Technik_transportu_kolejowego_311[38].O1.06

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

MINISTERSTWO EDUKACJI

NARODOWEJ

Edyta Majkowska

Stosowanie informatyki w transporcie kolejowym
311[38].O1.06

Poradnik dla ucznia

Wydawca

Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy
Radom 2007

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Recenzenci:
dr inż. Paweł Zając
dr inż. Marek Młyńczak

Opracowanie redakcyjne:
mgr inż. Edyta Majkowska

Konsultacja:
mgr inż. Halina Bielecka

Poradnik stanowi obudowę dydaktyczną programu jednostki modułowej 311[38].O1.06
„Stosowanie informatyki w transporcie kolejowym”, zawartego w modułowym programie
nauczania dla zawodu technik transportu kolejowego.

Wydawca

Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy, Radom 2007

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie

2. Wymagania wstępne

3. Cele kształcenia

4. Materiał nauczania

4.1. Informatyka w transporcie kolejowym

4.1.1. Materiał nauczania

4.1.2. Pytania sprawdzające

4.1.3. Ćwiczenia

4.1.4. Sprawdzian postępów

4.2. Narzędzia informatyczne wspomagające procesy w transporcie kolejowym

4.2.1. Materiał nauczania

4.2.2. Pytania sprawdzające

4.2.3. Ćwiczenia

4.2.4. Sprawdzian postępów

4.3. Komunikacja i przesyłanie informacji

4.3.1. Materiał nauczania

4.3.2. Pytania sprawdzające

4.3.3. Ćwiczenia

4.3.4. Sprawdzian postępów

5. Sprawdzian osiągnięć

6. Literatura

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

1. WPROWADZENIE

Poradnik będzie Ci pomocny w kształtowaniu umiejętności stosowania technik

informatycznych w transporcie kolejowym.

W poradniku zamieszczono:

1. Wymagania wstępne, czyli wykaz niezbędnych umiejętności i wiedzy, które powinieneś

opanować, aby przystąpić do realizacji programu jednostki modułowej.

2. Cele kształcenia programu jednostki modułowej.
3. Materiał nauczania (rozdział 4) umożliwiający samodzielne przygotowanie się do

wykonania ćwiczeń i zaliczenia sprawdzianów. Wykorzystaj do poszerzenia wiedzy
wskazaną literaturę oraz inne źródła informacji. Obejmuje on również ćwiczenia, które
zawierają:

−

wskazówki potrzebne do realizacji ćwiczenia,

−

pytania sprawdzające wiedzę potrzebną do wykonania ćwiczenia,

−

sprawdzian postępów.

4. Zestaw zadań testowych sprawdzających opanowanie wiedzy i umiejętności z zakresu

całej jednostki. Zaliczenie tego testu jest dowodem osiągnięcia wiedzy i umiejętności
określonych w tej jednostce modułowej.
Jednostka modułowa: „Stosowanie informatyki w transporcie kolejowym”, której treści

teraz poznasz, jest jedną z jednostek koniecznych do zapoznania się z działalnością
przedsiębiorstwa kolejowego.

Bezpieczeństwo i higiena pracy

Pracownia komputerowa, w której będziesz wykonywał ćwiczenia praktyczne wymaga

umiejętnego  korzystania  ze  sprzętu,  poszanowania go oraz  użytkowania  zgodnie z  zasadami
BHP.  Stosowanie  tych  zasad  zapewnia  sprawne  funkcjonowanie  pracowni.  Musisz,  zatem
zapoznać  się  z  przepisami  obowiązującymi  w  pracowni,  regulaminem  pracy,  a  także
organizacją zajęć.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Schemat układu jednostek modułowych

311[38].O1.02

Stosowanie prawa

transportu kolejowego

311[38].O1.03

Marketing usług

kolejowych

311[38].O1.04

Rozpoznawanie

elementów taboru

kolejowego

311[38].O1

Podstawy transportu

kolejowego

311[38].O1.05

Rozpoznawanie

elementów drogi

kolejowej

311[38].O1.06

Stosowanie informatyki

w transporcie

kolejowym

311[38].O1.01

Przestrzeganie przepisów

bezpieczeństwa i higieny

pracy, ochrony

przeciwpożarowej

oraz ochrony środowiska

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2. WYMAGANIA WSTĘPNE

Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

−

posługiwać się edytorem tekstu w zakresie pisania i formatowania tekstów,

−

posługiwać się encyklopediami elektronicznymi on-line,

−

korzystać z dostępnych za pomocą komputera źródeł informacji,

−

posługiwać się standardowymi opcjami i formułami arkusza kalkulacyjnego,

−

układać komórki, tak aby ułatwić prezentację danego arkusza,

−

utworzyć formuły dla danego pola w arkuszu kalkulacyjnym,

−

rozróżniać adresowanie względne od bezwzględnego,

−

sporządzać wykresy statystyczne i wykresy funkcji, dostosowując ich kształt i opisy do
cech przedstawionych danych,

−

sortować i znajdować dane w tabelach,

−

tworzyć i stosować filtry oraz autofiltry na zbiorach danych,

−

stosować przepisy BHP na stanowisku komputerowym.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3. CELE KSZTAŁCENIA

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

−

posłużyć się systemem operacyjnym komputera oraz komunikować się poprzez sieć
komputerową,

−

skorzystać z komputerowego oprogramowania wspomagającego realizację procesu
transportowego,

−

sporządzić, w formie elektronicznej, dokumentację techniczną wypełnionych czynności
służbowych,

−

sporządzić korespondencję służbową,

−

wykorzystać systemy informatyczne w kontaktach z klientami,

−

zastosować przepisy bezpieczeństwa pracy na stanowisku komputerowym.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. MATERIAŁ NAUCZANIA

4.1. Informatyka w transporcie kolejowym

4.1.1. Materiał nauczania

Rola informatyki w kolejnictwie

W chwili obecnej, w warunkach gospodarki rynkowej i wolnej konkurencji wymaga się

efektywnego zarządzania. Nie jest to już możliwie bez sprawnego i nowoczesnego systemu
informatycznego. Dotyczy to także firm transportowych, w tym przewoźników kolejowych
i zarządców infrastruktury kolejowej.

W transporcie kolejowym wykorzystywanie informatyki sprowadza się do trzech

podstawowych warstw:

1. Zarządzania przedsiębiorstwem i controlingu (controling jest to

proces planowania,

koordynowania i kontroli przebiegu procesów ekonomicznych dla utrzymania
organizacji na drodze do osiągnięcia wyznaczonych przez tą organizację celów),

2. Działalności operacyjnej,
3. Zarządzania utrzymaniem taboru i infrastruktury kolejowej.

Wszelkie systemy informatyczne obsługujące poszczególne obszary muszą ze sobą

współpracować i zazwyczaj korzystać ze wspólnych danych.

Obecnie na kolejach wykorzystywane są zintegrowane systemy zarządzania klasy ERP

(ang. Enterprise Resource Planning - Planowanie Zasobów Przedsiębiorstwa). Systemy te są
systemami  informatycznymi  stworzonymi  w  celu  zapewnienia  wspomagania  zarządzania
procesami  finansowymi  i  kontrolnymi,  jak  również  niektórymi  procesami  pomocniczymi,
związanymi  z  zarządzaniem  infrastrukturą  w obszarze  planowania  i nadzorowania  procesów
inwestycyjnych.

Stosowanie informatyki w działalności operacyjnej sprowadza się do korzystania ze

specjalistycznego  oprogramowania,  przeznaczonego  dla  jednego  rodzaju  transportu,
pasażerskiego lub towarowego. Systemy te związane są przede wszystkim ze wspomaganiem
i  obsługą  przewozów  pasażerskich,  systemem  rezerwowania  miejsc,  przewozem  ładunków,
tworzeniem  oraz  publikowaniem  rozkładów  jazdy.  Tworzone  są  one  zazwyczaj
indywidualnie, dla poszczególnych przewoźników.

Bardzo ważne są systemy informowania o rozkładzie jazdy pociągów oraz o ofertach

taryfowych.  Standardowe  jest  już  dzisiaj  udostępnianie  takich  informacji  w  Internecie,
zarówno  dla  użytkowników  komputerów,  jak  i  telefonów  komórkowych  poprzez  WAP.
Niektóre  koleje  udostępniają  w  Internecie  aktualizowane  na  bieżąco  informacje
o opóźnieniach  pociągów.  System  taki  działa  na  przykład  na  kolejach  czeskich.  Informacje
o przejściu pociągu przez poszczególne posterunki wprowadzane są ręcznie na bieżąco przez
dyżurnych  ruchu  i  wykorzystywane  są  między  innymi  do  publikowania  informacji
o opóźnieniach pociągów. Informacje te dostępne są na stronach internetowych kolei czeskich
oraz na dworcach kolejowych.

W przypadku przewoźników towarowych w Europie powszechnie stosuje się aplikacje

służące do prowadzenia działalności akwizycyjnej, nadawania przesyłek, monitorowania ich
przewozu oraz do dokonywania rozliczeń z klientami oraz z innymi przewoźnikami
kolejowymi.

W Europie istnieją międzynarodowe systemy wymiany informacji o pociągach,

wagonach towarowych i przesyłkach, oraz system wymieniający pomiędzy uczestniczącymi
w nim kolejami informacje o zdarzeniach związanych z wagonami obcymi.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Informatyka wspiera działalność operacyjną zarządcy infrastruktury kolejowej, przede

wszystkim w zakresie kierowania ruchem kolejowym, śledzeniem i rejestrowaniem pracy
eksploatacyjnej oraz tworzeniem produktu, czyli rozkładu jazdy. Do kierowania i sterowania
ruchem kolejowym używane będą na pewno w niedługim czasie, wyspecjalizowane
technologie korzystające z zaawansowanych systemów telekomunikacyjnych.

W zakresie tworzenia rozkładu jazdy zarządcy infrastruktury posługują się zwykle

aplikacjami graficznymi, korzystającymi ze szczegółowych opisów sieci kolejowej.

Dzięki zastosowaniu informatyki w obszarze zarządzania majątkiem kolejowym, taborem

i infrastrukturą  kolejową,  można  uzyskać  oszczędności  związane  ze  zmniejszeniem  kosztów
utrzymania  tego  majątku.  W  tym  obszarze  informatyka  wspiera  procesy  planowania
i realizacji  prac  utrzymaniowych,  pozwalających  na  ich  optymalizację.  Stosując  informatykę
możliwe  jest  na  przykład  dokonywanie  rewizji  oraz  przeglądów  taboru  towarowego
i pasażerskiego w dowolnych cyklach dnia ich pracy. Zarządca infrastruktury kolejowej może
w odpowiedni sposób planować i śledzić realizację prac utrzymywanych linii kolejowych.

System Ewidencji Pracy Eksploatacyjnej (SEPE)

Nowocześnie zarządzana kolej wymaga istnienia takiej komórki, jaką jest Centrum

Kierowania Przewozami. Centrum to ma za zadanie nadzorowanie i śledzenie
przemieszczania się pociągów zgodnie z rozkładem jazdy i zapewnianie ich punktualności.

Centralizacja sterowania ruchem pociągów pozwala na nowoczesną i pełną organizację

prowadzania  ruchu,  a  wykorzystanie  w tej  pracy  nowoczesnych  technologii komputerowych
przynosi  same  korzyści.  Systemy  komputerowe  pracujące  w  czasie  rzeczywistym  zbierają
i przetwarzają  informacje  o  ruchu  na  danej  sieci,  wykorzystując  ją  do  wizualizacji
i sterowania ruchem kolejowym. Wspomagają również archiwizację zaistniałych już zdarzeń.

Od 2001 roku w przedsiębiorstwie PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. wprowadzono

System Ewidencji Pracy Eksploatacyjnej (SEPE), który stał się podstawowym narzędziem
pracy dyspozytorskiej.

System ten umożliwia przetwarzanie danych dotyczących realizacji rozkładu jazdy na

liniach  kolejowych  zarządzanych  przez  PKP  PLK  S.A.  wprowadzanych  do  systemu  przez
dyspozytorów  liniowych  na  stanowiskach  znajdujących  się  w  ekspozyturach  kierowania
ruchem.  SEPE  umożliwia  także  sporządzanie  wykresu rzeczywistego biegu pociągów, które
mają  w  systemie  założony  szczegółowy  rozkład  jazdy  (pasażerskich  i  towarowych).  Dzięki
bieżącej  obserwacji  realizacji  rozkładu  jazdy  pociągów  i  wykonanej  pracy  eksploatacyjnej,
a także  określania  przyczyn  opóźnień  pociągów  oraz  wydarzeń  zaistniałych  na  sieci  linii
kolejowych,  w  systemie  możliwe  jest  sporządzanie  statystyk  z  pracy  eksploatacyjnej
(np. liczba

uruchomionych

pociągów,

punktualność

kursowania

pociągów,

ilość

przejechanych pociągokilometrów) i przyglądanie się pracy pociągów, na przykład według
dat, obszarów, kategorii i rodzaju pociągu czy przewoźnika.

Logistyka Nodus

W 2004 roku PCC Rail Szczakowa, prywatny przewoźnik kolejowy w Polsce, wdrożył

kompleksowy  proces  informatyzacji,  obejmujący  wprowadzenie  w  pełni  zintegrowanych
systemów,  pakiet  klasy  ERP  z  systemem  gospodarki  remontowej,  a  także  specjalistyczne
oprogramowanie  obsługujące  procesy  związane  ze  spedycją  kolejową  –  Logistyka  Nodus.
Oprogramowanie  to  obejmuje  zagadnienia  związane  z  częścią  produkcyjno-handlową
działalności spedytora i przewoźnika kolejowego. Zawiera takie elementy jak:

−

obsługę taboru (lokomotyw i wagonów), w zakresie przeglądów i napraw bieżących

i okresowych, a także ewidencji napraw,

−

planowanie przewozów, zarządzanie taborem i zasobami ludzkimi w układzie kierunków,

relacji, tonażu, towarów, kosztów, przychodów i zysków,

−

kalkulację kosztów przewozów,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

bieżącą obsługę ruchu pociągów, w zakresie rejestracji wniosków i określonych

rozkładów jazdy, wydawania dyspozycji na przewóz i planów dobowych, dokumentów
przewozowych, ewidencji działalności dyspozytorskiej,

−

rejestrację i sprzedaż usług przewozowych, rejestrację umów handlowych, zleceń

przewozowych, taryf przewozowych, wystawianie faktur za wykonane przewozy,

−

rejestrację i sprzedaż usług spedycyjnych,

−

rejestrację dodatkowych, dowolnych usług definiowanych w systemie, na przykład mycie

wagonów, odprawa celna, dzierżawa wagonów, przeładunki, magazynowanie, itp.,

−

rozliczanie kosztów i przychodów,

−

tworzenie statystyk i analiz procesów biznesowych w zakresie działalności kolejowej

i spedytorskiej.

Aplikacje realizacji przewozów i gospodarki wagonami

Jedną z wielu firm informatycznych na rynku polskim, działającą w sektorze

transportowym, również w transporcie kolejowym, jest PKP Informatyka Spółka z o.o.,
powstała w 2001 roku z przekształcenia Centrum Informatyki Kolejnictwa (CIK) i obecnie
wchodzi w skład Grupy PKP.

W ciągu ostatnich kilkunastu lat w firmie tej powstało wiele systemów informatycznych,

związanych  z  obsługą  procesów  transportowych,  spedycyjnych  oraz  zarządzania  koleją.
Jednym  z  takich  rozwiązań  są  aplikacje  realizacji  przewozów  i  gospodarki  wagonami.  Na
system  ten  składa  się  dziewięć  podstawowych  aplikacji,  wspomagających  procesy
zarządzania taborem kolejowym oraz prowadzenia przewozów kolejowych.
1.  CZUD  (Czynsze – Ujęcie  danych)  –  to  aplikacja  służąca  do  usprawnienia  procesów

kierowania przewozami.

2. Aplikacja CZRT (Czynsze Rozliczenia Towarowe) jest aplikacją realizującą funkcje

związane  z  naliczaniem  czynszu  za  pobyt  obcych  wagonów  towarowych  na sieci  PKP,
kontrolę pobytu wagonów towarowych PKP za granicą wraz z kontrolą naliczonego przez
obce  zarządy  czynszu  za  ich  użytkowanie,  obsługę  reklamacji  z tytułu  opłat  za
użytkowanie  wagonów,  sporządzanie  raportów  zawierających  analizy  pobytu  wagonów
PKP za granicą i obcych na PKP oraz płatności z tym związanych.

3. ZPWO (Zwrot Próżnych Wagonów Obcych) jest to aplikacja, która ma za zadanie

wspomaganie prawidłowego wykorzystania wagonów obcych zarządów kolejowych
przebywających na sieci PKP oraz obliczenie należności za niepokryte próżne przebiegi.

4. ORZ (Obce – rejestracja zdarzeń) służy do śledzenia wagonów towarowych

przemieszczających się po sieci PKP (głównie wagonów obcych zarządów kolejowych).

5. INF (Informowanie o wagonach, przesyłkach i umowach), ma na celu usprawnienie

i ujednolicenie informowania o wagonach umowach i przesyłkach.

6. TG (Terminal Graniczny) – to aplikacja śledząca ruch wagonów towarowych

przekraczających granicę w międzynarodowym ruchu kolejowym.

7. ZTG (Zintegrowany Terminal Graniczny) jest aplikacją śledzącą ruch wagonów

kolejowych przekraczających granicę w towarowym ruchu międzynarodowym.

8. KPS - PLANY (Kierowanie Pracą Stacji – Planowanie Pociągów) jest to aplikacja

umożliwiająca tworzenie zamówień na pociągi towarowe i pojazdy trakcyjne luzem oraz
planowanie pociągów towarowych.

9. INFO - LHS (System Śledzenia i Rozliczania Przewozów) – to system do śledzenia

i rozliczania przewozów towarowych spółki LHS oraz obsługi wymiany informacji
z innymi firmami przewozowymi. Zarządzanie przedsiębiorstwem jest wspomagane przez
całą gamę generowanych raportów.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ewidencja wagonów

Do prowadzenia ewidencji wagonów włączanych do eksploatacji stosuje się dwie

aplikacje: Ewidencja Wagonów – EWAG oraz Gospodarka Wagonami Prywatnymi
i Wynajętymi – GPW.

Do podstawowych funkcji tego systemu zaliczamy przede wszystkim:

−

nadawanie numerów wagonom nowo - zakupionym i wprowadzanie ich do ewidencji

wraz z parametrami opisującymi,

−

rejestrowanie technicznych odbiorów wagonów,

−

dokonywanie zmian numeracji wagonów z powodu zmian ich parametrów techniczno –

eksploatacyjnych,

−

rejestrowanie zmian dotyczących ewidencji wagonów, jak np. zmiana użytkownika czy

stacji macierzystej,

−

rejestrowanie wagonów przeznaczonych do skreślenia lub skierowanych do likwidacji,

−

udostępnianie informacji o wagonach lub strukturze parku wagonowego.

System EWAG służy do zbierania najaktualniejszej bazy danych o wagonach i w ten

sposób umożliwia prowadzenie właściwej gospodarki wagonami.

4.1.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jaka jest rola informatyki w kolejnictwie?
2.  Jakie systemy informatyczne wykorzystujemy w procesie transportu kolejowego?
3.  Co to jest system SEPE?
4.  Do czego służy oprogramowanie Logistyka Nodus?
5.  Jakie aplikacje realizuje się w przewozach i gospodarce wagonami?
6.  Do czego służy system EWAG?

4.1.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Na podstawie dostępnych źródeł opisz wykorzystywane na kolei systemy realizacji

przewozów i gospodarki wagonami.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) zapoznać się z materiałem nauczania związanym z wykorzystywaniem informatyki na

kolei,

2) wyszukać na stronie Internetowej lub w literaturze przykłady aplikacji realizacji

przewozów i gospodarki wagonami,

3) wyszukać na stronie internetowej PKP Informatyka spółka z o.o. (www.pkpik.pl) ofertę

tej firmy w zakresie tworzenia aplikacji do realizacji przewozów i gospodarki wagonami,

4) scharakteryzować podstawowe funkcje aplikacji do realizacji przewozów i gospodarki

wagonami.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

komputer z dostępem do Internetu i zainstalowanym odpowiednim oprogramowaniem do
przeglądania stron internetowych.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 2

Na podstawie dostępnych źródeł scharakteryzuj system Gospodarki Wagonami

Prywatnymi i Wynajętymi – GPW.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) wyszukać na stronie Internetowej lub w literaturze opis systemu Gospodarki Wagonami

Prywatnymi i Wynajętymi – GPW,

2)  scharakteryzować zakres wykorzystywania systemu GPW,
3)  opisać podstawowe funkcje występujące w systemie GPW.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

komputer z dostępem do Internetu i zainstalowanym odpowiednim oprogramowaniem do
przeglądania stron internetowych.

4.1.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) określić rolę informatyki na kolei ?



2) odróżnić systemy ewidencji taboru kolejowego od systemów

wspomagających realizację procesu transportowego?



3) zdefiniować system SEPE i EWAG?



4) określić zakres wykorzystywania systemu GPW?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2.

Narzędzia

informatyczne

wspomagające

procesy

w transporcie kolejowym

4.2.1. Materiał nauczania

Edytor tekstów

Obecnie

większość

wszelkich

tekstów,

podań,

dokumentów

technicznych,

korespondencji  służbowej,  ofert  cenowych  przygotowuje  się  komputerowo,  zazwyczaj  za
pomocą  edytora  tekstu.  Użytkownik,  oprócz  umiejętności  wpisywania  samego  tekstu,
powinien  znać  zasady  redagowania  tego  tekstu,  aby  przygotowywany  dokument  spełniał
powierzoną mu rolę. Użytkownik musi znać zasady doboru odpowiedniej wielkości i rodzaju
czcionki, wyrównywania tekstu, używania podkreśleń, oraz elementów graficznych.

Edytory tekstów używa się również do tworzenia różnego rodzaju ankiet, formularzy,

kwestionariuszy, a także korespondencji seryjnej.

Korespondencja seryjna

Tworzenie korespondencji seryjnej związane jest z przygotowaniem dokumentu o tej

samej  treści,  przeznaczonej  dla  różnych  adresatów.  Do  korespondencji  seryjnej  zaliczamy
między  innymi:  imienne  zaproszenia  na  uroczystość,  zawiadomienie  o  spotkaniu  lub
zebraniu,  wysłanie  ankiety  do  wypełnienia,  oferty  cenowe  czy  oferty  przetargowe.
W korespondencji seryjnej można tworzyć także etykiety, koperty i listy seryjne. Przykładem
może  być  tworzenie  etykiety  adresowej,  która  najczęściej  jest  naklejką  zawierającą  dane
adresata naklejaną na kopertę.

Tworząc korespondencję seryjną należy przygotować dwa dokumenty:

−

dokument główny – dokument, który będzie wysłany do wielu osób (list właściwy,
zaproszenie, koperta, wizytówka, itp.),

−

źródło danych – drugi dokument zawierający dane osób lub instytucji, do których będzie
wysyłany dokument główny.
Korespondencja seryjna jest procesem, który scala ze sobą te dwa dokumenty i przebiega

według następujących etapów:

−

wybór dokumentu głównego,

−

utworzenie pliku z danymi,

−

utworzenie dokumentu głównego oraz wstawienie do niego pól korespondencji seryjnej,

−

scalenie, czyli połączenie dwóch dokumentów,

−

sprawdzenie poprawności i drukowanie lub wysyłanie za pomocą poczty elektronicznej
scalonego dokumentu.
W korespondencji seryjnej można utworzyć nowy plik z danymi albo skorzystać z już

istniejącego, na przykład z dowolnej bazy danych, tabeli arkusza czy też tabeli Worda.

Arkusz kalkulacyjny

Arkusz kalkulacyjny jest programem komputerowym używanym przede wszystkim do

przeprowadzania obliczeń oraz analizy danych. Zastosowanie arkuszy w chwili obecnej jest
bardzo szerokie – od prostych obliczeń matematycznych po skomplikowane analizy danych.

Arkusz kalkulacyjny zawiera tabele z komórkami, w których można umieszczać dane lub

formuły. Danymi mogą być teksty lub liczby.

Formuły, wpisywane w odpowiedni sposób do komórek, są działaniami – definiowanymi

przez użytkownika – wykonującymi operacje na danych z arkusza. Operacje takie można
wykonywać używając funkcji dostępnych w arkuszu. Do takich funkcji zaliczymy
np.: funkcję JEŻELI, ORAZ, SUMA, itp.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

W arkuszu kalkulacyjnym wyróżniamy również formuły tablicowe, różniące się od

standardowych formuł tym, że mogą tworzyć więcej niż jeden wynik. Formuły te używają
jako argumentów jednej lub kilku tablic, dając w wyniku jedną lub kilka komórek, które
w rezultacie tworzą tablicę.

Aby wprowadzić formułę tablicową należy:

−

zaznaczyć obszar wynikowy formuły tablicowej,

−

wpisać formułę tablicową,

−

zatwierdzić formułę tablicową wciskając kombinację klawiszy [Shift+Ctrl+Enter].

Po zatwierdzeniu formuły tablicowej, formuła ta pojawi się we wszystkich komórkach

zaznaczonego wcześniej zakresu. Wpisana formuła, dla zaznaczenia jej tablicowego
charakteru, zostanie ujęta w klamrowe nawiasy ({=formuła}). Należy pamiętać, aby takich
nawiasów nie wprowadzać samodzielnie.

Zawarte w arkuszu dane można przedstawić w postaci różnych wykresów, będących tzw.

graficzną interpretacją danych. Zazwyczaj korzysta się z kreatora, dającego możliwość
wybrania najbardziej odpowiedniego wykresu umożliwiającego odpowiednią interpretację
danych.

Tworzenie sprawozdawczości

Omówienie tego tematu oparte zostało o instrukcję o kontroli biegu pociągów

pasażerskich i towarowych dla Spółki PKP Polskie Linie Kolejowe S.A.

Sprawozdawczość na kolei związana jest z tworzeniem:

1)  sprawozdań technicznych,
2)  sprawozdań handlowych,
3)  sprawozdań międzynarodowych.

Program komputerowy Systemu Ewidencji Pracy Eksploatacyjnej (SEPE), stanowi

podstawowe narzędzie do opracowywania sprawozdawczości i statystyki. W program ten
wyposażone są odpowiednie komórki w Zakładach Linii Kolejowych i Oddziałach
Regionalnych.

Do podstawowych rodzajów sprawozdawczości, wytwarzanych w tym systemie

zaliczamy przede wszystkim:

−

sprawozdania o opóźnieniach pociągów,

−

raporty o czasach odjazdu pociągów ze stacji początkowych,

−

raporty o czasach przyjęcia pociągów międzynarodowych na stacjach granicznych,

−

raporty o czasach przybycia pociągów do stacji końcowej.

Redagowanie korespondencji służbowej

Tworzenie korespondencji jest ważną i praktycznie w chwili obecnej nieodłączną częścią

każdej pracy. Pracownik, niezależnie od zajmowanego stanowiska, redaguje w czasie pracy
szereg pism.

Korespondencja jest jedną z form porozumiewania się, a jej celem może być

przekazywanie informacji o przedsiębiorstwie, potwierdzenie i uzupełnienie treści umów
zawartych ustnie lub telefonicznie, udokumentowanie postanowień lub decyzji, itp.

Korespondencję służbową można podzielić na:

−

wewnętrzną, służącą do porozumiewania się wewnątrz przedsiębiorstwa,

−

zewnętrzną, wpływającą i wychodzącą, stanowiąca więź między przedsiębiorstwem

a otoczeniem zewnętrznym.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Każde tworzone w przedsiębiorstwie pismo powinno zawierać podstawowe elementy.
Zaliczamy do nich:

−

pole nagłówkowe, zawierające nazwę i adres nadawcy pisma,

−

pole adresata, zawierające nazwę i siedzibę firmy lub miejsce zamieszkania adresata,

−

miejscowość i datę powstania pisma,

−

pole wpływu, stanowiące miejsce na pieczątkę wpływu dokumentów do firmy,

−

w pismach urzędowych, w których występuje prośba o dokonanie czynności prawnej,

powinno napisać się, czego dotyczy sprawa, określenie sprawy jest swoistym tytułem
pisma, to na jego podstawie bez czytania tekstu, dokonuje się rozdzielenia pisma do
załatwienia,

−

treść pisma,

−

formuła grzecznościowa zakończeniowa – tzw. zwroty pożegnalne np. Z poważaniem,

Z wyrazami szacunku, Załączam pozdrowienia, itp.,

−

podpisy,

−

załączniki.

Rys. 1. Układ pisma

Wśród korespondencji występującej w przedsiębiorstwach transportowych, możemy

wyróżnić takie pisma jak na przykład: zapytanie ofertowe, oferta handlowa, zamówienie lub
reklamacja.

Zapytanie ofertowe

Zapytanie ofertowe jest to list kierowany do wielu firm, z prośbą o przedstawienie oferty.
W zapytaniu ofertowym nadawca deklaruje chęć nawiązania stosunków handlowych

i prosi o cenniki, katalogi, wzory, próbki, warunki płatności itp. Zapytanie ofertowe może
mieć charakter listu handlowego lub faksu.

Zwrot pożegnalny i podpis

załączniki

Pole nagłówkowe

Miejsce i data sporządzenia pisma

Pole adresata

Określenie sprawy

Treść pisma

pieczątka wpływu

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Przykład zapytania ofertowego w transporcie kolejowym [PKP Linia Hutnicza Szerokotorowa sp. z o.o.]

Zapytanie ofertowe na przewóz towarów linią LHS

…………………………………

…………….………………………..

……………………..

Klient

Miejscowość

Data

dotyczy: oferty handlowej

PKP Linia Hutnicza Szerokotorowa Sp. z o. o.
ul. Szczebrzeska 11
22-400 Zamość

Nazwa Klienta: …………………………………………………………………...
Adres: …………………………………………………………………………….
Regon:. ……………………………

NIP ……………………………………….

Osoba do kontaktu ………………………………………………………………..
Tel. kontaktowy: ……………….............................................................................
E-mail …………………………………………………………………………….

Nazwa towaru: …………………………………....................................................
Pozycja NHM: …………………………………………………………………....
Załącznik 2 do SMGS, kl. ………………………………………………………..
RID: ………………………………………………………………………………
UN: ……………………………………………………………………………….
Rodzaj komunikacji:

Import/eksport

Masa zgłoszona do przewozu: ……………………………………(ton)
Przejście graniczne:

Izow / Hrubieszów

Stacja przeznaczenia/nadania: ……………………………………………………
Kraj nadania/przeznaczenia: ……………………………………………………..
Rodzaj wagonów: ………………………………………………………………...
Własność wagonów:

wagony prywatne/wydzierżawione przewoźnika

Inne uwagi:………………………………………………………………………..

…………………………………….

Klient podpis

Oferta handlowa

Oferta jest najpopularniejszym i najczęściej tworzonym listem handlowym, stanowiącym

wizytówkę  oferenta.  Oferta  powinna  być  bardzo  dokładna,  rzeczowa  i  zredagowana  w  taki
sposób,  aby  przekonała  adresata  do  skorzystania  właśnie  z niej.  Odbiorca  powinien  dostrzec
zawarte  w  takim  liście  handlowym  propozycje,  czuć  się  wyróżniony,  że  do  niego  właśnie
skierowana  jest oferta.  Oferta  jest  wiążącą  oferenta propozycją  sprzedaży  lub  kupna towaru,
albo  świadczenia  usług.  Powinna  zwierać  dokładne  informacje  o  towarze  lub  o towarach
proponowanych do sprzedaży, między innymi:

−

określenie rodzaju towaru lub usługi,

−

ceny towarów i usług,

−

termin składania zamówienia,

−

sposób i miejsce dostawy,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

koszty i rodzaj transportu,

−

warunki zapłaty za towary i usługi,

−

inne warunki, np. bonifikaty, ulgi.

Do oferty dołącza się cenniki, katalogi, wzory, rysunki.

W budowie oferty można wskazać trzy elementy:

−

część wstępna – nadawca powinien wywołać zainteresowanie odbiorcy,

−

część zasadnicza - powinna zawierać dokładne wyszczególnienie rodzajów towarów lub

usług,

−

część końcowa – powinna zapewnić o dotrzymaniu wszystkich przedstawionych w niej

warunków i zaprosić do nawiązania stosunków handlowych.

Przykład oferty

Zakład Przewozu i Komunikacji

Wrocław, 19 – 12 – 2007 r.

ul. Pociągowa 1
55 – 222 Wrocław
Tel. 071 – 1234567 Szanowny Pan

Burmistrz Miasta Oława
Urząd Miasta Oława
ul. Zamkowa 26/14
55 – 200 Oława

Sprawa: oferta współpracy

W związku z ogłoszonym przetargiem na obsługę linii kolejowej, uprzejmie informujemy, że
jesteśmy zainteresowani przystąpieniem do przetargu na obsługę tej linii oraz pragniemy przedstawić
naszą ofertę.

      Aktualnie  jesteśmy  liderem  świadczenia  usług  kolejowych  na  rynku  wrocławskim,  obsługujemy
5 linii  kolejowych  w  komunikacji  miejskiej  i  5  linii  kolejowych  w komunikacji  międzymiastowej.
Posiadamy bazę transportową w postaci 19 pociągów. Posiadamy także  własne,  dobrze  wyposażone
warsztaty naprawcze. Zatrudniamy 20 zawodowych maszynistów, posiadających duże doświadczenie
w praktyce zawodowej. W 2006 roku otrzymaliśmy certyfikat ISO 2001 w zakresie poziomu jakości
świadczonych usług. Posiadamy również dyplomy i odznaczenia zdobyte na targach branżowych.

Mamy nadzieję, że nasza propozycja zainteresuje Państwa. W najbliższym czasie odwiedzi
Państwa nasz przedstawiciel, który zaprezentuje szczegółowo naszą ofertę.

Pozostaje w szacunku
PREZES ZARZĄDU

dr Andrzej Iksiński
Załączniki:
- katalog,
- cenniki.

Zamówienie

Zamówienie stanowi jedno z ważniejszych pism występujących w korespondencji

handlowej. Zazwyczaj jest odpowiedzią na wcześniej otrzymaną ofertę i wówczas zaczyna się
realizacja transakcji handlowej. Zamówienie powinno zawierać dokładne określenie
zamawianego towaru (usługi), jego ilości, jakości, potwierdzenie proponowanych w ofercie
warunków dostawy i płatności.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Przykład zamówienia

Zakład Przewozu i Komunikacji

Wrocław, 19 – 12 – 2007 r.

ul. Pociągowa 1
55 – 222 Wrocław
Tel. 071 – 1234567                                                              Centrum Szkoleniowo - Wypoczynkowe
                                                                                              ul. Kolejowa 2
                                                                                              12 – 234 Zakopane
Sprawa: zamówienie i rezerwacja pokoi

       W związku z przeprowadzoną rozmową telefoniczną w dniu 15 grudnia 2007 roku przesyłamy
Państwu  nasze  zamówienie,  z  prośbą  o  zarezerwowanie  sali  konferencyjnej  oraz  następujących
pokoi dla naszych pracowników w okresie między 30.12.2007 – 3.01.2008.

−

trzy pokoje jednoosobowe,

−

trzy pokoje dwuosobowe,

−

dwa pokoje trzyosobowe.

W dniu dzisiejszym przelaliśmy na Państwa rachunek bankowy zaliczkę w wysokości 1000 zł.

Bardzo prosimy o potwierdzenie zamówienia.

Specjalista ds. osobowych

Ewa Zetowska

Reklamacja i odpowiedź na reklamację

Reklamacja to pismo, w którym odbiorca określa swoje zastrzeżenia i uwagi oraz wysuwa

swoje żądania wobec dostawcy.

Reklamacja związana z transportem kolejowym powinna zawierać:

−

nazwę i adres przewoźnika,

−

imię, nazwisko i adres zamieszkania osoby składającej reklamację,

−

roszczenie wraz z uzasadnieniem,

−

wykaz załączonych dokumentów,

−

podpis osoby uprawnionej do wniesienia reklamacji.

Do reklamacji należy dołączyć, odpowiednio do przedmiotu roszczenia, oryginały

dokumentów dotyczących zawarcia umowy przewozu oraz inne dokumenty lub potwierdzone
kopie tych dokumentów związanych z rodzajem i wysokością roszczenia.

4.2.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Co to jest arkusz kalkulacyjny i do czego służy?
2.  Co to są formuły?
3.  Do czego wykorzystuje się edytor tekstu?
4.  Co to są formularze?
5.  Do czego wykorzystuje się korespondencję seryjną?
6.  Jakie wyróżniamy etapy tworzenia korespondencji seryjnej?
7.  Jakie rodzaje sprawozdawczości wyróżniamy na kolei?
8.  W jakim celu redaguje się korespondencję?
9.  Jaka jest różnica między zapytaniem ofertowym a ofertą?
10. Co to jest reklamacja?
11. Jakie elementy powinna zawierać reklamacja?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Dokonaj charakterystyki sprawozdawczości, tworzonej dla potrzeb zakładów linii

kolejowych.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) zapoznać się z materiałem nauczania dotyczącym sprawozdawczości obowiązującej na

kolei,

2) wyszukać w Internecie lub w dostępnej literaturze opis sprawozdań wykonywanych dla

potrzeb zakładu linii kolejowych,

3) scharakteryzować rodzaje stosowanej sprawozdawczości na kolei.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

komputer z dostępem do Internetu i zainstalowanym odpowiednim oprogramowaniem do

przeglądania stron internetowych.

Ćwiczenie 2

W edytorze tekstu sporządź: „Raport o przebiegu pociągów przez obszar kraju

w dniu……….”.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) zapoznać się z materiałem nauczania dotyczącym tworzenia sprawozdawczości

kolejowej,

2) wyszukać w Internecie lub w dostępnej literaturze przykład raportu o przebiegu pociągów

przez obszar kraju w wybranym dniu………………. lub posłużyć się poniższym
schematem:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Schemat 1. Raport o przebiegu pociągów przez obszar kraju w dniu… [Załącznik nr 3 – Ir 193 o kontroli biegu
pociągów pasażerskich i towarowych dla spółki PKP Polskie Linie Kolejowe]

3) utworzyć w edytorze tekstu własny raport, wykorzystując odpowiednie formatowanie

tekstu i tworzenie tabel,

4) skorzystać z menu – Format – Kierunek tekstu w celu odpowiedniego zapisu w tabeli

Raportu.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

komputer z zainstalowanym oprogramowaniem zawierającym edytor tekstów.

Ćwiczenie 3

Utwórz skoroszyt zawierający sprawozdanie o opóźnieniach pociągów towarowych

Spółki……………. za okres od ….. do ……. .

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) zapoznać się z materiałem nauczania dotyczącym tworzenia sprawozdawczości

kolejowej,

2) przygotować skoroszyt arkusza kalkulacyjnego,
3) wpisać w górnej części arkusza tytuł:

„Sprawozdanie

opóźnionych

pociągach

towarowych

Spółki

………….

za okres od: ….. do: ……..”, zgodnie ze schematem 2.

Załącznik nr 3

Raport o przebiegu pociągów przez obszar kraju w dniu ……………..

Przebieg pociągów przez obszar kraju w dniu ……………………..
Pasażerskie kwalifikowane

Odejście

Plan

+/-

Kraj

Przybycie

Plan

+/-

Kraj

ągu

ąt

(

rze

ia)

ła

pó

źn

pó

źn

łe

i P

uko

ńcze

ła

pó

źn

in.

pó

źn

łe

i P

71008/9
349

ENSE

Jan Kiepura

Frankfurt/Oder

03:50

Warszawa Wschodnia

09:08

Kody opóźnień
-> 40 – 87 – 7 - 28
Przewoźnik zewnętrzny (zagraniczny) – opóźnienie z zagranicy – 7 min. – Zagranica
Opóźnienie z kolei DB Oderbruecke
5410/1

EKPE

St. Wysocki

Gdynia Główna

4:11

Gliwice

12:08

8114

EKPE

Słupia

Słupsk

04:49

Warszawa Zachodnia

10:59

3308

EKPE

Pieniny

Nowy Sącz

04:57

Tarnów

06:29

Sporządzono dnia:

Strona: 1

Opracowanie: IDU

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Schemat 2. Sposób przygotowania części tytułowej arkusza

4) przygotować pod tytułem tabelę składającą się z 25 kolumn i 8 wierszy,
5) wpisać zgodnie ze schematem 3:

−

do pierwszej kolumny wpisać „Lp.”,

−

do drugiej „Rodzaj pociągu”,

−

i kolejno do następnej: „Liczba opóźnień pociągów kursujących”, „Liczba pociągów

opóźnionych”,  „Punktualność”,  „Minuty  opóźnień”,  „PKP”,  „SPÓŁKA  …..”,
„Wypadki”,  „Wydarzenia”,  „Żywioły”,  „Kradzieże  i  dewastacje”,  „Pozostałe”,
„OGÓŁEM OPÓŹNIEŃ (na całej drodze przebiegu)”, „Opóźnienia z zagranicy lub od
przewoźnika  zewnętrznego”, „Opóźnienia  z przyczyn kolei obcych  na sieci  własnego
zarządu  kolei”,  „Brak  zgody  na  przyjęcie  pociągu  przez  kolej  obcą”,
„Skomunikowanie  z  pociągiem  opóźnionym  z  zagranicy”,  „inne  przyczyny”,
„Wypadki”, „kursujący”, „opóźniony”,

Schemat 3. Przygotowanie tabeli sprawozdania

6) wpisać zgodnie ze schematem 4:

−

do pierwszego wiersza: „Przyczyny opóźnień pociągów i czas opóźnień (w min.)

powstałych z winy:”

−

następnie kolejno: „Przyczyny opóźnień pociągów i czas opóźnień (w min.)

powstałych z winy:”, „Przeciętne opóźnienie na 1 pociąg”,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Schemat 4. Przygotowanie tabeli sprawozdania

7) wpisać rodzaje pociągów, zgodnie ze schematem 5: „Towarowe europejskie i krajowe”,

„Towarowe pośpiesznie”, „Towarowe liniowe”, „Towarowe graniczne”, „Towarowe
masowe” oraz „ogółem”.

Schemat 5. Końcowy arkusz „Sprawozdanie o opóźnieniach pociągów towarowych….”

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

komputer z zainstalowanym oprogramowaniem zawierającym arkusz kalkulacyjny.

Ćwiczenie 4

Jako właściciel firmy spedycyjnej sporządź reklamację w stosunku do zatrudnionego na

podstawie  umowy  przewoźnika  kolejowego,  który  nieterminowo  dostarczył  ładunek.  Z tego
tytułu  poniosłeś  stratę  w  postaci  zapłaconych  odsetek  oraz  utraciłeś  dobrą  opinię  w branży.
Zażądaj  wyjaśnień  i  sposobu  naprawienia  szkody  przez  przewoźnika.  Sporządzając
reklamację przyjmij fikcyjne dane.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z zasadami sporządzania reklamacji,
2)  zapoznać się z treścią zadania,
3)  zredagować reklamację.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

komputer z dostępem do Internetu i zainstalowanym odpowiednim oprogramowaniem do

przeglądania stron internetowych,

−

przykłady pism reklamacyjnych.

Ćwiczenie 5

W edytorze tekstu za pomocą odpowiedniego kreatora korespondencji seryjnej utwórz

etykietę adresową.

Sposób wykonania ćwiczenie

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) zapoznać się z materiałem nauczania dotyczącym korespondencji seryjnej,
2) w celu utworzenia etykiet adresowych z menu Narzędzia wybrać „Listy i dokumenty”

wysyłkowe a następnie Korespondencja seryjna,

3) po prawej stronie włączy się pole Korespondencji seryjnej, wybrać w nim typ dokumentu

Etykiety,

4) na dole strony kliknąć „Następny: Dokument początkowy”,
5) wybrać „Opcje etykiet”, a w nich zmienić typ drukarki oraz typ etykiet, aby zobaczyć jak

wygląda dany typ etykiet kliknąć w przycisk „Szczegóły”, w tym miejscu możesz również
stworzyć własny typ etykiet,

6) kliknąć w przycisk „Następny: Wybierz adresatów”,
7) w tym miejscu możesz wybrać gotowe dane adresowe lub stworzyć nowe dane poprzez

kliknięcie w przycisk „Wpisz nową listę Utwórz”,

8) kliknąć „Następny krok”, w którym możesz samodzielnie rozmieścić dane na etykiecie,

po ich wybraniu kliknąć „Aktualizuj wszystkie etykiety”,

9) w następnym kroku kliknąć „Ukończ scalanie”,
10) w tym momencie powinieneś otrzymać etykiety gotowe do wydruku z danymi adresatów

zgodnie z wybraną przez Ciebie bazą danych adresowych.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

komputer z zainstalowanym oprogramowaniem zawierającym edytor tekstu.

Ćwiczenie 6

Na podstawie podanych w ćwiczeniu danych utwórz podwójny wykres liniowy

wyrażający krzywe popytu i podaży.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) zapoznać się z materiałem nauczania,
2) przygotować tabelę z danymi dotyczącymi popytu i podaży przewozu towarów,

korzystając ze schematu 6:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Schemat 6. Przykładowe dane o popycie i podaży na przewóz towarów

zaznaczyć w tabeli obszar z cenami i podażą a następnie wybrać z menu „Wstaw
wykres”,

wybrać wykres XY (Punktowy) z punktami danych połączonymi wygładzonymi
liniami,

wybrać zakładkę Serie, w Serii 1 zmienić nazwę na „Krzywa podaży”,

nacisnąć przycisk „Dodaj” i wprowadzić informacje o Serii 2, nadać jej nazwę „Krzywa
popytu”,

kliknąć przy Wartości X na ikonę z zakresem komórek,

zaznaczyć zakres z ceną,

wypełnić Wartości Y usuwając znajdującą się tam wartość (={1}) i zaznaczy wartość
popytu,

10)  nacisnąć „Dalej”,
11)  wpisać tytuł wykresu i tytuły osi oraz umieścić w dowolnym miejscu legendę,
12)  nacisnąć przycisk „Zakończ”,
13)  sformatować odpowiednio opisy osi i tytuł wykresu,
14)  zamienić skalę na osiach wykresu,
15)  dodać pole  z tekstem  pokazującym  zależności popytu  i  podaży od ceny,  tak  jak  to jest

przedstawione na schemacie 7.

Schemat 7. Wykres krzywej popytu i podaży przewozu towarów

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

komputer z zainstalowanym oprogramowaniem zawierającym arkusz kalkulacyjny.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) scharakteryzować sprawozdawczość w transporcie kolejowym ?



2) utworzyć raport w edytorze tekstu?



3) utworzyć sprawozdanie w arkuszu kalkulacyjnym?



4) sporządzić reklamację?



5) sporządzić wykres w arkuszu kalkulacyjnym?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3. Komunikacja i przesyłanie informacji

4.3.1. Materiał nauczania

Funkcjonujący współcześnie globalny komputerowy system rozproszony, nazywany

przez wszystkich Internetem, staje się obecnie podstawowym narzędziem pracy w każdej
dziedzinie życia. Poczta elektroniczna, transmisja danych, zdalna praca, handel elektroniczny,
bankowość internetowa, wideokonferencje to tylko niektóre elementy korzystające ze
współpracy z Internetem.

Zasoby Internetu wykorzystywać można zarówno do codziennej pracy, jak również przy

badaniach rynku – ankiety elektroniczne, pozyskiwanie kontrahentów, korzystanie
z wirtualnych giełd transportowych albo towarowych i innych.

Internet

Współcześnie Internet jest bardzo ważnym medium służącym do przekazywania

informacji o firmie potencjalnym klientom. Posiadanie własnej firmowej strony WWW pełni
rolę drukowanych publikacji, takich jak katalogi, foldery, cenniki i ulotki. Strona taka
dostępna jest z każdego miejsca, gdzie istnieje sieć internetowa i o każdej porze.

W przypadku transportu Internet oferuje giełdy usług transportowych oraz system

śledzenia przesyłek.

Giełdy usług transportowych są systemami, które umożliwiają wyszukiwanie i składanie

ofert ładunków i pojazdów. Zasady funkcjonowania takiej giełdy sprowadzają się do tego, że
za  pomocą  odpowiedniego  oprogramowania,  spedytorzy  i przewoźnicy,  umieszczają
informacje  na  temat  ładunków  i  wolnych  pojazdów  gotowych  do  wykonania  usług
transportowych oraz szczegółowych danych kontaktowych. Każdy z nich podaje swoje wolne
przestrzenie  ładunkowe,  względnie  ładunki.  Oferty  zazwyczaj  przedstawiane  są  w  wielu
językach  obcych  (np.:  na  giełdzie  TimoCom  Truck  &  Cargo  możliwe  jest  przedstawienie
oferty w 24 językach).

Dzięki giełdom transportowym firma, która ma pusty pojazd lub do przewiezienia

ładunek, korzystając z wyszukiwarki, może znaleźć odpowiadającą jej ofertę. Platformy tego
typu spełniają wiele funkcji, w tym przede wszystkim:

−

usprawniają komunikację zewnętrzną firmy,

−

za ich pośrednictwem można zarządzać wszystkimi ładunkami, kierować informacje na

temat frachtów do konkretnych odbiorców,

−

umożliwiają dostęp do ogólnoeuropejskiego rynku frachtowego,

−

oszczędzają czas pracy, gdyż system daje możliwość jednoczesnej komunikacji z wieloma

kontrahentami,

−

umożliwiają globalne zarządzanie frachtami (informacje o wszystkich ładunkach znajdują

się w jednym systemie).
Do największych platform, funkcjonujących na polskim rynku należą międzynarodowe

giełdy: System TELENET, TimoCom Truck & Cargo®, OCX, Teleroute i platforma benelog.

System śledzenia przesyłek jest komplementarną usługą do przewozu towarów stosowaną

przez nowoczesne przedsiębiorstwa logistyczne. Jej celem jest podnoszenie poziomu obsługi
klienta dzięki wykorzystaniu nowej technologii (system GPS, poczta elektroniczna, strony
www oraz WAP).

W prowadzeniu badań rynku albo zbieraniu informacji od klientów na temat

świadczonych usług posłużyć można się także ankietami internetowymi.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Radiotelefon pociągowy

Urządzenie wielofunkcyjne-radiotelefon pociągowy wykorzystywane jest w systemie

lokalizowania  lokomotyw  oraz  pociągów.  Umożliwia  komunikację  audio  oraz  przesyłanie
danych  między  pojazdem  szynowym  a  systemem  informatycznym  operatora  logistycznego.
Zastosowana  w  urządzeniu  technologia  pozwala  na  przesyłanie  informacji  o  aktualnej,
rzeczywistej  pozycji  pojazdu,  o  stanie  pociągu  jak  również  umożliwia  przesyłanie
komunikatów tekstowych (rozkazów, poleceń,  itp.). Dane przesyłane do operatora mogą być
wykorzystywane w  innych systemach  informatycznych, na przykład w procedurach nadzoru,
monitorowania  czy  rozliczeń  finansowych.  Standardowo  urządzenie  wyposażone  jest
w odbiornik GPS (o systemie GPS dowiesz się więcej w dalszej części materiału nauczania),
pozwalający  na  odczyt  aktualnej  pozycji  pojazdu  oraz  jego  prędkość.  Dane  z  urządzenia
zainstalowanego  na  pojeździe  przekazywane  są  specjalnym  protokołem  GPRS  (General
Packet Radio Service - technologia, która stosowana jest w sieciach telefonii komórkowej do
pakietowego  przesyłania  danych)

do systemu teleinformatycznego. Oprogramowanie

dyspozytorskie komunikuje się z serwerem baz danych poprzez Internet. Takie rozwiązanie
umożliwia zarządzanie oraz prowadzenie nadzoru nad flotą pojazdów szynowych
z dowolnego miejsca.

Wykorzystanie aplikacji pozwala m.in. na:

−

śledzenie w czasie rzeczywistym ruchu pojazdów szynowych i taboru na mapie cyfrowej,

−

identyfikację wszystkich użytkowników systemu,

−

zarządzanie zasobami ludzkimi obsługującymi system oraz pojazdy,

−

tworzenie i zarządzanie bazą danych o szlaku kolejowym,

−

tworzenie raportów i statystyk (na przykład czasów przejazdu, czasu pracy, wartości

rzeczywistych przebiegów, planowanie przestojów, itp.),

−

kontrolę dostępu do urządzeń i infrastruktury systemu kolejowego,

−

kontrolę ruchu pojazdów,

−

bezpośrednią dwustronną komunikację z pojazdami,

−

transmisję danych z i do pojazdu (na przykład w postaci komunikatów tekstowych,

danych o pojeździe, sterowanie nim, itp.),

−

przekazywanie danych o ruchu pojazdów pomiędzy aplikacjami kolejowymi.

Globalne Pozycjonowanie Satelitarne – GPS

W chwili obecnej funkcjonują dwa systemy globalnego pozycjonowania satelitarnego

GPS. Jest to amerykański NAVSTAR i rosyjski GLONASS. Ze względu na dostępność
najczęściej wykorzystuje się ten pierwszy.

System GPS NAVSTAR składa się z trzech segmentów:

1. Segment Satelitarny, który tworzą 24 satelity krążące na orbitach 20200 km nad Ziemią,

rozmieszczone w sześciu płaszczyznach orbitalnych (4 satelity na każdej) pod kątem 55°
do płaszczyzny równika. Nadają one swój kod synchronizowany zegarem atomowym.

2. Segment Kontroli składający się z pięciu stacji monitorujących, rozmieszczonych

równomiernie wzdłuż równika. Odbierają one sygnały kontrolne i telemetryczne satelitów
i dokonują zdalnie korekty pozycji.

3. Segment Użytkownika, który tworzą odbiorniki bezpośredniego odbioru (GPS)

i odbiorniki różnicowe (DGPS).
Wyznaczenie położenia odbiornika GPS wymaga odbioru od co najmniej 4 satelitów.

Działanie systemu GPS opiera się na wyliczeniu odległości pomiędzy punktem pomiaru

a satelitami, poprzez dokładny pomiar czasu, w którym sygnał radiowy dociera z satelitów do
odbiornika pomnożony przez prędkość światła. Odbiornik mierzy opóźnienia czasowe od

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

poszczególnych nadajników i znając ich rozmieszczenie na orbitach określa swoją pozycję
geograficzną i wysokość nad poziomem morza.

Dokładność pozycjonowania zależy od liczby widocznych satelitów, czasu projekcji

dostępu  do  kodów.  Odbiorniki  bezpośrednie odbierają  sygnały  tylko  z  satelitów.  Odbiorniki
różnicowe  odbierają  sygnały  z  satelitów  i  stacji  naziemnych,  które  nadają  różnice  od
precyzyjnie zmierzonej swojej pozycji geograficznej. Pozwalają one określić pozycję w trybie
bezpośredniego  przetwarzania  z  dokładnością  poniżej  1  m.  Dokładność  pozycjonowania
odbiornika GPS poruszającego się z prędkością do 400 km/godz. wynosi obecnie około 20 m.

Przyczyna dodatkowych błędów występujących w pomiarach związana jest z jonosferą

rozciągająca się od 60 do 400 km nad powierzchnią Ziemi. Czas przejścia przez nią fal
radiowych zależy od kąta padania i długości fali. Powoduje ona w dzień błędy 20–30 m,
a w nocy ok. 3–6 m.

Zintegrowany system śledzenia taboru i pociągów AWIATOR

Zintegrowany system śledzenie taboru i pociągów powstał w ramach wspólnej pracy PKP

Informatyka spółka z o.o. i WASKO S.A. Firmy te dokonały integracji swoich systemów,
dzięki czemu stworzyły system kompleksowej obsługi przewoźnika w zakresie śledzenia
pojazdów szynowych, ewidencji wagonów oraz tworzenia dokumentów przewozowych.

System służący do śledzenia taboru AWIATOR jest systemem satelitarnej lokalizacji

obiektów  oraz  służy  do  ewidencji  i  zarządzania  taborem.  Opracowany  został  dla  potrzeb
organizacji,  zapewnienia  bezpieczeństwa  oraz  wspomagania  procesów  logistycznych
w transporcie  kolejowym.  Umożliwia  monitorowanie  lokomotyw  oraz  wspomaganie
zarządzania procesami związanymi z utrzymaniem i eksploatacją taboru kolejowego. Poprzez
śledzenie  pracy  pojazdów  trakcyjnych  oraz  wagonów  kolejowych  pomaga  optymalizować
koszty eksploatacji i czas pracy posiadanych środków przewozowych.

System pozwala także na otrzymanie wszelkich danych o pociągach, począwszy od

uruchomienia pociągu, zestawienia składu, pobrania danych o przesyłkach w wagonie do
tworzenia dokumentów kolejowych.

System dzieli się na dwa główne podsystemy:

−

podsystem mobilny, pracujący w oparciu o technologię satelitarnego systemu nawigacji

GPS.  Bieżące  informacje  dotyczące  lokalizacji  obiektu  (lokomotywy)  zbierane  są  przez
komputer  pokładowy  i  transmitowane  do  systemu  centralnego.  Komputer  pokładowy
podaje  dokładną  lokalizację  oraz  może  rejestrować  i  przesyłać  dodatkowe  informacje
zbierane  z  podłączonych  do  niego  czujników.  Dzięki  temu  możliwe  jest  monitorowanie
wielu  parametrów śledzonych  obiektów, takich  np.  jak:  obroty  silnika,  temperatura,  stan
urządzeń  podłączonych  w  obiekcie,  poziom  paliwa  czy  chwilowe  i  średnie  zużycie
paliwa;

−

podsystem stacjonarny, stanowiący część aplikacyjną pozwalającą m.in. na rejestrowanie

danych dotyczących zestawienia pociągu, tworzenia dokumentów.

     System  wspomaga  procesy  zarządzania  w  zakresie  organizacji  terminów  czynności
kontrolnych  i  serwisowych  dla  obiektów  taboru  kolejowego.  Dzięki  wbudowanej  bazie
danych,  system  przypomina  dyspozytorom  o  zbliżających  się  terminach  przeglądów
technicznych  oraz  koniecznych  czynnościach  serwisowych.  Na  bieżąco  generowane  są
raporty  i alarmy, które  rejestrowane są w postaci dokumentów podlegających  zatwierdzeniu
bądź  odrzuceniu  przez  osobę  nadzorującą.  Zaimplementowanych  jest  także  wiele  funkcji,
które wspomagają pracę maszynisty, załogi technicznej, a także nadzoru transportu.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Telefonogramy

Telefonogram jest rodzajem wiadomości tekstowej przesyłanej za pośrednictwem

telefonu. W przypadku transportu kolejowego telefonogramy wykorzystywane są w technice
ruchu kolejowego, jako jeden ze sposobów prowadzenia ruchu pociągów, na przykład jako
zapowiadanie jazdy pociągów.

Zapowiadanie jazdy pociągów za pomocą urządzeń łączności telefonicznej stosuje się

przede wszystkim:

−

na liniach kolejowych bez blokady liniowej,

−

na liniach kolejowych z blokadą liniową w przypadkach, gdy nie jest lub nie może być

ona podstawą prowadzenia ruchu.

Zapowiadanie pociągów obejmuje:

−

żądanie pozwolenia na wyprawienie pociągu – zapytanie posterunku następczego,
mającego pociąg do wysłania, kierowane do sąsiedniego posterunku następczego, który
przyjmowałby pociąg, czy wyraża zgodę na wysłanie pociągu,

−

danie pozwolenia na wyprawienie pociągu,

−

zawiadomienie o odjeździe pociągu,

−

potwierdzenie przyjazdu lub przejazdu pociągu - zawiadomienie posterunku następczego,

który wysłał pociąg, o jego przybyciu do następnego posterunku następczego.

Przy zapowiadaniu pociągów za pomocą telefonogramów należy ściśle przestrzegać

stosowania ustalonych wzorów telefonogramów zapowiadawczych wskazanych w specjalnie
w tym celu utworzonych instrukcjach.

Zapowiadanie pociągów powinien wykonywać dyżurny ruchu dysponujący lub dyżurny

ruchu pomocniczy. Dyżurny ruchu wywołany na łączu zapowiadawczym zgłasza się podając
nazwę swego posterunku  i swoje  nazwisko. Następnie dyżurny ruchu wywołujący wymienia
nazwę swojego posterunku oraz swoje nazwisko i podaje treść telefonogramu. Dyżurny ruchu
otrzymujący  telefonogram  powtarza  jego  treść.  Powtarzanie  telefonogramu  rozpoczyna  się
słowem  „Powtarzam”.  W  przypadku,  gdy  dyżurny  ruchu  powtarzający  telefonogram
bezpośrednio  po  tym  nie  przekazuje  już  żadnego  innego  telefonogramu,  informuje  o  tym
słowem  „Koniec”.  Jeżeli  bezpośrednio  po otrzymaniu telefonogramu,  zawierającego  żądanie
pozwolenia  na  wyprawienie  pociągu,  nie  można  podać  telefonogramu  zawierającego  dane
pozwalające  na  wyprawienie  pociągu,  należy  zawiadomić  o  tym  słowem  „Czekać”,  co
oznacza,  że  podanie  tego  telefonogramu  nastąpi  później,  po  wywołaniu  dyżurnego  ruchu
żądającego pozwolenia.

Postępowanie takie przedstawia przykład 1 i 2.

Przykład 1. Pozwolenie na wyprawienie pociągu

Stacja Xsowa – dyżurny ruchu Iksiński

Stacja Ygerkowa – dyżurny ruchu Igrekowski

Wydzwania

Zgłasza się - „Ygerkowa, Igrekowski”

„Xsowa, Iksiński. Pociąg 772 przyjechał o 20 43”

„Powtarzam. Pociąg 772 przyjechał o 20 43. Czy
droga dla pociągu 3368 jest wolna?”

„Dla pociągu 3368 droga jest wolna”

„Powtarzam. Dla pociągu 3368 droga jest wolna.
Koniec”

„Koniec”

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Przykład 2. Oczekiwanie na pozwolenie na wyprawienie pociągu.

Stacja Alfa – dyżurny ruchu Abecadło

Stacja Zeta – dyżurny ruchu Zetowski

Wydzwania

Zgłasza się - „Zeta, Zetowski”

„Alfa, Abecadło. Czy droga dla pociągu 5522 jest
wolna?”

„Czekać”

Wydzwania

Zgłasza się - „Alfa, Abecadło”

„Zeta, Zetowski. Dla pociągu 5522 droga
jest wolna”

„Powtarzam. Dla pociągu 5522 droga jest wolna.
Koniec”

„Koniec”

Telegramy IP

Przedsiębiorstwo Telekomunikacja Kolejowa stworzyło system bezpiecznej wymiany

informacji przedsiębiorstwa TELEGRAMY-IP. System ten służy do wymiany telegramów
służbowych zgodnie z określonymi instrukcjami w ramach wydzielonej sieci specjalnie
dedykowanej dla tej usługi w oparciu o sieć Telekomunikacji Kolejowej.

Podstawową ideą systemu jest wykorzystanie do wymiany telegramów służbowych

przeglądarki internetowej instalowanej na posterunkach telegraficznych i u użytkowników
końcowych. Serwer umożliwia dostęp do sieci telefonicznej, sieci IP oraz do poczty e-mail.

4.3.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Do czego wykorzystywać można Internet w ramach ruchu i transportu kolejowego?
2.  Na czym polega system śledzenia przesyłek?
3.  Do czego służyć może firmowa strona WWW?
4.  Jakie znasz systemy wykorzystywane do komunikacji w transporcie kolejowym?
5.  Do czego służą telefonogramy?
6.  Jakie znasz przykłady telefonogramów?

4.3.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Za pomocą znanej Ci wyszukiwarki internetowej znajdź strony internetowe różnych firm

z branży transportu kolejowego.
1. Porównaj zawartość znalezionych przez Ciebie stron.
2. Określ, jakich informacji, według Ciebie, brakuje na tych stronach.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) zapoznać się z materiałem nauczania dotyczącym wyszukiwarek internetowych,
2) posłużyć się znanymi Ci wyszukiwarkami internetowymi i za ich pomocą wyszukać

strony firm z branży kolejowej,

3) w zeszycie zapisać, jakie informacje najczęściej są umieszczane na stronach WWW tych

firm,

4) zapisać, jakich informacji, według Ciebie, tam brakuje.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

komputer z dostępem do Internetu i zainstalowanym odpowiednim oprogramowaniem do

przeglądania stron internetowych.

Ćwiczenie 2

Na podstawie dostępnych źródeł oraz opisu systemu AWIATOR opisz funkcje, jakie

mogą spełniać systemy śledzenia taboru i pociągów.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z materiałem nauczania dotyczącym systemów śledzenia taboru i pociągów,
2)  zapoznać się z opisem działania oraz wykorzystywania systemu AWIATOR,
3)  określić funkcje jakie spełniają systemy śledzenia taboru i pociągów,
4)  przedyskutować rozwiązanie zadania na forum klasy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

komputer z dostępem do Internetu i zainstalowanym odpowiednim oprogramowaniem do

przeglądania stron internetowych,

−

literatura na temat systemów śledzenia taboru i pociągów.

Ćwiczenie 3

Na podstawie dostępnych źródeł opisz sposoby wykorzystywania systemu GPS

w nadzorowaniu ruchu pociągów.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) zapoznać się z materiałem nauczania dotyczącym systemów GPS,
2) scharakteryzować zasady działania systemu globalnego pozycjonowania satelitarnego

GPS,

3)  scharakteryzować podstawowe funkcje GPS w monitoringu ruchu,
4)  określić sposoby zastosowania systemu GPS w nadzorowaniu ruchu pociągów,
5)  przedyskutować rozwiązanie zadania na forum klasy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

komputer z dostępem do Internetu i zainstalowanym odpowiednim oprogramowaniem do
przeglądania stron internetowych,

−

literatura na temat systemów GPS.

Ćwiczenie 4

Utwórz protokół wymiany telefonogramów z oczekiwaniem na pozwolenie na

wyprawienie pociągu nr 1234, pomiędzy stacją: STACJA 1, dyżurny ruchu: KOWALSKI,
a stacją: STACJA 2, dyżurny ruchu NOWAK.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) zapoznać się z materiałem nauczania dotyczącym telefonogramów,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2) napisać sposób wymiany telefonogramów pomiędzy STACJĄ 1 (dyżurny ruchu

KOWALSKI) a STAJCĄ 2 (dyżurny ruchu NOWAK),

3) przedyskutować rozwiązanie zadania na forum klasy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

Instrukcja Ir -1 (R-1) o prowadzeniu ruchu pociągów PKP Polskie Linie Kolejowe S.A.

4.3.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) scharakteryzować systemy śledzenia taboru i wagonów?



2) określić zastosowanie systemów GPS w transporcie kolejowym?



3) podać przykłady telefonogramów?



4) utworzyć telefonogramy?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ

INSTRUKCJA DLA UCZNIA

1.  Przeczytaj uważnie instrukcję.
2.  Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi.
3.  Zapoznaj się z zestawem zadań testowych.
4.  Test zawiera 20 zadań dotyczących stosowania informatyki w transporcie kolejowym.
5.  Zadania są wielokrotnego wyboru i tylko jedna odpowiedź jest prawidłowa.
6.  Udzielaj odpowiedzi tylko na załączonej karcie odpowiedzi.
7.  Zaznacz  prawidłową  odpowiedź  X  (w  przypadku  pomyłki  należy  błędną  odpowiedź

zaznaczyć kółkiem, a następnie ponownie zakreślić odpowiedź prawidłową).

8. Pracuj samodzielnie, bo tylko wtedy będziesz miał satysfakcję z wykonanego zadania.
9. Na rozwiązanie testu masz 45 minut.

Powodzenia!

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

1. Edytor tekstu to program służący do

a)  wykonywania obliczeń i przedstawiania ich w postaci wykresu.
b)  tworzenia rysunków technicznych.
c)  redagowania pism, ulotek, gazetek.
d)  wysyłania i odbierania poczty elektronicznej.

2. Wyszukiwarka internetowa jest to narzędzie

a) ułatwiające

użytkownikom

znalezienie

informacji

zawartych

stronach

internetowych.

b)  ułatwiające wyszukanie informacji zawartych w programach komputerowych.
c)  służące do tworzenia stron internetowych.
d)  służące do prezentacji danych na stronach internetowych.

3. „Online" oznacza

a)  pracę w sieci Internet.
b)  włączony system operacyjny.
c)  wyłączony serwer internetowy.
d)  włączony kanał podczas rozmowy IRC.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. Aby utworzyć wykres zależności między ceną a popytem dla następujących danych

należy

a) wybrać typ wykresu liniowy, dwie serie, pierwsza seria – dane z komórek B4:B14,

druga seria – dane z komórek C4:C14.

b) wybrać typ wykresu punktowy XY, jedna seria, w polu wartość X wybrać dane

z komórek B4:B14, w polu wartość Y dane z komórek C4:C14.

c) wybrać typ wykresu kolumnowy, dwie serie, pierwsza seria – dane z komórek

B4:B14, druga seria – dane z komórek C4:C14.

d) wybrać typ wykresu giełdowy, jedna seria, w polu wartość X wybrać dane z komórek

B4:B14, w polu wartość Y dane z komórek C4:C14.

5. Na kolejach wykorzystywane są zintegrowane systemy zarządzania klasy

a)  ERP.
b)  PER.
c)  SQL.
d)  HTML.

6. Na kolei stosuje się sprawozdawczość

a)  techniczną, handlową i międzynarodową.
b)  tylko biurową i finansową.
c)  tylko księgową, biurowa i finansową.
d)  nie stosuje się sprawozdawczości.

7. Oferta powinna w szczególności zawierać informację o

a)  sytuacji finansowej oferenta.
b)  dostawcach.
c)  wielkości produkcji.
d)  cenach produktów lub usług.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

8. Do podstawowych elementów pisma tworzonego w biurze nie zaliczamy

a) pola nagłówkowego, zawierającego nazwę i adres nadawcy pisma.
b) pola adresata, zawierającego nazwę i siedzibę firmy lub miejsce zamieszkania

adresata.

c) zapisu: miejscowość i data powstania pisma.
d) pola przekazywania informacji o stanie finansowym przedsiębiorstwa.

9. Zapytanie ofertowe jest to list kierowany do

a)  firmy, z zapytaniem o zainteresowanie naszą ofertą.
b)  wielu firm, z prośbą o przedstawienie oferty.
c)  wielu firm, z odpowiedzą na złożone przez nich u nas zamówienie.
d)  jednej firmy, z prośbą o zawarcie umowy.

10. Dokumentem, w którym nadawca deklaruje chęć nawiązania stosunków handlowych jest

a)  oferta.
b)  zapytanie ofertowe.
c)  sprawozdanie.
d)  zamówienie.

11. Zamówienie powinno zawierać

a)  określenie zamawianego towaru.
b)  ilość zamawianego towaru.
c)  określenie warunków płatności.
d)  odpowiedzi a, b, c są poprawne.

12. Odpowiedź na reklamację jest

a)  fakultatywna.
b)  obligatoryjna.
c)  wynika z dobrej woli sprzedawcy.
d)  wynika z wagi sprawy.

13. Telefonogram jest

a)  rodzajem wiadomości tekstowej przesyłanej za pośrednictwem telefonu.
b)  rodzajem wiadomości głosowej przesyłanej za pośrednictwem telefonu.
c)  telefonem wykorzystywanym w pociągach.
d)  telefonem z możliwością wysyłania wiadomości tekstowych.

14. Zapowiadanie pociągów przy użyciu telefonogramu nie obejmuje

a)  żądania pozwolenia na wyprawienie pociągu.
b)  pozwolenia na wyprawienie pociągu.
c)  zawiadomienia o odjeździe pociągu.
d)  żądania na całkowite załadowanie pociągów.

15. W przypadku, gdy dyżurny ruchu powtarzający telefonogram bezpośrednio po tym nie

przekazuje już żadnego innego telefonogramu, informuje o tym

a)  słowem „Koniec”.
b)  słowami „Bez odbioru”.
c)  słowem „Dziękuję”.
d)  słowami „Koniec nadawania”.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

16. Korespondencja seryjna tworzona w edytorze tekstu służy do tworzenia

a)  kilku różnych dokumentów wysyłanych do tej samej osoby.
b)  kilku różnych dokumentów wysyłanych do kilku różnych osób
c)  dokumentu o tej samej treści wysyłanego do kilku różnych osób.
d)  dokumentu o tej samej treści wysyłanego tylko do jednej osoby.

17. Etapem tworzenia korespondencji seryjnej nie jest

a) wybór dokumentu głównego i utworzenie pliku z danymi.
b) utworzenie dokumentu głównego oraz wstawienie do niego pól korespondencji

seryjnej.

c) skopiowanie pól korespondencji seryjnej do pliku z danymi.
d) scalenie dwóch dokumentów, wydrukowanie lub wysyłanie za pomocą poczty

elektronicznej scalonego dokumentu.

18. Pole tekstowe formularza

jest polem

a)  do którego możesz wprowadzić dowolny tekst.
b)  umożliwiającym wybór jednej z dwóch opcji tekstu.
c)  do którego nie możesz wpisać żadnego tekstu.
d)  listy rozwijanej umożliwiającym wybór jednej z pozycji tekstu występującej na liście.

19. Do podstawowych operatów wykorzystywanych podczas wyszukiwania informacji

w Internecie zaliczamy

a)  AND (i), OR (lub), NOT (nie).
b)  AND (i), ELSE (albo), NOT (nie).
c)  AND (i), OR NOT (lub nie), NOT (nie).
d)  AND (i), OR (lub), OR NOT (lub nie), NOT (nie).

20. System GPS NAVASTAR składa się z segmentów

a)  satelitarnego, kontrolnego i użytkownika.
b)  satelitarnego i pozycjonowania.
c)  satelitarnego, kontrolnego i pozycjonowania.
d)  użytkownika, pozycjonowania i kontrolnego.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko....................................................................................................................

Stosowanie informatyki w transporcie kolejowym

Zakreśl poprawną odpowiedź

zadania

Odpowiedź

Punkty

Razem:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

LITERATURA

1.  Ciemnoczułowski T.: Dokumenty elektroniczne, http://www.kolej.pl
2.  Flanczewski S.: Excel w biurze i nie tylko. Helion, Gliwice 2003
3.  Kolej  na  informatykę.  Materiały  konferencyjne  Konferencji  Naukowo  –  Technicznej,

Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Komunikacji Oddział we Wrocławiu, Dyrekcja
Teleinformatyki Kolejowej Centrum Informatyki Kolejnictwa w Warszawie, Jelenia Góra,
14–15 grudnia 2000

4.  Kowalczyk G.: Word 2003 PL. Kurs. Helion, Gliwice 2003
5.  Podstawy logistyki. Praca zbiorowa, Biblioteka Logistyka. ILiM, Poznań 2007
6.  Portal miesięcznika „Rynek kolejowy”: www.rynek-kolejowy.pl
7.  Stajniak  M.,  Hajduk  M.,  Foltyński  M.,  Krupa  A.:  Transport  i  spedycja,  Biblioteka

Logistyka. ILiM, Poznań 2007

8. Sokół M.: Internet. Przewodnik. Helion, Gliwice 2004
9. Strona internetowa spółki PKP CARGO S.A. – Kolejowego przewoźnika towarów: