Informacja o pracy dyplomowej
1. Nazwisko i imię:
Adam Koniszewski
adres mailowy: adam2309@interia.pl
2. Kierunek studiów:
Mechanika i Budowa Maszyn
3. Rodzaj studiów:
Dzienne magisterskie
4. Specjalność:
Systemy, Urządzenia Chłodnicze i Klimatyzacyjne
5. Katedra dyplomująca:
Katedra Techniki Cieplnej
6. Promotor pracy:
dr inż. Zenon Bonca
7. Recenzent pracy:
dr hab. inż. Dariusz Mikielewicz, prof. PG
8. Termin obrony:
25.06.2009 rok
9. Ocena pracy dyplomowej: Celująca
10. Temat pracy dyplomowej:
Analiza techniczno - ekonomiczna zastosowania w systemach ogrzewania
wolnostojących budynków mieszkalnych sprężarkowych pomp ciepła,
w których dolnym źródłem jest powietrze atmosferyczne, na przykładzie
wybranego obiektu
Spis treści:
Wstęp ..................................................................................................................................... 4
1. Stan środowiska naturalnego .......................................................................................... 5
2. Odnawialne źródła energii i ich podział ......................................................................... 8
3. Pompy ciepła .................................................................................................................... 10
3.1 Zasada działania pompy ciepła............................................................................................................... 10
3.2 Wielkości charakterystyczne opisujące pompę ciepła ............................................................................ 14
4.
Przegląd wraz z oceną techniczno - ekonomiczną istniejących rozwiązań systemów
ogrzewania wolnostojących budynków mieszkalnych z wykorzystaniem
sprężarkowych pomp ciepła (SPC) ................................................................................ 17
4.1 Systemy pracy układu grzewczego ........................................................................................................ 18
4.1.1 Monowalentne układy pomp ciepła .............................................................................................. 19
4.1.2 Biwalentne układy pomp ciepła .................................................................................................... 24
4.2 Rodzaj dolnego źródła ciepła ................................................................................................................. 26
4.2.1 Charakterystyka dolnych źródeł ciepła niskotemperaturowego ................................................... 27
4.3 Charakterystyka kolektorów gruntowych ............................................................................................... 32
4.4 Realizacja transportu ciepła na poziomie źródła górnego SPC .............................................................. 34
4.4.1 Ogrzewanie grzejnikowe .............................................................................................................. 35
4.4.2 Ogrzewanie podłogowe (płaszczyznowe) ..................................................................................... 35
4.4.3 Ogrzewanie powietrzne ................................................................................................................ 38
5.
Przegląd konstrukcji wraz z oceną parametryczną dostępnych na rynku SPC,
w którym dolnym źródłem jest powietrze atmosferyczne .......................................... 39
5.1 Sposób działania pompy ciepła .............................................................................................................. 39
5.2 Konstrukcja i parametry dostępnych na rynku powietrznych pomp ciepła ............................................ 40
5.3 Przykład doboru pompy ciepła dla domku jednorodzinnego o powierzchni 80 m
2
............................... 42
5.3.1 Założenia ofertowe ....................................................................................................................... 42
5.3.2 Koszt wykonania systemu grzewczego ........................................................................................ 42
5.3.3 Charakterystyka energetyczna systemu grzewczego opartego na pompie ciepła Buderus
Logatherm WPL 6A współpracującego z podłogową instalacją grzewczą ................................... 43
6. Założenia ogólne ............................................................................................................... 45
6.1 Wybór budynku ..................................................................................................................................... 45
6.2 Plany budynku ....................................................................................................................................... 47
7. Ocena zysków i strat ciepła w przyjętym do analizy wolnostojącym budynku
mieszkalnym (audyt energetyczny). Wyznaczenie wskaźnika sezonowego
zapotrzebowania na ciepło do ogrzewania E. Klasa energetyczna budynku ............. 49
7.1 Dane dotyczące elementów konstrukcyjnych budynku ......................................................................... 49
7.2 Projektowa strata ciepła przez przenikanie dla pomieszczeń budynku .................................................. 51
7.3 Projektowa strata ciepła przez wentylację naturalną dla pomieszczeń budynku ................................... 55
7.4 Dobór mocy grzewczej na cele ciepłej wody użytkowej ....................................................................... 57
7.5 Wskaźnik sezonowego zapotrzebowania na ciepło do ogrzewania budynku E ..................................... 58
7.6 Klasa energetyczna budynku ................................................................................................................. 61
7.7 Ocena wyników obliczeń cieplnych dla analizowanego budynku ......................................................... 63
8.
Wariantowy projekt koncepcyjny systemu ogrzewania dla wybranego budynku,
oparty na SPC. Kompletacja elementów systemu z automatyką sterującą ............... 64
8.1 Rozwiązania koncepcyjne systemu ogrzewania opartego na SPC ......................................................... 65
8.1.1 Rozwiązanie - Wariant 1 ............................................................................................................... 65
8.1.2 Rozwiązanie - Wariant 2 ............................................................................................................... 65
8.1.3 Rozwiązanie - Wariant 3 ............................................................................................................... 65
8.1.4 Rozwiązanie - Wariant 4 ............................................................................................................... 65
8.1.5 Rozwiązanie - Wariant 5 ............................................................................................................... 65
8.2 Kryteria doboru systemu ogrzewania opartego na SPC ......................................................................... 68
8.3 Wybór rozwiązania koncepcyjnego systemu ogrzewania opartego na SPC ........................................... 68
8.4 Dobór optymalnej mocy grzewczej SPC na podstawie wykresu uporządkowanego .............................. 69
8.4.1 Zapotrzebowanie na moc grzewczą analizowanego budynku na wykresie uporządkowanym ..... 66
8.4.2 Charakterystyki SPC typu powietrze - woda (P-W) poddane ocenie ekonomicznej opłacalności
stosowania dla analizowanego obiektu ......................................................................................... 71
8.4.3 Analiza ekonomiczna .................................................................................................................... 73
8.5 Kompletacja elementów systemu ogrzewania opartego na SPC ............................................................ 84
8.5.1 Zasobnik ciepłej wody użytkowej................................................................................................. 85
8.5.2 Zasobnik buforowy ....................................................................................................................... 85
8.5.3 Instalacja centralnego ogrzewania ................................................................................................ 85
8.5.4 Pompa obiegowa instalacji ogrzewania podłogowego .................................................................. 88
8.5.5 Naczynie wzbiorcze instalacji c.o ................................................................................................. 89
8.5.6 Naczynie wzbiorcze instalacji c.w.u ............................................................................................. 89
8.5.7 Zawór bezpieczeństwa instalacji co .............................................................................................. 89
8.5.8 Zawór bezpieczeństwa instalacji c.w.u ......................................................................................... 90
8.5.9 Pompa cyrkulacyjna c.w.u ............................................................................................................ 90
8.6
Projekt instalacji systemu ogrzewania opartego na SPC ........................................................................ 90
8.6.1 Praca systemu ogrzewania opartego na SPC ................................................................................ 92
8.6.2 Parametry systemu ogrzewania opartego na SPC ......................................................................... 93
8.7
Koszty systemu ogrzewania opartego na powietrznej pompie ciepła typu Buderus Logatherm WPL 8A
dla analizowanego budynku o powierzchni użytkowej 140 m
2
............................................................. 95
8.7.1 Założenia ogólne ........................................................................................................................... 95
8.7.2 Koszt wykonania systemu grzewczego ......................................................................................... 95
8.7.3 Charakterystyka energetyczna systemu grzewczego opartego na pompie ciepła Buderus
Logatherm WPL 8A współpracującego z podłogową instalacją grzewczą ................................... 96
9.
Obliczenia cieplno - przepływowe o charakterze sprawdzającym dla
wentylatorowej chłodnicy powietrza (parownika) SPC .............................................. 97
9.1 Obliczenia cieplne chłodnicy powietrza................................................................................................. 99
9.2 Obliczenia przepływowe chłodnicy powietrza ..................................................................................... 105
10.
Preferowane do współpracy z pompą ciepła systemy ogrzewania .......................... 109
10.1 Wpływ temperatury górnego źródła na efektywność działania SPC .................................................. 109
10.2 Wpływ wyboru systemu ogrzewania na efektywność działania SPC ................................................ 112
10.3 Ogrzewanie podłogowe - kompletacja elementów systemu ............................................................... 113
10.3.1 Konstrukcja ogrzewania podłogowego ..................................................................................... 114
10.3.2 Rozkład temperatury na powierzchni podłogi .......................................................................... 115
11.
Ocena techniczno - ekonomiczna systemu ogrzewania wolnostojącego budynku
mieszkalnego oparta na metodzie LCC (Life Cycle Cost) dla zaproponowanego
rozwiązania z SPC, w której dolnym źródłem jest powietrze atmosferyczne ......... 117
11.1 Koszty cyklu życia systemu grzewczego opartego na pompie ciepła Logatherm WPL 8A dla
analizowanego budynku .................................................................................................................... 117
11.2 Analiza techniczno - ekonomiczna systemu ogrzewania opartego na pompie ciepła Logatherm WPL
8A dla analizowanego budynku ........................................................................................................ 119
Podsumowanie ................................................................................................................... 130
Literatura ........................................................................................................................... 134
Załączniki ........................................................................................................................... 137
Wstęp
Niniejsza praca dyplomowa poświęcona jest analizie techniczno – ekonomicznej
zastosowania
w systemach ogrzewania wolnostojących budynków mieszkalnych
sprężarkowych pomp ciepła, w których dolnym źródłem jest powietrze atmosferyczne.
Pompa ciepła jest urządzeniem chłodniczym, działającym w oparciu o lewobieżny
obieg termodynamiczny. Celem pracy tego urządzenia jest dostarczenie energii grzewczej
zarówno do ogrzewania, jak i przygotowania ciepłej wody użytkowej poprzez instalację
źródła górnego w wyniku transformacji ciepła uprzednio pobranego w źródle dolnym. Proces
ten przebiega dzięki dostarczonej do urządzenia z zewnątrz energii napędowej. Pod względem
energetycznym pracę tego urządzenia charakteryzuje współczynnik wydajności grzewczej
COP. Jego wartość zależy od różnicy temperatur między źródłem dolnym i górnym.
Analizowanym w pracy źródłem dolnym pompy ciepła jest powietrze atmosferyczne. Jest to
źródło ogólnie dostępne i nie wymaga dodatkowych nakładów inwestycyjnych na wykonanie.
Aby pobierać z niego energię cieplną nie trzeba budować kosztownych kolektorów czy
studni, jak to ma miejsce w przypadku, gdy ta energia pobierana jest z gruntu.
Z badań ankietowych przeprowadzonych przez Wydawnictwo Budujemy Dom [16]
wynika, że około 40% budujących rozważa możliwość zastosowania pompy ciepła
we własnym domu. Jednak tylko w jednym na kilkanaście przypadków rozważania te kończą
się decyzją „na tak”. W Europie (np. Niemcy, Szwecja, Finlandia, Austria, Szwajcaria,
Francja) już 30 – 50% nowych domów wyposaża się w pompy ciepła, przy czym w ostatnich
latach obserwuje się gwałtowny wzrost sprzedaży tych urządzeń. W Polsce zainteresowanie
tą technologią jest coraz większe, ale pod względem liczby domów nowo budowanych
i wyposażonych w pompę ciepła, wciąż pozostajemy w ogonie Europy. Podstawowym
kryterium wyboru konkretnego systemu ogrzewania jest rachunek ekonomiczny.
W przedstawionej pracy wykorzystano metodę LCC (Life Cycle Cost). Metoda ta pozwala
oszacować całkowite koszty inwestycyjne i eksploatacyjne systemu w przyjętym cyklu jego
życia. Opiera się ona na porównaniu nakładów inwestycyjnych na proponowane rozwiązanie
systemu ogrzewania i przygotowania ciepłej wody użytkowej dla budynku mieszkalnego oraz
kosztów eksploatacyjnych wzrastających wraz z upływem okresu użytkowania systemu.
Podsumowanie
Lokalizacja analizowanego budynku w miejscowości Miastko, to dogodna strefa
klimatyczna (I) ze względu na zewnętrzną temperaturę obliczeniową, co sprzyja SPC
przy wykorzystaniu w niej do celów grzewczych, jako dolnego źródła ciepła, powietrza
atmosferycznego;
analizowany budynek o wskaźniku
h
WZE
=0,9 należy do klasy jakości energetycznej B2.
Jest to czwarta pozycja z dziewięciu możliwych wariantów tych klas, co zapewnia
stosunkowo niskie zużycie energii obiektu w ciągu roku. Aby klasa jakości energetycznej
budynku była korzystniejsza, należałoby m.in. zastosować w nim wentylację
mechaniczną z odzyskiem ciepła, co umiejscowiłoby analizowany budynek w klasie A;
wentylacja w największym stopniu przyczynia się do strat energii cieplnej w skali roku.
W analizowanym obiekcie sięgają one aż 43% strat energii cieplnej całego budynku;
analizowany
budynek
spełnia
kryteria
domku
energooszczędnego
(
30, 6
33,3
ref
E
E
kWh/m
3
rok). Dla tego typu budynków montaż SPC jest
uzasadniony ekonomicznie. Zainstalowanie tego urządzenia w budynku nie
energooszczędnym z uwagi na zwiększoną stratę ciepła przez przenikanie
powodowałoby, że SPC pracowałaby o wiele dłużej niż w budynku energooszczędnym.
A to skutkowałoby zwiększonym zużyciem energii elektrycznej do napędu sprężarki
pompy ciepła. Wydłużony czas pracy wiąże się z większymi kosztami eksploatacyjnymi,
mimo że „sprawność” SPC jest wysoka;
Zapotrzebowanie na moc grzewczą dla analizowanego budynku jest zmienne i zależy ono
od temperatury zewnętrznej. W związku z tym nie opłaca się dobierać SPC na 100%
zapotrzebowania na moc grzewczą budynku, co jest uzasadnione ekonomicznie,
ponieważ przez znaczną część czasu pracy jest ona przewymiarowana;
Parametry techniczne pompy ciepła Logatherm WPL 8A typu P-W dla analizowanego
budynku ulegają znacznej zmianie wraz ze spadkiem bądź wzrostem temperatury
dolnego źródła ciepła (powietrza atmosferycznego). Na to nie mamy wpływu jako
użytkownicy, bowiem takie warunki dyktuje natura;
Parametry techniczne pompy ciepła Logatherm WPL 8A typu P-W dla analizowanego
budynku zmieniają się także przy wyborze źródła górnego, a na to jako użytkownicy
mamy już wpływ. Im temperatura tego źródła jest wyższa, tym mniejsza jest jej
wydajność grzewcza, natomiast rośnie moc napędowa sprężarki. W konsekwencji tego
obniża się współczynnik wydajności grzewczej COP urządzenia. Dzieje się tak dlatego,
ponieważ zmianie tej temperatury towarzyszy wzrost, bądź spadek ciśnienia skraplania
odpowiadający wymaganej temperaturze zasilania instalacji źródła górnego;
Wpływ wyboru systemu ogrzewania na efektywność działania wybranej do analizy
pompy ciepła Logatherm WPL 8A jest decydujący, ponieważ systemy ogrzewania:
grzejnikowy, płaszczyznowy czy powietrzny posiadają różne temperatury pracy. Jak
stwierdzono powyżej, ta temperatura ma decydujący wpływ na wartość współczynnika
efektywności grzewczej COP analizowanej pompy ciepła, a co za tym idzie i koszty
eksploatacyjne. Wzrost temperatury źródła górnego o 10 K skutkuje zmniejszeniem
współczynnika wydajności grzewczej COP o około 20%, a zatem prowadzi to
zwiększenia kosztów eksploatacyjnych analizowanego budynku na takim samym
poziomie;
Przy ogrzewaniu podłogowym, sposób ułożenia rur grzewczych ma znaczny wpływ na
rozkład temperatury powierzchni podłogi, a przez to na jej wydajność w różnych
częściach pomieszczenia. W przypadku ułożenia rur w układzie ślimak oraz podwójny
meander, osiąga się równomierny rozkład temperatury, ponieważ średnia temperatura
wody dla każdych dwóch sąsiadujących przewodów jest w przybliżeniu identyczna. W
układzie meander temperatura powierzchni podłogi obniża się liniowo w kierunku od
zasilania do powrotu;
Wraz z powstawaniem warstwy szronu na powierzchni chłodnicy powietrza analizowanej
pompy ciepła Logatherm WPL 8A, maleje jej przekrój wolnego przelotu powodując w
nim wzrost prędkości powietrza, a co za tym idzie zwiększenie oporów przepływu.
Gwałtowny wzrost tych oporów następuje po przekroczeniu warstwy szronu o grubości
0,6 mm. W związku z tym zainstalowany jest odpowiedni wentylator chłodnicy
powietrza, który przy wzroście tych oporów utrzyma wymagany strumień objętościowy
powietrza dla zapewnienia zadanych parametrów pracy urządzenia;
System ogrzewania oparty na pompie ciepła Logatherm WPL 8A dla analizowanego
budynku pracuje w układzie biwalentnym monoenergetycznym i pokrywa całkowite jego
zapotrzebowanie na moc grzewczą. Jej średni współczynnik wydajności grzewczej COP
wynosi 3, co dla analizowanego budynku o zapotrzebowaniu na energię grzewczą
wynoszącym 19 710 kWh przy cenie energii elektrycznej w taryfie G12 (41 gr.) daje
roczne koszty eksploatacyjne w wysokości 3091 zł;
W okresie 20 lat użytkowania systemu ogrzewania opartego na pompie ciepła Logatherm
WPL 8A, koszty eksploatacyjne tego systemu dla analizowanego budynku stanowią aż
59% całkowitych kosztów LCC. W tym 57%, to koszty związane ze zużyciem energii
elektrycznej przez pompę ciepła. Zatem koszty eksploatacyjne tego urządzenia w dużej
mierze zależą od cen energii elektrycznej. W kosztach inwestycyjnych największy udział
ma pompa ciepła wraz z jej modułem wewnętrznym AWC, bowiem stanowi ona 31%
całkowitych kosztów LCC;
Z punktu widzenia dostępności dolnego źródła pompy ciepła wydawałoby się, że wybór
systemu ogrzewania opartego na pompie ciepła Logatherm WPL 8A, gdzie jego dolnym
źródłem ciepła jest powietrze atmosferyczne, pod względem kosztów cyklu życia LCC
dla analizowanego budynku będzie korzystne. Po przeprowadzeniu tej analizy okazuje
się, że tak nie jest. Mimo dostępności tego źródła oraz prostocie pozyskiwania z niego
ciepła, jest to system nieopłacalny w porównaniu do sytemu opartego na pompie ciepła
Logatherm WPS 7K, w której dolnym źródłem jest grunt. Generuje on w porównaniu do
niego straty w wysokości około 15 000 zł w okresie 20 lat użytkowania;
Zaproponowany w pracy system ogrzewania jest ekonomicznie uzasadniony w porównaniu do
systemu ogrzewania opartego na kotle zasilanym olejem opałowym lub gazem płynnym, bowiem
w porównaniu do nich w okresie 20 lat życia urządzenia generuje zyski. W porównaniu do kotła
zasilanego olejem opałowym, zyski te wynoszą 38 700 zł, a czas zwrotu poniesionych kosztów
inwestycyjnych na rzecz pompy ciepła Logatherm WPL 8A wynosi 7,5 lat. W porównaniu do
kotła zasilanego gazem płynnym zapewnia zyski w wysokości 60 500 zł, a czas zwrotu
poniesionych kosztów inwestycyjnych na rzecz pompy ciepła wynosi 5,7 lat;
Warto zauważyć, że dla oceny rentowności przedsięwzięcia, niezmiernie ważna jest realna stopa
procentowa, gdyż to właśnie ona ma bezpośrednie przełożenie na koszty cyklu życia (LCC)
urządzeń. Gdy przyjmuje ona wartości dodatnie, wówczas koszty LCC
maleją z każdym rokiem
użytkowania urządzenia. Dzieje się tak dlatego, ponieważ przy takiej stopie procentowej umacnia
się wartość pieniądza. W przypadku, gdy realna stopa procentowa przyjmie wartości ujemne,
wtedy koszty LCC
rosną z każdym rokiem użytkowania urządzenia. Dzieje się tak dlatego,
ponieważ przy takiej stopie procentowej spada wartość pieniądza.