Zatrucia dioksynami
Związki zbudowane z 2 pierścieni benzenowych
połączonych atomem tlenu i z przyłączonych
atomów chloru (chlorofenole). Najbardziej znana
jest TCDD – tetrachlorodibenzo-p-dioksyna
Źródła
naraŜenia:
poŜary
lasów,
składniki
pestycydów i konserwantów, spalarnie szpitalne i
odpadów chemicznych, poŜary transformatorów
elektrycznych, przepracowany olej
Drogi zatrucia -pokarmowa (przede wszystkim
tłuste pokarmy), inhalacyjna
Mechanizm działania
•
silnie lipofilne substancje, gromadzą się w
wątrobie i tkance tłuszczowej (t1/2 – kilka lat),
wydalane z Ŝółcią
•
hamują cytochrom P-450
•
działają karcynogennie
Objawy zatrucia
•
trądzik chlorowy
•
chłoniaki, mięsaki, nowotwory płuc
Zatrucia metalami
Związki rtęci i pary rtęci
Efekty toksyczne uzaleŜnione są od właściwości
związków rtęci:
pary rtęci– objawy ze strony płuc,
p.pokarmowego, mózgu
związki nieorganiczne – hydrofilne – nerki,
mniej wątroba i mózg
związki organiczne – trwałe i lipofilne – mózg
wydalanie związków rtęci - nerki
Mechanizm działania toksycznego
uszkadza błony komórkowe poprzez
reakcję z zawartymi w nich grupami
sulfhydrylowymi (-SH)
reaguje z grupami –NH
3
, -COOH, -PO
4
i
powoduje zaburzenie biosyntezy białek i
aktywności enzymów
Związki rtęci nieorganiczne
Objawy ostrego zatrucia, jeśli do zatrucia dochodzi
drogą wziewną:
Faza I (do 72 godzin)
ból i pieczenie w jamie ustnej, gardle i
przełyku
uczucie ściągania, metaliczny smak
obrzęk ślinianek i ślinotok
szare zabarwienie śluzówek
rozlane bóle brzucha
wymioty z domieszką krwi
gwałtowna krwawa biegunka z odwodnieniem
Faza II
wrzodziejące zapalenie jamy ustne z
rozchwianiem zębów
wrzodziejące zapalenie jelita grubego
rozchwianie zębów
oliguria, anuria, mocznica
Pary rtęci
Na ogół łagodny przebieg ostrego zatrucia:
nudności,
wymioty,
śluzowo-wodnista
biegunka
wrzodziejące zapalenie jamy ustnej w 2-3
dobie
Jeśli duŜe stęŜenie par rtęci:
zapalenie i owrzodzenie spojówek
zapalenie oskrzeli
śródmiąŜszowe zapalenie płuc
toksyczny obrzęk płuc
Bez odległych następstw
Związki rtęci organiczne
Zatrucie ostre - dominują objawy ze strony OUN
bezsenność
zaburzenia koncentracji i uwagi
parestezje
„drŜące pismo”
dyzartria
widzenie „lunetowe”
osłabienie słuchu
osłabienie mięśni, zaburzenia koordynacji
ruchów,
utrata przytomności, śmierć
Zatrucie przewlekłe
Największe stęŜenie rtęci występuje w nerkach.
Wydalanie
nieorganicznych
związków
rtęci
odbywa się bardzo powoli (trwa przez lata).
Występuje klasyczna triada objawów:
• drŜenia,
• zaburzenia psychiczne (zaburzenia pamięci,
zmęczenie, bezsenność, brak łaknienia,
zaburzenia nastroju – napady złości),
• zapalenie błony śluzowej jamy ustnej,
wypadanie zębów
Leczenie:
w zatruciach doustnych
białko jaj kurzych, mleko
węgiel aktywowany do 15 minut od spoŜycia
(wytrącanie się rtęci)
i prowokować wymioty lub wykonać płukanie
Ŝołądka z 2-5% wodorowęglanem sodu
środek przeczyszczający – siarczan sodowy
niezaleŜnie od drogi zatrucia:
podać DMPS (dimerkaptopropanosulfon) (i.v.
lub
i.m.)
lub
DMSA
(kwas
dimerkaptobursztynowy) (p.o)
hemodializa z równoczesnym stosowaniem N-
acetylocysteiny
Uwaga! Nie naleŜy stosować BAL-u ze względu
na moŜliwość redystrybucji rtęci z narządów
miąŜszowych do mózgu
DIMERKAPROL (BAL, British Anti Lewisite)10
% roztwór olejowy głęboko i.m. Chelatuje
nieorganiczne związki Hg, As, Pb. Odblokowanie
związków białkowych i przywrócenie aktywności
enzymów. Działania niepoŜądane - podwyŜszenie
ciśnienia tętniczego krwi, nudności i wymioty, ból
głowy, pieczenie warg, jamy ustnej, oczu, poty,
niepokój
DMPS (i.v. lub i.m.), DMSA (p.o)
Chelatują jony metali - rtęć, ołów, złoto, arsen,
cynk
wchłanianie zwrotne w nerce w porównaniu
do BAL-u ↓
↑ eliminacji toksycznego metalu z organizmu
toksyczność DMPS i DMS w porównaniu z
BAL-em ↓
skuteczniejszy jest DMPS, DMSA nie
powoduje odkładania się kompleksów w
mózgu, nie uszkadza nerek, szybko wydalany
Związki cynku
Objawy zatrucia ostrego drogą doustną:
zaczerwienienie i pieczenie śluzówek j. ustnej
ostry nieŜyt Ŝołądkowo-jelitowa, krwawa
biegunka, odwodnienie, wstrząs
uszkodzenie wątroby i niewydolność nerek
obrzęk płuc (w wyniku spoŜycia fosforku
cynku - w Ŝołądku powstaje fosforowodór)
Objawy zatrucia ostrego drogą wziewną– dotyczy
to ZnO:
„gorączka odlewników”
- objawy - 4-12 godzin od ekspozycji:
o kaszel
o bóle głowy, mięśni, stawów
o dreszcze, wzmoŜona potliwość
o wysoka gorączka
o ból w klatce piersiowej
Cząsteczki ZnO indukują po połączeniu się z
białkami leukocytów powstawanie substancji
pirogennych
Leczenie:
w zatruciach doustnych
białko jaj kurzych, mleko
prowokowanie wymiotów lub płukanie
Ŝołądka
środki przeczyszczające
odtrutki – EDTA (wersenian disodowo-
wapniowy, penicylamina
Leczenie gorączki odlewników:
o objawy
ustępują
samoistnie
po
24-48
godzinach
o leki p-bólowe, p-gorączkowe
WERSENIAN
DISODOWO-WAPNIOWY
(EDTA, CHELATON). Zatrucie Pb, Zn
o Mechanizm działania - zastąpienie metalem
wapnia związanego w cząsteczce EDTA.
Kompleks EDTA z metalem jest dość trwały,
rozpuszczalny w wodzie i dobrze wydalany
przez nerki.
o Podaje się domięśniowo lub doŜylnie w
powolnym wlewie kroplowym.
o Podawanie EDTA moŜe zuboŜyć organizm w
pierwiastki śladowe.
Związki ołowiu
Mechanizm działania
•
zaburzenie
syntezy
hemu,
hamowanie
aktywności enzymów - nasila gromadzenie
porfiryn w krwinkach czerwonych, we krwi i
w moczu
•
zmiany w strukturze błon komórkowych i
receptorów - hamowanie aktywności enzymów
(ATP-azy błonowej erytrocytów, cytochromu
P-450,
hydroksylazy
konwertującej
25-
hydroksywitaminy
D
do
1,25-
dihydroksywitaminyD w nerkach)
•
zahamowanie syntezy globiny i przemian
RNA
•
zaburzenia transportu kationów (wapń, Ŝelazo,
cynk)
Objawy zatrucia ostrego drogą pokarmową:
metaliczny smak w ustach
wzmoŜone pragnienie, suchość w ustach
bóle brzucha
silne wymioty
biegunki
wstrząs
czasem objawy ostrej encefalopatii z
pobudzeniem psychoruchowym, drgawkami,
omamami, śpiączką
niewydolność nerek
przełom hemolityczny
Objawy zatrucia ostrego drogą pokarmową:
metaliczny smak w ustach
wzmoŜone pragnienie, suchość w ustach
bóle brzucha
silne wymioty
biegunki
wstrząs
czasem objawy ostrej encefalopatii z
pobudzeniem psychoruchowym, drgawkami,
omamami, śpiączką
niewydolność nerek
przełom hemolityczny
Zatrucie przewlekłe Pb u dzieci - narząd krytyczny
- OUN
Zatrucie przewlekłe Pb u dorosłych - narządy
krytyczne – układ krwiotwórczy i obwodowy
układ nerwowy
Związki arsenu
Mechanizm działania
o hamowanie aktywności grup SH enzymów
o upośledzenie oddychania komórkowego
o zaburzenia
przemiany
lipidów
i
węglowodanów
o indukcja stresu oksydacyjnego
o zwyrodnienie narządów miąŜszowych
o uszkodzenie
unerwienia
współczulnego
naczyń
o wpływ na ekspresję genów i przekazywanie
sygnałów - działanie karcynogennie
o arsenowodór takŜe – zaburzenia przepływu
jonów przez błonę komórkową erytrocytu
Odkłada się w wątrobie, nerkach, kościach, skórze
i paznokciach
Zatrucie ostre arszenikiem
• objawy występują z opóźnieniem do kilku
godzin
- spowodowane są działaniem na naczynia –
rozszerzenie naczyń
• wymioty, bóle brzucha, uporczywa wodnista
biegunka
• skóra blada, zimna
• spadek ciśnienia tętniczego
• upośledzenie czynności nerek
• chorzy senni, ale przytomni
• śmierć w obrazie wstrząsu nie reagującego na
leczenie
•
potem
okres
uszkodzenia
wątroby,
kardiomiopatii, polineuropatii i encefalopatii
•
kilka miesięcy po przebyciu zatrucia - na
paznokciach - poprzeczne białe linie
Zatrucie ostre arsenowodorem
•
cięŜka
niedokrwistość
hemolityczna
z
następową niewydolnością nerek
•
ekspozycja na bardzo wysokie dawki –
zahamowanie oddychania komórkowego
Leczenie ostrego zatrucia
w zatruciach doustnych
białko jaj kurzych, mleko
prowokować wymioty lub wykonać płukanie
Ŝołądka
środek przeczyszczający – siarczan sodowy
niezaleŜnie od drogi zatrucia:
podać DMPS (dimerkaptopropanosulfon) (i.v.
lub i.m.)
leczenie objawowe : zwalczanie odwodnienia,
zaburzeń
elektrolitowych,
wstrząsu,
hemoperfuzja
Zatrucie przewlekłe solami arsenu:
• objawy uszkodzenia skóry i błon śluzowych –
hiperpigmentacja
• rogowacenie naskórka dłoni i stóp
• zmiany
zapalne
skóry
z
powstaniem
owrzodzeń
• polineuropatia
• nadciśnienie wrotne – niewydolność wątroby
• perforacja przegrody nosowej
• niedokrwistość
• zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego,
zmniejszenie masy ciała
• nowotwory: rak płuc (inhalacja), pęcherza
moczowego,
nerek, wątroby, rak skóry (naraŜenie doustne)
Związki Ŝelaza
Mechanizm działania toksycznego
• wiązanie z grupami SH enzymów –
blokowanie enzymów cyklu Krebsa – kwasica
metaboliczna
• indukcja stresu oksydacyjnego
• bezpośrednie działanie draŜniące na błonę
śluzową przewodu pokarmowego
Zatrucie ostre drogą pokarmową – objawy:
Okres utajnienia (30 minut do 1 godziny)
Faza I – wymioty krwiste lub fusowate,
krwawa biegunka
Faza II – ( 8 do 16 h) ↓ objawów zatrucia
Faza
III
–
powłoki
blade,
oddech
Kussmaula,wstrząs, drgawki, śpiączka
Leczenie zatrucia ostrego:
białko jaj kurzych, mleko
prowokować wymioty lub wykonać płukanie
Ŝołądka
środek przeczyszczający – siarczan sodowy
niezaleŜnie od drogi zatrucia:
deferoksamina wyłącznie parenteralnie
DEFEROKSAMINA
łączy się z Fe3+ → ferroksamina - dobrze
rozpuszczalna
w
wodzie,
czerwone
zabarwienie.
czerwone zabarwienie moczu – wskaźnik
obecności nadmiaru Fe, deferoksaminę podaje
się do uzyskania normalnego zabarwienia
moczu.
doŜylnie, domięśniowo, doustnie.
hipotonia, odczyny histaminopodobne
Związki miedzi
Metaliczna miedź – nietoksyczna
Zatrucia - siarczan miedziowy
Źródła zatrucia - przemysł elektryczny, produkcja
stopów, impregnacja drewna, środki owadobójcze,
grzybobójcze
Droga zatrucia – przewód pokarmowy
Mechanizm zatrucia
Siarczan miedzi –substancja Ŝrąca, wywołuje
teŜ
hemolizę
wewnątrznaczyniową,
uszkodzenie wątroby i nerek
Zatrucie ostre drogą doustną – objawy:
•
wymioty treścią podbarwioną na zielono
•
metaliczny smak w ustach
•
bóle gardła, przełyku i brzucha
•
na
błonie
śluzowej
jamy
ustnej
niebieskozielone nadŜerki
•
krwista biegunka
•
po 2-3 h – wstrząs
•
po 5-6 (jeśli chory przeŜyje) Ŝółtaczka,
niewydolność
nerek,
niedokrwistość
hemolityczna
Zatrucie ostre droga inhalacyjną:
„gorączka odlewników”
Leczenie ostrych zatruć:
białko jaj kurzych, mleko
prowokować wymioty lub wykonać płukanie
Ŝołądka
penicylamina
PENICYLAMINA (CUPRENIL) Chelatuje miedź,
ołów, kobalt, cynk, złoto i rtęć.
WiąŜe metale ze swoją grupą SH.
Stosować jednocześnie witaminę B6
Stosowana doustnie.
Zaburzenia ze strony układu pokarmowego,
leukopenię,
agranulocytozę,
zespół
nerczycowy
Zatrucia substancjami Ŝrącymi
Substancje Ŝrące:
•
kwas solny
•
kwas siarkowy
•
kwas azotowy
•
kwas mrówkowy
•
kwas octowy
•
kwas szczawiowy
•
wodorotlenek sodowy
•
wodorotlenek potasowy
•
wodorotlenek amonowy
•
wodorotlenek wapniowy – wapno gaszone
•
węglany, fosforany
•
nadtlenki – perhydrol
•
fenol, krezol, lizol
•
chromiany
Mechanizm działania:
miejscowy
•
martwica skrzepowa – kwasy
•
martwica rozpływna – zasady
(uszkodzenia głębsze - częściej perforacja)
działanie uogólnione:
•
kwasica, zaburzenia elektrolitowe
Objawy zatrucia drogą pokarmową:
o oparzenia dotyczą głównie jamy ustnej, gardła,
przełyku
o stridor,
zaburzenia
oddychania,
nawet
niewydolność oddechowa po pierwszym łyku
o dławienie się, ślinotok, utrudnione połykanie
o białe naloty na śluzówkach – kwas solny,
czarne naloty – kwas siarkowy, Ŝółte naloty –
kwas
azotowy,
zaczerwienienie
i
rozpulchnienie śluzówek – zasady
Okres wstępny:
o bóle w okolicy międzyłopatkowej i w klatce
piersiowej, bóle nadbrzusza + wymioty
o zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej,
wstrząs
Okres powikłań wczesnych:
o kwasica, niewydolność oddechowa, hemoliza,
perforacje Ŝołądka, jelit, zapalenie otrzewnej,
krwawienia
z
przewodu
pokarmowego,
niewydolność nerek
Okres zejściowy:
o zwęŜenie przełyku, Ŝołądka, jelit
Leczenie zatruć drogą pokarmową:
do picia mleko + białka jaj kurzych – kilka
pierwszych minut
przeciwwskazana
prowokacja
wymiotów
(aspiracja treści Ŝrącej, perforacja)
płukanie Ŝołądka – pierwsze 15 min po
zatruciu kwasami
zwalczanie bólu
leczenie zaburzeń wodno-eletrolitowych
odŜywianie pozajelitowe
hemodializa
Leczenie oparzeń chemicznych:
natychmiast zdjąć skaŜoną odzieŜ i zmywać
skaŜoną skórę bieŜącą wodą, przez co
najmniej 15 minut
środki przeciwbólowe
przemywanie oczu --przemywać oczy duŜą
ilością letniej, czystej wody, przez co najmniej
15 minut, uŜywając ok. 1 litr wody na kaŜde
oko.
u osób noszących soczewki kontaktowe naleŜy
je jak najszybciej wyjąć i ponownie przemyć
oczy duŜą ilością letniej, czystej wody
nie wolno stosować zobojętniania
wapna gaszonego nie naleŜy spłukiwać od
razu wodą - najpierw zetrzeć na sucho
Typy zatruć grzybami
ZATRUCIA CYTOTROPOWE: polegają na
uszkodzeniach komórek
• Muchomor
sromotnikowy
Amanita
phalloides
• Muchomor zjadliwy Amanita virosa
• Muchomor wiosenny Amanita verna
• Zasłonak rudy Cortinarius latus
• Piestrzenica kasztanowata Gyromytra
esculenta
• Krowiak podwinięty Paxillus involutus
Grzyby wywołujące zatrucia cytotropowe –
muchomor sromotnikowy
Mechanizm działania toksycznego:
•
substancje toksyczne odgrywające kluczową
rolę to amanitotoksyny – odporne na
temperaturę, enzymy, działanie kwasów
•
amanitoksyny podlegają krąŜeniu wątrobowo-
jelitowemu
•
wiąŜą się z białkami osocza
•
narządy krytyczne – wątroba i nerki
•
wątroba – działanie hepatotoksyczne –
zahamowanie syntezy RNA – zahamowanie
funkcji hepatocytu – tłuszczowe zwyrodnienie
wątroby i martwica
•
w nerkach – amanitotoksyny wchłaniane
zwrotnie – martwica cewkowa
Objawy:
okres utajenia - pierwsze objawy dopiero po
upływie 6-48 (średnio 12) godzin od spoŜycia
grzybów. (przyczyna duŜej śmiertelności - do
40%)
zespół sromotnikowy: nudności, uporczywe
wymioty, bóle brzucha i gwałtowna biegunka
(stolce jak w przebiegu cholery), które trwają
1-3 dni, znaczne odwodnienie, wstrząs
okres pozornej poprawy (kilka do kilkunastu
godz.)
okres uszkodzenia narządowego: wzrasta
liczba luźnych, cuchnących stolców (czasem
smołowatych), powiększenie wątroby, w 2-3
dobie choroby pojawia się Ŝółtaczka, rozwija
się encefalopatia wątrobowa, w okresie
przedśpiączkowym chorzy wydają tzw. krzyki
mózgowe, śpiączka w 3-5 dobie
śmierć w obrazie śpiączki lub z powodu
krwawienia z przewodu pokarmowego
Leczenie:
o zebranie materiału do badań – wymiociny,
popłuczyny z Ŝołądka, stolec, resztki potrawy
grzybowej
o prowokacja wymiotów i płukanie Ŝołądka –
zawsze, niezaleŜnie od czasu, jaki upłynął od
spoŜycia
o powtarzane podawanie węgla aktywowanego –
przerwanie krąŜenia wątrobowo-jelitowego
o załoŜenie
sondy,
odsysanie
treści
dwunastniczej
o hemodializa, hemoperfuzja, plazmafereza są
nieskuteczne
o penicylina krystaliczna lub inne antybiotyki
beta-laktamowe
–
blokują
wiązania
receptorowe wątroby, uniemoŜliwiając dostęp
do nich toksynom, utrudnia łączenie trucizn z
albuminami
osocza,
inaktywuje
takŜe
bezpośrednio krąŜące toksyny.
o silibilina – stabilizuje błony komórkowe
hepatocytów, ornityna – pobudzenie cyklu
mocznikowego
o laktuloza, neomycyna
o N-acetlocysteina, osocze, wit. K, kwas
epsilon-aminokapronowy
o dializa osoczowa MARS
Grzyby wywołujące zatrucia cytotropowe –
piestrzenica kasztanowata
Zawiera
gyromitrynę
o
działaniu
hepatotoksycznym i hemolitycznym. Zatrucia
niezbyt cięŜkie
Objawy:
o okres utajenia 6-15h
o nudności, wymioty, bóle brzucha, bez
biegunki
o wzmoŜone pragnienie, suchość w jamie ustnej
o powiększenie wątroby, Ŝółtaczka
Leczenie:
o płukanie Ŝołądka
o wyrównanie zaburzeń wodno-elektrolitowych
o leczenie p-bólowe i rozkurczowe
o leki hepatoprotekcyjne
Grzyby wywołujące zatrucia cytotropowe –
zasłonak rudy
Zawiera orelaninę – nefrotoksyczna, moŜe
uszkadzać teŜ inne narządy
Substancja silnie trująca
Objawy:
o okres utajenia bardzo długi 48-96h (14-21 dni)
o bóle brzucha, wymioty,, suchość w jamie
ustnej
o przewlekła niewydolność nerek
Leczenie:
o płukanie Ŝołądka
o duŜe dawki steroidów
o leki hepatoprotekcyjne
o hemodializa
ZATRUCIA NEUROTROPOWE: wywołują
zaburzenia psychoneurologiczne
• Strzępiak ceglasty Inocybe patouillardii
• Muchomor plamisty Amanita pantherina
• Muchomor czerwony Amanita muscaria
• Czernidlak pospolity Coprinus atramentarius
• Lejkówka odbielana Clitocybe dealbata
Grzyby wywołujące zatrucia neurotropowe –
krowiak podwinięty. Zawiera muskarynę,
betainę i acetylocholinę. Przebieg zatrucia
dość lekki
o objawy muskarynowe (zespół muskarynowy)
zaczerwienie skóry, zwęŜenie źrenic,
zaburzenia
widzenia,
ślinotok,
nasilone
wydzielanie w oskrzelach, skurcz oskrzeli,
kaszel,
duszność,
łzawienie,
pocenie,
kurczowe bóle brzucha, biegunka, mimowolne
oddawanie moczu i stolca, bradykardia
o podwyŜszona temperatura
o w cięŜszych przypadkach: zaburzenia wodno-
elektrolitowe
i
kwasowo-zasadowe,
uszkodzenie wątroby
Leczenie:
o płukanie Ŝołądka
o wyrównanie zaburzeń wodno-elektrolitowych
i kwasowo-zasadowych
o leki hepatoprotekcyjne
o swoista odtrutka – atropina
Grzyby wywołujące zatrucia neurotropowe –
strzępiak ceglasty
Zawiera muskarynę
Objawy:
o juŜ po 30-60 min od spoŜycia
o objawy muskarynowe (zespół muskarynowy)
zaczerwienie skóry, zwęŜenie źrenic,
zaburzenia
widzenia,
ślinotok,
nasilone
wydzielanie w oskrzelach, skurcz oskrzeli,
kaszel,
duszność,
łzawienie,
pocenie,
kurczowe bóle brzucha, biegunka, mimowolne
oddawanie moczu i stolca, bradykardia
Leczenie:
o płukanie Ŝołądka
o leki przeczyszczające
o leki p-bólowe i rozkurczowe
o wyrównanie zaburzeń wodno-elektrolitowych
i kwasowo-zasadowych
o swoista odtrutka - atropina
Grzyby wywołujące zatrucia neurotropowe –
muchomor czerwony i plamisty
Zawierają muskarynę (cholinergik) i kwas
ibotenowy oraz muscymol (halucynogeny o
przeciwstawnym
działaniu).
Zawartość
muskaryny jest stosunkowo nieduŜa 0,0002-
0,0003%, przy zawartości kwasu ibotenowego
0,03-0,1%. Kwas ibotenowy jest nietrwały i
przechodzi w muscymol.
Objawy:
o po 2 godz. objawy Ŝołądkowo-jelitowe
o potem niepokój, lęk, szum w uszach,
zaczerwienienie
twarzy,
temp.
40°C,
rozszerzenie źrenic, halucynacje wzrokowe i
słuchowe, wzmoŜone napięcie mięśniowe,
napady szału
o śpiączka – kilkanaście godzin z niepamięcią
wsteczną
o zgon w mechanizmie asystolii
Leczenie:
o płukanie Ŝołądka
o leki p-bólowe i rozkurczowe
o wyrównanie zaburzeń wodno-elektrolitowych
i kwasowo-zasadowych
o nie ma swoistych odtrutek
Grzyby wywołujące zatrucia neurotropowe –
czernidlak pospolity
Zawiera Korynę. Jest toksyczny wówczas, gdy
jego spoŜyciu towarzyszy spoŜycie alkoholu
etylowego – reakcja disulfiramowa →
zablokowanie dehydrogenazy alkoholowej
Objawy:
o zaczerwienienie twarzy
o tachykardia, spadek ciśnienia
o poty
o metaliczny posmak
o drętwienie
kończyn,
zmniejszenie
siły
mięśniowej
o nudności i wymioty
o zatrucie nie prowadzi do zgonu
Leczenie:
o prowokacja wymiotów lub płukanie Ŝołądka
o leczenie objawowe
ZATRUCIA GASTRYCZNE: charakteryzują
się objawami ostrych nieŜytów Ŝołądkowo-
jelitowch
• Wieruszka ciemna
• Gąska tygrysowata
• Gołąbek wymiotny
• Mleczaj wełnianka
• Tęgoskór pospolity
• Borowik szatański
Zawierają związki Ŝywicopodobne, draŜniące
miejscowo
błonę
śluzową
przewodu
pokarmowego.
Objawy:
o nieŜyt Ŝołądkowo-jelitowy zaczyna się nagle
w 3-5 godzin po zjedzeniu grzybów i
przebiega
burzliwie
z
nudnościami,
wymiotami, bólami brzucha i biegunką
o mogą dołączyć się objawy odwodnienia
o choroba ustępuje w ciągu 24-48 godzin
o nie ma uszkodzenia wątroby
Leczenie
o płukanie Ŝołądka
o podanie duŜej ilości węgla aktywowanego
o leczenie objawowe wyrównujące niedobory
płynowo-elektrolitowe
ZACHOROWANIA
SPOWODOWANE
GRZYBAMI
JADALNYMI:
zatrucia
nieswoiste
o nawet dobrze przyrządzone i jadalne grzyby
długo zalegają w przewodzie pokarmowym
(zwłaszcza maślaki i kurki), co moŜe być
przyczyną zaburzeń gastrycznych – dzieci,
osoby starsze, osoby z chorobami przewodu
pokarmowego
o grzyby
przechowywane
w
torebkach
foliowych lub stare mokre grzyby w
środowisku naturalnym ulegają zaparzeniu –
cholina→neuryna (działanie podobne do
muskaryny)
o grzyby są poŜywką dla bakterii i pleśni
Objawy:
o nudności, wymioty, bóle brzucha
Leczenie:
o płukanie Ŝołądka (mimo wymiotów)
o leki p-bólowe, rozkurczające
o leczenie objawowe wyrównujące niedobory
płynowo-elektrolitowe
Kliniczny podział zatruć grzybami
W praktyce lekarskiej stosuje się podział zatruć
grzybami według czasu jaki upłynął od chwili
spoŜycia grzybów do wystąpienia pierwszych
objawów chorobowych.
Obejmuje on dwie grupy zespołów chorobowych
1. zespoły o krótkim czasie wylęgania objawów, tj.
do 6 godzin od momentu zjedzenia grzybów;
2. zespoły o długim czasie wylęgania objawów,
czyli powyŜej 6 godzin od momentu spoŜycia
grzybów.
Do pierwszej grupy zespołów chorobowych
zaliczamy:
zespół nieŜytu Ŝołądkowo-jelitowego
zespół muskarynowy
zespół pobudzenia psychoruchowego
zwany zespołem muchomora
plamistego
zatrucie czernidlakiem pospolitym.
Do drugiej grupy naleŜą:
zespół sromotnikowy
zespoły rzekomo-sromotnikowe (zatrucie
piestrzenicą kasztanowatą, zatrucie zasłonakiem
rudym)
Postępowanie lecznicze w zatruciach grzybami –
podsumowanie
•
najistotniejsze jest usunięcie resztek grzybów
z przewodu pokarmowego poprzez
prowokowanie wymiotów i płukanie Ŝołądka
•
pierwsza porcja popłuczyn, uzyskana z
uŜyciem czystej wody, powinna być
przekazana do badania mykologicznego
•
zaleca się równieŜ podanie środka
przeczyszczającego - siarczanu magnezu
zwłaszcza przed rozwinięciem się objawów
Ŝołądkowo-jelitowych.
•
przerwanie jelitowo-wątrobowego krąŜenia
toksyn, po zakończeniu płukania Ŝołądka
pozostawia się w nim zawiesinę węgla
aktywowanego, podaje się teŜ co 4 godziny
przez kolejne 36-48 godzin, w przerwach
pomiędzy kolejnymi dawkami węgla
aktywowanego (przed podaniem kaŜdej z
dawek) naleŜy aspirować treść Ŝołądkowo-
dwunastniczą
•
eliminowanie amanitotoksyn drogą
plazmaferezy, hemodializy, hemoperfuzji i
dializy albuminowej jest dyskusyjne;
hemodializy bywają jednak konieczne, jeśli
rozwija się niewydolność nerek, a MARS jako
przygotowanie do przeszczepienia wątroby u
chorych z nasiloną encefalopatią
•
w celu zmniejszenia gromadzenia
amanitotoksyn w wątrobie podaje się przez
pierwsze 3 doby penicylinę krystaliczną, ale
pojawiły się publikacje kwestionujące
skuteczność takiego postępowania, w razie
uczulenia na penicylinę zastępuje się ją
chloramfenikolem
•
stosuje się równieŜ sylimarynę, która ma
osłaniać komórki wątrobowe albo N-
acetylocysteinę, hydrokortyzon i ornitynę
•
w razie pobudzenia psychicznego i ruchowego
moŜna podać prometazynę (Hydroxyzinum),
nie powinno się natomiast podawać
pochodnych kwasu barbiturowego lub
benzodiazepiny - hamują ośrodek oddechowy,
obniŜają ciśnienie krwi
•
zapobieganie wstrząsowi i leczenie zaburzeń
wodno-elektrolitowych
•
wskazania do przeszczepienia wątroby z
powodu jej ostrej niewydolności
Bioterroryzm
Czynniki biologiczne które mogą być uŜyte jako
broń biologiczna
GRUPA I - patogenny wywołujące śmiertelne
choroby, łatwo rozprzestrzeniające się.
•
wirus ospy prawdziwej
•
wąglik
•
dŜuma
•
wirusy gorączek krwotocznych
•
bakterie jadu kiełbasianego
GRUPA II -patogeny wywołujące groźne choroby
o umiarkowanej śmiertelności
•
bakterie z rodzaju Salmonella, Shigella,
Brucella
•
bakterie cholery, Escherichia coli
•
gronkowcowa enterotoksyna B
•
wirus wenezuelskiego zapalenia mózgu.
GRUPA III - nowo pojawiające się patogeny lub
patogeny uzyskane na drodze inŜynierii
genetycznej: wirus Nipah, wirus Hanta, wirus
Ŝółtej febry.
WĄGLIK
•
bakterie Gram-dodatnie Bacillus anthracis
nieruchliwe, często w łańcuszkach o
wyglądzie bambusa.
•
Wąglik powoduje śmiertelną chorobę zwierząt
roślinoŜernych, głownie bydła, owiec,
jeleniowatych.
•
Rezerwuarem zarazków są: gleba, woda i
roślinność.
•
Wąglik u ludzi moŜe występować pod postacią
skórną (czarna krosta - około 90% wszystkich
zakaŜeń), płucną i jelitową.
•
ZakaŜenie następuje poprzez rany, wdychanie
lub pobranie razem z pokarmem.
•
Bakteria nie przenosi się z człowieka na
człowieka, nie ma więc potrzeby izolacji
chorych.
•
UŜycie przetrwalników wąglika w formie
rozpylonego aerozolu cechuje niezwykła
skuteczność raŜenia.
•
Laseczka wąglika powoduje śmierć w ciągu
zaledwie trzech godzin. Po uwolnieniu aerozol
wąglika jest pozbawiony zapachu,
niewidoczny i moŜe zostać rozniesiony na
odległość wielu kilometrów
•
Szczególną właściwością tego zarazka jest
wytwarzanie przetrwalników poza
organizmem Ŝywiciela, przy dostępie tlenu
atmosferycznego w temperaturze poniŜej 42,5
C.
•
Utrudnia to zniszczenie zarazka w środowisku
bytowania zwierząt wraŜliwych i ludzi. W
glebie przetrwalniki mogą zachować
Ŝywotność przez dziesiątki lat.
CLOSTRIDIUM BOTULINUM – laseczka
jadu kiełbasianego
•
wytwarza rodzaj egzotoksyny - neurotoksynę,
który działa w miejscu połączeń między
nerwami i mięśniami, hamując uwalnianie
acetylocholiny, a tym samym stymulację
mięśni przez nerwy.
•
botulizm jest związany z paraliŜem mięśni, a
wynikiem na przykład niedowładu układu
oddechowego moŜe być śmierć, infekcja tym
zarazkiem moŜe nastąpić poprzez zjedzenie
skaŜonej Ŝywności, jak gotowane mięso,
kiełbasa i niewłaściwie konserwowane
jarzyny.
Botulism antitoxin – antytoksyna botulinowa A, B
i E otrzymywana z krwi koni; jest wielowaŜna.
Podawana leczniczo i profilaktycznie osobom,
które spoŜyły pokarm zawierający jad kiełbasiany.
Profilaktycznie – podskórnie lub domięśniowo 10
tys. jednostek międzynarodowych.
Leczniczo – doŜylnie lub domięśniowo 50 tys.
jednostek.
Ochrona przed bronią biologiczną:
•
Stosowanie indywidualnych środków ochrony
dróg oddechowych i skóry.
•
Hermetyczne ukrycia przed skaŜeniami.
•
Zabiegi sanitarne.
•
Szczególne zasady higieny osobistej
Rozpoznanie ataku bioterorystycznego
•
w przeciwieństwie do ataku
przeprowadzonego z uŜyciem broni
chemicznej lub konwencjonalnej, atak z
zastosowaniem broni biologicznej jest na ogół
niezauwaŜalny
•
jeśli nie poinformują o tym sami terroryści lub
słuŜby wywiadowcze , istnieje duŜe
prawdopodobieństwo, Ŝe o ataku
bioterrorystycznym dowiemy się dopiero po
kilku dniach - w zaleŜności od czasu inkubacji
choroby.
•
pierwszymi oznakami będą masowe
zachorowania i zgony ludności - a nie czarna
chmura wisząca złowieszczo nad miastem
•
wiele czynników zakaźnych wywołuje
nieswoiste symptomy chorobowe, objawiające
się gorączką i ogólnie złym samopoczuciem,
które mogą zostać uznane za objawy grypy
•
rozpoznanie określonej jednostki chorobowej
moŜe takŜe utrudnić fakt, Ŝe do zaraŜenia
dojdzie inną drogą niŜ w przypadku
naturalnego zakaŜenia danym czynnikiem.
•
w sytuacji ataku bioterrorystycznego będzie to
przypuszczanie droga wziewna, gdyŜ
najbardziej prawdopodobne jest uŜycie broni
biologicznej w postaci aerozolu
Transmisja czynników biologicznych
poprzez skórę - uszkodzenia mechaniczne: otarcia,
zadrapania lub ugryzienia.
•
jedyną znaną dotąd dermatologicznie czynną
toksyną biologiczną jest mykotoksyna
•
niebezpieczny moŜe być takŜe kontakt
skaŜonego aerozolu ze śluzówką oka.
drogą pokarmową - poprzez skaŜoną Ŝywność lub
wodę
•
największym zagroŜeniem - ze względu na
jego skalę - wydaje się być skaŜenie wody
pitnej
drogą wziewną/kropelkową - wdychanie powietrza
zawierającego czynniki zakaźne lub toksyny.
Rycyna
•
Rycyna jest substancją pochodzenia
roślinnego. MoŜna ją uzyskać z odpadów z
nasion rącznika pospolitego (Ricinus
communis, rodzina Euphorbiaceae), z których
wytłacza się olej rycynowy. (zawartość w
nasionach wynosi 1 do 5%). Sam olej nie
zawiera rycyny
•
Jest silnie toksyczna, połknięcie (i
pogryzienie) kilku do kilkunastu nasion
rącznika jest dla człowieka śmiertelne,
pomimo, Ŝe rycyna stosunkowo słabo
absorbowana jest przez śluzówkę jelita.
•
objawy pojawiają się w zaleŜności od dawki
oraz sposobu zatrucia w ciągu kilku godzin od
chwili ekspozycji
•
gorączka
•
w miejscu pojawienia się toksyny dochodzi do
martwicy tkanek
•
zatrucie pokarmowe u ludzi kończy się
śmiercią w 1,9% przypadków - nagłe
wymioty, nudności, bóle brzucha, biegunka,
krwawienie, bezmocz, rozszerzenie źrenic
•
zatrucie drogą wziewną - niewydolność
oddechowa oraz obrzęk płuc.