny  polaryzacji. 
Stosując  pryzmaty  pomiarowe  w  heteroforii  moŜna  dobrać  ich  moc  tak,  aby  uzyskać 
połoŜenie  kresek  w  jednej  linii.  Moc  tych  pryzmatów  nazywa  się  forią  stowarzyszoną  
lub forią asocjacyjną.  

Przy  róŜnych  formach  i  stadiach  heteroforii  badany  widzi  odchylenia  w  testach,  które 

pozwalają róŜnicować róŜne rodzaje heteroforii.  

Inne  rodzaje  testów  słuŜących  do  badania  widzenia  obuocznego  są  zamontowane  

w rzutnikach. Są to testy polaryzacyjne i testy barwne, takie jak test Schobera (polaryzacyjny 
i dwubarwny), Cowena i Osterberga. 

 

Zezy (heterotropie) 

W  warunkach  prawidłowych  podczas  oglądania  przedmiotu  jego  obraz  rzutuje  

się na dołki środkowe w plamkach siatkówek obu oczu. JeŜeli oczy są ustawione tak, Ŝe jedno 
oko  fiksuje  dany  przedmiot  plamką,  a  drugie  jest  w  odchyleniu  i  obraz  pada  na  obwodową 
część siatkówki, to mówimy o zezie.  

Aby rozpoznać zez towarzyszący wykonuje się: 

−

 

test naprzemiennego zasłaniania, 

−

 

badanie ruchów gałek ocznych, 

−

 

pomiar wielkości kąta zeza obiektywnego i subiektywnego, 

−

 

badanie fiksacji, 

−

 

badanie widzenia obuocznego: jednoczesnej percepcji, fuzji, stereopsji.  

Do najczęściej stosowanych w diagnostyce zeza testów naleŜy test Wortha. Zastosowano 

w  nim  dysocjację  metodą  anaglifową  (z  zastosowaniem  filtrów  czerwonego  i  zielonego). 
Znaki testowe mają róŜny kształt, najczęściej są to dwa zielone krzyŜe (niewidziane przez oko 
z filtrem czerwonym) romb czerwony (niewidziany przez oko z filtrem zielonym), białe kółko 
będące bodźcem fuzyjnym.  

Na  koniec  tej  jednostki  modułowej  przedstawiamy  Ci  sposób  badania  refrakcji,  czyli 

zalecenia kolejnych czynności, jakie powinieneś wykonać, aby prawidłowo zbadać pacjenta. 

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

29 

1.

 

Wywiad. 

2.

 

Badanie ostrości wzroku oka prawego przy zasłoniętym oku lewym, następnie badnie oka 
lewego przy zasłoniętym oku prawym. 

3.

 

Dobór sfery najlepszej ostrości (autorefraktometr, skiaskopia, metoda Dondersa). 

4.

 

Sprawdzenie  obecności  niezborności.  JeŜeli  występuje  określamy  moc  cylindra  i  osi 
(figura gwiaździsta, cylinder skrzyŜowany, dane z autorefraktometru). 

5.

 

Sprawdzenie dobranej mocy sferycznej. 

6.

 

Kontrola dobranej korekcji testami równowagi jednoocznej (test dwubarwny). 

7.

 

Sprawdzenie obuocznej ostrość wzroku. 

8.

 

Kontrola równowagi obuocznej. 
a)

 

równowagi  refrakcyjnej  (test  przymglenia,  dysocjacja  pionowym  pryzmatem, 
dwubarwnym testem polaryzacyjnym lub inne testy dysocjacyjne), 

b)

 

równowagi mięśniowej (test zasłaniania do dali i bliŜy, mierzymy kąt zeza. 

9.

 

Dobranie korekcji pryzmatycznej (jeŜeli jest potrzebna).  
a)

 

określenie mocy i kierunku podstawy pryzmatu.  

 

4.3.2. Pytania sprawdzające 

 

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń. 

1.

 

Czy potrafisz wyjaśnić pojęcie fiksacji? 

2.

 

Co to jest dysparacja? 

3.

 

Jakie znasz stopnie widzenia obuocznego? 

4.

 

Na czym polegają heteroforie poziome i pionowe? 

5.

 

Na czym polega dysocjacja obrazów? 

6.

 

Jaką metodę najczęściej stosuje się do pomiaru forii? 

7.

 

Jaką metodę stosuje się do pomiaru dysparacji fiksacji? 

8.

 

Na czym polega test naprzemiennego zasłaniania? 

9.

 

Na czym polega test Wortha? 

 
4.3.3. Ćwiczenia 

 
Ćwiczenie 1 

Przeprowadź kolegom z grupy badanie heteroforii  przy pomocy testu Schobera.  
 
Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Aby wykonać ćwiczenie powinieneś: 

1)

 

obsługiwać foropter, 

2)

 

rozróŜnić sposoby badania heteroforii,  

3)

 

rozpoznać testy do badania heteroforii, 

4)

 

wykonać badanie, 

5)

 

zaproponować dyskusję. 

 

WyposaŜenie stanowiska pracy: 

−

 

foropter, 

−

 

rzutnik testów z testem Schobera. 

 
 
 
 

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

30 

Ćwiczenie 2 

Zmierz kolegom forię metodą Maddoxa.   

 

Sposób wykonania ćwiczenia

 

 

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś: 

1)

 

zapoznać się z zasadą działania cylindra Maddoxa,  

2)

 

zapoznać się z  zasadą budowy krzyŜa Maddoxa, 

3)

 

wykonać badanie, 

4)

 

dokonać analizy wyników, 

5)

 

zaproponować dyskusję. 

 

WyposaŜenie stanowiska pracy: 

−

 

kaseta okulistyczna, 

−

 

oprawki próbne, 

−

 

krzyŜ Maddoxa. 

 

Ćwiczenie 3 

Określ u pacjenta kąt subiektywny zeza jawnego towarzyszącego metodą Maddoxa.  

 

Sposób wykonania ćwiczenia

 

 

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś: 

1)

 

zapoznać się z materiałem nauczania dotyczącym zezów, 

2)

 

obsługiwać foropter, 

3)

 

znać działanie cylindra i  krzyŜa Maddoxa, 

4)

 

wykonać badanie, 

5)

 

dokonać analizy wyników badania, 

6)

 

wyciągnąć wnioski. 

 

WyposaŜenie stanowiska pracy: 

−

 

foropter, 

−

 

krzyŜ Maddoxa. 

 

Ćwiczenie 4 

Zbadaj u kolegów widzenie obuoczne i określ ewentualne nieprawidłowości przy uŜyciu 

testu Wortha.   

 

Sposób wykonania ćwiczenia

 

 

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś: 

1)

 

rozpoznawać testy do badania obuocznego, 

2)

 

wykonać badanie, 

3)

 

przeanalizować wynik badania, 

4)

 

wyciągnąć wnioski. 

 

WyposaŜenie stanowiska pracy: 

−

 

foropter, 

−

 

rzutnik testów z testem Wortha. 

 
 

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

31 

4.3.4. Sprawdzian postępów 

 
Czy potrafisz: 

Tak 

Nie 

1)

 

zbadać heteroforię testem Schobera? 

 

 

2)

 

zmierzyć forię metodą Madowa? 

 

 

3)

 

określić kąt zeza jawnego towarzyszącego? 

 

 

4)

 

zbadać widzenie obuoczne testem Wortha i zinterpretować wynik? 

 

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

32 

5. SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ 
 

Instrukcja dla ucznia 

1.

 

Przeczytaj uwaŜnie instrukcję. 

2.

 

Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi. 

3.

 

Zapoznaj się z zestawem zadań testowych. 

4.

 

Test  zawiera  20  zadań.  Do  kaŜdego  zadania  dołączone  są  4  moŜliwości  odpowiedzi. 
Tylko jedna jest prawidłowa. 

5.

 

Udzielaj odpowiedzi na załączonej karcie odpowiedzi, stawiając w odpowiedniej rubryce 
znak X. W przypadku pomyłki naleŜy błędną odpowiedź zaznaczyć kółkiem, a następnie 
ponownie zakreślić odpowiedź prawidłową. 

6.

 

Zadania  wymagają  stosunkowo  prostych  obliczeń,  które  powinieneś  wykonać  przed 
wskazaniem poprawnego wyniku.  

7.

 

Pracuj samodzielnie, bo tylko wtedy będziesz miał satysfakcję z wykonanego zadania. 

8.

 

Jeśli  udzielenie  odpowiedzi  będzie  Ci  sprawiało  trudność,  wtedy  odłóŜ  jego  rozwiązanie 
na później i wróć do niego, gdy zostanie Ci wolny czas. 

9.

 

Na rozwiązanie testu masz 45 min. 

 

Powodzenia! 

 

Materiały dla ucznia: 

−−−−

 

instrukcja, 

−−−−

 

zestaw zadań testowych, 

−−−−

 

karta odpowiedzi. 

 
 
ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH 

 
1.

 

Badanie ostrości wzroku do dali przeprowadza się z odległości 
a)

 

1 m. 

b)

 

3 m. 

c)

 

5 m. 

d)

 

11 m. 

 

2.

 

Poprawa ostrości wzroku przy dodaniu soczewki +0,5 Dsph przy uzyskaniu wcześniejszej 
pełnej ostrości wzroku świadczy o tym, Ŝe oko jest 
a)

 

miarowe. 

b)

 

nadwzroczne. 

c)

 

krótkowzroczne. 

d)

 

niezborne.  

 

3.

 

Test czerwono-zielony słuŜy do 
a)

 

badania kolorów. 

b)

 

badania niezborności. 

c)

 

precyzyjnego określenia składowej sferycznej refrakcji. 

d)

 

precyzyjnego określenia składowej cylindrycznej refrakcji. 

 
 

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

33 

4.

 

Punkt dali wzrokowej to 
a)

 

najdalej połoŜony punkt widziany wyraźnie. 

b)

 

najbliŜej połoŜony punkt widziany wyraźnie. 

c)

 

miejsce w siatkówce, w którym najlepiej widzimy. 

d)

 

miejsce tworzenia się obrazu na siatkówce.  

 

5.

 

Nadwzroczność starcza jest wynikiem 
a)

 

zwiększenia się współczynnika załamania ośrodków optycznych oka. 

b)

 

zmniejszenie się współczynnika załamania ośrodków optycznych oka. 

c)

 

zmętnienia rogówki. 

d)

 

starzenia się siatkówki. 

  

6.

 

W krótkowzroczności ognisko promieni równoległych padających na oko leŜy 
a)

 

za siatkówką. 

b)

 

przed siatkówką. 

c)

 

przed i za siatkówką. 

d)

 

na siatkówce.  

 

7.

 

Wysoka krótkowzroczność powoduje: 
a)

 

zmiany zwyrodnieniowe naczyniówki i siatkówki. 

b)

 

powstanie stoŜka rogówki. 

c)

 

zapalenie siatkówki. 

d)

 

zespół suchego oka.  

 

8.

 

Niezborność odwrotna (przeciw regule) występuje jeŜeli 
a)

 

przekrój główny największej mocy układu optycznego oka jest poziomy. 

b)

 

przekrój główny największej mocy układu optycznego oka jest pionowy. 

c)

 

w obu przekrojach głównych oko jest nadwzroczne. 

d)

 

przekroje główne są nachylone w stosunku do pionu i poziomu.  

 

9.

 

Astygmatyzm oka , wynik skiaskopii 

 

naleŜy skorygować szkłami 
a)

 

+2,0 Dsph –2,0 Dcyl ax 180°. 

b)

 

–2,0 Dsph +2,0 Dcyl ax 90°. 

c)

 

+2,0 Dsph –4,0 Dcyl ax 180°. 

d)

 

+2,0 Dsph –4,0 Dcyl ax 90°. 

 

10.

 

Starczowzroczność spowodowana jest zmniejszeniem elastyczności 
a)

 

mięśni zewnętrznych oka. 

b)

 

soczewki. 

c)

 

ciała szklistego. 

d)

 

mięśnia zwieracza i rozwieracza źrenicy.  

 
 

 

–2,0 

+2,0  

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

34 

11.

 

Anizeikonia to róŜnica 
a)

 

wad refrakcji obu oczu. 

b)

 

koloru tęczówek obu oczu. 

c)

 

wielkości obrazów powstających na siatkówce. 

d)

 

punktu dali i bliŜy wzrokowej.  

 

12.

 

Optotypy z odległości 5 m są widziane pod kątem 
a)

 

1’. 

b)

 

3’. 

c)

 

5’. 

d)

 

7’. 

 

13.

 

Test Lea słuŜy do badania ostrości wzroku u 
a)

 

dorosłych pracujących przy komputerze. 

b)

 

dorosłych do pracy z bliska. 

c)

 

dorosłych do patrzenia w dal. 

d)

 

dzieci. 

 

14.

 

Badanie ostrości wzroku do dali naleŜy wykonywać w warunkach oświetlenia 
a)

 

100 Lx. 

b)

 

300 Lx. 

c)

 

600 Lx. 

d)

 

1000 Lx. 

 

15.

 

Ostrość wzroku do bliŜy bada się najczęściej z odległości 
a)

 

10 cm. 

b)

 

30 cm. 

c)

 

60 cm. 

d)

 

75 cm. 

 

16.

 

Nadwzroczność koryguje prawidłowo soczewkę 
a)

 

najsłabsza, przy której pacjent widzi najlepiej. 

b)

 

najsilniejsza, przy której pacjent widzi najlepiej. 

c)

 

przy której pacjent swobodnie czyta 1,0. 

d)

 

soczewka sferocylindryczna.  

 

17.

 

Cylinder skrzyŜowany słuŜy do badania 
a)

 

anizometropii. 

b)

 

nadwzroczności. 

c)

 

krótkowzroczności. 

d)

 

niezborności. 

 

18.

 

Dysocjacja jest to 
a)

 

odległość  między  punktem  obrazowym,  a  miejscem  siatkówki,  które  koresponduje  
z miejscem siatkówki drugiego oka. 

b)

 

rozdzielenie obrazów utworzonych na siatkówkach obu oczu. 

c)

 

wraŜenie kierunku rzutowanego w przestrzeń. 

d)

 

zlewanie obrazów utworzonych na siatkówkach.  

 
 

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

35 

19.

 

Stopniem widzenia obuocznego nie jest 
a)

 

jednoczesna percepcja. 

b)

 

dysparacja. 

c)

 

fuzja. 

d)

 

stereopsja.  

 

20.

 

KrzyŜ Maddoxa słuŜy do badania 
a)

 

motorycznej składowej heterofonii. 

b)

 

anizeikoni. 

c)

 

anizonetropii. 

d)

 

równowagi refrakcyjnej.  

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

36 

KARTA  ODPOWIEDZI 

 
Imię i nazwisko ............................................................................... 
 

Diagnozowanie i korygowanie wad refrakcji 

 

 
Zakreśl poprawną odpowiedź.

 

 

Nr zadania 

Odpowiedź 

Punkty 

1 

a 

b 

c 

d 

 

2 

a 

b 

c 

d 

 

3 

a 

b 

c 

d 

 

4 

a 

b 

c 

d 

 

5 

a 

b 

c 

d 

 

6 

a 

b 

c 

d 

 

7 

a 

b 

c 

d 

 

8 

a 

b 

c 

d 

 

9 

a 

b 

c 

d 

 

10 

a 

b 

c 

d 

 

11 

a 

b 

c 

d 

 

12 

a 

b 

c 

d 

 

13 

a 

b 

c 

d 

 

14 

a 

b 

c 

d 

 

15 

a 

b 

c 

d 

 

16 

a 

b 

c 

d 

 

17 

a 

b 

c 

d 

 

18 

a 

b 

c 

d 

 

19 

a 

b 

c 

d 

 

20 

a 

b 

c 

d 

 

Razem: 

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

37 

6.  LITERATURA 

 
1.

 

Bartowska J.: Optyka i korekcja wad wzroku, PZWL, Warszawa 1996 

2.

 

Jarzębińska-Večerowa  M.,  Tuleja  D.:  podstawy  refrakcji  oka  korekcji  wad  wzroku. 
Górnicki Wydawnictwo Medyczne, Wrocław 2005 

3.

 

Krzystkowa  K.,  Kubanko-Zielińska  A.,  Pająk  J.,  Nowak-Bryg  H.,  Rozpoznawanie  
i leczenie choroby zezowej. PZWL, Warszawa 1989 

4.

 

Orłowski W. (red.): Okulistyka współczesna. PZWL, Warszawa 1977 

5.

 

Styczyński A.: Korekcja wad wzroku – procedury badania refrakcji. α-medica Press 2007. 

6.

 

Zając M.: Optyka okularowa. DWE, Wrocław 2003 

 
Czasopisma 
Ś

wiat Okularów. 

Optometria. 
Kontaktologia i optyka okulistyczna.