background image

Leki przeciwdrgawkowe 

Leki przeciwdrgawkowe 

(przeciwepileptyczne)

(przeciwepileptyczne)

Dr hab. Przemysław Mikołajczak 

Katedra i Zakład Farmakologii

Akademia Medyczna 

im. K. Marcinkowskiego 

w Poznaniu

background image

.

Padaczka (epilepsja)

Zasadniczą cechą padaczki są napady będące wyrazem 
klinicznym 

nadmiernej, patologicznej czynności

pewnych grup 

komórek nerwowych mózgu. 

Jest ona zespołem zjawisk związanych z nagłymi, przejściowymi  
zmianami czynności mózgu prowadzącymi do objawów:
ruchowych, zmysłowych, wegetatywnych i psychicznych często z 
towarzyszącymi napadami nieświadomości.  

background image

Etiologia padaczki

(powstawania drgawek) 

Czynniki genetyczne

-

ryzyko padaczki idiopatycznej 

(powstawania drgawek o nieznanej etiologii) jest coraz 
częściej kojarzone z wpływem czynników genetycznych. 

Okołoporodowe uszkodzenia mózgu

głównie kojarzone z 

niedotlenieniem. 

Infekcje

- OUN (np. meningokoki, encefalopatie 

wirusowe),   

Czynniki toksyczne

- zatrucia przewlekłe 

ołowiem

lub 

rtęcią

, wysokie dawki 

poch. fenotiazyny

tricyklicznych l. 

przeciwdepresyjnych,  l. przeciwhistaminowych

I generacji 

background image

Etiologia padaczki 

(powstawania drgawek) c.d.

Zespół odstawienia leków

-nagłe zaprzestanie stosowania 

leków i substancji stosowanych długotrwale, które działają
depresyjnie na OUN (np.  

etanol, barbiturany, 

benzodiazepiny

).    

Zespoły pourazowe OUN

poudarowe, powylewowe 

Czynniki metaboliczne i związane z odżywianiem

-

zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej, 
hipoglikemia, fenylketonuria, porfiria, niedobór 

pirydoksyny

(vit. B6) (

zahamowanie syntezy GABA przez  

hamowanie aktywności GAD, dla którego pirydoksyna jest 

kofaktorem

).

background image

Główne typy Padaczki 

(Międzynarodowa Liga Przeciwpadaczkowa) 

Częściowa (ogniskowa) :

A. Napady częściowe proste 

Typowe objawy : 
drgawki mogą być ograniczone do jednej kończyny lub 
grupy mięsni, szerzące się zgodnie z somatotropową
budową kory ruchowej np. z  twarzy na kończynę górną i 
następnie dolną (tzw. pochód epileptyczny), 
świadomość zwykle zachowana,  
mogą mieć wymiar zmysłowy (halucynacje węchowe,  
słuchowe, wzrokowe), 
mogą mieć charakter wegetatywny (uczucie “kurczu”
żołądka, pocenie się, rozszerzenie źrenic)

background image

Częściowe (ogniskowe ) cd. :

B. Złożone napady częściowe 

(

padaczka psychomotoryczna, 

psychoruchowa, padaczka skroniowa 

)

Typowe objawy : 
zaburzenia świadomości, mogą mieć charakter przypominania 
dawno zapomnianych wydarzeń (deja vu), częściowo charakter 
wegetatywny np. rozszerzenie źrenic, podnoszenie włosa 
(piloerekcja), zaczerwienieni twarzy, wzrost ciśnienia krwi, itp. 

Napady częściowe wtórnie uogólnione 

Typowe objawy : 
mogą przechodzić w toniczne, kloniczne lub toniczno-kloniczne

drgawki toniczne - długoutrzymujące się naprężenie mięśniowe 

drgawki kloniczne - skurcze mięśniowe o dużej częstotliwości

background image

II. Napady uogólnione 

A. Napady nieświadomości 

(petit mal epilepsy) 

Typowe objawy :
utrata świadomości, bez udziału lub z udziałem zaburzeń
ruchowych, pojawiające się w wieku dziecięcym z tendencją
do zanikania z wiekiem 

B. Drgawki miokloniczne

Typowe objawy : 
nagłe, gwałtowne skurcze mięsni, zrywania mięśniowe 
=mioklonie (np. wyrzucanie rąk z rozstawionymi palcami) 

background image

II. Napady uogólnione (cd)

C. Drgawki kloniczne:

Typowe objawy :
powtarzające się uogólnione skurcze mięśni 

D. Drgawki toniczne: 

Typowe objawy:
nagłe, silne skurcze mięśni, obejmujące też kończyny, często z 
upadkiem 

background image

II. Napady uogólnione (cd)

E. Drgawki toniczno-kloniczne 

(grand mal) 

Typowe objawy :
nagła utrata świadomości, nagłe ostre skurcze mięśni, często 
charakterystyczny  krzyk, chory pada bezwładnie, zwykle głowa 
odgięta ku tyłowi, kończyny przywiedzione i zgięte, dolne 
wyprostowane, często w fazie klonicznej na wargach pojawia się
piana, czasem mimowolne oddanie moczu, stolca, 

F. Drgawki atoniczne 

(astatyczne)

Typowe objawy :
nagła utrata napięcia tonusa mięśniowego, ograniczona do 
grupy mięśni, lub do wszystkich mięśni, czasem z krótkotrwałą
utartą świadomości 

background image

Leki stosowane do leczenia padaczki działają przez trzy główne 
mechanizmy :

nasilenie

GABAergicznego

przekaźnictwa (hamowanie) 

modyfikacja 

wnikania jonów

(zmiany w przewodnictwie 

jonowym) 

zahamowanie przekaźnictwa

glutaminergicznego

background image

Mechanizm działania leków 

przeciwdrgawkowych  

1. Elektrofizjologiczne analiza izolowanych neuronów ssaków  
(modele in vitro) podczas napadów częściowych pozwoliła 
stwierdzić, iż te neurony przechodzą

silne polaryzacje i 

depolaryzacje dając wyładowania o wysokich częstotliwościach, 
niespotykanych fizjologicznie.  

Hamowanie tych wyładowań zwłaszcza związane z redukcją
zdolności kanałów 

Na

+

(napięciowo zależne kanały sodowe) d

ponownego osiągnięcia stanu spolaryzowanego leży u podstaw 
działania Karbamazepiny
LamotryginyFenytoiny i Kwasu 
Walproinowego 
przeciwko

drgawkom częściowym

.

background image

2. GABA-zależne hamowanie synaptyczne  
Wiele leków, które hamują drgawki maja zdolność wpływania 
na synaptyczną transmisję GABA-ergiczną. 

A. Podstawowy receptor zaangażowany w odbierania tych 
sygnałów to 

GABA

A

Aktywacja  GABA

A

:

hamowanie postsynaptycznych neuronów poprzez wzrost 

ilości jonów Cl

-

do komórki postsynaptycznej co prowadzi do 

hiperpolaryzacji neuronu - efekt hamowania.  

background image

Klinicznie  odpowiednie stężenia zarówno benzodiazepin jak 
i  barbituranów 
mogą

nasilać

hamowanie stanu neuronów 

poprzez pobudzenie receptora GABA

A

Ten mechanizm prawdopodobnie jest związany z 
efektywnością stosowania tych leków przeciwko drgawkom 
częściowym jak i toniczno-klonicznym. 

W wyższych dawkach tych leków, które są stosowane  w 
napadach epileptycznych (status epilepticus), leki te także 
blokować napięciowo-zależne  kanały sodowe. 

background image

B. Drugim mechanizmem związanym z działaniem leków 
działających poprzez GABA jest;

długotrwałe (nieodwracalne) hamowanie aktywności 

enzymu odpowiedzialnego za metabolizm GAB -

GABA 

transaminazy

To prowadzi do wzrostu stężenia GABA w zakończeniach 
presynaptycznych i zdolności do jego oddziaływania na 
neuron postsynaptyczny poprzez receptor GABA.

Ten mechanizm jest zaproponowany dla działania  

γγγγ

-Vinyl-

GABA - Wigabatryny.

background image

C. Trzecim mechanizmem, który jest związany z 
oddziaływaniem leków przeciwpadaczkowych poprzez GABA 
jest mechanizm zaproponowany dla Gabapentyny.  

Uważa się, że pewnych warunkach lek ten może 

nasilać

3-

krotnie większe niż normalnie 

uwalnianie GABA

z zakończeń

presynaptycznych (

Honmou et al., 1995

).  

background image

3Analiza EEG   w drgawkach z napadami nieświadomości 
(

absence - petit mal) 

wykazuje charakterystyczne 

wyładowania w zakresie częstotliwości 3 Hz. 
Te wyładowania reprezentuje naturę oscylacji zachodzących 
w tym napadzie pomiędzy wzgórzem a kora. 

Uważa się, że neurony wzgórza , które są włączone w ww. 
wyładowania są pobudzane poprzez wnikanie jonów 

Ca

2+

poprzez kanały zależne od potencjału typu “T”

Stwierdzono, że podstawowym mechanizmem dla leków 
efektywnych w znoszeniu drgawek typu 

petit mal

jest właśnie 

zapobieganie wnikaniu depolarezacyjnemu tych jonów 

Ca

2+

- co wyjaśnia działania takich leków jak etosuksymid
trimetadion czy kwas walproinowy

background image

 

Stąd, hamowanie napięciowo-zależnych kanałów jonowych leży 
u podstaw działania 2 grup leków przeciwdrgawkowych: 

leków przeciwko drgawkom częściowym -

blokada 

napieciowozależnych kanałów sodowych  

oraz 

leki przeciwko petit-mal (anty-absence)-

blokowanie

napięciowozależnych kanałów wapniowych typu “T”

.

background image

Kategorie l. przeciwpadaczkowych ze względu na ich 

mechanizm działania

(

Macdonald RL i Meldrum BS, zmodyfikowane)

Klasa 

Opis  

Leki 

 

Typ I 

Blokowanie napięciowo-

zależnych kanałów sodowych 

   Fenytoina  
   Karbamazepina 
   Lamotrygina 

 

Typ II  

Mechanizm mieszany: nasilenie 

efektów GABAergicznych 

(hamowanie) 

I/lub  

zapobieganie wnikaniu 

depaloparyzujacemu jonów Ca 

(redukcja T prądów) i/lub 

blokowanie napięciowo-zależnych 

kanałów sodowych 

I/lub 

Hamowanie glutaminergicznego 

pobudzenia 

   Kwas Walproinowy  
   Benzodiazepiny  
   Barbiturany  

Primidon  

   Zonizamid 
   Topiramat 

(także via 

AMPA) 

    
 

Typ III 

Tylko przez zapobieganie 
wnikaniu depaloparyzujacemu 
jonów Ca (redukcja T prądów)

 

 

    Etosuksymid 
    Trimetadion 

 

Typ IV 

Tylko wzmożenia 
GABAergicznego hamowania    

    Wigabatryna  
    Tiagabina  
    (na transporter  
      GAD-1) 

 

Niesklasyfikowane 

Brak wplywu na kanały sodowe, 
wapniowe czy GABA  

     Gabapentyna  
      Lewetiracetam 

 

 

background image

Niektóre propozycje mechanizmów działania 

leków przeciwpadaczkowych 

Stefan and Feuerstein 2007

background image

Wskazania terapeutyczne różnicowe do zastosowanie 

leków przeciwpadaczkowych

L e k

U o g ó ln io n e

n a p a d y

k lo n ic z n o -

to n ic z n e

N a p a d y

c z ę ś c io w e ,

w ła c z a ją c
c z ę ś c io w e

w tó r n ie

u o g ó ln io n e

N a p a d y

n ie ś w ia d

o d m o ś c i

( A b s e n c

e ) – P e tit

m a l

N ie ty p o w e  n a p a d y

n ie s w ia d o m o ś c i,

n a p a d y

m io k lo n ic z n e ,

a to n ic z n e

(a s ta ty c z n e )

K a r b a m a z e p in a

3

3

-1

K lo n a z e p a m

0

0

2

2

E to s u k s y m id

0

0

3

G a b a p e n ty n a

1

L a m o tr ig in a

1

1

F e n o b a r b ita l

1

1

1

F e n y to in a

3

3

-1

P r im id o n

1

1

0

K w a s
W a lp r o in o w y

3

2

3

3

Klucz:
3 - leki I wyboru  
2 - zalecane lub do stosowania w kombinacjach jako alteranatywa
1 - zwykle korzystne, ale nie tak skuteczne jak powyższe
0 - mało skuteczne lub bezskuteczne 
-1- zwykle wywołujące 

pogorszenie

stanu chorego -

background image

Fenytoina 

(Dilantin)

Fenytoina

(pochodna hydantoiny) jest efektywnym lekiem 

przeciwko wszystkim typom drgawek , ale 

nie 

reprezentowanych przez napady nieświadomości

(petit mal). 

Efekty OUN::

działa przeciwdrgawkowo 

bez wykazywania

ogólnego 

hamowania OUN 

w wyższych dawkach (dawkach 

toksycznych)  może  dochodzić do 

objawów silnego pobudzenia OUN 

a następnie silnego hamowania 

background image

Mechanizm działania:

Fenytoina

blokuje 

kanały sodowe

,  co prowadzi do hamowania 

wyładowań zwłaszcza związanych z redukcja zdolności 
kanałów 

Na

+

(napięciowo zależne kanały sodowe) 

do 

ponownego osiągnięcia stanu spolaryzowanego. 

Ten sposób działania jest skorelowany ze stężeniami wolnej , 

niezwiązanej frakcji leku w stężeniach  

≤≤≤≤

10 

µµµµ

g/ml (surowica). 

Dla stężeń wyższych 5-10-razy, mechanizm działania 

fenytoiny

jest bardziej złożony, być może związany z działaniem poprzez 

GABA -

ten mechanizm być może jest związany z pojawieniem 

się niektórych niepożądanych działań leku.

background image

Właściwości farmakokinetyczne  

fenytoiny

Farmakokinetyka jest silnie związana 

z jej ograniczoną

rozpuszczalnością

oraz 

dawko-zależną eliminacją.

Jej metabolizm zachodzący w mikrosomalnej frakcji komórek 
wątrobowych jest bardzo podatny na zmiany zachodzące pod 
wpływem obecności innych leków.

Absorpcja:
stosunkowo wolna po podaniu doustnym , 

Cmax 3-12 h

Dystrybucja jest szybka, w 90% jest związana przez albuminy (Vd
~0.6 l/kg). 

Tylko  5%  

fenytoiny

jest wydalany w postaci niezmienionej. 

Główny metabolit (60-70%) (pochodna parahydroksyfenylowa) 
jest nieaktywny.  Wydalany jest początkowo z żółcią a następnie w 
coraz większej części z moczem, głównie w postaci glukuronidów.

background image

Fenytoina

Objawy uboczne i niepożądane:

zależne od drogi podania, czasu trwania leczenia i postaci leku:

i.v iniekcja - (w tzw. status epilepticus) - arytmie, z i bez  obj. 

hipotensji, i/lub depresja OUN.  

Inne efekty związane z OUN: 

pobudzenie motoryczne, zawroty głowy, oczopląs, niewyraźna 
mowa  

Przerost dziąseł

(u 20% pacjentów)  

Osteoporoza z hipokalcemią,  

Rzadko - anemia megaloblastyczna 

Nadmierne owłosienie u kobiet (10%pacjentów )

background image

Dla stężeń

fenytoiny

≤≤≤≤

10 

µµµµ

g/ml  - eliminacja jest  

pierwszego 

rzędu

, t0.5 =6-24 h. 

Dla stężen >10

µµµµ

g/ml aż do  20 

µµµµ

g/ml - tzw. dawko-zależna 

kinetyka eliminacji (

Kinetyka Michaelis-Menten, zerowego  

rzędu

) - t0.5=20-60h 

background image

Interakcje Fenytoiny

poziom leku 

zwiększany

przez: izoniazyd, dikumarol, 

sufonamidy, benzodiazepiny, allopurinol, amiodaron, flukonazol, 
omeprazol, salicylany (hamowanie metabolizmu  

fenytoiny

),  

poziom leku zwiększany przez: karbamazepinę, fenobarbital, 

rifampicynę, teofilinę

zmienia 

metabolizm kwasu foliowego

przyspiesza metabolizm glikokortikosteroidów

obniża efektywność doustnych środków antykoncepcyjnych 

silna interakcja z alkoholem, tricyklicznymi lekami 

przeciwdepresyjnymi, benzodiazepinami (wzmożenie działania 
depresyjnego)   

background image

Fenobarbital

(Luminal) 

Fenobarbital

był pierwszym lekiem przeciwdrgawkowym.  

Większość poch barbituranowych ma podobne właściwości.  
Efektywny przeciwko drgawkom 

uogólnionym toniczno-

klonicznym oraz częściowym. 

Obecnie rzadko stosowany -ze względu na silne dzialanie 
sedatywne oraz zdolność uzależniania. 

background image

Mechanizm działania :

działanie przeciwdrgawkowe jest głównie związane z 

potencjalizacją hamowania synaptycznego poprzez 
oddziaływanie na receptor 

GABA

A

(allosteryczne zmiany). 

W stężeniach znacznie przewyższających zwykle stosowane 

terapeutycznie 

fenobarbital

również może blokować

powstawanie prądów związanych z aktywacja kanałów Ca

2+

zależnych od potencjału (typu L- i N), jest to być może związane  
z efektywnością działania przeciwdrgawkowego w tzw. 

status 

epilepticus (silne napady drgawkowe) 

background image

Farmakokinetyczne właściwości 

fenobarbitalu:

Absorpcja po podaniu doustnym (>80%), ale względnie wolna:
Cmax - 8 h

Dystrybucja jest szybka, 40-60% wiąże się z albuminami. 
Vd ~0.5 l/kg 

Około  35%  niezmienionego leku jest wydalane z moczem poprzez 
pH-zależny mechanizm.  

Główny metabolit  - pochodna parahydroksyfenylowa jest 
nieaktywna farmakologicznie i wydalana jest z moczem w postaci 
glukuronidu. 

t0.5 - 100 h w dorosłych (50-140 h), a u dzieci jest krótszy (40-70 h).

background image

Fenobarbital

Objawy uboczne i niepożądane:

sedacja (efekt na który występuje tolerancja po dłuższym 

stosowaniu)  

ataksja 

alergie 1-2% pacjentów  

anemia megaloblastyczna po dłuższym podawaniau (

znika po 

zastosowaniu folianów

osteomalacja po dłuższym podawaniu (

może być zmniejszona przez 

podawanie vit. D

)

może wyzwalać porfirię

background image

 

Interakcje Fenobarbitalu

:

interakcje zwykle związane z 

indukcją

systemu 

wątrobowego MEOS odpowiedzialnego za zmiany 

metabolizmu 

takich leków

takich jak: 

estrogeny, 

glikokortikosteroidy, doksycyklina

poziom leków 

podnoszony 

przez kwas walproinowy, 

fenytoinę

poziom leku 

obniżany 

przez 

ββββ

-blokery, karbamazepinę, 

felodipinę, metronidazol, teofylinę

zmniejszenie absorpcji gryzeofulwiny

wzrost

działania depresyjnego wywoływanego przez l.  

przeciwhistaminowe, izoniazyd, inhibitory MAO

background image

Karbamazepina 

(Tegretol)

Jest obecnie uważana za lek 

pierwszego wyboru

w leczeniu 

drgawek częściowych i kloniczno-tonicznych.

Ze względu na swą strukturę (podobną do imipraminy) jest 
efektywnym lekiem w chorobie dwubiegunowej. 

Lek z wyboru w znoszeniu neuralgii wywołanej zapaleniem 
nerwu trójdzielnego. 

background image

Mechanizm działania 

karbamazepiny:

Blokuje 

kanały sodowe  

w zakresie stężeń terapeutycznie 

stosowanych,  co prowadzi do hamowania wyładowań
zwłaszcza związanych z redukcja zdolności kanałów 

Na

+

(napięciowo zależne kanały sodowe) 

to ponownego osiągnięcia 

stanu spolaryzowanego. 

Karbamazepina

również

hamuje wychwyt zwrotny 

noradrenaliny 

- mechanizm odpowiadający za działanie 

przeciwdepresyjne. 

Ostatnie doniesienia mówią, że postsynaptyczne nasilenie 

transmisji 

GABA

może być zwiększane przez 

karbamazepinę.

background image

Mechanizm działania 

karbamazepiny:

Blokuje 

kanały sodowe  

w zakresie stężeń terapeutycznie 

stosowanych,  co prowadzi do hamowania wyładowań
zwłaszcza związanych z redukcja zdolności kanałów 

Na

+

(napięciowo zależne kanały sodowe) 

to ponownego osiągnięcia 

stanu spolaryzowanego. 

Karbamazepina

również

hamuje wychwyt zwrotny 

noradrenaliny 

- mechanizm odpowiadający za działanie 

przeciwdepresyjne. 

Ostatnie doniesienia mówią, że postsynaptyczne nasilenie 

transmisji 

GABA

może być zwiększane przez 

karbamazepinę.

background image

Farmakokinetyczne właściwości

karbamazepiny.

Farmakokinetyka 

karbamazepiny

jest złożona. 

Jest to związane m.in. z ograniczoną rozpuszczalnością leku w 
wodnym środowisku oraz zdolnością do powstawania aktywnych 
metabolitów pod wpływem procesów oksydacyjnych w wątrobie. 

Absorpcja: 
stosunkowo powolna  i skomplikowana po podaniu doustnym. 

Cmax - zwykle ok. 4-8 h, jednakże w wysokich dawkach może 
być znacznie opóźnione aż do 24 h. 

Dystrybucja jest szybka i praktycznie osiąga duże stężenia we 
wszystkich tkankach. 

Wiązanie do białek osocza - 75-80%, a stężenie w płynie 
mózgowo-rdzeniowym jest proporcjonalne do stężenia wolnego 
(niezwiązanego)  leku w osoczu.

background image

Karbamazepina

Objawy uboczne i niepożądane:

zaburzenia widzenia 

przejściowe nudności i wymioty 

utrata łaknienia 

zawroty głowy  

Inne objawy:

hiponatremia

alergie (dermatitis, eosinophilia)

impotencja 

background image

W ciągu pierwszych 4 miesięcy  

Karbamazepina

może wywołać

anemię aplastyczną i agranulocytozę

(głównie u pacjentów 

starszych ) 

Ze względu na możliwe teratogenne działanie jej metabolitu 

epoksytlenku 

nie zalecana u kobiet w ciąży.  

background image

Interakcje Karbamazepiny

poziom leku 

podnoszony

przez :cymetydynę, danazol, 

diltiazem, erytromycynę, izoniazyd, propoksyfen, werapamil
(hamowanie metabolizmu karbamazepiny)

poziom leku 

zmniejszany 

przez: fenytoinę, primidon, 

fenobarbital

karbamazepina

może 

zmniejszać

poziomy innych l. 

przeciwdrgawkowych (kw. walproinowy,  fenytoina, 
primidon)

background image

Kwas Walproinowy Walproinian sodowy

(Depakine)

Walproinian

jest bardzo efektywny przeciwko praktycznie 

wszystkim rodzajom drgawek.

Walproinian 

ma specjalna zdolność kontrolowania wszelkich 

drgawek

mioklonicznych.

background image

Mechanizm działania

walproinianu:

W stężeniach wykorzystywanych terapeutycznie

walproinian  

hamuje aktywność

napięciowo-zależnych kanałów sodowych

(podobnie jak karbamazepina).

Ponadto 

hamuje

również

napięciowo-zależne kanały wapniowe 

typu T.

Dodatkowy mechanizm: 

wzrost stężenia GABA

(efekty  in 

vitro):
walproinian może 

stymulować

aktywność enzymu, który 

związany jest z syntezą GABA ( dekarboksylaza kwasu 
glutaminowego - GAD
oraz 

hamuje  

metabolizm GABA, poprzez zahamowanie aktywności 

enzymu - GABA transaminazy  prowadząc do wzrostu ilości 
GABA w presynaptycznych neuronach.   

background image

Właściwości farmakokinetyczne  

walproinianu

Walproinian

jest dobrze i szybko absorbowany po podaniu 

doustnym.  

Cmax - 1-4 h-

Ze względu na stosunkowo duży udział frakcji zjonizowanej i 
związanej z białkami osocza (90%), jego dystrybucja jest duża, 
Vd - 0.2 L/kg

Klirens stosunkowo niski.

t0.5 - 9-18 h 

Dla bardzo wysokich stężeń klirens

walproinianu jest

dawko-

zależny.

background image

Około 20%  leku niezmienionego jest wydalane formie 
związanej   z  kwasem glukuronowym.  

Pozostała część leku jest metabolizowana poprzez beta i omega 
oksydację do licznych pochodnych posiadających również
dzialanie przeciwdrgawkowe.

background image

Walproinian

Objawy uboczne i niepożądane:

Najczęściej występującym objawem ubocznym jest:

hepatotoksyczność

(wzrost AST u ok. 40% pacjentów), 

u dzieci poniżej 2 lat może dojść do 

ciężkiego uszkodzenia 

wątroby (martwica miąższu)   

nudności wymioty, mdłości, 

przejściowe wypadanie włosów   

małopłytkowość (zaburzenia krzepnięcia) 

background image

Interakcje Walproinianu

może 

wyzwalać drgawki

nieświadomości podczas łącznego 

podawania z klonazepamem

wywołuje 

wzrost 

stężenia tzw. wolnej fenytoiny (interakcje na 

poziomie dystrybucji - większe powinowactwo do wiązania z 
albuminami)  

powoduje

wzrost 

poziomu karbamazepiny, fenobarbitalu

przez 

hamowanie

ich metabolizmu (fenobarbital może wówczas 

wywołać śpiączkę) 

chloropromazyna, cymetydyna, salicylany mogą

podnosić

poziomy 

walproinianu

background image

Etosuksymid

(Zarotin)

Był wprowadzony jako 

pierwszy czysty

lek przeciwko “petit 

mal”. 

W dalszym ciągu jest stosowany, choć specjaliści dyskutują
jego właściwości w porównaniu do 

walproinianu.

background image

Mechanizm działania

etosuksymidu

Etosuksymid 

blokuje kanały Ca

2+

zależne od potencjału typu 

neuronach wzgórza.  

Etosuksymid

nie wpływa na aktywność kanałów sodowych czy 

aktywność GABA w stężeniach wykorzystywanych klinicznie. 

background image

Farmakokinetyczne właściwości 

etosuksymidu

Absorpcja 

etosuksymidu

zachodzi praktycznie w 100% po 

podaniu doustnym.    

Cmax - 3-7 h  

Lek ten nie wiąże się z białkami osocza, a stężenia w płynie 
mózgowo-rdzeniowym są podobne do obecnych w osoczu.  

Vd - 0.7 L/kg

background image

Etosuksymid

Objawy uboczne i niepożądane:

Najczęstszymi efektami niepożądanymi są

:

nudności, wymioty, anoreksja 

OUN: rozdrażnienie, euforia, zawroty głowy, bóle głowy,

kaszel

Inne rzadsze objawy:

Parkinsono-podobne symptomy, fotofobia

toczeń rumieniowaty, eosinophilia, leukopenia , 

trombocytopenia, pancytopenia i anemia aplastyczna

Nie występują: 

uszkodzenie nerek i wątroby

background image

Interakcje Etosuksymidu

Lek powoduje

wzrost 

poziomu fenytoiny

Kwas walproinowy może powodować

spadek klirensu

e

tosuksymidu

i stąd podnosić poziomy 

etosuksyimidu.

background image

Benzodiazepiny 

Benzodiazepiny 

są stosowane głównie jako leki  anksjolityczno-

nasenne. 

Diazepam 

Klonazepam 

Lorazepam 

Klonazepam

jest stosowany w terapii napadów drgawek 

typu petit 

mal

(z nieświadomością) oraz 

mioklonicznych

u dziaci.

Diazepam

lorazepam

są głównie zarezerwowane do zwalczania 

stanów nagłych tzw

status epilepticus

background image

Mechanizm działania 

benzodiazepin 

W stężeniach wykorzystywanych terapeutycznie 

diazepam

i inne 

benzodiazepiny

nasilają hamujące efekty powstające na skutek 

pobudzenia aktywności receptora

GABA

A

W bardzo wysokich dawkach 

diazepam

i inne 

benzodiazepiny

mogą wpływać na aktywność kanałów sodowych podobnie jak ma 
to miejsce dla

fenytoinykarbamazepiny

czy 

walproinianu

background image

Farmakokinetyczne  właściwości 

benzodiazepin

Absorpcja:

bardzo dobra po podaniu doustnym

Cmax zależne od właściwości danej pochodnej

background image

Benzodiazepiny

Objawy uboczne i niepożądane:

Ostra toksyczność

benzodiazepin

jest niska.  

Podstawowe objawy uboczne i niepożądane podczas długotrwałego 
stosowania 

klonazepamu

:

Senność, sedacja (u~50% pacjentów początkowo, efekt 

ulega tolerancji) 

Działanie miorelaksacyjne 

Rzadkie efekty:

Zawroty głowy 

Czasem nadaktywność ruchowa i kłopoty z koncentracją

zwłaszcza u dzieci 

Anoreksja 

Depresja oddechowa 

Status epilepticus - podczas nagłego odstawienia stosowania leku 
(zespół odstawienia pobenzodiazepinowy) 

background image

Interakcje Benzodiazepin

Addycyjne

efekty po podaniu łącznie z alkoholem, innymi 

antiepileptykami, zw. hamującymi OUN, opioidami, 

fenotiazynami, klonidyną

Klonazepam

może 

wywołać

napady nieświadomości 

(absence) po  łącznym podawania z kwasem  walproinowym 

background image

Wigabatryna

(Sabril) 

Wigabatrina

jest głownie wskazana do leczenia drgawek 

częściowych oraz syndromu West’a (odmiana epilepsji 
obserwowana u małych 

dzieci

). 

Nie powinna być stosowana u pacjentów z napadami 

nieświadomości oraz z drgawkami mioklonicznymi. 

background image

Mechanizm działania 

wigabatryny

Wigabatryna

jest związkiem , który wzmaga działanie 

hamujące GABA poprzez hamowanie aktywności enzymu 
włączonego w metabolizm GABA, tzw.  GABA 
aminotransferaza (transaminaza, GABA-T). 

background image

Farmakokinetyczne  właściwości 

wigabatryny

Absorpcja: 
szybka, biodostępność ok. 60% 

Cmax - 1-3 h
Dystrybucja zachodzi do wielu tkanek  - Vd - 0.8 L/kg

Lek ten nie wiąże się z białkami osocza.  

Ok. 70%  leku jest wydalane w postaci niezmienionej z moczem 
podczas  24 h.  
Nie posiada aktywnych metabolitów.   

Kinetyka eliminacji - jest pierwszego rzędu.  
t0.5 - ok.. 5-8 h 
Wydalanie gł poprzez nerki .   

background image

Wigabatrin

Objawy uboczne i niepożądane:

Zawroty głowy, senność, wzrost masy ciała  

Spadek aktywności AST  i ALT

Inne rzadsze objawy:

Nadmierne szybkie mówienie, zachowania agresywne 

Ograniczenie pola widzenia  

Interakcje – brak

(???) 

background image

Gabapentyna

(Neurontin)

Gabapentina

jest względnie nowym lekiem do stosowania 

przeciwko 

drgawkom częściowym

uogólnionym u dorosłych 

(głównie jako lek wspomagający). 

Ponadto jest stosowana do leczenia 

bólów neuropatycznych

background image

Mechanizm działania 

gabapentyny

Mimo pewnego podobieństwa struktury do GABA, 

gabapentina

nie naśladuje aktywności GABA 

na poziomie receptora GABA

A

.  

Gabapentyna 

wydaje się, że działa poprzez nowy, bliżej jeszcze 

nieokreślony mechanizm - wzmagając uwalnianie GABA z 
zakończeń presynaptycznych.

Gabapentyna

nie wpływa na aktywność ani kanałów sodowych ani 

kanałów wapniowych. 

background image

Farmakokinetyczne  właściwości 

gabapentyny

Gabapentin

jest dobrze wchłaniania z przewodu pokarmowego 

(chociaż w w bardzo dużych dawkach zachodzi poprzez tzw. 
kinetykę nieliniową i dawko-zależna ) jak i nie jest 
metabolizowana. 

Nie wiąże się z białkami osocza.

t.5 - 5-9 h 

Kinetyka eliminacji tego leku jest pierwszego rzędu.  

Całkowicie wydalana jest z moczem.  

background image

Gabapentyna

Objawy uboczne i niepożądane:

Zawroty głowy, senność, znużenie

Nudności , wymioty, mdłości

Efekty te znikają po pierwszych 2 tygodniach stosowania

Gabapentyna

jest 

przeciwwskazana 

w ostrym zapaleniu 

trzustki. 

Interakcje – brak

(???) 

background image

Lamotrygina

(Lamictal)

Lamotrygina

jest względnie nowym lekiem do stosowania 

przeciwko 

drgawkom częściowym

częściowo-uogólnionym

dorosłych (głównie jako lek wspomagający). 

Istnieją wstępne doniesienia, że lek ten mógłby być

efektywny

w  

znoszeniu drgawek 

typu petit mal

background image

Lamotrygina 

(Lamictal)

Mechanizm działania 

lamotryginy:

Lamotrygina

w

stężeniach wykorzystywanych 

terapeutycznie hamuje aktywność

napięciowo-zależnych 

kanałów sodowych

(podobnie jak karbamazepina).

background image

Farmakokinetyczne  właściwości 

lamotryginy

Absorpcja: prawie całkowita po podaniu doustnym 

Cmax - 2-3 h 

Dystrybucja jest bardzo istotna  - Vd- 1.4 L/kg

Wiązanie z białkami osocza - 50-55%. 

Jest metabolizowana gł. do glukuronidów  -
(2-N-glukuronid jako podstawowy metabolit).

background image

Lamotrytgina

Objawy uboczne i niepożądane:

Zawroty głowy, bóle głowy, zaburzenia widzenia 

Nudności i wymioty 

Ciężko przebiegające odczyny alergiczne 

Kilka przypadków syndromu Stevens-Johnson’a

Nie powinna być stosowana u dzieci poniżej 12 

roku życia oraz u pacjentów w wieku podeszłym 

background image

Interakcje Lamotryginy

Fenytoina, karbamzepina, barbiturany 

skracają

okres 

półtrwania 

lamotryginy (

przyspieszenie eliminacji

Walproinian

przedłuża

okres półtrwania 

lamotryginy

(

wydłużenie eliminacji

lamotrygina

ma zdolność

obniżania

stężenia 

walproinianu

background image

Topiramat

(Topomax)

Topiramat

, lek stosowany głównie do znoszenia 

napadów 

częściowych

(głównie jako lek wspomagający).  

background image

Mechanizm działania 

topiramatu

Topiramat

blokuje 

kanały  sodowe   

w  zakresie  stężeń

terapeutycznie  stosowanych,    co  prowadzi  do  hamowania 
wyładowań zwłaszcza  związanych  z  redukcja  zdolności  kanałów 

Na

+

(napięciowo  zależne  kanały  sodowe) 

do  ponownego 

osiągnięcia  stanu  spolaryzowanego  w  sposób  podobny  do 
opisywanego dla 

fenytoiny

Dodatkowo,  wpływa  na  aktywność receptora 

GABA

jak  i 

hamuje  aktywność

receptora  dla  glutaminianu  typu 

AMPA-

kainowego

background image

Farmakokinetyczne  właściwości 

topiramatu 

Absorpcja: 

bardzo szybka i prawie całkowita po podaniu doustnym 

t

0.5 

– ~24 h 

Około 85% jest wydalane z moczem w postaci niezmienionej. 

background image

Topiramat

Objawy uboczne i niepożądane:

Najczęstsze objawy: 

Senność, uczucie znużenia, spadek masy ciała, nerwowość, 
nasilone tworzenie kamieni nerkowych

Interakcje Topiramatu

Powoduje 

wzrost

stężenia fenytoiny. 

Karbamazepina i fenytoina

przyspieszają

metabolizm 

topiramatu.

background image

Lewetiracetam

(Kepra)

Jest względnie nowym lekiem (FDA w 1999) do leczenia 

napadów częściowych

u dorosłych  (jako lek 

wspomagający= politerapia). 

background image

Mechanizm działania 

lewetiracetamu

jest nieznany

Brak dowodów na:

działanie poprzez kanały sodowe 

wpływ na GABA czy na transmisję glutaminianową

background image

Farmakokinetyczne  właściwości  

lewetiracetamu

Absorpcja: 
szybka i prawie całkowita z przewodu pokarmowego 

Metabolizm: 24% leku jest metabolizowane poprzez hydrolizę
grupy acetamidowej. 

Nie ma wpływu 

na aktywność cytochromu P450  czy też innych 

enzymów biorących udział w metabolizmie leków - stąd 

brak 

interakcji

na poziomie farmakokinetycznym z innymi lekami 

przeciwdrgawkowym.

Wydalanie: 95%  leku jak i jego metabolitu jest wydalane z 
moczem.

background image

Lewetiracetam

Objawy uboczne i niepożądane:

Generalnie 

dobrze 

tolerowany. 

Czasem: 
Senność, zawroty głowy, 

Interakcje – brak

(???)

Nie ma wpływu na izoformy

cytochromu P450 ani 

aktywność enzymów biorących udział w tworzeniu 
glukuronidów – stąd brak interakcji z innymi lekami 
przeciwdrgawkowymi. 

background image

Tiagabina

(

Gabitril

)

Jest względnie nowym lekiem (FDA w 1998) do leczenia 

napadów częściowych

u dorosłych  (jako lek wspomagający= 

politerapia).

background image

Mechanizm działania

:

Hamuje  GABA transporter

(GAT-1)  i w ten sposób 

redukuje wychwyt zwrotny GABA do neuronów jak i 
komórek gleju.

background image

Farmakokinetyczne  właściwości 

tiagabiny

Absorpcja: bardzo szybka po podaniu doustnym 

t

0.5 

– 8 h  

Metabolizm: 

Głownie zachodzi poprzez CYP3A 

background image

Tiagabina

Objawy uboczne i niepożądane:

Zawroty głowy

Senność

Drżenia

Małe wybroczyny krwawe na skórze

Interakcje Tiagabiny

Fenytoina, barbiturany oraz karbamazepina

skracają

czas 

półtrwania 

tiagabiny (

interakcja metaboliczna – wywoływana 

przez 

indukcję

via CYP3A4 )

background image

Zonisamid

(Zonegran)

Jest względnie nowym lekiem (FDA w 2000) do leczenia 

napadów częściowych

u dorosłych  (jako lek wspomagający= 

politerapia).

.

background image

Mechanizm działania

:

Zonisamid

wpływa hamująco na aktywność kanałów 

wapniowych zaleznych od potencjału typu

T

Dodatkowo, blokuje 

kanały sodowe  

w zakresie stężeń

terapeutycznie stosowanych,  co prowadzi do hamowania 
wyładowań zwłaszcza związanych z redukcja zdolności 
kanałów 

Na

+

(napięciowo zależne kanały sodowe) 

do 

ponownego osiągnięcia stanu spolaryzowanego w sposób 
podobny do opisywanego dla 

fenytoiny 

czy

karbamazepiny 

background image

Farmakokinetyczne  właściwości 

zonisamidu

Absorpcja: 
szybka i prawie całkowita po podaniu doustnym  

Ok. 40% jest wiązane z białkami osocza 

t

0.5 

– 63 h 

Ok. 85%  jest wydalane z moczem. 

background image

Zonisamid

Objawy uboczne i niepożądane:

Najczęstsze objawy:
Senność, anoreksja, nerwowość, uczucie zmęczenia

Interakcje

Zonisamidu

Fenobarbitalfenytoina karbamazepina zmniejszają
wartości  osoczowego współczynnika stężenie/dawka 
zonisamidu
, podczas gdy lamotrigina podnosi wartości tego 
współczynnika (farmakokinetyczna interakcja via 
CYP3A4

)

background image

Leki 

Zastosowanie 

 

Karbamazepina   Uogólnione kloniczno-toniczne and napady częściowe  
Klonazepam 

Napady nieświadomości, nietypowe napady 
nieswiadomości, stan padaczkowy 

Diazepam 

Leczenie stanu padaczkowego  

Etosuksyimid 

Tylko napady nieświadomości 

Gabapentyna 

Napady częściowe  

Lamotrygina 

Uogólnione kloniczno-toniczne and napady częściowe  

Fenobarbital 

Wszystkie typy drgawek , ale nie jest lekiem I wyboru  

Fenytoina 

Uogólnione kloniczno-toniczne i napady częściowe  

Primidon 

Podobnie do fenobarbitalu  

Trimetadion 

Tylko napady nieświadomości, ale rzadko stosowany  

Kwas 
Walproinowy  

Wszystkie typy drgawek , łącznie z napadami 
nieświadomości  

Wigabatryna 

Napady częściowe   

 

background image

Leczenie stanu padaczkowego (Status Epileticus):

Status Epilepticus

– stan podczas którego dochodzi do ciągłęgo

rozwoju napadów, który gdy nie leczony, a trwający dłużej niż 20 
min,  charakteryzuje się śmiertelnością najmniej 10%. 

Każdy lek hamujący aktywnosć OUN 

, włączając w to leki 

znieczulające ogólnie może być stosowany w celu zahamowania 
napadów. 

Lekami z wyboru są:

diazepam

lub

lorazepam

– w dawce

0

.

2 mg/kg i.v. (dawka dobowa 

całkowita maksymalna wg niektórych specjalistów do 100 
mg/pacjenta),

a następnie

fenytoina

i.v. w celu utrzymania 

długotrwałego działania przeciwdrgawkowego. 

Leki winny być podawane odpowiednio powoli w celu 
zabezpieczenia pacjenta przed hamowaniem ośrodka 
oddechowego. 

background image

Przykłady udziału poszczególnych izoenzymów cytochromu P450

w metabolizmie leków

alprazolam

, amiodaron, amitryptylina, chinidyna, cizapryd, 

diazepam,

diltiazem, erytromycyna, etynyloestradiol, felodypina, 

fenytoina,

glikokortykosteroidy, imipramina, 

karbamazepina

, klomipramina, 

klozapina, kodeina, lidokaina, 

midazolam,

nifedypina, paracetamol,  

pimozyd, propafenon, ritonawir, sertralina, simwastatyna,  tamoksyfen, 
terfenadyna, werapamil, warfaryna

CYP3A4

etanol, izoniazyd, kofeina, paracetamol, teofylina 

CYP2E1

amitryptylina, dezipramina, dekstrometorfan, flekainid, fluoksetyna, 
haloperidol, hydrokodon, imipramina, kaptopryl, klomipramina, 
klozapina, kodeina, metoprolol, ondansetron, oksykodon, paroksetyna, 
perfenazyna, propoksyfen, propranolol, risperidon, ritonawir, sertralina, 
tiorydazyna, timolol, tramadol, wenlafaksyna

CYP2D6

amitryptylina, citalpram, 

diazepam, fentytoina

, imipramina, 

klomipramina, lanzoprazol, moklobemid, omeprazol, propranolol

CYP2C19

amitryptylina, diklofenak, 

fenytoina

, fluwastatyna, ibuprofen, 

imipramina, naproksen, piroksykam, tolbutamid, warfaryna, zafirlukast,

CYP2C9

amitryptylina, imipramina, klomipramina, klozapina, kofeina, 
olanzapina, paracetamol, propranolol, teofylina 

CYP1A2

Lek (substrat)

Izoenzym 

cytochromu 450 

background image

Dziękuję za uwagę