Oświecenie – literatura polska
1
Stanisław Trembecki – „Sofijówka”
Stanisław Trembecki – „Sofijówka”
1. Życiorys;
Urodzony w rodowych Jastrzębnikach, syn Jakuba herbu Prus I, sędziego i podstarosty Nowego
Miasta Korczyna. Na skromny ród padał blask wielkich koligacji - Radziwiłłów, Massalskich, książąt de
Ligne. Edukację w szkołach publicznych zakooczył w najstarszej kolonii akademickiej - w Szkołach
Nowodworskich w Krakowie. Pozostawał tu pod opieką poety łacioskiego Franciszka Tomeckiego.
Próbuje zajęd w powiatowej kancelarii, uczestniczy w sejmikach, przejmuje spuściznę po zmarłym
ojcu. Swe siedmioletnie wojaże do Francji, a także Wiednia, Karlsbadu i Wrocławia rozpoczął w 1765
roku. W Paryżu był trzykrotnie. Pierwsza podróż (1765-1768) obfitująca w liczne kontakty ale
i w przygody hazardzisty, wywarła zasadniczy wpływ na kształtowanie się światopoglądu przyszłego
poety. Owa więź to: kult encyklopedystów, libertynizm, walka z fanatyzmem, uwrażliwienie na
problematykę polityczną, rewizjonistyczna postawa wobec historii. W czasie drugiego wyjazdu na
Zachód (1769) zetknął się z działaczami konfederacji barskiej. Otrzymał od nich poselstwo do rządu
francuskiego z prośbą o pomoc wojskową i z obietnicą rychłej detronizacji Stanisława Augusta. Misji
tak dwuznacznej nie wypełnił, a pakiet dyplomatyczny przekazał królewskiemu bratu. Kolejny pobyt
w Paryżu łączą biografowie poety z licznymi romansami i pojedynkami. Jednak z pewnością
potwierdzid można jego pasję gromadzenia książek. W swym bagażu powrotnym umieścił
Encyklopedię Diderota oraz 2500 innych książek. W kraju jego sprawy majątkowe ułożyły się fatalnie.
Wydziedziczony przez matkę, został tylko właścicielem maleokiej wioseczki. Próba dochodzenia praw
nie przyniosła sukcesu. Na początku 1773 roku osiadł w Warszawie i wszedł w służbę Stanisława
Augusta jako szambelan królewski ze skromną pensją. Od początku wszedł w życie literackie nowego
środowiska. Jego dwa pierwsze utwory - bajka polityczna Opuchły i wzorowany na J.W. de Gré court
Epitalamion Dorantowi i Klimenie otwierają dwa najistotniejsze nurty w jego twórczości: poezji
politycznej w służbie stronnictwa królewskiego oraz poezji libertyosko - epikurejskiej związanej z elitą
intelektualną stolicy. Towarzyszył królowi w podróżach politycznych na Białoruś, Ukrainę, Litwę,
zabiegał o różne stanowiska (m.in. Rektora Szkoły Głównej w Wilnie), zajmował się studiami
historycznymi. Bawił w Berlinie i w Rzymie (1791-92), gdzie powołano go na członka bliżej nie
znanego towarzystwa naukowego. We wszystkich życiowych sytuacjach miał poczucie niepewnej
przyszłości i braku finansowej stabilizacji. Poeta, kreujący swe miejsce wśród twórców Oświecenia
wypowiada się w wielu aktualnych kwestiach. Niektóre z jego wierszy przeszły przez druk ulotny - np.
wiersze piętnujące porwanie króla przez konfederatów Na dzieo siódmy września i Nadgrobek
hajduka. Utworami tymi zapoczątkował nowy nurt polskiej liryki politycznej. Jego zbyt śmiała Oda na
ruinę jezuitów ukazała się w wersji ocenzurowanej. Adresował swe wiersze także do poetów -
Naruszewicza (Do N.N.) i Krasickiego - Gośd w Heilsbergu. Spod jego pióra wyszły pochwały rezydencji
magnackich m.in. rokokowej siedziby Izabeli Czartoryskiej w Powązkach (Powązki); tu epikurejski
ideał szczęścia został skontrastowany z fanatycznymi nastrojami w pobliskiej Warszawie. Manifestacji
hedonizmu dokonał zarówno w uroczych drobiazgach (Kąpiel) jak i w szeregu wierszy adresowanych
do Wojciecha Miera - kolegi po piórze, zwolennika poezji F. J. de Bernis’a. Mier wygrał w szachy od
T. fragment przekładu Jerozolimy wyzwolonej Tassa i opublikował pod swoim nazwiskiem.
Trembecki, Mier, wespół z Karpioskim, przetłumaczyli Andromachę Racine’a wystawioną w teatrze
krakowskim (1829 r.) jako dzieło Miera. W istocie T. lekceważył swój talent i nie troszczył się o los
swych dzieł. Piewca przyjemności okazał się w poezji zwolennikiem zdrowej żywności i racjonalnego
odżywiania: Pokarmy, Własności soli. Mistrz artystycznej przeróbki osiągnął wyżyny w Bajkach z La
