1 

 
 

PROGRAM OREGOŃSKI 

 
 

SOCJALIZACJA 1 

 

Wiek 0-1 

 

USPOKAJA  SIĘ  LUB  REAGUJE  RUCHAMI  CIAŁA  W  ODPOWIEDZI  NA 

DOTYK, SPOJRZENIE LUB DŹWIĘK GŁOSU ZNANEJ OSOBY  

 
1.  Chcąc  uspokoić  płaczące  dziecko,  stosuj  bliski  fizyczny  kontakt.  Delikatnie  je 

kołysz, przemawiając łagodnie i czule. Gdy dziecko jest bardzo małe, noś je z przodu w 
nosidle krzątając się koło zajęć domowych.  

2.  Zabieraj  ze  sobą  dziecko  w  dziecięcym  leżaczku  lub  w  wózku  do  pokoju,  w 

którym masz coś do zrobienia.  

3.  Umożliw  dziecku  poznanie  zapachów  i  odgłosów  każdej  części  domu,  jak 

również  odgłosów  wykonywania  przez  ciebie  różnych  czynności.  Zachowuj  częsty 
kontakt z dzieckiem głosem i dotykiem.  

4.  Jeżeli  oddalasz  się,  mów  dziecku  o  tym,  co  właśnie  robisz.  (Najlepiej  jest 

wyeliminować  wszelkie  inne  odgłosy,  jak  np.  radia  i  telewizji,  żeby  odgłosy  twego 
poruszania się i wykonywania czynności w pełni potwierdzały twoją obecność).  

5.  Podczas  ubierania,  przewijania,  karmienia  i  kąpieli  dziecka  mów mu o tym, co 

robisz.  

6.  Kontakt  fizyczny  z  dzieckiem  w  czasie  karmienia  jest  bardzo  ważny  dla  więzi 

uczuciowej między rodzicami a dzieckiem.  

 
 

SOCJALIZACJA 2x 

 

Wiek 0-1 

 

OBSERWUJE OSOBĘ PORUSZAJĄCĄ SIĘ NA LINII WZROKU  
 
1.  Włóż  ubranie  w  żywych  kolorach  i  stań  w  odległości  ok.  pół  metra  na  wprost 

dziecka. Poruszaj się, aby zwrócić jego uwagę i utrzymać ją na swojej osobie.  

2. Umieść przedmiot wywołujący dźwięk (np. dzwonek) na ubraniu i poruszaj się 

na wprost dziecka.  

3. Mów do dziecka zmieniając intonację wypowiadanych słów.  
 
x Może nie nadawać się dla dziecka całkowicie niewidomego.  
 
 

SOCJALIZACJA 3 

 

Wiek 0-1 

 

UŚMIECHA SIĘ W REAKCJI NA ZAJMUJĄCĄ SIĘ NIM OSOBĘ  
 

1.  Baw  się  wesoło  z  dzieckiem  w  czasie  ubierania  go  i  przewijania.  Łaskocz 

dziecko w stopy lub ręce, dmuchaj na brzuszek i często przytulaj.  

2.  Połóż  ręcznik  na  twarzy  dziecka.  Zapytaj:  "Gdzie  jest  Zuzia?"  i  w  odpowiedzi 

ś

ciągnij ręcznik i przytul policzek do policzka dziecka.  

3. Odwiedź ręce dziecka na boki i dmuchaj na jego klatkę piersiową.  
4.  Baw  się  z  dzieckiem  zwracając  się  doń  po  imieniu  (np.  Kasiu!)  z  pewnej 

odległości i powtarzając to przy zbliżeniu się. Kiedy będziesz już bardzo blisko, powiedz: 
"Aa, tutaj jest ..." (np. moja Kasia) i przytul je.  

5.  Gdy  dziecko  się  uśmiecha,  odwzajemniaj  jego  uśmiech  i  śmiej  się.  Powtarzaj 

czynność, która wywołała uśmiech.  

6.  Łaskocz  inne  części  ciała  dziecka  -  uszy  zdają  się  być  szczególnie  wrażliwym 

miejscem u dziecka. Baw się w "uklepywanie zagniecionego ciasta" lub śpiewaj wesołe 
piosenki.  

 
 

SOCJALIZACJA 4x 

 

Wiek 0-1 

 

PATRZY NA SWOJE RĘCE I BAWI SIĘ NIMI  
 
1.  Trzymaj  ramię  dziecka  tak,  by  miało  ręce  w  swoim  polu  widzenia.  Potrząsaj  i 

machaj rękami dziecka w różne strony, by zauważyło je.  

2.  Dotykaj  rękami  dziecka  jego  twarzy.  Wyginaj  paluszki  dziecka,  aby  zdawało 

sobie sprawę z ich ruchów.  

3.  Włóż  dziecku  bransoletkę,  aby  przy  ruchach  brzęczała  na  przegubie  jego  ręki. 

Zawiązuj jasne wstążeczki lub kolorowe tasiemki na rękach lub palcach dziecka.  

4. Baw się palcami dziecka w "sroczka kaszkę warzyła".  
5. Baw się rękami dziecka w "klepanie ciasta", gdy ma je w swoim polu widzenia.  
6. Połóż dziecko na plecach i pomóż mu sięgnąć rękami do swoich palców u nóg.  
 
x Może nie nadawać się dla dziecka całkowicie niewidomego.  
 
 

SOCJALIZACJA 5x 

 

Wiek 0-1 

 

UTRZYMUJE KONTAKT WZROKOWY PRZEZ OKOŁO 5 SEKUND  
 
1. Wyeliminuj odgłosy mogące rozpraszać uwagę dziecka i zawołaj je z odległości 

około 60 cm.  

2.  Zwróć  uwagę,  w  którym  momencie  dziecko  rozpoznało  któreś  z  rodziców, 

sprawdzając  to  na  podstawie  rozluźnionych  mięśni  i  uspokojenia.  (Jest  to  odpowiednik 
reakcji następującej po nawiązaniu kontaktu wzrokowego).  

3.  Skieruj  uwagę  dziecka  na  wyraziste  dźwięki,  jak  np.  cmokanie,  gwizdanie  lub 

klaskanie  w  dłonie  i  zaobserwuj,  na  ile  dziecko  reaguje  na  to,  co  dzieje  się  w  jego 
otoczeniu.  

4. Podczas karmienia, przewijania i noszenia dziecka patrz na nie i mów do niego o 

                                                        

3 

tym,  co  robisz  w  danej  chwili.  Przybliż  swoją  twarz  jak  najbardziej  do  dziecka,  aby 
nawiązać  kontakt  wzrokowy.  Następnie  powoli  odsuwaj  się,  aby  sprawdzić,  przy  jakiej 
odległości dziecko jeszcze utrzymuje z tobą kontakt wzrokowy.  

5.  Trzymaj  kolorową  zabawkę  przy  swojej  twarzy.  Gdy  dziecko  nawiąże  z  tobą 

kontakt wzrokowy - odsuń zabawkę.  

 
x Może nie nadawać się dla dziecka całkowicie niewidomego.  
 
 

SOCJALIZACJA 6 

 

Wiek 0-1 

 

POZNAJE 

GŁOSY 

CZŁONKÓW 

RODZINY, 

OKAZUJĄC 

TO 

GAWORZENIEM LUB TYM, ŻE PRZESTAJE PŁAKAĆ CZY UŚMIECHA SIĘ  

 
1.  Już  od  najwcześniejszego  okresu  życia  dziecka,  każdy  z  członków  rodziny, 

powinien  jak  najczęściej  nawiązywać  z  nim  kontakt.  Ponieważ  dziecko  uczy  się 
poznawać każdą osobę po dotyku, zapachu i po głosie, można wymyśleć specjalny sygnał 
pozwalający  dziecku  identyfikować  daną  osobę,  jak  np.  poklepanie  ręki  dziecka  lub 
radosny okrzyk.  

2.  Jeżeli  kontakt  z  daną  osobą  był  dla  dziecka  zdecydowanie  przyjemny,  zacznie 

ono  szybko  reagować  we  właściwy  sobie  sposób,  dając  znak,  że  rozpoznaje  tę  właśnie 
osobę.  

3.  Piosenki  i  zabawy  z  dzieckiem  powinny  zawierać  jak  najwięcej  kontaktu 

fizycznego.  

4.  Każdy  członek  rodziny  powinien  jak  najczęściej  wypowiadać  imiona 

pozostałych,  wówczas  bowiem  dziecko  łatwiej  je  sobie  przyswoi.  Rozmawiając  z 
dzieckiem i z wszystkimi osobami z rodziny mów: "Chodź tutaj ... (imię)", "Gdzie jest ... 
(imię)?"  

 
 

SOCJALIZACJA 7 

 

Wiek 0-1 

 

REAGUJE  POZYTYWNIE  NA  PRZEBYWANIE  W  GRONIE  RODZINNYM, 

OKAZUJĄC TO GŁOSEM, UŚMIECHEM I TYM, ŻE PRZESTAJE PŁAKAĆ  

 
1. Spraw, aby dziecko stało się integralną częścią życia rodzinnego - jedzenia, robót 

domowych,  kąpieli,  podróżowania.  Podczas  wspólnych  spotkań  rodziny,  np.  w  porze 
posiłków,  postaraj  się,  aby  wszyscy  jej  członkowie  zasiadali  przy  stole  zawsze  na  tych 
samych miejscach.  

2. Połączcie ręce dookoła stołu odmawiając modlitwę przed jedzeniem.  
3.  Po  skończonym  posiłku  niech  dziecko  posiedzi  na  kolanach  kogoś  z  rodziny 

(ojca, jeśli cały dzień przebywał poza domem).  

4. Wprowadzaj w ciągu dnia stałą porcję rozdokazywania i wesołego zamętu wśród 

całego grona rodzinnego. Wyjaśniaj dziecku odgłosy, które słyszy i w ogóle o co chodzi 
w zabawie, z czego się wszyscy cieszą itd.  

5. Pozwalaj starszemu rodzeństwu zajmować się dzieckiem i bawić się z nim oraz 

zachęcaj do tego.  

6. Zabieraj dziecko idąc do sklepu i wszędzie tam, dokąd udajesz się z rodziną.  
 
 

SOCJALIZACJA 8 

 

Wiek 0-1 

 

KLEPIE I CIĄGNIE DOROSŁEGO ZA WŁOSY, NOS, POLICZEK  
 
1. Dotykaj i głaszcz czule twarz dziecka (usta, nos, policzki).  
2. Zachęcaj dziecko, aby ciebie badało dotykiem, skoro stwierdzisz, że rozumie już 

rolę swych rąk w eksploracji otoczenia.  

3.  Uczyń  zabawę  z  prowadzenia  ręki  dziecka  po  rysach  swojej  twarzy  w  celu 

odnajdywania  poszczególnych  jej  części.  Skoro  stwierdzisz  budzenie  się  ciekawości  u 
dziecka,  nazywaj  części  twarzy.  Odnajduj  razem  z  dzieckiem  te  same  części  na  jego 
twarzy.  

4.  Wydawaj  ustami  rozmaite  odgłosy:  całowania,  cmokania,  świstania,  uderzania 

językiem o podniebienie - rrr ..., dzwonienia zębami. Następnie pomóż dziecku dosięgnąć 
ręką twej twarzy.  

5.  Twoja  twarz  nie  jest,  być  może,  dla  dziecka  najbardziej  interesującą  częścią 

twego ciała. Mogą je bardziej interesować np. palce twych nóg, pachnące przecież nieco 
od  potu  i  poruszające  się,  albo  szyja  -  oprzyj  na  niej  rękę  dziecka,  gdy  mówisz  lub 
ś

piewasz.  

 
 

SOCJALIZACJA 9+ 

 

Wiek 0-1 

 

SIĘGA KU ZNANEJ OSOBIE  
 
1.  Ułóż  dziecko  na  wznak  lub  posadź  podparte,  tak  aby  ręce  miało  wolne,  nie 

skrępowane żadnym przykryciem.  

2.  Zabawiaj  niemowlę dotykaniem i ciągłym odzywaniem się do niego. Następnie 

odsuń się poza zasięg jego rąk i wydawaj te same odgłosy lub wymawiaj te same słowa, 
co  przedtem.  Dziecko  może  wówczas  usiłować  odnaleźć  ręką  źródło  poprzednio 
doznawanej przyjemności dotykowej.  

3. Zanim dziecko weźmiesz na ręce, przemów do niego, stosując to samo umowne 

słowo:"chodź". Mówiąc to wyciągnij ku niemu ręce.  

4. Zanim podniesiesz dziecko, ujmij obie jego ręce i razem przyciągnij ku sobie.  
5. Bywa, że dziecko wcześniej zaczyna sięgać po znany mu przedmiot związany z 

jedzeniem, jak np. butelka. Spróbuj przesuwać uwagę dziecka z przedmiotu na osobę.  

 
+ Może być osiągnięte w późniejszym wieku przez dziecko całkowicie niewidome.  
 
 

SOCJALIZACJA 10x 

                                                        

5 

 

Wiek 0-1 

 

REAGUJE  NA  SWOJE  ODBICIE  W  LUSTERKU  (WYCIĄGA  RĘCE,  KLEPIE 

LUSTRO)  

 
1. Daj dziecku do zabawy nie tłukące się lusterko. Upewnij się, że daje ono czyste 

odbicie.  

2. Usiądź z dzieckiem przed dużym lustrem. Bawcie się w ulubioną przez dziecko 

zabawę  lub  śpiewajcie  piosenkę,  którą  zna  i  lubi.  Pokaż  dziecku  jego  odbicie  i  odbicie 
innych osób w lustrze.  

3.  Trzymaj  zabawki  na  wprost  lustra.  Zaświeć  jasne  światło,  tak  by  się  w  nim 

odbiło. Zachęć dziecko do dotykania lustra.  

4.  Opisuj  dziecku  części  jego  ciała  dotykając  ich,  a  następnie  wskaż  mu  je  w 

odbiciu lustrzanym.  

5. Weź rączkę dziecka i uderz nią lekko w lustro. Zrób z tego zabawę.  
6.  Umieść  duże  lustro  w  pokoju  dziecka.  Zwróć  uwagę,  aby  je  umieścić  tak,  by 

dziecko widziało odbicie całej swojej postaci.  

 
x Może nie nadawać się dla dziecka całkowicie niewidomego.  
 
 

SOCJALIZACJA 11 

 

Wiek 0-1 

 

BAWI  SIĘ  SAMO  NIE  PŁACZĄC,  W  POBLIŻU  ZAJĘTEJ  CZYMŚ  INNYM 

OSOBY DOROSŁEJ PRZEZ OKOŁO 10 MINUT  

 
1.  Daj  dziecku  większą  ilość  zabawek  i  przedmiotów  domowego  użytku  i  pokaż 

mu,  jak  się  można  nimi  bawić  za  pomocą  uderzania,  mieszania,  podzwaniania.  Nie 
polegaj na stałych źródłach dźwięku, jak radio czy TV, ale popieraj u dziecka słuchanie 
aktywne, a nie pasywne.  

2. Podawaj nazwy wszelkich rozlegających się odgłosów.  
3. Twoja obecność w pobliżu dziecka jest konieczna dla zapewnienia mu poczucia 

bezpieczeństwa  podczas  samodzielnej  zabawy,  oraz  dla  czuwania  nad  jej  sensem. 
Odwódź je od uporczywego powtarzania jednej czynności, jak np. bujanie się lub tarcie 
oczu. Jeżeli dziecko przejawia te blindyzmy, przerwij próby jego samodzielnej zabawy i 
powróć do zabaw z twoim czynnym udziałem.  

4.  Wynajduj  zabawki,  wzbogacające  wrażenia  dotykowe,  węchowe,  smakowe  i 

wzrokowe dziecka i które rozbudzają jego ciekawość.  

5.  Zmieniaj  często  dawane  dziecku  zabawki,  aby  coraz  bardziej  rozbudzać  jego 

zainteresowanie.  

 
 

SOCJALIZACJA 12 

 

Wiek 0-1 

 

WOKALIZUJE W CELU NAWIĄZANIA KONTAKTU Z OSOBĄ DOROSŁĄ  
 
1.  Zachęcaj  dziecko,  aby  podczas  zabaw  dobywało  głosu.  Naśladuj  każdy  dźwięk 

wydawany  przez  dziecko.  Prowadź  dialog  wokalizami,  będący  prototypem  rozmowy. 
Następnie zmień rodzaj wydawanego dźwięku i zwróć uwagę, czy dziecko próbuje ciebie 
naśladować.  

2.  Podchodź  do  dziecka  ilekroć  wydaje  dźwięk,  choćby  najcichszy.  Traktuj  jego 

wokalizy jako słowa i przypisuj im odpowiednie znaczenia. Dziecko wówczas uczy się, 
ż

e dźwięk może mieć sens i wywoływać skutek. Utrzymuj kontakt głosowy z dzieckiem, 

kiedy jesteś w pobliżu, ale nie dotykaj wówczas dziecka.  

3. Pytaj dziecko o to, czy chce tego czy tamtego, zanim mu dasz dany przedmiot. 

Reaguj głosem na każdą wokalizację dziecka.  

 
 

SOCJALIZACJA 13 

 

Wiek 0-1 

 

REAGUJE  NA  DŹWIĘK  SWEGO  IMIENIA  ODWRACAJĄC  SIĘ  W  STRONĘ 

MÓWIĄCEGO LUB WYCIĄGAJĄC KU NIEMU RĘCE  

 
1.  Używaj  jak  najczęściej  imienia  dziecka  kiedy  mówisz  o  tym,  co  robi.  (Np. 

"Piotruś potrząsa grzechotką").  

2. Wołaj dziecko po imieniu stając za nim lub obok niego i obserwuj czy zwróci się 

ku tobie.  

3.  Wołaj  dziecko  po  imieniu  z  drugiego  krańca  pokoju  i  powtarzaj  jego  imię 

zbliżając się. Bierz dziecko na ręce wymawiając jego imię.  

4.  Wymawiając  imię  dziecka  jednocześnie  naciśnij  piszczącą  zabawkę  trzymaną 

przy swej twarzy. Coraz mniej "płacz" zabawką stopniowo eliminując pomocniczy sygnał 
dźwiękowy  przyciągający  uwagę  dziecka.  Na  koniec  wymawiaj  imię  dziecka  bez  tego 
dodatkowego efektu.  

5. W czasie karmienia usiądź na wprost dziecka i ześrodkuj jego uwagę na tym, co 

się  przed  nim  dzieje,  wymawiając  jego  imię  i  mówiąc:  "Przyniosłam  ci  jabłuszko". 
Wymagaj, żeby dziecko zwrócone było przodem ku tobie, kiedy podajesz mu jedzenie.  

6.  Wymawiaj  imię  dziecka  i  równocześnie  zapalaj  światło.  To  może  pomóc 

przyciągnąć jego uwagę. Niech to będzie zabawa. Stopniowo eliminuj zapalanie światła, 
aby w końcu dziecko reagowało jedynie na dźwięk swego imienia.  

 
 

SOCJALIZACJA 14 

 

Wiek 0-1 

 

BAWI SIĘ SAMO OKOŁO 10 MINUT  
 
1.  Ułóż  dziecko  na  wznak  i  zawieś  w  zasięgu  jego  rąk  przedmioty  wydające 

dźwięki oraz takie, które mają interesującą fakturę. Jeżeli dziecko nie zaczyna samo się 
nimi bawić sięgając ku nim, zbliż je do jego rąk. Lekkie przedmioty możesz położyć na 
brzuszku dziecka, aby je zachęcić do zdjęcia ich.  

                                                        

7 

2. Przedmioty służące dziecku do zabawy powinny być zawsze przy nim w zasięgu 

chwytu,  na  blacie  dziecinnego  stolika  z  krzesełkiem  lub  na  dywaniku  czy  kocyku  tuż 
obok niego.  

3.  Wynajduj  przedmioty,  które  pociągają  dziecko  swym  dźwiękiem,  smakiem, 

zapachem lub interesującą fakturą. W błyszczącym, twardym plastyku dziecko prawie nie 
dostrzega nic zachęcającego.  

4. Ilekroć zbliżasz się ponownie do dziecka, żeby się nim zająć, przytulaj je i czule 

do niego przemawiaj.  

5.  Utrzymuj  więzi  towarzyskie  z  rodzinami,  w  których  są  dzieci,  tak  aby  twoje 

dziecko  mogło  w  naturalny  sposób  obcować  z  innymi  dziećmi.  Powinno  to  stanowić 
zachętę do samorzutnie podejmowanych zabaw.  

 
 

SOCJALIZACJA 15 

 

Wiek 0-1 

 

UCZESTNICZY  W  DWÓCH  ZABAWACH  WYMAGAJĄCYCH  UDZIAŁU 

INNEJ OSOBY ("KOSI-KOSI-ŁAPCI" I "A-KUKU")  

 
1. Kiedy dłonie dziecka są rozluźnione i otwarte, uchwyć je i uderz je o siebie tak, 

aby rozległo się klaśnięcie.  

2. Usiądź naprzeciw dziecka trzymając swe dłonie na wprost dłoni dziecka. Chwyć 

dziecko za rączki i klaśnij jego dłońmi o siebie, albo o swoje policzki.  

3. Ustaw dłonie dziecka na zewnątrz swych własnych, nieco oddalonych od siebie 

dłoni  i  powiedz:  "klaszczemy"  i  zachęć  dziecko,  aby  popchnęło  twoje  dłonie ku sobie i 
wywołało odgłos klaśnięcia. Pokaż, że przy klaskaniu mogą powstawać rozmaite odgłosy. 
Niech twoje ręce stawiają nieznaczny opór.  

4.  Śpiewaj  piosenki  towarzyszące  zabawom  z  klaskaniem,  np.  "Wszystkie  dzieci 

klaszczą w dłonie, tak jak ja, tak jak ja".  

5.  Poproś  trochę  starsze  dziecko,  żeby  pobawiło  się  z  twoim  w  "kosi-kosi-łapci". 

Dziecinne ręce mogą bardziej zachęcić niemowlę do zabawy.  

6. W czasie kąpieli w wannie baw się w klaskania, mokre plaśnięcia są głośniejsze, 

a ich fizyczne odczuwanie żywsze. Zabawa w "a-ku-ku" w wodzie też może być bardziej 
pociągająca.  

7. Kiedy dziecko zaczyna samo klaskać w dłonie, potraktuj to jako zaproszenie do 

zabawy.  

 
 

SOCJALIZACJA 16+ 

 

Wiek 0-1 

 

PRZYWOŁUJE ZNANĄ SOBIE DOROSŁĄ OSOBĘ  
 
1.  Odpowiadaj  na  wokalizacje,  które  brzmią  jak  przywoływanie.  Uświadom 

dziecku,  że  przychodzisz,  kiedy  cię  woła.  Jeżeli  wokalizacja  nie  przypomina  twojego 
imienia, zbliżając się do dziecka wymieniaj je (mów w trzeciej osobie, że idziesz).  

2. Poproś, żeby dwie osoby dorosłe siedzące przy odległych krańcach stołu wołały 

się  wzajemnie  po  imieniu.  Teraz  ty  wzywaj  dziecko  do  siebie.  Chwal,  gdy  raczkuje  ku 
tobie  (lub  choćby  usiłuje  to  robić).  Pokaż  dziecku,  że  chcąc  aby  jakaś  osoba  do  ciebie 
podeszła, wzywasz ją po imieniu i czekasz aż się odezwie lub przyjdzie.  

3. Zwracaj się do poszczególnych członków rodziny po imieniu, aby w ten sposób 

ułatwić dziecku ich rozróżnianie.  

 
+ Może być osiągnięte w późniejszym wieku przez dziecko całkowicie niewidome.  
 
 

SOCJALIZACJA 17+ 

 

Wiek 0-1 

 

NAWIĄZUJE  KONTAKT  Z  DOROSŁĄ  OSOBĄ  PODAJĄC  JEJ  ZABAWKĘ, 

JAKĄŚ INNĄ RZECZ LUB COŚ DO JEDZENIA 

 
1. Baw się z dzieckiem dając mu i biorąc z jego ręki ulubioną zabawkę. Powtarzaj 

to  wielokrotnie,  aby  dziecko  zrozumiało,  że  za  każdym  razem  dostanie  zabawkę  z 
powrotem. Z początku oddawaj wziętą zabawkę natychmiast.  

2.  Kiedy  dziecko  je  coś,  co  się  je  palcami,  np.  chrupki,  włóż  mu  kawałek  do  ust 

mówiąc: "Masz, to dla ciebie". Następnie, kiedy dziecko weźmie w rękę nowy kawałek, 
sam/sama otwórz usta, poprowadź rękę dziecka z tym kąskiem do swych ust i powiedz: 
"A to dla mnie". Śmiej się i chwal dziecko.  

3.  Pokaż  dziecku,  jak  się  podaje  piłkę,  mówiąc  mu  jednocześnie  np.:  "Daj  mi 

piłkę". Powiedz: "Dziękuję!" i zwróć szybko dziecku zabawkę. Powtarzaj tę czynność po 
wielokroć.  

4. Poproś dziecko, żeby ci oddało na niby zabawkę lub coś, co dostało do jedzenia. 

Rób to po to, by sprawdzić, czy dziecko już umie podzielić się czymś z inną osobą. Staraj 
się, żeby dziecko zrozumiało, że odzyska to, co ci daje.  

5. Użyj do zabawy pozytywki. Pokaż dziecku, że jak ci ją da, to mu ją nakręcisz.  
 
+ Może być osiągnięte w późniejszym wieku przez dziecko całkowicie niewidome.  
 
 

SOCJALIZACJA 18 

 

Wiek 1-2 

 

TULI SIĘ DO ZNANEJ MU OSOBY, GŁASZCZE JĄ I CAŁUJE  
 
1.  Pokaż  dziecku,  co  robisz,  witając  miłą  ci  osobę.  Trzymając  dziecko  na  rękach 

przywitaj się z tą bliską osobą, po trzykroć radośnie ją ściskając i obejmując.  

2.  Radość  z  ujrzenia  bliskiej  osoby  wyrażaj  za  pomocą  uścisków,  głaszcząc  ją  i 

obejmując.  

3.  Zachęcaj  dziecko  do  gestów  przytulania  się  do  drugiej  osoby.  Mów  np.: 

"Uściskaj  ciocię".  Staraj  się,  żeby  dziecko  wyrażało  swym  zachowaniem  to,  co 
rzeczywiście czuje.  

4.  Dawaj  dziecku  miękkie,  pluszowe  zabawki,  niektóre  mogą  wydawać  dźwięki. 

Niech je trzyma, tuli i niech z nimi sypia.  

                                                        

9 

5. Używaj serdecznych, czułych słów w kontakcie z dzieckiem. Mów dziecku, że je 

kochasz, całuj je i pieść.  

 
 

SOCJALIZACJA 19 

 

Wiek 1-2 

 

NAŚLADUJĄC  DOROSŁEGO  ŚCISKA  ZABAWKĘ  LUB  POTRZĄSA  NIĄ, 

ABY WYDOBYĆ DŹWIĘK  

 
1.  Posadź  dziecko  koło  siebie  i  potrząsaj  zabawką  lub  ściskaj  ją.  Śmiej  się  z 

rozlegających się odgłosów.  

2.  Włóż  tę  zabawkę  w  rękę  dziecka  i  pomóż  mu  ściskać  ją  lub  nią  potrząsać. 

Zmniejszaj stopniowo fizyczną pomoc, w miarę jak dziecko robi postępy.  

3.  Kiedy  już  dziecko  potrafi  samodzielnie  potrząsać  zabawką  lub  ściskać  ją, 

naśladuj czynność dziecka.  

4. Zdobądź dwie identyczne zabawki, wydające odgłos przy naciskaniu. Jedną daj 

dziecku,  a  drugą  trzymaj  sam/sama.  Ściskaj  swoją  i  staraj  się,  żeby  dziecko  cię 
naśladowało. Urządzaj zabawy przedmiotami, z których wydobywają się dźwięki.  

 
 

SOCJALIZACJA 20x 

 

Wiek 1-2 

 

NAŚLADUJE  ZABAWĘ  INNEGO  DZIECKA  BĘBNIĄCEGO  W  BĘBENEK, 

POTRZĄSAJĄCEGO DZWONKIEM, KLASZCZĄCEGO W DŁONIE  

 
1.  Umieść  dziecko  z  innym, nieco od niego starszym na niewielkiej, ograniczonej 

bokami  powierzchni,  np.  w  kojcu  lub  w  dużym  kartonowym  pudle.  Daj  dzieciom  kilka 
par  wydających  dźwięki  zabawek  i  pomóż  dziecku  uczyć  się  w  ten  sposób  od  drugiego 
dziecka.  

2. Kiedy starsze dziecko czymś hałasuje lub wydobywa dźwięki z zabawek, pokaż 

mniejszemu, jak się to robi, fizycznie kierując jego ruchami.  

3.  Poproś  inne  dziecko,  aby  przychodziło  pobawić  się  obok  twojego  dziecka  - 

rozbudzi to jego ciekawość.  

4.  Dziecko  niewidome  będzie  potrzebowało  więcej  fizycznej  pomocy  osoby 

dorosłej i starannego wyjaśnienia, na czym polegają czynności starszego dziecka.  

5. Baw się z dzieckiem w takie zabawy, jak: "Ojciec Wirgiliusz".  
 
x Może nie nadawać się dla dziecka całkowicie niewidomego.  
 
 

SOCJALIZACJA 21 

 

Wiek 1-2 

 

BAWI SIĘ SAMODZIELNIE OBOK INNEGO DZIECKA  

 
1. Zaproś drugie dziecko do swego domu. Przygotuj dwa komplety zabawek, takich 

jak piłki, klocki. Dziecko niewidome wymaga z początku twojej aktywnej pomocy. Mów 
mu, co drugie dziecko robi i pomóż mu robić to samo ze swoimi zabawkami.  

2.  Daj  każdemu  z  dzieci  wagon,  samochód  lub  ciągnik  i  zachęć  je  do  pchania 

zabawki. Chwal twoje dziecko za samodzielną zabawę.  

3. Ogranicz przestrzeń w ten sposób, żeby dzieci musiały być blisko siebie. Urządź 

zabawę  sadząc  dzieci  przy  stolikach  z  krzesełkami  lub  umieść  je  w  kojcu  czy  też  w 
piaskownicy.  

 
 

SOCJALIZACJA 22 

 

Wiek 1-2 

 

AKCEPTUJE  NIEOBECNOŚĆ  RODZICÓW  W  DOMU,  NORMALNIE  SIĘ 

BAWIĄC (MOŻE PRZEZ KRÓTKI CZAS OKAZYWAĆ NIEZADOWOLENIE)  

 
1. Mów dziecku, dokąd idziesz i jak długo cię nie będzie. (Np.: "Schodzę na dół na 

minutkę"). Z początku wychodź na króciutko.  

2. Powierzaj dziecko często opiece innych dorosłych osób. Postaraj się, aby dziecko 

przekonało się, że osoby zastępujące rodziców świetnie się z nim bawią.  

3. Kiedy wychodzisz na dłużej, powiedz o tym dziecku i uprzedź, z kim zostanie. 

Wtedy  dopiero  wyjdź.  Kilkakrotne  twoje  wyjścia,  po  których  powracasz,  sprawią,  że 
dziecko będzie ufało twoim słowom.  

4.  Utrzymuj  swe  normalne  kontakty  z  ludźmi  i  zabieraj  dziecko  ze  sobą  tylko 

wtedy, gdy sądzisz, że i dla niego kontakty te są wskazane.  

5.  Naucz  osoby  zastępujące  cię  przy  dziecku  jego  ulubionych  zabaw  i  piosenek. 

Wskaż  im  ulubiony  kocyk  i  najmilsze  zabawki  dziecka.  Wychodząc  zostaw  dziecko  w 
miejscu i otoczeniu, do którego przywykło.  

6. Po powrocie poświęcaj dziecku szczególnie dużo uwagi.  
7. Nie wychodź z domu, kiedy dziecko już zasnęło, aby nie zdarzyło się, że gdy się 

obudzi, stwierdzi, że cię nie ma.  

 
 

SOCJALIZACJA 23 

 

Wiek 1-2 

 

TULI DO SIEBIE I NOSI LALKĘ LUB PLUSZOWE ZWIERZĄTKO  
 
1.  Zamiast  miękkiego  kocyka,  do  którego  dziecko  zwykle  tuli  się  w  łóżeczku  daj 

mu szmacianą lalkę lub pluszowego misia.  

2.  Owiń  lalkę  w  kocyk  i  przytul  do  siebie.  Zachęć  dziecko,  aby  ją  wzięło  i  także 

pocieszyło i przytuliło.  

3. Poproś dziecko, aby przyniosło lalę lub misia i pokazało komuś z rodziny.  
4. Śpiewaj piosenki i mów dziecku wierszyki o lalkach i misiach.  
 
 

                                                        

11 

SOCJALIZACJA 24 

 

Wiek 1-2 

 

UŻYWA GŁOSU ZWRACAJĄC SIĘ DO INNYCH OSÓB I ZABAWEK  
 
1.  Bawiąc  się  głosem  stale  prowadź  z  dzieckiem  swoiste  "dialogi";  naśladuj 

dźwięki, wydawane przez dziecko i zachęcaj je do naśladowania twoich wokaliz. Mówiąc 
do dziecka patrz na nie i przemawiaj bezpośrednio do niego. Unikaj mówienia do dziecka 
w  czasie  gdy  jesteś  pochłonięty/a/  inną  czynnością,  i  nie  możesz  skupić  na  nim  całej 
swojej uwagi.  

2. Wymagaj od dziecka, żeby cię po swojemu wołało, dopóki się nim nie zajmiesz. 

Zachęcaj  je,  żeby  wokalizacje  wyrażające  różne  pragnienia  i  potrzeby,  kierowało  do 
ciebie.  

3.  Naucz  innych  członków  rodziny  i  przyjaciół  domu  pozdrawiać  dziecko  przy 

wejściu  do  pokoju.  Poproś  ich,  aby  zatrzymali  się  przy  nim  na  chwilę  i  przemówili 
wprost do niego.  

4. Delikatnie zwracaj twarz dziecka ku sobie kiedy do ciebie przemawia. Dziecko 

niewidome będzie wymagało większych wzmocnień, aby je tego nauczyć.  

 
 

SOCJALIZACJA 25 

 

Wiek 1-2 

 

PRÓBUJE 

WYKONYWAĆ 

NAJPROSTSZE 

CZYNNOŚCI 

DOMOWE 

(PRZENOSI PLASTYKOWE NACZYNIE, WKŁADA ZABAWKĘ DO PUDŁA)  

 
1.  Kiedy  dziecko  już  umie  się  poruszać,  niech  chodzi  za  tobą  gdy  krzątasz  się  po 

domu.  Powinnaś  mu  wtedy  objaśniać,  co  robisz  i  od  czasu  do  czasu  dawać  drobne 
polecenia.  

2.  Uczenie  dziecka  tego,  aby  było  "małym  pomocnikiem"  w  gospodarstwie 

domowym  ma  służyć  wdrożeniu  go do pracy zespołowej nie zaś temu, by matka mogła 
szybciej  wykonać  większą  liczbę  czynności.  Zadania  dawane  dziecku  powinny  być 
dostosowane  do  jego  możliwości,  przy  czym  nie  należy  mu  szczędzić  zachęty  i 
wykazywać,  że  różne  rzeczy  potrafi  robić.  Unikaj  dawania  zadań  za  karę.  Nie  mów np. 
tak: "Zrobiłeś okropny bałagan - masz to wszystko sprzątnąć".  

3.  Polecaj  dziecku  ściągnąć  prześcieradło  z  łóżka,  wyjąć  poduszkę  z  powłoczki, 

przynosić  ci  różne  przedmioty,  wkładać  rzeczy  do  szuflad  lub  kłaść  na  półki,  zanieść 
kubek lub talerzyk do zlewo-zmywaka.  

 
 

SOCJALIZACJA 26 

 

Wiek 1-2 

 

POWTARZA  CZYNNOŚCI  WYWOŁUJĄCE  ŚMIECH  I  PRZYCIĄGAJĄCE 

UWAGĘ  

 

1.  Reaguj  odpowiednio  kiedy  dziecko  uczyni  coś  dowcipnego  czy  zabawnego. 

Ś

miej się i mów: "Ale to śmieszne!".  

2.  Ucz  dziecko  prostych,  śmiesznych  rymowanek.  Proś  dziecko,  żeby  zechciało 

powiedzieć taki wierszyk braciszkowi, cioci itp.  

3. Gdy dziecko zbyt długo błaznuje, powiedz mu, że się już tym zmęczyłaś i podaj 

mu jakąś inną czynność.  

 
 

SOCJALIZACJA 27 

 

Wiek 1-2 

 

RAZEM  Z  OSOBĄ  DOROSŁĄ  BAWI  SIĘ  W  ZABAWY  PALUSZKOWE  I  W 

ZABAWOWE WIERSZYKI (np. "LATA OSA KOŁO NOSA")  

 
1.  Wymyśl  jakieś  ruchowe  zabawy  związane  z  konkretnymi  przedmiotami 

funkcjonującymi  w  życiu  dziecka.  Na  początku  zabawy  powinny  polegać  na  ruchach 
całego ciała, a z czasem mieć za przedmiot coraz mniejsze jego części i wreszcie można 
wprowadzać zabawy paluszkowe.  

2. Pokazuj dziecku, jakie ruchy ma wykonywać palcami i baw się z nim.  
3. Pozycja dziecka powinna je zachęcać do czynnego udziału w zabawie. Posadź je 

na  kolanach  twarzą  do  siebie;  następnie  posadź  tak,  by  plecy  jego  były  zwrócone  do 
ciebie, a twarz do przodu i abyś obejmowała je rękami w pasie i mogła objaśnić dziecku 
zabawę,  gdy  obydwoje  znaleźliście  się  w  tej  samej  pozycji.  Wreszcie  posadź  je  przy 
swoim boku.  

4. Wyszukaj piosenki, które mówią o bieganiu, kąpieli, kładzeniu się spać i śpiewaj 

je w odpowiednich momentach. Opuszczaj główne słowo w piosence lub nie kończ frazy 
i zachęcaj dziecko, aby piosenkę uzupełniało lub kończyło.  

5.  Podawaj  dziecku  nazwy  piosenek,  żeby  mogło  prosić  o  zaśpiewanie  danej 

piosenki.  

6. W zabawach paluszkowych wykonuj odpowiednie czynności razem z dzieckiem 

i  dopiero  po  wielu  powtórzeniach  ogranicz  się  do  wypowiedzenia  odpowiednich  słów, 
wówczas dziecko powinno już samo wykonać właściwą czynność.  

7.  Korzystaj  ze  zbioru  zabaw  paluszkowych  zamieszczonego  w  części 

podręcznikowej PROGRAMU OREGOŃSKIEGO.  

 
 

SOCJALIZACJA 28 

 

Wiek 1-2 

 

BAWI  SIĘ  RAZEM  Z  INNYM  DZIECKIEM  Z  POMOCĄ  DOROSŁEGO 

(TOCZENIE PIŁKI, PCHANIE SAMOCHODU)  

 
1.  Usadź  dzieci  tak,  aby  ich  nogi  stykały  się  tworząc  granice,  w  obrębie  których 

mogą  turlać  piłkę  lub  popychać  do  siebie  samochód,  czy  wózek.  Kieruj  zabawą  dzieci, 
dopóki nie potrafią bawić się same z twoją niewielką pomocą.  

2. Daj dzieciom krótką linkę, aby mogły ją ciągnąć, każde ku sobie. Mogą się w to 

bawić na siedząco lub na stojąco.  

                                                        

13 

3.  Baw  się  z  dzieckiem  w  "Rób  tak  jak  ja"  traktując  to  jako  ćwiczenie  w 

naśladowaniu.  Maszerowaniu  niech  towarzyszy  np.  rytmiczne  klaskanie  lub  tupanie 
nogami.  

4.  Oprzyj  tekturę  o  książkę,  tak  by  tworzyła  pochylnię,  pokaż  dzieciom,  jak 

postawić u szczytu ciężarówkę lub samochód i pchnąć lekko, aby z rozpędu pojazd jechał 
na  dół.  Niech  najpierw  jedno  dziecko  puszcza  samochód,  a  drugie  łapie  go  na  dole,  a 
potem niech zamienią się rolami.  

5. Urządzaj zabawy na powietrzu, w których obydwoje dzieci jednocześnie robi to 

samo: np. huśta się na huśtawce linowej, buja na huśtawce-dźwigni lub kręci na karuzeli. 
Zwracając się do dzieci wymawiaj jak najczęściej ich imiona.  

6.  Naucz  dzieci  zabawy  pt.  "Pierścień  dookoła  róży".  Zachęć  dzieci  do 

samodzielnej zabawy po kilkakrotnym bawieniu się z twoją pomocą.  

 
 

SOCJALIZACJA 29 

 

Wiek 1-2 

 

SAMO ZACZYNA SIĘ BAWIĆ  
 
1. Kiedy dziecko niczym się nie zajmuje, pytaj: "Gdzie jest ...? (wymień ulubioną 

zabawkę)".  Zanim  zwrócisz  się  do  dziecka  z  tym  pytaniem,  odczekaj  jakiś  czas,  aby 
zobaczyć,  czy  samo  nie  podejmie  jakiejś  zabawy.  Nuć  piosenkę  lub  wypowiedz coś, co 
może dziecku zasugerować jakąś czynność zabawową.  

2. Zaobserwuj, czy dziecko wyszukuje zabawkę czy przedmiot, który był tematem 

zabawy,  w  którą  się  uprzednio  z  nim  bawiłaś.  Powtórz  zabawę,  którą,  jak  stwierdziłaś, 
zapamiętało.  

3.  Trzymaj  zabawki  dziecka  w  specjalnie  do  tego  przeznaczonym  pudle  i  niechaj 

stoi  ono  zawsze  w  tym  samym  miejscu,  łatwo  dla  dziecka  dostępnym.  Naucz  dziecko 
trafiania  do  tego  pudła.  Zachęcaj  je  do  wkładania  z  powrotem  zabawek  do  pudła,  żeby 
wiedziało, gdzie ich szukać do następnej zabawy.  

4.  Jedną  z  szafek  kuchennych  przeznacz  do  użytku  dziecka,  umieszczając  tam 

przedmioty  domowego  użytku,  którymi  dziecku  wolno  się  bawić  (miseczki,  plastykowe 
pojemniki i nakrętki, sitko, drewniane łyżki). Naucz dziecko, która szafka jest "jego".  

 
 

SOCJALIZACJA 30 

 

Wiek 1-2 

 

PODAJE  DOROSŁEMU  KSIĄŻKĘ,  ABY  MU  POCZYTAŁ  LUB  DO 

WSPÓLNEGO OGLĄDANIA  

 
1. Przeznacz określony, zawsze ten sam czas w ciągu dnia (i w miarę możliwości to 

samo miejsce) na spokojny wypoczynek i czytanie. Zachęcaj dziecko, aby pamiętało o tej 
chwili i w odpowiednim momencie przynosiło książkę.  

2. Wspólnie z dzieckiem odpoczywaj przy lekturze. Trzymanie dziecka na kolanach 

jest w tej sytuacji wygodne i przyjemne zarówno dla osoby dorosłej, jak dla dziecka.  

3. Trzymaj książki w jakimś stałym miejscu, do którego dziecko łatwo trafi.  

4. Podawaj dziecku tytuły książek. Możesz je tak formułować, żeby dziecku łatwo 

było zapamiętać i zrozumieć, o którą książkę chodzi (np. książka o zwierzętach, książka 
o zabawkach, książka pachnąca).  

5.  Dla  dzieci  z  poważnym  upośledzeniem  wzroku  przyczep  na  okładkach  książek 

wskaźniki dotykowe, aby dzięki nim mogły odróżniać książki. Niech dziecko pomoże ci 
przytwierdzić tego rodzaju znacznik do każdej książki, przy czym trzeba mu powiedzieć, 
który znacznik odpowiada której książce.  

6. Dzieci lubią oglądać albumy z fotografiami własnymi i członków rodziny. Zrób 

taki album do oglądania wraz z dzieckiem. Mów dziecku, co robi na danej fotografii.  

7.  Zdobądź  dla  dziecka  książkę  z  obrazkami  poznawanymi  dotykiem,  najlepiej 

taką, w której obrazki przedstawiają przedmioty lubiane przez dziecko.  

 
 

SOCJALIZACJA 31 

 

Wiek 1-2 

 

CIĄGNIE  DRUGĄ  OSOBĘ,  ŻEBY  JEJ  POKAZAĆ  JAKĄŚ  CZYNNOŚĆ  LUB 

PRZEDMIOT  

 
1. Namów dziecko, żeby pokazało to, "coś", o co chodzi tatusiowi, siostrzyczce itp. 

Zachęcaj dziecko, aby starało się go/ją/ tym zająć. Powiedz danej osobie, żeby zaczekała, 
aż dziecko samo jej pokaże, co ma do pokazania.  

2.  Kiedy  dziecko  czegoś  dokona  -  a  tych  osiągnięć  jest  co  dzień  wiele  -  znajdzie 

coś,  nauczy  się  piosenki,  wykroi  foremką  ciasteczko,  mów  mu:  "Mama  ucieszy  się,  jak 
zobaczy  tego  robaczka",  "Marysia  lubi  tę  piosenkę,  zaśpiewaj  ją  dla  niej",  "Jutro  kiedy 
przyjdzie babcia, możesz jej dać to ciasteczko, które upiekłaś".  

 
 

SOCJALIZACJA 32 

 

Wiek 1-2 

 

POTRAFI  SPOKOJNIE  CZEKAĆ  DO  PIĘCIU  MINUT  NA  ZASPOKOJENIE 

SWYCH  POTRZEB,  POSADZONE  NA  WYSOKIM  KRZESEŁKU  PRZED 
JEDZENIEM LUB NA MATERACYKU PRZED PRZEWIJANIEM  

 
1.  Na  pierwszą  próbę  wybierz  porę,  kiedy  dziecko  nie  jest  zbyt  zmęczone  ani 

głodne i kiedy jest zdrowe.  

2.  Powiedz  dziecku,  kiedy  je  sadzasz  na  krzesełku,  że  przygotujesz  mu  teraz 

jedzenie,  które  będzie  niedługo  gotowe.  Mów  dziecku  o  kolejnych  etapach  i 
czynnościach,  jakie  wykonujesz  przyrządzając  jedzenie.  Zwracaj  uwagę  na  zapachy  i 
odgłosy towarzyszące gotowaniu.  

3.  Jeżeli  dziecko  z  trudem  wytrzmuje  czekanie,  zacznij  od  sytuacji,  w której dasz 

mu czekać jedną minutę i stopniowo wydłużaj ten czas.  

4. Powiedz dziecku, że jest bardzo grzeczne, bo tak cierpliwie czeka. Mów to nawet 

wtedy, gdy czas oczekiwania wynosi minutę czy dwie.  

5. Podsunięcie dziecku jakiejś pochłaniającej uwagę zabawy często pomaga znosić 

oczekiwanie.  Wszak  dorośli  postępują  w  ten  sam  sposób  czytając  czasopisma  w 

                                                        

15 

poczekalni u lekarza.  

 

SOCJALIZACJA 33+ 

 

Wiek 1-2 

 

RACZKUJE LUB IDZIE NA POSZUKIWANIE ZNANEJ OSOBY  
 
1.  Zawołaj  dziecko  z  drugiego  pokoju,  prosząc  je,aby  do  ciebie  przyszło.  Pomóż 

mu  zorientować  się  gdzie  jesteś  uzupełniając  wezwanie  jakimś  dodatkowym  sygnałem 
akustycznym. Jeżeli dziecko wykazuje pewną dezorientację, dorzuć jeszcze jeden sygnał, 
np. zastukaj w ścianę lub w blat kredensu. Nagrodź dziecko czułym uściskiem za wysiłek 
dotarcia do ciebie.  

2.  Kiedy  rodzina  zgromadzona  jest  w  jednym  pokoju,  zachęć  dziecko,  aby 

poszukało brakującego członka rodziny, albo psa czy kota chowanego w domu.  

3. Gdy dziecko przebywa na dworze koło domu, zawołaj je aby przyszło do ciebie 

np. do kuchni lub do łazienki. Uzupełniaj słowa odgłosami charakterystycznymi dla tych 
pomieszczeń. Powtarzaj też informację o tym, gdzie się właśnie znajdujesz. Np. "Jestem 
w łazience", "Jestem obok lodówki".  

4.  Kiedy  zbierze  się  grono  przyjaciół  czy  krewnych,  zawołaj  dziecko,  żeby  do 

ciebie  przyszło.  Głosy  inne  niż  głosy  domowników  i  w  ogóle  gwar  mogą  stwarzać 
dziecku  pewien  problem,  ale  uczy  się  ono  szybko  rozróżniać  znane  sobie  głosy  wśród 
gwaru i innych głosów.  

5. Baw się z dzieckiem w chowanego. Z początku odejdź od dziecka na niewielką 

odległość i wołaj do niego, a następnie odsuwaj się trochę dalej i znowu wołaj.  

6. Dziecko niewidome może uznać, że cię nie ma, skoro jesteś poza zasięgiem jego 

dotyku.  Zaczynaj  od  bardzo  małej odległości i dawaj mu się zawsze znaleźć, kiedy ono 
szuka, a ty kryjesz. Nigdy nie dopuszczaj do tego, żeby dziecko szukało cię tak długo, aż 
się zlęknie lub zrezygnuje z zabawy.  

 
+ Może być osiągnięte w późniejszym wieku przez dziecko całkowicie niewidome.  
 
 

SOCJALIZACJA 34 

 

Wiek 1-2 

 

POPROSZONE  O  TO,  DZIELI  SIĘ  Z  INNYM  DZIECKIEM  ZABAWKĄ  LUB 

JEDZENIEM  

 
1. Turlaj z powrotem do dziecka przysłaną przezeń piłkę lub samochód. Niech się 

tym samym upewni, że zabawka do niego powraca.  

2.  Niech  dziecko  pomoże  ci  przepołowić  jabłko,  aby  mogło  podzielić  się  nim  z 

kolegą. Poproś dziecko, żeby podało mu jedną połowę jabłka, po czym wróciło do siebie 
po drugą połowę.  

3. Poproś dziecko, aby dało koledze zabawkę. Powiedz dziecku, że kolega pobawi 

się nią trochę i odda mu. Pochwal, gdy wykaże chęć dzielenia się.  

4.  Przy  stole  poproś  dziecko,  żeby  poczęstowało  jedzeniem  siedzącą  obok  osobę. 

Zwróć mu uwagę, że każdy bierze trochę jedzenia dla siebie, a resztę zostawia dla innych. 

Niech cała rodzina częstuje się wzajemnie.  

5.  Gdy  tylko  nadarzy  się  sposobność,  proś  dziecko,  żeby  pomogło  drugiemu 

zaspokoić jego potrzeby. Pomóż niewidomemu dziecku podać innemu picie czy jedzenie.  

 
 

SOCJALIZACJA 35 

 

Wiek 1-2 

 

WITA TRZY OSOBY SPOŚRÓD RÓWIEŚNIKÓW LUB SPOŚRÓD ZNANYCH 

MU DOROSŁYCH OSÓB, KIEDY MU SIĘ O TYM PRZYPOMNI  

 
1. Poproś kogoś z członków rodziny, żeby zastukał lub zadzwonił do drzwi. Niech 

dziecko  otworzy  drzwi  i  przekona  się,  kto  to  przyszedł.  Skontrastuj  dziecko  z  przybyłą 
osobą słownie i za pomocą dotyku.  

2. Wchodząc z dzieckiem do innego pokoju w mieszkaniu powiedz mu, kto się w 

tym pokoju znajduje. ("O, Jaś i Ewa są tutaj!"). Zademonstruj dziecku formę powitania. 
("Dzień dobry, Jasiu; dzień dobry Ewuniu!"). Poproś dziecko, żeby powiedziało to samo. 
Spraw, żeby dziecko zrozumiało, że oczekuje się od niego powitania.  

3.  Kiedy  zgromadzi  się  większa  grupa  osób,  poproś,  żeby  każdy  przedstawiał  się 

dziecku  indywidualnie.  Naucz  dziecko  podawać  rękę,  żeby  nawiązało  również  kontakt 
dotykowy.  

4.  Zaznajom  dziecko  z  używaniem  telefonu,  dając  mu  na  początek  rozmawiać 

jedynie z członkami rodziny. Obserwuj wyraz twarzy dziecka, kiedy usłyszy w słuchawce 
głos  znanej  osoby.  Zachęcaj,  żeby  odpowiedziało  osobie  mówiącej  do  niego  przez 
telefon.  

5.  Urządzaj  z  dzieckiem  zabawy  w  otwieranie  i  zamykanie  drzwi  i  odpowiadanie 

słowami powitania lub pożegnania na słowa osoby wchodzącej lub wychodzącej.  

 
 

SOCJALIZACJA 36 

 

Wiek 2-3 

BAWI  SIĘ  Z  GRUPĄ  (DWOJGA  LUB  TROJGA)  RÓWIEŚNIKÓW  POD 

OPIEKĄ DOROSŁEGO 

  
 

1. Zorganizuj dziecku przebywanie w otoczeniu innych dzieci. Zachęcaj do takich 

czynności, jak: pchanie i ciąganie zabawek, zabawa piłką, oglądanie obrazków w książce, 
rysowanie kredkami.  

2.  Zorganizuj  i  poprowadź  prostą  zabawę  grupową  lub  poleć  starszemu  dziecku 

prowadzenie zabaw.  

3. Organizuj raz w tygodniu w domu lub w parku zabawę grupową z trojgiem lub 

więcej  dzieci,  w  zbliżonym  wieku.  Jedno  z  rodziców  na  zmianę  powinno  doglądać 
zabawy.  

4.  Zachęcaj  dzieci  do  wspólnych  zabaw,  jak  np.:  wożenie  przez  jedno  dziecko 

drugiego  w  wózku,  zjeżdżanie  jedno  za  drugim  ze  zjeżdżalni,  wspólne  budowanie  z 
klocków.  

5. Stwórz sytuację do wspólnej zabawy poprzez rozdanie dzieciom jednego rodzaju 

                                                        

17 

zabawek  lub  skoncentrowaniu  zabawy  na  powietrzu  w  brodziku  bądź  w  piaskownicy. 
Próbuj inicjować zabawy, w których dzieci znajdują się razem w ograniczonej przestrzeni 
lub  w  ciasnym  pomieszczeniu,  np.:  trójka  razem  w  wannie,  lub  w  jakimś  pudle  czy 
skrzyni, czy też w małym pokoju. Na dworze świetna zabawa w namiocie dziecięcym.  

6.  Daj  dzieciom  rekwizyty  do  zorganizowania  zabawy  lub  przedstawienia  i 

obserwuj formy ich wzajemnej interakcji.  

 

 

SOCJALIZACJA 37 

 

Wiek 2-3 

 

PIEŚCI  SIĘ  I  BAWI  Z  TRZEMA  RÓŻNYMI  ZWIERZĘTAMI  DOMOWYMI 

(KOTEM, PSEM, KONIEM)  

 
1. Wybierz jedno bardzo oswojone zwierzę i łagodne, psa lub kota, które stanie się 

pierwszym  podopiecznym  dziecka.  Wówczas  wyszukaj  inne  zwierzę  tego  rodzaju,  aby 
pomóc dziecku lepiej się zapoznać z psami lub kotami.  

2. W późniejszym czasie daj dziecku możliwość kontaktów z żywymi zwierzętami 

różnej wielkości: psami, końmi itd. Zachęć dziecko do zadawania pytań: "Czy to zwierzę 
wydaje  głos?",  "Jak  duże  ono  jest?",  "Czy  ono  porusza  się  szybko  czy  wolno?",  "Czy 
muszę je trzymać, żeby mi nie uciekło?", "Gdzie to zwierzę żyje?", "Czym powinniśmy je 
karmić?".  

3.  Pomagaj  dziecku  jak  najczęściej  doświadczać  kontaktu  ze  zwierzętami.  Dzieci 

widzące  otrzymują  wiedzę  o  zwierzętach  z  programów  telewizyjnych,  kina  i  książek,  z 
czego dzieci niewidome korzystać nie mogą.  

4.  Czytaj  opowiadania  o  zwierzętach,  mów  o  nich  wierszyki,  śpiewaj  piosenki,  w 

celu dalszego zbliżenia dziecka ze zwierzęciem.  

5.  Zaprowadź  dziecko  do  ZOO,  na  wiejski  targ  i  na  fermę.  Pokaż  niewidomemu 

dziecku wymię krowy i wytłumacz, jak się otrzymuje mleko.  

6. Dzieci niewidome lękają się czasami rzeczy lub stworzeń pokrytych sierścią lub 

upierzonych.  Postaraj  się  pokazać  dziecku  jak  się  wylęga kaczę z jajka. Pomóż dziecku 
dotykiem  zbadać  jajko  w  chwili  kiedy  się  z  niego  wykluwa  kaczątko.  Pomóż  mu 
"zobaczyć" nowo wylęgnięte kaczątko.  

 
 

SOCJALIZACJA 38 

 

Wiek 2-3 

 

PRZYŁĄCZA SIĘ DO ZABAWY GDY SŁYSZY PIOSENKĘ LUB WIERSZYK  
 
1. Zorganizuj wspólną z dzieckiem prostą zabawę, śpiewaną lub ruchową. Stosuj na 

początku  proste  teksty,  a  w  miarę  postępu  wprowadzaj  bardziej  rozwinięte  treściowo 
piosenki lub wierszyki.  

2. Zanuć znaną melodię jako zaproszenie do zabawy. Powiedz: "Śpiewaj razem ze 

mną", jeżeli dziecko nie przyłączy się. Zrób z tego zabawę.  

3.  Śpiewaj  piosenkę  i  łącz  śpiew  z  wykonywaniem  ruchów.  Poproś,  aby  dziecko 

ś

piewało  z  wykonywaniem  ruchów  jedną  zwrotkę  piosenki  razem  z  tobą.  Stopniowo 

zwiększaj  liczbę wspólnie wykonywanych zwrotek, dopóki dziecko nie zaśpiewa z tobą 
całej piosenki.  

4.  Powiedz  dziecku:  "Ty  śpiewaj,  ja  będę  słuchać"  lub  "Ty  wymyśl  zabawę  do 

piosenki".  

5.  Puść  płytę  ze  znaną  piosenką.  Zacznij  wtórować  i  wtedy  poproś  dziecko,  aby 

również przyłączyło się do śpiewania. W ten sam sposób używaj magnetofonu. Nagraj na 
taśmie głosy rodzeństwa dziecka lub swój własny.  

6.  Śpiewajcie  razem  i  ty  przerywaj,  aby  dziecko  chwilę  śpiewało  samo.  Pochwal 

jego śpiewanie.  

7. Większość dzieci lubi powtarzać bez końca śpiewania dobrze znanych piosenek i 

tylko wtedy chce poznawać nowe, gdy odśpiewa najpierw kilka ulubionych.  

 
 

SOCJALIZACJA 39 

 

Wiek 2-3 

 

OKAZUJE, 

Ż

E 

ZNA 

NASTĘPUJĄCE 

PO 

SOBIE 

SEKWENCJE 

CODZIENNYCH  CZYNNOŚCI  POPRZEZ  ZABIERANIE  SIĘ  DO  NICH  BEZ 
PRZYPOMINANIA  

 
1. Wykonuj codzienne czynności regularnie, tak aby dziecko wiedziało, co po czym 

następuje. Dawaj mu wskazówkę, że masz zamiar coś robić i poczekaj aż dziecko samo 
wykona  odpowiednią  czynność.  (Powiedz  dziecku:  "Teraz  pójdziemy  do  sklepu 
spożywczego"). Pomóż mu znaleźć płaszcz, włożyć go i podejść do drzwi.  

2.  Zwróć  uwagę,  że  aby  wykonać  jakąś  pracę  domową,  należy  zachować  pewien 

porządek czynności. Na przykład przy praniu poproś dziecko, aby wzięło brudną odzież i 
zaniosło  ją  do  pomieszczenia,  w  którym  odbywa  się  pranie.  Zawsze  zwracaj  uwagę  na 
przestrzeganie  kolejności,  w  takich  czynnościach  jak:  napełnianie  wodą  pralki, 
wsypywanie  proszku  piorącego,  wkładanie  bielizny,  po  zakończeniu  programu  prania 
wyjmowanie  mokrej  odzieży,  wieszanie  jej  w  celu  wysuszenia,  wreszcie  składanie  jej, 
sortowanie itp. Mów dziecku co kolejno robisz.  

3. Siadając do obiadu powiedz: "Do tego, żebyśmy mogli jeść , potrzeba nam ...... 

Czy  możesz  nam  podać?".  Chodzi  o  to,  żeby  dziecko  po  pewnym  czasie  wykonało  te 
czynności bez proszenia.  

4.  W  czasie  przygotowań  do  snu,  zapytaj:  "Co  robimy  zanim  pójdziemy  spać?" 

(Myjemy zęby, wkładamy piżamę, dajemy sobie całusa na dobranoc).  

5.  Rozmawiaj  z  dzieckiem  o  codziennych  czynnościach.  Wiąż  jedną  czynność  z 

następną: "Po zrobieniu tego, zaczniemy robić tamto".  

6. Szykowanie stołu do posiłku i nakrywanie to inny jeszcze dział uczenia się przez 

dziecko rutyny codziennego życia.  

7. Uprzedzaj dziecko, kiedy masz zamiar wprowadzić zmianę w jego zajęciach np.: 

"Masz pięć minut do skończenia gry, wtedy będzie czas na jedzenie".  

 
 

SOCJALIZACJA 40 

 

Wiek 2-3 

 

                                                        

19 

PRÓBUJE  POMAGAĆ  RODZICOM  W  CZYNNOŚCIACH  DOMOWYCH  (np. 

PRZYTRZYMUJE SZUFELKĘ DO ŚMIECI)  

 
1. Wykonując domowe czynności miej dziecko przy sobie. Daj mu wyczuwać ręką 

twoje czynności, opisując, co właśnie robisz i dlaczego.  

2.  Pozwól  dziecku  bawić  się  artykułami  gospodarstwa  domowego:  szczotkami, 

gąbkami, naczyniami stołowymi.  

3. Kiedy wycierasz kurze, daj dziecku ścierkę, aby mogło naśladować twoje ruchy. 

Pozwól  mu  zanieść  jego  naczynia  do  zlewu.  Włącz  dziecko  do  takich  czynności  jak: 
słanie  łóżka,  wrzucanie  odzieży  do  suszarki,  układanie  puszek  konserw  na  półkach, 
mieszanie masy na budyń lub galaretki czy jajecznicy.  

4.  Sprzątając  daj  dziecku  do  trzymania  śmietniczkę  gdy  zmiatasz  na  nią  śmieci. 

Oferuj pomoc tylko wtedy, gdy jest potrzebna. Pochwal pracę dziecka.  

5.  Wyszukaj  takie  prace,  do  których  wykonania  potrzebna  jest  współpraca  dwu 

osób.  Zaproś  dziecko  do  "pomocy"  w  projektowaniu  czynności.  Małe  etapy  pracy  będą 
miały  widoczny  dla  dziecka  związek  z  efektem  końcowym  i  powinno  ono  być w stanie 
pomagać na kolejnych etapach, aż do zakończenia pracy. Daj dziecku możność poznania 
wykonywanej przez ciebie pracy od początku do końca.  

 
 

SOCJALIZACJA 41 

 

Wiek 2-3 

 

MÓWI "PROSZĘ", GDY MU SIĘ PRZYPOMNI  
 
1.  Używaj  jak  najczęściej  słowa  "proszę",  gdy  jesteście  wśród  rodziny  lub  gdy 

prosisz dziecko, aby coś dla ciebie zrobiło. ("Proszę, podaj masło").  

2.  Gdy  dziecko  dopomina  się  o  coś,  wstawiaj  do  jego  pytania  słowo  "proszę" 

zamiast wprost pouczać: "Mów: "proszę"".  

3. W kręgu rodziny wymagaj słowa "proszę", towarzyszącego prośbom o jedzenie 

lub podanie czegoś.  

4.  Gdy  dziecko  potrafi  posługiwać  się  tym  słowem,  poproś  wszystkich  członków 

rodziny,  aby  oczekiwali  na  owo  "proszę"  i  pomogli  dziecku  dopiero,  gdy  słowo  to 
usłyszą.  

 
 

SOCJALIZACJA 42 

 

Wiek 2-3 

 

WITA SIĘ ZE ZNANYMI SOBIE OSOBAMI BEZ PRZYPOMINANIA  
 
1.  Bawcie  się  w  granie  ról:  powiedz,  że  niby  babcia  przychodzi  i pozwól dziecku 

"być" Babcią. Pokaż jak witasz się z Babcią.  

2.  Posługuj  się  kukiełkami  i  wycinanymi  figurkami  dla  odgrywania  sytuacji 

powitania.  

3. Demonstruj dziecku witanie ludzi i poleć żeby cię naśladowało.  
4.  Przed  przyjazdem  osoby,  która  jest  spodziewana  w  oznaczonym  terminie, 

odegraj scenę, taką np.: "Kto tam?". "Janek". "O, dzień dobry Janku".  

5. Dzieci niewidome muszą najpierw usłyszeć głos osoby przechodzącej, zanim się 

z nią przywitają i powiedzą "Hej" lub "Cześć".  

 
 

SOCJALIZACJA 43 

 

Wiek 3-4 

 

Ś

PIEWA I TAŃCZY W TAKT MUZYKI  

 
1. Zademonstruj wraz z rodziną nucenie, poruszanie rękami i całym ciałem w takt 

muzyki.  

2.  Włącz  radio.  Chwyć  ręce  dziecka,  "śpiewaj"  i  "tańcz"  razem  z  nim,  pokazując 

jak ustawiasz stopy.  

3. Zachęć dziecko, aby samo śpiewało i tańczyło. Oklaskuj i chwal występ dziecka.  
4.  Dostarcz  dziecku  do  zabawy  przedmioty,  na  których  można  wybijać  rytm 

(garnki, patelnię, łyżki).  

5.  Kołysz  ciałem  i  kiwaj  głową,  gdy  śpiewasz  w  takt  muzyki.  Zachęć  dziecko  do 

naśladowania.  

6. Usiądź lub stań za dzieckiem i poruszaj się wraz z nim tak, by wyczuwało ruchy 

twojego ciała.  

 
 

SOCJALIZACJA 44 

 

Wiek 3-4 

 

PODCZAS SPACERU TRZYMA INNE DZIECKO ZA RĘKĘ  
 
1. Weź dziecko za rękę i spaceruj z nim. Pospaceruj z inną dorosłą osobą trzymając 

ją za rękę, aby pokazać jak się to robi.  

2. Znajdź dziecku towarzysza spacerów. Pomóż mu trzymać partnera za rękę.  
3. Zorganizuj prostą zabawę w kółko, której dzieci muszą trzymać się za ręce.  
4.  Poprowadź  zabawę  wymagając  wykonywania  takich  samych  ruchów  przez 

wszystkie  dzieci.  Niech  usiądą  kołem  na  podłodze  dotykając  się  stopami  i  trzymając za 
ręce. W tej pozycji niech kołyszą się razem w przód i tył. Gdy ktoś puści ręce kołysanie 
ustaje.  

5. Gdy dziecko jest niewidome, znajdź mu partnera, który będzie chodził ostrożnie, 

aby uniknąć wypadków.  

 
 

SOCJALIZACJA 45 

 

Wiek 3-4 

 

WYRAŻA SŁOWAMI UCZUCIA MIŁOŚCI, GNIEWU, SMUTKU I RADOŚCI  
 
1.  Mów  dziecku  o  swoich  uczuciach.  Zapytaj  z  kolei,  co  ono  czuje.  Przytulając 

                                                        

21 

dziecko powiedz mu, że je kochasz.  

2. Gdy któreś z rodzeństwa wyraża jakieś emocje, poproś dziecko, aby opisało, co 

mu jest. Podpowiedz mu pewne ewentualności: "Czy twoja siostra złości się, czy jest taka 
zadowolona?".  

3.  Poczytaj  dziecku  książkę,  w  której  jest  mowa  o  ludziach  śmiejących  się  i 

płaczących. Mów dziecku o tych sytuacjach. Zapytaj je, dlaczego jakaś osoba płacze lub 
ś

mieje się.  

4. Gdy dziecko wyraża emocje nic nie mówiąc (np.: płacze lub śmieje się), pomóż 

mu wyrazić je słowami. Na przykład: "Śmiejesz się. Czy jest ci wesoło? Ja się śmieję gdy 
jest mi wesoło."  

5. Aby zamienić płacz lub napad złości u dziecka na słowne żale lub protesty, mów 

mu: "Jeżeli czegoś chcesz - powiedz. Nie wiem, o co ci chodzi (lub nie mogę ci pomóc) 
gdy płaczesz lub krzyczysz.".  

6.  Daj  niewidomemu  dziecku  wyczuwać  palcami  obraz  mimiczny  twojej  twarzy, 

gdy śmiejesz się czy płaczesz. Mów dziecku, co ty odczuwasz w danym momencie. Mów 
też dziecku, że wygląda na wesołe lub smutne.  

 
 

SOCJALIZACJA 46 

 

Wiek 3-4 

 

POWTARZA PROSTE WIERSZYKI, PIOSENKI I ZABAWY PALUSZKOWE 

WYMAGAJĄCE SŁÓW I RUCHÓW  

 
1. Odegraj słowami i gestami całą zabawę paluszkową. Powtórz pierwszą frazę i 

towarzyszące jej ruchy. Poproś dziecko, aby powtórzyło. Następnie przedstaw dwie frazy, 
potem trzy frazy wraz z ruchami i spraw, aby dziecko powtarzało aż do opanowania całej 
gry palcowej. Np.: "Sroczka kaszkę warzyła", "Jedna wrona bez ogona".  

2. Na początek niech dziecko wykonuje tylko czynności palcowe do wtóru twoim 

słowom. Następnie niech mówi także tekst wykonując ruchy. Pomóż gdy zajdzie 
potrzeba.  

3. Spraw, by dziecko powtarzało za tobą wierszyk, ale ostatnie słowa każdego 

wiersza pozostaw dziecku do dopowiedzenia. Nie dopowiadaj coraz większej liczby 
słów.  

4. Mów pierwsze słowa każdej frazy dając sygnał dziecku, aby ją dokończyło. 

Wykonuj odpowiednie czynności, aby naprowadzić je na właściwe słowa.  

5. Zaproponuj zabawę w pantomimę. Jedno dziecko niech mówi wierszyk, a drugie 

będzie go ilustrowało wykonując odpowiednie ruchy.  

6. Wykonuj zabawę palcami wspólnie z niewidomym dzieckiem. Wprowadzaj 

palce dziecka do zabawy powoli i ostrożnie. Pozwól dziecku badać dotykiem ruchy 
twoich palców w czasie zabawy.  

7. Korzystaj ze zbioru zabaw paluszkowych, dołączonego do obecnego wydania 

Programu Oregońskiego.  

 
 

SOCJALIZACJA 47 

 

Wiek 3-4 

 

PRZESTRZEGA  REGUŁ ZABAW GRUPOWYCH PROWADZONYCH PRZEZ 

DOROSŁEGO  

 
1.  Zacznij  zabawę  z  małą  grupą  dzieci.  Wybierz  rodzaj  gry  o  bardzo  prostych 

regułach  i  powoli  demonstruj  ją  dzieciom  od  początku  do  końca.  Następnie  eliminuj 
stopniowo pomoc słowną i fizyczną.  

2.  Poprowadź  popularne  "zabawy  w  kółko"  (np.  "stary  niedźwiedź",  "rolnik  na 

dolinie", "mam chusteczkę haftowaną" itp.).  

3.  Zademonstruj  zabawę  jeden  raz.  Wyjaśnij  jej  zasady  i  zachęć  dziecko  do 

uczestnictwa. Przypominaj dziecku, żeby przestrzegało reguł.  

4.  Zachęcaj  dziecko  do  obserwowania  innych  bawiących  się  osób  i  naśladowania 

ich ruchów.  

 
 

SOCJALIZACJA 48 

 

Wiek 3-4 

 

MÓWI "DZIĘKUJĘ", GDY MU SIĘ O TYM PRZYPOMNI  
 
1.  Dostarcz  dziecku  wiele  okazji  do  użycia  słowa  "dziękuję".  Gdy  tylko  dasz  mu 

jakiś  przedmiot,  zaraz  oczekuj  podziękowania.  Jeśli  dziecko  nie  podziękuje  odbierz mu 
go natychmiast pytając: "co się mówi?".  

2.  Zwróć  uwagę  wszystkim  przebywającym  z  dzieckiem,  aby  używali  słów: 

"proszę" i "dziękuję". Chwal każdego za dobre wychowanie.  

3.  Chwal  każde  z  rodzeństwa  kiedy  powie  "dziękuję",  aby  dziecko  wiedziało,  jak 

należy się zachowywać.  

 
 

SOCJALIZACJA 49 

 

Wiek 3-4 

 

NAZYWA PO IMIENIU CZWORO LUB PIĘCIORO RÓWIEŚNIKÓW.  
 
1.  Zorganizuj  poranny  apel  dla  dzieci.  Przy  wyczytywaniu  imienia, każde dziecko 

powinno  stanąć  lub  podnieść  rękę mówiąc: "jestem". Dziecko niewidome będzie mogło 
dzięki temu skojarzyć imię z głosem danego dziecka.  

2.  Spowoduj,  aby  dzieci  słuchały  się  nawzajem  uważnie.  Wówczas  zorganizuj 

zabawę  z  użyciem  telefonu-zabawki,  polegającą  na  wzajemnym  odgadywaniu  przez 
dzieci swych imion.  

3.  Posadź  dzieci  zwrócone  tyłem  do  siebie,  aby  zgadywały  swoje  imiona  po 

usłyszeniu paru słów.  

4.  Spraw,  aby  dziecko  słabowidzące  zwracało  baczną  uwagę,  jak  inne  dzieci  są 

ubrane  -  co  noszą  i  w  jakich  kolorach.  Niedowidzące  dziecko  może  wówczas  kojarzyć 
imiona dzieci z ich ubraniem, gdy widzi je w dalszej części pokoju. (Rysy twarzy widzi 
się czasami zbyt niewyraźnie, aby rozpoznać daną osobę z daleka).  

5. Spowoduj, aby początkowo dzieci przedstawiały się gdy zaczynają rozmawiać z 

                                                        

23 

np. niewidomym rówieśnikiem (np. Zuzią). Po pewnym czasie proś dzieci, aby pierwsze 
pytały się koleżanki, czy poznaje, kto z kim rozmawia, np. "Cześć Zuziu, jestem Dawid". 
Później: "Cześć Zuziu, czy wiesz, kim ja jestem?".  

 
 

SOCJALIZACJA 50 

 

Wiek 3-4 

 

BAWI SIĘ SAMO W POBLIŻU INNYCH DZIECI, ODZYWAJĄC SIĘ DO NICH 

OD CZASU DO CZASU  

 
1. Stwarzaj sytuacje, w których dziecko będzie mogło bawić się w pobliżu innych 

dzieci znajdujących się na podobnym etapie rozwoju. Zorganizuj na przykład zabawę w 
piaskownicy  czy  zabawę  w  klocki.  Upewnij  się,  czy  jest  dosyć  klocków  dla  wszystkich 
dzieci.  

2.  Zaprowadź  dziecko  do  pobliskiego  parku  lub  na  teren  zabaw  i  zachęcaj  je  do 

zabawy na różnych urządzeniach zabawowych obok dzieci, które się tam znajdują.  

3.  Dawaj  dzieciom  okazje  do  zabawy  w  domu.  Pomóż  im  w  wyborze  gier  i 

wymyślaniu zabaw. Bawiąc się lub omawiając zabawę z każdym dzieckiem staraj się je 
uczyć przestrzegania reguł gry.  

4.  Zachęć  dziecko  do  udzielania  odpowiedzi  na  pytania  innych  dzieci  w  czasie 

zabawy.  

 
 

SOCJALIZACJA 51 

 

Wiek 3-4 

 

POTRAFI  ZACZEKAĆ  NA  SWOJĄ  KOLEJ  W  ZABAWIE  Z  GRUPKĄ 

DWOJGA-TROJGA DZIECI  

 
1.  Zachęć  rodzeństwo  dziecka  i  dzieci  sąsiadów,  aby  bawiły  się  z  nim  w  gry,  w 

których obowiązuje zachowanie kolejności.  

2.  Pójdź  z  dzieckiem  do  parku  lub  na  pobliski  teren  zabaw,  gdzie  twoje  dziecko 

zobaczy inne dzieci czekające w kolejce na zjeżdżalnię. Daj sposobność, aby poczekało 
na swoją kolej.  

3.  Baw  się  w  piłkę  z  trójką  dzieci.  Tocz  lub  rzucaj  piłkę  do  każdego  dziecka  po 

kolei, mówiąc: "Teraz twoja kolej".  

4. Spraw, by jedzenie było nakładane przy stole, a nie przynoszone na talerzach z 

kuchni. Wówczas dziecko będzie czekało, aż przyjdzie jego kolej otrzymania potrawy.  

5. Chwal dziecko, gdy nauczy się spokojnie czekać na swoją kolej.  
6.  Graj  z  dziećmi  w  klasy,  w  skakankę,  w  gry  stołowe.  Udzielaj  wskazówek  jak 

współuczestniczyć w zabawie z rodziną, jak czekać na swoją kolej. Pozwól czasami być 
dziecku pierwszym.  

7. Wyjaśnij dziecku sprawę zachowywania kolejności. Wytłumacz na czym polega 

jej przestrzeganie przez bawiących się i jaki jest tego sens.  

 
 

SOCJALIZACJA 52 

 

Wiek 3-4 

 

PROSI  O  POZWOLENIE,  GDY  CHCE  SKORZYSTAĆ  Z  ZABAWKI  INNEGO 

DZIECKA  

 
1.  Zapytaj  dziecko,  czy  możesz  pobawić  się  jego  zabawką.  Obiecaj  oddać  ją  z 

powrotem.  Weź  ją  jeżeli  dziecko  nie  da  ci  jej  samo.  Baw  się  nią  krótko  i  oddaj  ją  z 
powrotem. Podziękuj dziecku za podzielenie się zabawką.  

2.  Daj  innemu  dziecku  ulubioną  zabawkę  twojego  dziecka.  Powiedz  mu,  aby 

poprosiło  o  nią,  gdy  będzie  chciało  się  nią  bawić.  Zachęć  dziecko  do  używania  słowa 
"proszę" i "dziękuję" oraz do oddania cudzej zabawki, kiedy skończyło się nią bawić.  

3. Nagradzaj dziecko zawsze, gdy poprosi o coś, zanim po to sięgnie.  
4.  Gdy  dziecko  weźmie  coś  nie  prosząc  o  to,  przypomnij  mu,  że  najpierw  trzeba 

poprosić o daną rzecz.  

5.  Gdy  dziecko  kilkakrotnie  sięga  po  cudzą  zabawkę  bez  proszenia  o  nią,  zabierz 

mu  ją  i  oddaj  osobie,  do  której  należy.  Przypomnij  dziecku,  że  zawsze  musi  prosić  o 
pozwolenie  wzięcia  rzeczy  należącej  do  kogoś  innego,  a  osoba  ta  nie  musi  dać  dziecku 
swego przedmiotu.  

 
 

SOCJALIZACJA 53 

 

Wiek 3-4 

 

STOSUJE SIĘ DO WIĘKSZOŚCI PRÓŚB I POLECEŃ DOROSŁEGO  
 
1.  Wypowiadaj  imię  dziecka  zanim  wydasz  mu  polecenie  ("Jacusiu,  chodźmy 

jeść").  

2. Usiądź na podłodze kilka metrów od dziecka i zawołaj je po imieniu wyciągając 

ku  niemu  ręce:  "Jacku,  chodź  do  mnie".  Stopniowo  zwiększaj  odległość  między  sobą  i 
dzieckiem. Chwal dziecko, gdy spełni polecenie.  

3.  Zawołaj  głośno:  "nie!"  i  wówczas  pomóż  dziecku,  aby  zaprzestało 

niewłaściwego  postępowania.  Jeśli  posłucha,  powiedz:  "w  porządku".  Bądź 
konsekwentna - nie powinnaś jednego dnia pozwalać dziecku drzeć gazety, a następnego 
dnia karać je za to.  

4.  Nie  wydawaj na raz więcej poleceń niż jedno. Wyrażaj się prosto i jasno. Miej 

pewność,  że  twoje  polecenie  jest  dostatecznie  ważne,  aby  wymagać  jego  wykonania. 
Pokieruj fizycznie żądaną czynnością dziecka, jeżeli nie usłucha twojego polecenia.  

5.  Uprzedzaj  dziecko,  kiedy  zechcesz,  żeby  przerwało  swoje  zajęcie  oraz  daj  mu 

czas na zakończenie tego co robiło.  

6. Nie zadawaj mu takich pytań, na które odpowiedź może brzmieć "nie", np.: "Czy 

chcesz już iść spać?".  

7.  Zawsze  pamiętaj  uchwycić  moment  dobrego  zachowania  dziecka,  aby  móc  je 

pochwalić. Nie wahaj się mówić w obecności innych osób o tym, że jest grzeczne.   

 
 

SOCJALIZACJA 54 

                                                        

25 

 

Wiek 3-4 

 

NAŚLADUJE  CZYNNOŚCI  LUDZI  DOROSŁYCH  (DZIECKO  UDAJE  ŻE 

GOTUJE LUB PROWADZI SAMOCHÓD)  

 
1.  Pozwól,  aby  dziecko  było  obecne  przy  twoich  codziennych  czynnościach,  aby 

mogło je naśladować.  

2.  Pomóż  dziecku  naśladować  mamę  lub  tatę.  Pozwól  mu  używać  w  zabawie 

przedmiotów znajdujących się w mieszkaniu.  

3. Niech dziecko odegra przedstawienie lub pokaz mody dla rodziny.  
4.  Spowoduj,  aby  dziecko  odgrywało  również  role  osób  ze  swojego  środowiska 

(listonosz, sprzedawca).  

5. Baw się z dzieckiem w "szkołę", "w sklep", lub "doktora".  
6.  Dostarcz  dziecku  stare  ubranie,  długie  suknie  i  różne  kapelusze.  Zorganizuj 

zabawę  w  "dom"  lub  przedstawienie  z  udziałem  osób  ubranych  w  odpowiednie 
"kostiumy".  

 
 

SOCJALIZACJA 55 

 

Wiek 3-4 

 

BIERZE  UDZIAŁ  WSPÓLNIE  Z  INNYMI  DZIEĆMI  W  ZABAWACH 

TEMATYCZNYCH  

 
1.  Powiedz:  "Bawimy  się,  że  jesteśmy  kimś  innym.  Kim  chcesz  być  dzisiaj?". 

Przynieś dzieciom kapelusze, ubrania i inne akcesoria do wyboru.  

2.  Wyznacz  dzieciom  role.  Powiedz:  "Ty  bądź  mamą,  a  Sylwia  będzie 

ekspedientką".  

3.  Dostarcz  lub  pomóż  dziecku  i  dzieciom  zaprzyjaźnionym  wykonać  proste 

nakrycia  głowy:  czepek  dla  pielęgniarki,  czapkę  dla  doktora,  hełm  strażacki  itp.  Pomóż 
im znaleźć przedmioty do uzupełnienia przebrania.  

4.  Każ  dziecku  opowiedzieć  jakąś  historyjkę,  po  czym  pomóż  dzieciom  ją 

odtworzyć.  Pozwól  im  dokonać  wszelkich  zmian.  Pochwal  dziecko  za  bogatą 
wyobraźnię.  

5.  Zaproponuj  dzieciom  proste  sytuacje  do  zaimprowizowania,  jak  np.:  jazda 

samochodem do sklepu. (Użyj dwu zestawionych krzeseł). Zachęć dzieci do rozmowy o 
wsiadaniu do samochodu, omijaniu domu przyjaciół i o celu podróży.  

 
 

SOCJALIZACJA 56 

 

Wiek 3-4 

 

DAJE  SOBIE  WYTŁUMACZYĆ  LUB  WYPERSWADOWAĆ  PEWNE 

SPRAWY BEZ PŁACZU CZY WPADANIA W ZŁOŚĆ  

 
1.  Gdy  dziecko  maże  się  lub  ma  napad  złości,  powiedz  mu,  że  wrócisz  do  niego, 

gdy będzie gotowe do normalnego mówienia. Zostaw dziecko samo.  

2.  Wytłumacz  dziecku,  że  jest  normalną  rzeczą  być  rozgniewanym,  ale  trzeba 

mówić wtedy, o co chodzi i dlaczego się martwi czy gniewa.  

3. Jeżeli dziecko krzyczy zamiast poprosić o przedmiot, który chce mieć, powiedz 

mu, że nie wiesz, czego ono chce i powinno ci wyjaśnić, o co mu chodzi. Jeżeli krzyczy 
nadal,  powiedz  mu,  że  zostawisz  je  i  wrócisz,  gdy  się  uspokoi,  ponieważ  nie  jesteś  w 
stanie wysłuchiwać jego płaczu. Ścisz głos i w żadnym wypadku nie krzycz.  

4.  Gdy  dziecko  nie  może  mieć  tego,  co  chce  -  zawsze  tłumacz  dlaczego,  nie 

odpowiadaj mu: "dlatego, że tak powiedziałam". Na przykład: "Musisz czekać na swoją 
kolej,  ponieważ  inni  ludzie  byli  tutaj  pierwsi";  "Nie  możesz  dostać  teraz  ciasteczka, 
ponieważ niedługo będzie obiad". Zawsze podawaj dziecku powód odmowy, nawet jeżeli 
sądzisz, że może ciebie nie rozumieć.  

 
 

SOCJALIZACJA 57 

 

Wiek 3-4 

 

SAMODZIELNIE WYKONUJE ZNANE SOBIE ZADANIA I CZYNNOŚCI  
 
1.  Poproś  dziecko,  aby  wykonało  łatwe  zadanie,  najlepiej  coś,  co  już  robiło 

wcześniej.  

2. Daj dziecku odpowiedni czas na wykonanie zadania. Sprawdzaj z zegarkiem, ile 

czasu minęło.  

3.  Pochwal  dziecko,  gdy  zadanie  wykona  bez  twojej  kontroli,  nawet  jeśli  nie 

zrobiło tego całkiem dobrze.  

4.  Początkowo  dawaj  dziecku  proste  zadania,  jak  np.:  umieszczanie  zabawki  w 

pudełku.  Systematycznie zwiększaj stopień trudności poleceń.  

5.  Spowoduj,  aby  dziecko  pomagało  dorosłym  w  układaniu  na  stole  nietłukących 

się  przedmiotów  podczas  nakrywania  do  stołu,  jak  również przy sprzątaniu ze stołu lub 
przy odkurzaniu prostych mebli.  

 
 

SOCJALIZACJA 58 

 

Wiek 3-4 

 

ZACZYNA PRZEDKŁADAĆ TOWARZYSTWO DZIECI NAD DOROSŁYCH  
 
1. Stwórz sytuacje, w których dziecko będzie często bawiło się z innymi dziećmi. 

Oddal się na pewien czas, gdy dziecko wciągnie się do zabawy z dziećmi.  

2. Powracaj na chwilę do dzieci, aby je pochwalić za wspólną zabawę.  
3.  Mówiąc  o  zabawie  z  innym  dzieckiem  podkreślaj,  że  jest  to  szczególnie 

przyjemna zabawa.  

4.  Zademonstruj  i  powiedz  innym  dzieciom  o  rzeczach,  które  dziecko  niewidome 

potrafi robić. Przypomnij im, że takie dziecko potrzebuje specjalnej pomocy w pewnych 
dziedzinach.  Opisuj  kolejno  takie  sytuacje,  mówiąc  o  jednej  na  raz.  Określaj 
zdecydowanie, co dziecko potrafi.  

5.  Zorganizuj  zabawy  dziecka  z  jednym  rówieśnikiem  będącym  na  tym  samym 

                                                        

27 

poziomie rozwoju.  

 
 

SOCJALIZACJA 59 

 

Wiek 4-5 

 

PRZEDSTAWIA  PIĘĆ  TRUDNYCH  WIERSZYKÓW,  PIOSENEK  I  ZABAW 

PALUSZKOWYCH  

 
1.  Czytaj  często  dziecinne  wierszyki  i  puszczaj  dziecku  płyty  z  piosenkami  i 

wierszami.  

2.  Powiedz  dziecku  wierszyk.  Poproś  dziecko,  aby  dopowiadało  ostatnie  słowo 

każdej strofy. Stopniowo zwiększaj ilość słów, które dziecko ma uzupełnić.  

3. Daj dziecku kukiełki i niech będzie ono ich "nauczycielem".  
4.  Zachęć  dziecko  do  mówienia  wierszy  lub  śpiewania  piosenek  dorosłym 

znajomym osobom. Staraj się, aby dziecko ośmieliło się w rozmowach z innymi osobami.  

5.  Zorganizuj  rodzaj  "małego  przedstawienia"  dla  przyjaciół  dziecka.  Każdemu 

dziecku daj rolę. Nagródź oklaskami i poczęstunkiem każdego "aktora".  

6. Korzystaj ze zbioru zabaw paluszkowych, zamieszczonego w obecnym wydaniu 

Programu Oregońskiego.  

 
 

SOCJALIZACJA 60 

 

Wiek 4-5 

 

WYPOWIADA SIĘ NA PORUSZONY W ROZMOWIE TEMAT  
 
1. Rozmawiaj z dzieckiem na temat, o którym wiesz, że go bardzo interesuje.  
2.  Omów  z  dzieckiem  co  robiło  w  ciągu    dnia  i  spróbuj  poruszyć  ten  temat  przy 

stole, w obecności większej liczby osób. Przećwicz to kilkakrotnie, aby dobrze wypadło.  

3.  Gdy  zachodzi  potrzeba  podejmowania  rodzinnych  decyzji,  zachęć  dziecko  do 

udziału  w  dyskusji.  Niech  wie,  że  każdy  ma  prawo  do  udziału  w  podjęciu  decyzji,  do 
wyrażenia swych pragnień.  

4. Nie śmiej się z dziecka ani nie kpij, jeżeli jego pomysły nie są całkiem udane.  
5.  Stwarzaj  inne  sytuacje,  w  których  dziecko  może  nawiązywać  kontakt  z 

dorosłymi.  

6. Naucz dziecko adresu, numeru telefonicznego, wieku i imion jego rodziców, aby 

umiało odpowiadać na te pytania.  

 
 

SOCJALIZACJA 61 

 

Wiek 4-5 

 

MÓWI "PROSZĘ" I "DZIĘKUJĘ" BEZ PRZYPOMINANIA  
 
1. Pokaż i wytłumacz dziecku, kiedy używa się słowa "proszę" i "dziękuję", które 

towarzyszą  prośbom  o  zamykanie  czy  otwieranie  drzwi,  o  podniesienie  przedmiotu  itp. 
Nagradzaj dziecko za każdym razem, gdy jest uprzejme i grzeczne.  

2.  Ty  sam/sama/  i  pozostali  członkowie  rodziny  powinni  jak  najczęściej  używać 

słów "proszę" i "dziękuję".  

3.  Jeżeli  dziecko,  mając  jakieś  życzenie  nie  używa  słowa  "proszę",  zapytaj:  "Jak 

trzeba powiedzieć?" i nie spełniaj jego prośby dopóki nie powie "proszę". Jeżeli nie mówi 
"dziękuję",  zabierz  mu  dany  uprzednio  przedmiot  i  powiedz:  "Przepraszam,  nie 
powiedziałeś  dziękuję".  Skłoń  dziecko  do  powiedzenia  jeszcze  raz  "proszę",  aby 
otrzymać przedmiot z powrotem oraz do podziękowania za niego.  

4. W czasie posiłku i podawania jedzenia używaj słowa "proszę" i "dziękuję".  
5.  Gdy  dziecko  zaczyna  z  własnej  inicjatywy  używać  uprzejmych  wyrażeń,  stale 

udzielaj mu pochwał, że jest miłe i grzeczne.  

 
 

SOCJALIZACJA 62 

 

Wiek 4-5 

 

ZWRACA SIĘ TWARZĄ DO OSOBY, Z KTÓRĄ ROZMAWIA  
 
1. Wyjaśnij dziecku, że gdy dana osoba mówi, należy zwrócić się ku niej, tak samo 

kiedy kierujesz do niej jakieś słowa.  

2. Zwracaj dziecku uwagę: "Odwróć twarz ku (imię osoby), gdy do niego/niej/ się 

zwracasz".  

3. Skieruj ciało i głowę dziecka ku osobie, z którą rozmawia. Powiedz "teraz jesteś 

zwrócony twarzą do ... (imię osoby)".  

4.  Stopniowo  zmniejszaj  pomoc  fizyczną,  a  później  ograniczaj  słowne 

przypomnienia.  

5. Pomóż dziecku zwrócić się ku tobie. Weź je za podbródek i łagodnie skieruj jego 

głowę w stronę swojej twarzy.  

6.  Kontynuuj  rozmowę  nie  zmieniając  pozycji,  aby  pomóc  niewidomemu  dziecku 

trwać zwróconym ku tobie.  

7.  Mów  dziecku,  gdy  zwraca  się  ku  tobie,  że  ma  miły  uśmiech  lub  że  ładnie 

wygląda.  

 
 

SOCJALIZACJA 63 

 

Wiek 4-5 

 

PRACUJE  SAMO  NAD  CZYMŚ  PRZEZ  PIĘTNAŚCIE  DO  DWUDZIESTU 

MINUT  

 
1. Na początku daj dziecku krótkie i proste zadania do wykonania, takie które już 

opanowało.  

2.  Daj  dziecku  do  wykonania  któreś  ze  znanych,  dowolnie  przezeń  wybranych 

obowiązków  domowych.  Włącz  czasomierz  na  pięć  minut  i  powiedz  dziecku,  że  jeżeli 
będzie  pracować  do  momentu  wyłączenia  się  czasomierza,  otrzyma  nagrodę.  Pochwal 
dziecko  za  wykonaną  pracę  i  następnym  razem  włącz  czasomierz  na  dziesięć  minut. 

                                                        

29 

Stopniowo zwiększaj czas przeznaczony na pracę dziecka, aż do piętnastu - dwudziestu 
minut.  

3. Sprawdzaj postępy dziecka w trakcie wykonywania powierzonej pracy i zachęcaj 

je do kontynuowania jej.  

4.  Przygotuj  określoną  ilość  przedmiotów  przeznaczonych  do  ułożenia  i 

posegregowania  przez  dziecko.  Stopniowo  powiększaj  liczbę  przedmiotów,  aż  na  ich 
ułożenie trzeba będzie od piętnastu do dwudziestu minut.  

5.  Do  czynności  domowych,  którymi  dziecko  jest  w  stanie  zająć  się  na  dłużej 

należy grabienie trawy, podnoszenie gałązek czy patyczków z trawnika przed strzyżeniem 
go  przez  osobę  dorosłą,  noszenie  gałązek  i  obrzynków  roślin,  przycinanych  przez 
dorosłego, odkurzanie, formowanie kulek z ciasta na srebrnej folii.  

6. Jeżeli pracujesz w pobliżu dziecka, wówczas będzie mu łatwiej utrzymać uwagę 

na  tym,  co  robi.  Wyjdź  z  pokoju  na  chwilę  i  wróć.  Stopniowo  zwiększaj  czas  swojej 
nieobecności.  

 
 

SOCJALIZACJA 64 

 

Wiek 4-5 

 

SZUKA  POMOCY  ORAZ  AKCEPTUJE  POMOC  WÓWCZAS,  GDY  JEJ 

POTRZEBUJE (PROSI O POMOC PRZY SZNUROWANIU BUTÓW I POZWALA JE 
SOBIE ZAWIĄZAĆ)  

 
1. Poproś dziecko o pomoc dając mu  w ten sposób przykład, wzór postępowania. 

Powiedz: "Nie mogę tego zrobić sama, proszę pomóż mi".  

2.  Jeżeli  dziecko  ma  z  czymś  trudności  i  płacze,  powiedz,  że  powinno  wówczas 

poprosić  o  pomoc.    Zanim  udzielisz  mu  pomocy,  wymagaj  zawsze,  aby  najpierw  o  nią 
poprosiło.  

3.  Nie  czekaj  aż  dziecko  zacznie  lamentować,  ale  włącz  się  mówiąc,  że  zawsze 

może  poprosić  cię  o  pomoc.  Daj  mu  wzór  mówiąc  na  przykład:  "Pomóż  mi  proszę 
znaleźć klucze". Po chwili spróbuj spytać: "Co powinieneś zrobić, gdy jest ci potrzebna 
pomoc?".  

4.  Zachęcaj  dziecko  do  proszenia  o  pomoc  w  razie  potrzeby.  (Np.:  "Dobrze,  że 

powiedziałaś mi o tym, że potrzebujesz pomocy.")  

5.  Jeżeli  dziecko  odrzuci  twoją  pomoc,  przejdź  nad  tym  do  porządku  dziennego  i 

nadal okazuj gotowość przyjścia z pomocą, gdy tylko o nią poprosi.  

 
 

SOCJALIZACJA 65 

 

Wiek 4-5 

 

PRZYJMUJE  OGÓLNIE  PRZYJĘTY  SPOSÓB  ZACHOWANIA  SIĘ  W 

MIEJSCU PUBLICZNYM  

 
1.  Omawiaj  z  dzieckiem  odpowiednie  zachowanie  się  przed  udaniem  się  do 

jakiegoś miejsca publicznego. ("Musimy mówić szeptem w czasie wyświetlania filmu").  

2. Wytłumacz dziecku, że pewne czynności z reguły wykonuje się na osobności, jak 

np.: oddanie moczu czy mycie się.  

3. Jeżeli dziecko umyślnie zrobi coś niestosownego, na przykład dla zwrócenia na 

siebie  uwagi  w  miejscu  publicznym,  zignoruj  to.  Jeżeli  kontynuuje  takie  zachowanie, 
wyprowadź  je.  Przy  innej  okazji  daj  mu  sposobność  wykazania  się  odpowiednim 
zachowaniem. Chwal dziecko za jego dobre zachowanie w miejscu publicznym.  

4.  Gdy  dziecko  zachowuje  się  niewłaściwie,  postaraj  się  podsunąć  mu  inną 

czynność.  Pomóż  mu  robić  coś  takiego,  czego  nie  będzie  robić  równocześnie  z 
czynnością niepożądaną. Np. zamiast trzeć oczy, lepiej niech bębni palcami rąk lub nóg.  

5. Niekiedy trzeba zwrócić uwagę niewidzącemu dziecku, aby się zbyt nie kiwało w 

obecności innych.  

 
 

SOCJALIZACJA 66 

 

Wiek 4-5 

 

INFORMUJE  O  SWOIM  SAMOPOCZUCIU  ("JESTEM  GŁODNY,  CHCE  MI 

SIĘ PIĆ, JESTEM ZMĘCZONY")  

 
1. Przed posiłkami powiedz: "Jestem głodna. Chce mi się jeść". A przed pójściem 

spać powiedz: "Jestem zmęczona. Idę spać." Często dawaj wyraz swym stanom.  

2. Pytaj często dziecko, co odczuwa. ("Czy jesteś głodny? Czy chcesz jeść?").  
3.  Zwracaj  uwagę  dziecka  na  to,  jakie  uczucia  wyrażają  ludzie  występujący  w 

programie telewizyjnym. ("Łatwo się domyśleć, że oni są zadowoleni, bo się śmieją.").  

4.  Gdy  dziecko  mówi,  jak  się  czuje,  przyjmij  to  pozytywnie.  (Np.  powiedz:  "To 

dobrze, że powiedziałaś mi, że jesteś zmęczona. Odpoczniemy razem przez chwilę.").  

 
 

SOCJALIZACJA 67 

 

Wiek 4-5 

 

MÓWI "PRZEPRASZAM" WE WŁAŚCIWYCH SYTUACJACH  
 
1.  Używaj  uprzejmych  słów  wobec  innych  i  dziecka.  Daj  przykład  właściwego 

zachowania mówiąc "przepraszam" w odpowiednich sytuacjach.  

2.  Jeżeli  dziecko  nie  używa  słowa  "przepraszam"  w  sytuacji,  która  tego  wymaga, 

odczekaj  spokojnie  i  normalnie  się  nim  zajmuj.  Jeżeli  sytuacja  znów  wymaga  tego 
zwrotu, zapytaj: "Co się mówi?" i pochwal je za słowo "przepraszam".  

3.  Zadawaj  dziecku  pytania  odnośnie  właściwego  zachowania,  takie  jak:  "Co 

powiesz, jeżeli niechcący zderzysz się z kimś?" lub: "Co powiesz, jeżeli niechcący kogoś 
uderzysz?". Chwal dziecko za dobre odpowiedzi. Jeżeli nie odpowie, powiedz: "Powiesz: 
"przepraszam"" i natychmiast zadaj mu znów analogiczne pytanie.  

 
 

SOCJALIZACJA 68 

 

Wiek 4-5 

 

                                                        

31 

NIE  ODZYWA  SIĘ,  KIEDY  NALEŻY  BYĆ  CICHO  (np.  GDY  MÓWI  KTOŚ 

INNY)  

 
1. Zanim wejdziesz do pomieszczenia, w którym dziecko ma być cicho, wytłumacz, 

gdzie wchodzicie i dlaczego ludzie muszą tu zachowywać się cicho.  

2. Daj dobry przykład. Jeżeli to konieczne, upominaj dziecko cichym głosem.  
3. Od czasu do czasu chwal dziecko za to, że zachowuje się cicho.  
4.  Gdy  dziecko  musi  siedzieć  spokojnie  (kościół,  zebranie),  weź  ze  sobą 

niehałaśliwe zabawki (np. książki, ołówek i papier), którymi dziecko może się bawić.  

5.  Jeżeli  dziecko  odzywa    się  nie  wtedy  kiedy  trzeba,  albo  nie  reaguj  na  to,  albo 

jeżeli  jego  zachowanie  przeszkadza  innym,  wyprowadź  je  i  dopiero  wtedy  zwróć  mu 
uwagę za niewłaściwe zachowanie.  

 
 

SOCJALIZACJA 69 

 

Wiek 4-5 

 

PRZYSTOSOWUJE  SIĘ  DO  ZMIAN  W  OTOCZENIU  LUB  W  ROZKŁADZIE 

CODZIENNYCH ZAJĘĆ (ŚPI W INNYM NIŻ ZAZWYCZAJ ŁÓŻKU)  

 
1. Uprzedź dziecko o wydarzeniu, jakie ma niedługo nastąpić. (Np.: piknik, spanie 

w innym domu lub łóżku).  

2. Jeżeli to możliwe, inscenizuj zabawy na ten temat.  
3.  Jeżeli  dziecko  nie  doświadczyło  dotąd  wielu  takich  zmian,  zacznij  od 

krótkotrwałych niewielkich zmian obejmujących różne sytuacje.  

4. Zabierz ze sobą dziecko, gdy idziesz coś załatwiać. Wyjaśnij mu dokąd idziesz i 

co masz zamiar zrobić.  

 
 

SOCJALIZACJA 70 

 

Wiek 4-5 

 

POSIADA  PODSTAWOWE  NAWYKI  HIGIENICZNE  (MYJE  RĘCE  PRZED 

JEDZENIEM, ZAKRYWA USTA RĘKĄ, GDY KASZLE)  

 
1. Dawaj dziecku właściwy przykład do naśladowania. Zakrywaj usta, gdy kaszlesz 

i zakrywaj nos gdy kichasz.  

2. Wyjaśnij dziecku dlaczego konieczne są te dobre nawyki.  
3. Chwal dziecko, gdy je stosuje.  
4. Spróbuj uchwycić moment, gdy dziecko ma zamiar kichnąć lub zakaszleć. Połóż 

jego rękę przy ustach i powiedz: "Zakryj nos/usta/, gdy kichasz/kaszlesz/".  

5. Przypomnij dziecku o myciu rąk po wyjściu z toalety i przed jedzeniem.  
 
 

SOCJALIZACJA 71 

 

Wiek 4-5 

 

WRAZ  Z  DWÓJKĄ  LUB  TRÓJKĄ  DZIECI  WYKONUJE  ZAPLANOWANE 

ZADANIA (np. BUDUJE ZAMEK Z PIASKU)  

 
1.  Spróbuj  dobrać  dwoje  lub  troje  dzieci,  zgodnych  w  zabawie  i  nieagresywnych 

wobec  innych  dzieci.  Dobierz  dzieci  raczej  pod  względem  ich  umiejętności  i 
usposobienia, a nie wieku.  

2. Zasugeruj taką zabawę: Budowanie gospodarstwa wiejskiego, stawianie płotów i 

ogrodzeń  granicznych  z  klocków  lub  zabawę  w  budowę  drogi  w  piasku.  Dostarcz 
wystarczającą ilość samochodów-zabawek, aby każde dziecko mogło jeździć po drodze, 
którą zbudowało.  

3. Rozmawiaj z dziećmi o tym, czego od nich oczekujesz. Powiedz im również, że 

po zgodnej zabawie mogą dostać sok i ciastka.  

4.  Użyj  czasomierza,  aby  dziecko  wiedziało,  kiedy  upłynie  dwadzieścia  minut. 

Zacznij od wspólnej zabawy, trwającej od pięciu do dziesięciu minut, Po czym przedłużaj 
czas jej trwania do dwudziestu minut.  

5. Upiecz z dziećmi ciastka. Daj każdemu specjalne zadanie do wykonania.  
 
 

SOCJALIZACJA 72 

 

Wiek 4-5 

 

WYKAZUJE  CIERPLIWOŚĆ  W  OCZEKIWANIU  NA  ZASPOKOJENIE  SWEJ 

POTRZEBY  (CZEKA  PIĘTNAŚCIE  MINUT,  BY  DOSTAĆ  OD  DOROSŁEGO 
ZABAWKĘ, UBRANIE LUB OBIAD)  

 
1. Jeżeli dziecko musi czekać na zaspokojenie potrzeby, wytłumacz mu, że spełnisz 

to czego chce po upływie piętnastu minut. Powiedz dziecku, że może w tym czasie robić 
to, co zechce. Zasugeruj mu czynność, którą dziecko potrafi już samodzielnie wykonać.  

2.  Rozpocznij  od  krótkiego  oczekiwania  i  przedłużaj  go  do  piętnastu  minut. 

Nagradzaj dziecko za cierpliwość.  

3. Zwróć uwagę na przypadki, gdy inni członkowie rodziny muszą na coś czekać i 

są cierpliwi.  

4. Dziecko całkowicie niewidome nie może obserwować twoich czynności, jest mu 

więc  trudniej  czekać  na  przyrządzenie  posiłku  lub  na  zakończenie  innej  twojej  pracy. 
Włącz dziecko do niektórych twoich czynności lub opisuj czekającemu dziecku co robisz. 
Zmierzaj w swej pracy wychowawczej do tego, aby dziecko potrafiło zajmować się sobą 
przez dłuższy czas bez twojej interwencji.  

 
 

SOCJALIZACJA 73 

 

Wiek 4-5 

 

MÓWI, CO ROBI KAŻDY Z CZŁONKÓW RODZINY (np. BRAT CHODZI DO 

SZKOŁY, MAMA JEST LEKARZEM)  

 
1. Powiedz dziecku o różnorodnych rolach życiowych, jakie spełnia każdy członek 

                                                        

33 

rodziny. Podkreślaj, że każdy ma w życiu wiele różnych obowiązków.  

2. Zadawaj dziecku pytania odnośnie funkcji spełnianych przez członków rodziny: 

"Czym  zajmuje  się  tatuś?",  "Co  robi  twoja  siostra?"  itd.  Chwal  dziecko  za  dobre 
odpowiedzi, podaj mu prawidłową odpowiedź i spowoduj, aby dziecko powtórzyło.  

3.  Zaaranżuj  sytuację,  w  której  ktoś  z  dorosłych  zapyta  dziecko  o  to,  co  robią 

poszczególni członkowie rodziny.  

4. Spraw, aby dziecko mogło odwiedzić członków rodziny w pracy i w szkole, aby 

zrozumiało sens słów "szkoła", "biuro".  

 
 

SOCJALIZACJA 74 

 

Wiek 5-6 

 

STOI LUB POSUWA SIĘ W OGONKU  
 
1. Trzymaj dziecko za rękę i posuwaj się w czekającym ogonku, np. przy wejściu 

do  teatru,  przed  okienkiem  w  banku,  czy  w  jakimkolwiek  innym  miejscu,  gdzie  trzeba 
stać i posuwać się w ogonku osób.  

2.  Wyjaśnij  dziecku,  dlaczego  ludzie  ustawiają  się  w  ogonku  i  w  ten  sposób 

oczekują swojej kolejności wejścia czy załatwienia sprawy.  

3. Z czasem pozwól dziecku stać w ogonku przed tobą i posuwać się naprzód bez 

twojej pomocy.  

4. W stosunku do dziecka niewidomego stosuj dokładne werbalne wskazówki, jak 

np. "posuń się do przodu" lub "posuń się trochę w lewo", aby mu pomóc prawidłowo się 
poruszać, kiedy stoi w ogonku utworzonym przez dzieci.  

 
 

SOCJALIZACJA 75 

 

Wiek 5-6 

 

WŁĄCZA  SIĘ  DO  RODZINNYCH  NARAD,  GDY  MA  WŁASNY  POMYSŁ 

(DOROSŁY:  "CO  POWINNIŚMY  DAĆ  BABCI  NA  URODZINY?";  DZIECKO: 
"BABCIA LUBI KWIATY")  

 
1. Zapytaj dziecko o jego ulubione czynności, aby dostarczyć mu temat, w którym 

ma coś do powiedzenia.  

2. Zorganizuj rodzinne głosowanie. Pozwól dziecku samemu decydować, za czym 

będzie głosować.  

3. Zapytaj, co dziecko myśli na temat, o którym się właśnie mówi. Staraj się wybrać 

taki temat, na który dziecko może mieć coś do powiedzenia.  

4. Staraj się nie dopuścić do tego, aby jedna osoba dominowała stale w rozmowie. 

Spraw, aby każdy miał szansę wypowiedzieć się.  

5. Jeżeli dziecko jest zbyt rozgadane, przypominaj mu przy każdej okazji, że każdy 

powinien umieć zarówno słuchać, jak i mówić.  

 
 

SOCJALIZACJA 76 

 

Wiek 5-6 

 

ODBIERA  TELEFON,  WOŁA  DOROSŁEGO  LUB  ROZMAWIA  SAMO  - 

JEŻELI ZNA ROZMÓWCĘ  

 
1.  Pozwól  dziecku  bawić  się  telefonem-zabawką  i  inscenizować  prawdziwe 

rozmowy telefoniczne. Podpowiadaj mu właściwe słowa.  

2. Pozwól dziecku rozmawiać z babcią lub kimś, kogo dobrze zna, aby uczyło się 

porozumiewania przez telefon.  

3. Spowoduj, aby ktoś z dobrze mu znanych osób zatelefonował do ciebie. Wyjaśnij 

dziecku zanim ktoś zadzwoni, na czym polega porozumiewanie się za pomocą telefonu. 
Gdy dziecko zawoła ciebie do telefonu, podziękuj mu.  

 
 

SOCJALIZACJA 77 

 

Wiek 5-6 

 

WSPÓŁDZIAŁA Z PIĘCIORGIEM DZIECI WE WSPÓLNEJ ZABAWIE (np. W 

CHOWANEGO)  

 
1.  Na  początek  organizuj  zabawę  z  małą  grupą  dzieci,  stopniowo  zwiększając  ich 

liczbę. Pomóż dzieciom wybrać lub zaprojektować grę.  

2. Dostarcz dostateczną ilość rekwizytów, tak aby każde dziecko mogło mieć swój 

udział w zabawie.  

3. Bawcie się w "dom" lub w inne zabawy, które mogą się udać przy współudziale 

wszystkich uczestników, tak jak zabawa w "berka" lub w "chowanego".  

4. Zwracaj uwagę, aby żadne z dzieci nie przewodziło zabawie przez cały czas, jak 

również pozwól, aby nieśmiałe dzieci miały możność wypowiadania swoich pomysłów.  

5. Niech dzieci zrobią przekąski na wspólny piknik. Pozwól im decydować, jakich 

użyją produktów.  

 
 

SOCJALIZACJA 78 

 

Wiek 5-6 

 

BAWI SIĘ W ZGADYWANKI (np. "MYŚLĘ O CZYMŚ, CO JEST ... TAKIE A 

TAKIE")  

 
1.  Zorganizuj  zabawę  w  zgadywanie  np.  "Myślę  o  czymś,  co  jest  ...  (takie  a 

takie)?".  

2.  Bawcie  się  w  zgadywanie  za  pomocą  dwudziestu  pytań.  Starsze  rodzeństwo 

może  odpowiadać  jako  pierwsze,  żeby  dać  wzór  zgadywania.  Można  podpowiedzieć 
dziecku szeptem do ucha, gdy przychodzi jego kolej.  

3.  Chwal  dziecko  lub  pozwól  mu  w  nagrodę  prowadzić  następną  grę  czy 

zgadywankę.  

 

                                                        

35 

 

SOCJALIZACJA 79 

 

Wiek 5-6 

 

UCZESTNICZY  W  GRACH  ŚWIETLICOWYCH  (DOMINO,  "PIOTRUŚ" 

BRAJLOWSKI itp.)  

 
1.  Wytłumacz  reguły  gry  i  baw  się  z  kilkorgiem  dzieci  zanim  ich  zachęcisz  do 

samodzielnej zabawy.  

2. Poproś dziecko, aby podało zasady gry.  
3. Nagradzaj dzieci za zgodną zabawę.  
4.  Pamiętaj,  że  zabawa  musi  być  odpowiednia  do  poziomu  rozwoju  dziecka  i  nie 

powinna trwać zbyt długo.  

5. Nie podkreślaj problemu, kto wygra, bardziej istotną rzeczą jest współdziałanie 

uczestników i prowadzenie gry zgodnej z przepisami.  

6.  Poproś,  aby  dzieci  wymyśliły  swoją  własną  grę.  Dostarcz  im  kredki  i  papier. 

Pomóż im ustalić reguły.  

7. Inne gry tego typu odpowiednie dla dzieci 5-6-cio letnich to np. "Bingo", "Lotto".  
 
 

SOCJALIZACJA 80 

 

Wiek 5-6 

 

POCIESZA  TOWARZYSZY  ZABAWY,  KIEDY  SIĘ  CZYMŚ  MARTWIĄ 

(MÓWI np. "WSZYSTKO BĘDZIE DOBRZE")  

 
1.  Jeżeli  zaprzyjaźnione  dziecko  skaleczy  się  czy  uderzy,  zasugeruj  metody 

niesienia pomocy (przyniesienia bandaża, pomoc w umyciu skaleczenia wodą i mydłem, 
przytulenie, przyniesienie mu zabawki na pociechę).  

2.  Czytaj  dziecku  książkę,  która  ukazuje  sytuacje,  gdzie  ktoś  potrzebuje  pomocy. 

Zapytaj  dziecko,  co  zrobiłoby  w  takim  wypadku.  Jeżeli  dziecko  opowie  właściwie, 
pochwal je. Daj więcej prawidłowych sugestii, gdy potrzeba.  

3.  Pomóż  dziecku  odgrywać  rolę  niosącego  pomoc  w  stosunku  do  lalek  i 

pocieszenia  ich.  Jeżeli  ulubione  zwierzę  domowe  jest  chore  lub  skaleczone,  pokaż 
metody, którymi można mu pomóc.  

4.  Dawaj  przykłady  pocieszenia  innych.  Zanieś  kwiaty  lub  jedzenie  sąsiadom, 

którzy  mieli  zmartwienie  lub  kłopoty.  Powiedz:  "Współczujemy  im  w  ich  zmartwieniu 
(lub bólu)".  

5. Będziesz musiał/ła/ często opisywać dziecku słabowidzącemu lub niewidomemu 

zdarzenia, które doprowadzają kogoś do płaczu, ponieważ ono ich nie widziało. Dziecko 
będzie  wnioskować  na  podstawie  tonu  głosu  i  innych  czynników,  nie  widząc  wyrazu 
twarzy danej osoby.  

 
 

SOCJALIZACJA 81 

 

Wiek 5-6 

 

WYBIERA  SOBIE  PRZYJACIÓŁ  ("PAWEŁ  JEST  MOIM  NAJLEPSZYM 

PRZYJACIELEM)  

 
1. Zorganizuj dziecku warunki do zabawy z kilkorgiem dzieci. Niech dziecko samo 

wybiera sobie partnera do zabawy, w której potrzebne są pary dzieci.  

2. Pozwól dziecku wybrać przyjaciela, aby zaprosić go na rodzinną wycieczkę.  
3.  Od  czasu  do  czasu  pozwól  dziecku  zabrać  do  szkoły  niewielki  prezent  dla 

przyjaciela.  

4.  Nie  zmuszaj  dziecka  do  zabawy  z  dziećmi,  które  przychodzą  dlatego  tylko,  że 

ich rodzice odwiedzają rodziców dziecka.  

5.  Porozmawiaj  z  dzieckiem  o  swoich  przyjaciołach  i  mów  mu,  dlaczego 

szczególnie ich lubisz.  

6. Rozmawiaj z dzieckiem o tym, kogo nazywamy przyjacielem - że jest to ktoś z 

kim się lubi rozmawiać, ktoś, kto cię lubi, ktoś na kim ci zależy.  

 
 

SOCJALIZACJA 82 

 

Wiek 5-6 

 

ZAZWYCZAJ 

ROZSTRZYGA 

SPÓR 

Z 

INNYMI 

DZIEĆMI 

BEZ 

INTERWENCJI DOROSŁYCH  

 
1. Jeżeli dziecko kłóci się, interweniuj tylko o ile zachodzi potrzeba. Daj mu czas 

na zażegnanie kłótni, zanim się wtrącisz.  

2. Zapytaj: "Gdy ktoś weźmie twoją zabawkę, co możesz zrobić zamiast bić go lub 

krzywdzić czy krzyczeć?". Daj dziecku pewne wskazówki.  

3. Gdy dziecko kłóci się i urazi uczucia innego dziecka, wyjaśnij dlaczego jest ono 

dotknięte lub jest mu przykro.  

4. Zaaranżuj sytuacje, w których spory można rozstrzygać słownie.  
5. Czytaj dziecku opowiadania, w których kłótnie lub różnice zdań zażegnywane są 

słowną argumentacją.  

 
 

SOCJALIZACJA 83 

 

Wiek 5-6 

 

INSCENIZUJE  CZĘŚCI  HISTORYJKI  GRAJĄC  ROLĘ  LUB  UŻYWAJĄC  DO 

TEGO CELU LALEK  

 
1.  Poproś  dziecko  o  odegranie  prostej  znanej  historyjki.  Czytaj  lub  opowiadaj 

historyjkę podczas gdy dziecko ją odgrywa.  

2. Pozwól dziecku wybrać opowiadania lub piosenki do odgrywania. Niechaj sobie 

wybierze ulubioną część historyjki do odegrania.  

3.  Urządzaj  przedstawienia  kukiełkowe  znanych  bajek,  początkowo  wygłaszając 

samemu/ej/  role.  Następnie  poproś  dziecko,  aby  wybrało  którąś  z  ról  i  jeszcze  raz 
odegrajcie historyjkę. Dawaj dziecku ustne wskazówki, jeżeli potrzeba.  

                                                        

37 

4. Zamieniaj się kolejno rolami z dzieckiem, aby miało możność grać kilka postaci.  
5.  Użyj  wyciętych  z  tektury  figurek.  Narysuj  daną  postać  na  dużym  kartonie,  a 

potem wytnij otwory na ręce i głowę. Pomóż dziecku włożyć ręce i głowę we właściwe 
otwory.  

6.  Zbuduj  teatrzyk  kukiełkowy  z  kartonowego  pudełka.  Dziecko  może  stać  za 

sceną, aby poruszać kukiełkami.  

7. Pomóż dziecku stworzyć i odegrać rolę w historyjce, którą samo wymyśli.  
8.  Użyj  masek  zrobionych  z  torebek  papierowych,  aby  dziecko  tak 

ucharakteryzowane odgrywało role.  

 
 

SOCJALIZACJA 84 

 

Wiek 5-6 

 

BIERZE  UDZIAŁ  W  ROZMOWACH    Z  RÓWIEŚNIKAMI  ("LUBIĘ  PSY 

BARDZIEJ NIŻ KOTY")  

 
1.  Zachęć  dziecko,  by  pokazało  i  opowiedziało  innemu  dziecku  o  nowej  zabawce 

lub niedawnym wydarzeniu.  

2.  Przeczytaj  opowiadanie  dwojgu  lub  trojgu  dzieciom.  Najpierw  zadaj  pytania 

dotyczące treści. Wówczas zapytaj, co przeżywał i odczuwał dany bohater, jak one by się 
czuły,  gdyby  im  się  przydarzyło  to  samo?  Czy  kiedykolwiek  czuły  to  samo,  co  bohater 
opowiadania?  

3.  Jeżeli  dziecko  nie  ma  ochoty  samorzutnie  się  wypowiedzieć  lub  wstydzi  się, 

zadaj mu proste pytanie i domagaj się odpowiedzi.  

4. Zorganizuj gawędę z dwójką lub trójką dzieci. Siądźcie w kole i rozmawiajcie o 

tym, co wydarzyło się w ciągu dnia lub wakacji.  

5. Zapytaj dziecko, gdy jest w grupie, które zwierzę lubi najbardziej. Zabieraj głos i 

słuchaj na zmianę, aż wśród dzieci rozwinie się samodzielna wymiana zdań.  

6.  Pomóż  innym  dzieciom  zrozumieć,  dlaczego  rozmawiając  bezpośrednio  z 

dzieckiem  niewidomym,  najpierw  muszą  podać  swoje  imię.  Dziecko  niewidome  może 
mieć  trudności  w  rozpoznawaniu  właściwego  momentu,  aby  włączyć  się  do  rozmowy. 
Jeżeli inne dzieci wiodą rej w dyskusji, przerwij im, wymów imię niewidomego dziecka i 
dotykając go zapytaj: "A ty, Jacku, co o tym myślisz?"  

 
 

SOCJALIZACJA 85 

 

Wiek 5-6 

 

WYJAŚNIA INNYM ZASADY GRY LUB ZABAWY  
 
1.  Upewnij  się,  że  dziecko  zna  zasady  gry.  Poproś,  aby  poprowadziło  zabawę  lub 

aby nauczyło inne dzieci, jak się gra. Pomagaj w razie potrzeby.  

2.  Graj  w  znaną  grę  z  drugą  osobą.  Poproś  dziecko,  aby  wyjaśniło,  co  właśnie 

robisz.  Zapytaj,  co  należy  robić  dalej.  Spróbuj  spowodować,  aby  dziecko  zaczęło 
samodzielnie  uczestniczyć  w  grze  i  wytłumaczyło  ci,  co  robi.  Jeśli  trzeba  wyjaśnij,  jaki 
powinien  być  następny  krok  w  grze.  Na  zakończenie  pozwól,  aby  dziecko  przedstawiło 

wszystkie reguły i cały tok wykonywanych wspólnie czynności.  

3.  Jeżeli  dziecko  otrzyma  na  urodziny  lub  pod  choinkę  dziecięcą  grę,  przeznacz 

odpowiedni  czas  na  nauczenie  go  zasad  tej  gry.  Podczas  odwiedzin  kolegi  poproś,  aby 
twoje  dziecko  wytłumaczyło  koledze  reguły  gry.  Przysłuchuj  się  aby  się  przekonać,  czy 
dziecko właściwie rozumie zasady gry.  

 
 

SOCJALIZACJA 86 

 

Wiek 5-6 

 

STAWIA SOBIE JAKIŚ CEL I DZIAŁA TAK BY GO OSIĄGNĄĆ ("DZIŚ BĘDĘ 

ROBIĆ PORZĄDKI W KĄCIKU Z ZABAWKAMI")  

 
1.  Wybierz  zadanie,  które  dziecko  będzie  umiało  w  pełni  wykonać.  Usiądź  przy 

nim  i  wymień  kolejne  czynności  wchodzące  w  zakres  zadania.  Podczas  gdy  dziecko 
wykonuje  je,  udzielaj  mu  słownych  wskazówek,  pytając  na  przykład:  "Co  robisz  na 
początku? Co następnie?".  

2. Pewnego dnia, gdy dziecko postanowi coś samodzielnie wykonywać (jak mycie 

zębów  co  wieczór  bez  przypominania),  pozwól  mu  zaznaczać  na  planszy  za  pomocą 
pałeczek lub nalepek osiągany postęp. Gdy dziecko osiągnie odpowiednią ilość pałeczek 
lub  nalepek,  rodzice  mogą  nagrodzić  wówczas  dziecko,  wzmacniając  jego  chęć  do 
wykonywania danej czynności.  

3.  Zacznij  od  niewielkiego,  ale  stanowczego  zamierzenia,  a  w  miarę  jak  dziecko 

osiąga  postępy  w  jego  realizacji  podsuwaj  zamierzenia  na  dłuższą  metę.  Na  przykład: 
"Pościelę jutro łóżko bez przypominania". Następnie skłoń dziecko do postanowienia, że 
wykona to w ciągu dwu dni z rzędu, następnie trzech dni.  

4.  Zapisuj  swoje  czynności  planowane  na  dany  dzień.  (Np.  napisać  list,  wymyć 

podłogi).  Wyjaśnij  dziecku,  że  są  one  zrealizowane  i  dlatego  je  wykreślasz.  Powiedz: 
"Jestem zadowolona, ponieważ postanowiłam napisać list do babci i to zrobiłam".  

 
 

SOCJALIZACJA 87 

 

Wiek 5-6 

 

WYJAŚNIA  RODZINNE  STOSUNKI  POKREWIEŃSTWA  (np.:  "WUJEK 

ROBERT JEST BRATEM TATY")  

 
1.  Opisz  dziecku  stosunki  pokrewieństwa  pomiędzy  członkami  rodziny  operując 

imionami i zdjęciami. Wyjaśnij kto jest kim dla kogo.  

2. Wytłumacz, że mama i tata byli kiedyś tacy mali, jak ono teraz i mieszkali każde 

w swoim domu razem ze swoimi rodzicami, braćmi i siostrami.  

3. Pokaż dziecku zdjęcia z okresu, gdy mama i ojciec byli młodzi. Wymień imiona 

innych osób znajdujących się na fotografii.  

4. Wyjaśnij dziecku, w jaki sposób rodzeństwo i kuzynki są z nimi spokrewnieni.  
5.  Poproś,  aby  dziecko  narysowało  wszystkich  członków  rodziny.  Nazwij  ich 

wszystkich  według  pokrewieństwa  w  stosunku  do  dziecka  (matka,  ojciec,  siostra, 
dziadek).