Popyt  i podaż  

dr D. Rusiecka     Wykład 3     12.10.2011 

Podstawowe elementy rynku  

 Popyt 

 Podaż  

  Ceny 

Mechanizm rynkowy

                      

(mechanizm popytowo-podażowo-cenowy)  

czyli  zachodzące  między  popytem,  podażą  i    cenami  zależności 
przyczynowo-skutkowe. 
Powstają  one  za  pośrednictwem  cen  między  równoprawnymi 
podmiotami  gospodarczymi,  dążącymi  do  osiągania  korzyści 
ekonomicznych poprzez dokonywanie transakcji kupna-sprzedaży 

Popyt  

(zwany popytem efektywnym) 

- jest to ilość dobra, jaką nabywcy są gotowi i są w stanie nabyć    

w określonym czasie przy danym poziomie ceny  

Zapotrzebowanie 

(zwane popytem potencjalnym) 

-  oznacza  pragnienie  nabycia  określonego  dobra  nie  poparte 
możliwościami  dochodowymi  –  w  przypadku  poprawy  sytuacji 
materialnej może przekształcić się w popyt (efektywny) 

Funkcja popytu 

- określona odwrotna zależność pomiędzy ceną 

rynkową danego dobra, a wielkością popytu  

Prawo popytu 

Wraz  ze  wzrostem  ceny  maleje  ilość  dobra, 
którą konsumenci są skłonni i są w stanie nabyć 
przy  danym  poziomie  ceny  przy  założeniu,  że 
pozostałe  warunki  nie  uległy  zmianie  (ceteris 
paribus)  i odwrotnie 

Ilość (Q) 

Cena (p) 

pd

2 

pd

1 

qd

1 

qd

2 

Cena (p) 

Ilość 

(Q) 

pd

2 

pd

1 

qd

1 

qd

2 

 Jednoczynnikowa funkcja popytu wskazuje na związek 

pomiędzy wielkością popytu a ceną dobra  

Pierwotna  funkcja  popytu  wskazuje,  jak  wielki 
będzie  popyt  (skutek)  przy  danej  cenie 
(przyczynie):  

            

Q

D

=D(p)  gdzie       ΔQ/ Δp <0 

Na  tej  podstawie  możemy  stwierdzić

  o  ile  spadnie 

popyt  na  dane  dobro,  jeśli  cena  danego  dobra 
wzrośnie o jednostkę  

Odwrotna  funkcja  popytu  wskazuje,  jak  wysoka  powinna  być  cena 
(przyczyna), aby osiągnięto określoną wielkość popytu (skutek):  

            p=p(

Q

D

)  gdzie       Δp/ ΔQ <0 

Na tej podstawie możemy stwierdzić

 o ile jednostek powinna spaść cena danego 

dobra, jeśli popyt na dane dobro miałby wzrosnąć o jednostkę.    

Spadek popytu 

Ilość 

(Q) 

Cena 

(P) 

Ilość 

(Q) 

Cena 

(P) 

Wzrost popytu 

D

1 

D

1 

D

2 

qd1 

qd2 

qd1 

qd2 

na skutek działania determinant pozacenowych 

Pd 

Pd 

Pozacenowe determinanty popytu                   

(czynniki wpływające na rozmiary popytu) 

Ceny dóbr substytucyjnych 
Ceny dóbr komplementarnych  
Poziom realnych dochodów ludności 
Liczba i struktura konsumentów/gospodarstw domowych 
Preferencje i gusta konsumentów (

destabilizujące i stabilizujące rynek) 

– 

zależne  od:  doświadczenia  i  wiedzy  konsumentów,  tradycji,  zdrowia  członków 

rodziny, stanu rodzinnego konsumenta, warunków atmosferycznych,  mody, reklamy, 

walorów towaru itp. 

Różne czynniki społeczne (wykształcenie, płeć, wiek ...) 
Oczekiwania dotyczące zmian cen i dochodów 
Aktualne i oczekiwane stopy procentowe 

(gł. dla dóbr trwałego użytku) 

Przepisy bhp, sanitarne ..... 
 

Nietypowe krzywe popytu 

Q 

P 

 

Popyt wynikający z tzw. efektów 

zewnętrznych: 

- efekt Veblena (efekt demonstracji,   

efekt prestiżowy) 
- paradoks spekulacyjny 

D 

Q 

P 

Popyt doskonale 
elastyczny –      
teoretyczna sytuacja w 
konkurencji doskonałej 

D 

P 

Q 

Popyt doskonale 
nieelastyczny- sztywny - 
niezbędne potrzeby, brak 
substytutów  

D 

Paradoks  Giffena

  -  sytuacja 

ekonomiczna, w której popyt na dane 
dobro wzrasta pomimo wzrostu ceny.  

Sytuacja  taka  ma  miejsce  przy 
bardzo 

niskich 

dochodach 

konsumentów  i  przy  wzroście  cen 
dóbr  niższego  rzędu,  zwanymi 
dobrami Giffena.  

Cena  dobra  Giffena  jest  relatywnie 
niższa  od  innych  substytutów  lub 
dane  dobro  nie  posiada  bliskich 
substytutów  (np.  chleb),  dlatego 
popyt rośnie. 

Efekt  owczego  pędu  (naśladownictwa)

  –  zjawisko  ma 

miejsce, gdy konsumenci pragną nabywać pewne dobra, nawet po 
wyższych cenach tylko dlatego, że kupują je inni. Wynika to chęci 
naśladowania osób, z którymi chcą się utożsamiać.  

Efekt snoba (efekt 

snobizmu) - zjawisko 

ekonomiczne polegające na 

ograniczaniu zakupu 

pewnych dóbr lub 

całkowite zaniechanie ich 

nabycia, ponieważ są one 

chętnie nabywane przez 

inne gospodarstwa domowe  

Podaż 

Prawo podaży 

Wraz  ze  wzrostem  ceny  rośnie  ilość  dobra, 
którą  producenci  są  skłonni  i  są  w  stanie 
zaoferować  na  rynku  przy  założeniu,  że 
pozostałe  warunki  nie  uległy  zmianie  (ceteris 
paribus)   

Ilość (Q) 

Cena (P) 

S 

jest  to  ilość  dobra,  jaką  producenci  są  gotowi  i  są  w  stanie 
zaoferować  na  rynku  w  określonym  czasie  przy  danym 
poziomie ceny  

ps

1 

ps

2 

qs

1 

qs

2 

 Jednoczynnikowa funkcja podaży wskazuje na związek 

pomiędzy wielkością podaży a ceną dobra  

Pierwotna  funkcja  podaży  wskazuje,  jak  wielka 
będzie  podaż  (skutek)  przy  danej  cenie 
(przyczynie):  

            Qs=S(p)  gdzie       ΔQs/ Δp >0 

Na  tej  podstawie  możemy  stwierdzić

  o  ile  wzrośnie 

podaż  danego  dobra,  jeśli  cena  danego  dobra 
wzrośnie o jednostkę  

Odwrotna  funkcja  podaży  wskazuje,  jak  wysoka  powinna  być  cena 
(przyczyna), aby osiągnięto określoną wielkość podaży (skutek):  

            p=p(Qs)  gdzie       Δp/ ΔQ >0 

Na  tej  podstawie  możemy  stwierdzić

  o  ile  jednostek  powinna  wzrosnąć  cena 

danego dobra, jeśli podaż danego dobra miałaby wzrosnąć o jednostkę.    

Ilość 

(Q) 

Cena (p) 

S 

ps

1 

ps

2 

qs

1 

qs

2 

Spadek podaży 

Wzrost podaży 

Ilość 

(Q) 

Cena 

(P) 

S

1 

S

2 

Ps 

qs1 

qs2 

na skutek działania determinant pozacenowych 

Ilość 

(Q) 

Cena 

(P) 

S

2 

S

1 

Ps 

qs1 

qs2 

Determinanty podaży                   

(czynniki wpływające na rozmiary podaży) 

Ceny czynników produkcji  
Technologie 

Cena danego dobra  
Oczekiwania dotyczące przyszłych cen danego dobra 
Oczekiwania dotyczące cen czynników produkcji 
Rentowność produkcji dóbr substytucyjnych  
 

Równowaga rynku 

P 

Q 

S 

D 

P

E  

 cena równowagi 

Q

E - ilość równowagi 

Równowaga  

E 

Nierównowaga rynku – cz.1 

P 

Q 

S 

D 

P

E  

  

Q

E  

 

E 

P

1 

Q

S1 

Q

D1 

Niedobór rynkowy 

Nierównowaga rynku cz.2 

P 

Q 

S 

D 

P

E  

  

Q

E  

 

E 

P

2 

Q

D2 

Q

S2 

Nadwyżka rynkowa 

Rodzaje cen 

Ceny  wolnorynkowe  –  wyznaczane  przez  rynek  na  podstawie 
działania prawa popytu i podaży  
Ceny  regulowane  –  ustalane  przez  przedsiębiorstwa  lub  ich 
porozumienia, wykorzystujące  swą  pozycję rynkową    (np. ceny 
kartelowe  lub  ceny  ustalane  przez  „lidera  cenowego”                 
w oligopolu) 

Ceny  urzędowe  –  ustalane  przez  organy  administracji 
państwowej. Odgrywają one istotną rolę jako narzędzie polityki 
gospodarczej  nawet  w  gospodarce  rynkowej  np.  w  rolnictwie, 
gospodarce energetycznej itp..  

Ceny urzędowe (narzucone przez państwo)  

•ceny sztywne  
•ceny minimalne  
•ceny maksymalne  
•ceny wynikowe  

Ceny  urzędowe  mogą  być  wprowadzane  rozporządzeniem  Rady 
Ministrów,  wydanym  na  podstawie  art.  4  ust.  1  Ustawy  z    5  lipca  2001     
O Cenach.  
Obecnie  z  mocy  tej  ustawy  obowiązują  ceny  urzędowe  produktów 
leczniczych i wyrobów medycznych objętych finansowaniem ze środków 
publicznych.  
Rada  Gminy  może  ustalić  urzędowe  ceny  usług  przewozu  transportem 
zbiorowym i taksówkami na terenie gminy 
Rada  Powiatu  -  ceny  usług  przewozu  transportem  zbiorowym  na  terenie 
powiatu  (art.  8  ustawy  o  cenach).  Ceny  ustalone  w  ten  sposób  mają 
charakter cen maksymalnych (art. 9 ustawy o cenach). 

Ceny administrowane- pułap ceny 

P 

Q 

S 

D 

P

E  

  

Q

E  

 

E 

Q

S1 

Q

D1 

Niedobór rynkowy 

Pułap ceny 

P 

Ceny administrowane – ceny minimalne 

P 

Q 

S 

D 

P

E  

  

Q

E  

 

E 

P 

Q

D2 

Q

S2 

Nadwyżka rynkowa 

Cena minimalna 

Dziękuję za uwagę ….