„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

 
 
 
 
 

MINISTERSTWO EDUKACJI 
 

NARODOWEJ 

 
 
 
 
 
 
Sylwia Wośko 
 
 
 
 
 
 

Wykonywanie leków recepturowych i aptecznych 
z surowców roślinnych 322[10].Z3.02 
 

 
 
 
 
 
 

Poradnik dla nauczyciela 

 
 
 
 
 

 

 
 
Wydawca 

Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy 
Radom 2007  

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 
 

1 

Recenzenci: 
dr n. farm. Elwira Telejko 
dr n. farm. Przemysław DroŜyński 
 
 
 
Opracowanie redakcyjne: 
mgr Alina Krawczak 
 
 
 
Konsultacja: 
dr hab. inŜ. Henryk Budzeń 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Poradnik  stanowi  obudowę  dydaktyczną  programu  jednostki  modułowej

 

322[10].Z3.02 

„Wykonywanie  leków  recepturowych  i  aptecznych  z  surowców  roślinnych”,  zawartego 
w modułowym programie nauczania dla zawodu technik farmaceutyczny. 
  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Wydawca 

Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy, Radom  2007 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 
 

2 

SPIS TREŚCI 

 

1.  Wprowadzenie 

3 

2.  Wymagania wstępne 

5 

3.  Cele kształcenia 

6 

4.  Przykładowe scenariusze zajęć 

7 

5.  Ćwiczenia 

11 

5.1. Podstawowe procesy technologiczne w preparatyce galenowej 

 

       Klasyfikacja leków zawierających surowce roślinne                                             11 

5.1.1. Ćwiczenia 

11 

 

5.2. Płynne leki galenowe 

16 

5.2.1. Ćwiczenia 

16 

 

5.3. Stałe leki galenowe 

23 

5.3.1. Ćwiczenia 

23 

6.  Ewaluacja osiągnięć ucznia 

25 

7.  Literatura 

39 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 
 

3 

1.

 

WPROWADZENIE

 

 
Przekazuję  Państwu  Poradnik  dla  nauczyciela,  który  mam  nadzieję  będzie  pomocny 

w prowadzeniu  zajęć  dydaktycznych  w  Medycznym  Studium  Zawodowym  kształcącym 
w zawodzie  technik  farmaceutyczny.  Poradnik  dla  nauczyciela  ma  na  celu  ułatwienie  pracy 
nauczycielowi jako organizatorowi procesu uczenia się. 
 

W poradniku zamieszczono: 

−−−−

 

wykaz  umiejętności,  które  uczeń  powinien  mieć  opanowane  przystępując  do  realizacji 
jednostki modułowej, 

−−−−

 

wykaz umiejętności, które uczeń ukształtuje realizując temat jednostki modułowej, 

−−−−

 

propozycje  ćwiczeń  rozwijających  umiejętności  praktycznego  wykonywania  leków 
recepturowych i aptecznych z surowców roślinnych, 

−−−−

 

wykaz literatury uzupełniającej wiedzę ucznia. 
Poradnik zawiera równieŜ przykładowe scenariusze zajęć dydaktycznych, które powinny 

być prowadzone róŜnymi metodami aktywizującymi ucznia: 

a)

 

wykonywania ćwiczeń laboratoryjnych, 

b)

 

samokształcenia kierowanego, 

c)

 

pogadanki z instruktaŜem, 

d)

 

tekstu przewodniego. 

Formy  organizacyjne  pracy  uczniów  powinny  być  zróŜnicowane,  począwszy  od 

indywidualnej działalności ucznia, do pracy zespołowej. 

W  poradniku  dla  nauczyciela  zawarte  są  równieŜ  zestawy  zadań  testowych  w  celu 

sprawdzenia wiadomości i umiejętności ucznia, przykładowa karta odpowiedzi, instrukcja dla 
ucznia i nauczyciela oraz klucz odpowiedzi. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 
 

4 

 
 

 

 

Schemat układu jednostek modułowych 

 
 

322[10].Z3.01 

Analizowanie i ocenianie zapisu leku 

recepturowego i aptecznego 

322[10].Z3.02 

Wykonywanie leków recepturowych 

i aptecznych z surowców roślinnych 

322[10].Z3.04 
Wykonywanie 

płynnych leków 

recepturowych 

322[10].Z3.05 
Wykonywanie 

półstałych leków 

recepturowych 

322[10].Z3.07 

Kontrolowanie  

i wydawanie 

gotowego leku 

 

322[10].Z3.06 
Wykonywanie 

jałowych leków 

recepturowych 

322[10].Z3 

Leki recepturowe i apteczne 

322[10].Z3.03 
Wykonywanie 

stałych leków 

recepturowych 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 
 

5 

2.

 

WYMAGANIA WSTĘPNE 

 
Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej, uczeń powinien umieć: 

−−−−

 

przestrzegać  zasad  bezpieczeństwa  i  higieny  pracy,  zasad  ergonomii  oraz  regulaminu 

 

porządkowego pracowni, 

−−−−

 

współpracować w grupie, 

−−−−

 

korzystać z FP i innych źródeł informacji, 

−−−−

 

organizować stanowisko pracy, 

−−−−

 

posługiwać  się  wagą  i  podstawowymi  utensyliami  uŜywanymi  podczas  sporządzania      
leków recepturowych i aptecznych z surowców roślinnych, 

−−−−

 

czytać receptę, 

−−−−

 

oceniać prawidłowość jej wystawienia, 

−−−−

 

oceniać prawidłowość zapisu recepty, 

−−−−

 

identyfikować łacińskie nazwy substancji leczniczych, 

−−−−

 

interpretować łacińskie skróty zawarte w recepcie, 

−−−−

 

interpretować nazwy synonimowe substancji leczniczych, 

−−−−

 

przeliczać dawki, 

−−−−

 

korygować dawki przekroczone, 

−−−−

 

klasyfikować  substancje  w  zaleŜności  od  siły  działania,  oraz  rozpoznawać  oznakowanie 

 

naczyń w których są przechowywane, 

−−−−

 

formułować ogólne zasady Dobrej Praktyki Wytwarzania 

−−−−

 

prezentować efekt wykonanego zadania. 
 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 
 

6 

3.

 

CELE KSZTAŁCENIA

 

 
W wyniku realizacji programu jednostki modułowej, uczeń powinien umieć: 

−

 

sklasyfikować recepturowe i apteczne leki zawierające surowce roślinne, 

−

 

wyjaśnić  podstawowe  procesy  technologiczne  w  preparatyce  galenowej  płynnych 
i stałych postaci leków, 

−

 

scharakteryzować 

jednostkowe 

procesy 

technologiczne 

leków 

recepturowych 

i aptecznych zawierających surowce roślinne, 

−

 

scharakteryzować  metody  i  procesy  sporządzania  leku  roślinnego  w zaleŜności  od 
zawartości substancji czynnych, 

−

 

scharakteryzować roztwory galenowe, 

−

 

scharakteryzować preparaty galenowe stałych postaci leków, 

−

 

przeliczyć stęŜenie roztworów, w tym etanolu, 

−

 

scharakteryzować syropy i miody, 

−

 

wykonać preparaty galenowe otrzymywane przez ekstrakcję surowców roślinnych, 

−

 

wykonać roztwory spirytusowe i olejowe, 

−

 

scharakteryzować mydła i plastry, 

−

 

określić preparaty z roślin świeŜych i suchych, 

−

 

zastosować przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 
 

7 

 

4.

 

PRZYKŁADOWE SCENARIUSZE ZAJĘĆ 

 

Scenariusz zajęć 1  

 
Osoba prowadząca  

………………………………….…………. 

Modułowy program nauczania:  Technik farmaceutyczny 322[10]   
Moduł: 

Leki recepturowe i apteczne 322[10].Z3 

Jednostka modułowa: 

Wykonywanie 

leków 

recepturowych 

i 

aptecznych 

z surowców roślinnych 322[10].Z3.02 

Temat: 

Obliczanie  rozcieńczeń  etanolu  oraz  sporządzanie  etanolu  o  róŜnych 
stęŜeniach. 

Cel ogólny:  Kształtowanie  umiejętności  obliczania  rozcieńczeń  etanolu,  korzystania 

z tablic zawartych w FP słuŜących do przeliczania stęŜeń etanolu, praktycznego 
wykorzystania  obliczeń  do  sporządzania  etanolu  o  róŜnych  stęŜeniach  oraz 
prawidłowego prowadzenia ksiąŜki spirytusowej. 

 
Po zakończeniu zajęć edukacyjnych uczeń powinien umieć: 

−−−−

 

korzystać z tablic przeliczania gęstości mieszanin etanolu z wodą zawartych w FP, 

−−−−

 

obliczać rozcieńczenia etanolu róŜnymi sposobami, 

−−−−

 

prawidłowo prowadzić ksiąŜkę przychodów i rozchodów spirytusu, 

−−−−

 

zaplanować  kolejność  wykonywanych  czynności  podczas  sporządzania  rozcieńczeń 
etanolu, 

−−−−

 

praktycznie wykonać rozcieńczenia etanolu o róŜnym stęŜeniu, 

−−−−

 

zmierzyć gęstość mieszanin etanolu z wodą, 

−−−−

 

dobrać opakowanie i opisać sporządzone preparaty, 

−−−−

 

wykonać pracę zgodnie z zasadami dobrej praktyki wytwarzania i przepisami BHP. 

 
Metody nauczania–uczenia się:  

−−−−

 

pogadanka z instruktaŜem, 

−−−−

 

ć

wiczenia laboratoryjne. 

 
Formy organizacyjne pracy uczniów: 

−−−−

 

praca w zespołach 2–3 osobowych, 

−−−−

 

praca indywidualna. 

 
Czas: 6 godzin dydaktycznych. 
 
Środki dydaktyczne: 

−−−−

 

loŜa (stół), taboret, szafki i półki na leki. 

−−−−

 

sprzęt: bagietki, zlewki, cylindry, lejki, butelki, wagi apteczne, odwaŜniki, areometr. 

−−−−

 

rozpuszczalniki (spirytus, woda oczyszczona),  

−−−−

 

opakowania do leków: butelki  - róŜnych rozmiarów, nakrętki, 

−−−−

 

etykiety i sygnatury do leków, 

−−−−

 

literatura uzupełniająca, tablice gęstości mieszanin etanolu z wodą, 

−−−−

 

poradnik dla ucznia, 

−−−−

 

zeszyt i przybory do pisania, kalkulator. 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 
 

8 

Przebieg zajęć: 
1.

 

Czynności wstępne:  

−−−−

 

sprawdzenie obecności, 

−−−−

 

podanie tematu zajęć, 

−−−−

 

zapoznanie uczniów ze szczegółowymi celami kształcenia, 

−−−−

 

wyjaśnienie uczniom sposobu realizacji zajęć, 

−−−−

 

podział uczniów na zespoły 2-3 osobowe. 

2.

 

Przeprowadzenie  pogadanki  z  instruktaŜem  na  temat  korzystania  z  tablic  gęstości 
mieszanin  etanolu  z  wodą  zawartych  w  FP,  obliczania  rozcieńczeń  etanolu  oraz 
sporządzania etanolu o róŜnych stęŜeniach. 

3.

 

Zapoznanie się uczniów z materiałem nauczania z poradnika dla ucznia. 

4.

 

Wydanie zadań na obliczanie róŜnych stęŜeń etanolu, 

−−−−

 

uczniowie  pracują  w  zespołach  konsultując  z  nauczycielem  poprawność 
wykonywanych obliczeń. 

5.

 

Wydanie zadań do indywidualnego wykonania, 

−−−−

 

uczniowie samodzielnie wykonują przeliczenia stęŜeń etanolu,  

−−−−

 

planują prawidłowy tok postępowania podczas sporządzania rozcieńczeń etanolu, 

−−−−

 

przygotowują  odpowiedni  sprzęt,  utensylia  i  butelkę  z  korkiem  o  odpowiedniej 
pojemności, 

−−−−

 

pobierają odpowiednią ilość stęŜonego etanolu, 

−−−−

 

 wpisują  do  ksiąŜki  spirytusowej ilość pobranego etanolu, stan po pobraniu etanolu, 
datę i nazwisko,  

−−−−

 

sporządzają samodzielnie rozcieńczenia spirytusu, 

−−−−

 

opisują wykonane preparaty na odpowiednich sygnaturach. 

6.

 

Praca  uczniów  nadzorowana  jest  przez  nauczyciela,  który  udziela  rad  i  wskazówek 
w czasie wykonywanych czynności. 

7.

 

Uczniowie  oddają  gotowe  preparaty  nauczycielowi  wraz  z  opisem  wykonania  zadania 
w zeszycie ćwiczeniowym. 

8.

 

Uczniowie porządkują miejsce pracy. 

 
Zakończenie zajęć: 

−−−−

 

uczniowie wraz z nauczycielem wskazują, które etapy pracy sprawiły im trudności, 

−−−−

 

nauczyciel  podsumowuje  przebieg  ćwiczenia,  wskazuje  jakie  umiejętności  były 
ć

wiczone, jakie wystąpiły nieprawidłowości i jak ich w przyszłości unikać. 

 
Praca domowa 
Zadanie: Ile etanolu 95º naleŜy odwaŜyć aby uzyskać 150g etanolu 50º? 
 
Sposób uzyskania informacji zwrotnej od ucznia po zakończonych zajęciach: 

Anonimowe odpowiedzi na pytania: 

−−−−

 

Który z etapów ćwiczeń był dla Ciebie najtrudniejszy? 

−−−−

 

W  jaki  sposób  moŜna    przeprowadzić  powyŜsze  ćwiczenie  aby  było  ono  dla  Ciebie 
bardziej ciekawe i zrozumiałe? 

−−−−

 

Czy baza lokalowa i sprzętowa była wystarczająca do wykonania ćwiczeń? 

−−−−

 

Jaką  punktację  w  skali  0-5  (  0-najniŜsza,  5-najwyŜsza)  wystawisz  osobie  prowadzącej, 
biorąc pod uwagę sposób prowadzenia zajęć, wiedzę i zaangaŜowanie? 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 
 

9 

Scenariusz zajęć 2  

 
Osoba prowadząca  

………………………………….…………. 

Modułowy program nauczania:  Technik farmaceutyczny 322[10]   
Moduł: 

Leki recepturowe i apteczne 322[10].Z3 

Jednostka modułowa: 

Wykonywanie 

leków 

recepturowych 

i 

aptecznych 

z surowców roślinnych 322[10].Z3.02 

Temat: 

Sporządzanie wybranych mieszanek ziołowych. 

Cel ogólny:  Kształtowanie  umiejętności  rozdrabniania,  przesiewania  i  odwaŜania  róŜnych 

surowców roślinnych oraz sporządzania z nich mieszanek ziołowych. 

 
Po zakończeniu zajęć edukacyjnych uczeń powinien umieć: 

−−−−

 

zaplanować  kolejność  wykonywanych  czynności  podczas  sporządzania  mieszanek 
ziołowych, 

−−−−

 

dobrać i przygotować odpowiedni sprzęt i utensylia, 

−−−−

 

korzystać z farmakopei oraz innej literatury uzupełniającej, 

−−−−

 

przeczytać prawidłowo receptę na mieszanki ziołowe, 

−−−−

 

rozdrobnić, przesiać i odwaŜyć surowce roślinne,  

−−−−

 

sporządzić wybrane mieszanki ziołowe, 

−−−−

 

opakować i oznakować gotowe preparaty, 

−−−−

 

wykonać  pracę  zgodnie  z  zasadami  dobrej  praktyki  wytwarzania  i  przepisami 
bezpieczeństwa pracy, 

−−−−

 

omówić działanie i zastosowanie wybranych mieszanek ziołowych. 

 
Metody nauczania–uczenia się:  

−−−−

 

pogadanka z instruktaŜem, 

−−−−

 

praca z tekstem, 

−−−−

 

ć

wiczenia praktyczne. 

 
Formy organizacyjne pracy uczniów: 

−−−−

 

praca indywidualna. 

 
Czas: 6 godzin dydaktycznych. 
 
Środki dydaktyczne: 

−−−−

 

loŜa (stół), taboret, szafki i półki na leki. 

−−−−

 

sprzęt:  moździerze,  pistle  róŜnych  rozmiarów,  łopatki  i  łyŜeczki  plastikowe  lub 
metalowe,  naczynia  do  przechowywania  surowców  i  substancji  leczniczych,  bagietki, 
sita, parownice, wagi apteczne, odwaŜniki, arkusze bibuły, kliszki celuloidowe, 

−−−−

 

surowce roślinne, substancje lecznicze,  

−−−−

 

opakowania do leków: torebki papierowe i słoiki szklane - róŜnych rozmiarów,  

−−−−

 

etykiety i sygnatury do leków, 

−−−−

 

literatura uzupełniająca, 

−−−−

 

poradnik dla ucznia, 

−−−−

 

zeszyt i przybory do pisania. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 
 

10 

Przebieg zajęć: 
1.

 

Powitanie grupy, określenie tematu zajęć. 

2.

 

Przedstawienie uczniom szczegółowych celów kształcenia. 

3.

 

Omówienie przez nauczyciela sposobu realizacji zajęć. 

4.

 

Zapoznanie się uczniów z materiałem nauczania z poradnika dla ucznia. 

5.

 

Przeprowadzenie  przez  nauczyciela  pogadanki  z  instruktaŜem  na  temat  ziółek 
i sporządzania mieszanek ziołowych. 

6.

 

Wydanie  recept  na  mieszanki  ziołowe,  do  samodzielnego  wykonania  przez  uczniów 
(proponuje się wydanie 2 – 3 recept na mieszanki ziołowe o róŜnym składzie). 

7.

 

Czytanie, analizowanie i opisywanie recept przez uczniów. 

8.

 

Indywidualne wykonywanie przez uczniów przydzielonych im recept; 

−−−−

 

uczniowie  organizują  swoje  miejsce  pracy:  dobierają  odpowiedni  sprzęt,  surowce 
roślinne, substancje lecznicze, opakowanie i etykiety do leków itp. 

−−−−

 

uczniowie  wykonują  samodzielnie  mieszanki  ziołowe;  rozdrabniają,  przesiewają 
i odwaŜają  składniki  mieszanki,  mieszają  surowce  w  odpowiedniej  kolejności, 
pakują i opisują gotowe preparaty. 

9.

 

W  czasie  zajęć  nauczyciel  pełni  rolę  inspiratora  czynności  ucznia,  rozstrzyga 
wątpliwości, słuŜy pomocą oraz mobilizuje ucznia do aktywności. 

10.

 

Prezentacja wykonanych preparatów; uczeń przedstawia nauczycielowi gotowe preparaty 
oraz  opis  ich  wykonania  w  zeszycie  ćwiczeniowym,  omawia  działanie  i  zastosowanie 
poszczególnych mieszanek ziołowych. 

11.

 

Porządkowanie stanowiska pracy. 

 
Zakończenie zajęć 
Nauczyciel podsumowuje przebieg zajęć,  

−−−−

 

wskazuje jakie umiejętności były ćwiczone, 

−−−−

 

zadaje  pytania  problemowe  w  celu  sprawdzenia  stopnia  przyswojenia  przez  uczniów 
wiedzy zdobytej na ćwiczeniach, 

−−−−

 

podaje temat kolejnych zajęć. 

 
Praca domowa 
Skomponuj  samodzielnie  dwie  mieszanki  ziołowe  np.  o  działaniu  wykrztuśnym 
i Ŝółciopędnym, zaproponuj sposób dawkowania. 
 
Sposób uzyskania informacji zwrotnej od ucznia po zakończonych zajęciach: 

−−−−

 

anonimowe wypowiedzi pisemne uczniów dotyczące oceny organizacji i  przebiegu zajęć 
oraz roli nauczyciela w realizacji danej jednostki. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 
 

11 

5.

 

ĆWICZENIA   

 

5.1.

 

Podstawowe 

procesy 

technologiczne 

w 

preparatyce 

galenowej.  Klasyfikacja  leków  zawierających  surowce 
roślinne 

            

5.1.1.

 

Ćwiczenia 

 
Ćwiczenie 1 

Wykorzystywanie 

Farmakopei 

Polskiej 

oraz 

innej 

literatury 

fachowej 

do 

charakteryzowania i opisywania preparatów galenowych. 

 

 

Wskazówki do realizacji 
Przed  przystąpieniem  do  realizacji  ćwiczenia  nauczyciel  powinien  omówić  literaturę, 

z której  uczniowie  będą  korzystać  podczas  zajęć.  NaleŜy  udostępnić  uczniom  róŜne  pozycje 
literaturowe  zalecane  w  rozdziale „Literatura” poradnika dla ucznia. Efektem pracy uczniów 
powinno  być  zdobycie  umiejętności  wykorzystywania  farmakopei  i  literatury  fachowej  do 
opisywania i charakteryzowania preparatów galenowych.  

 
Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Uczeń powinien:  

1)

 

dobrać i przygotować literaturę niezbędną do charakteryzowania i opisywania preparatów 
galenowych, 

2)

 

odszukać  w  farmakopei  lub  innej  literaturze  uzupełniającej  preparaty  wskazane  przez 
nauczyciela do indywidualnego opracowania, 

3)

 

scharakteryzować i opisać w zeszycie ćwiczeniowym wybrane preparaty, 

4)

 

zaprezentować na forum grupy zebrane wiadomości, 

5)

 

brać czynny udział w dyskusji na temat przedstawionych preparatów galenowych. 

 

Zalecane metody nauczania–uczenia się: 

−−−−

 

ć

wiczenia, 

−−−−

 

pogadanka. 

 

Ś

rodki dydaktyczne: 

−−−−

 

literatura fachowa, 

−−−−

 

poradnik dla nauczyciela, 

−−−−

 

poradnik dla ucznia, 

−−−−

 

zeszyt i przybory do pisania. 
 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 
 

12 

Ćwiczenie 2 
 

Sporządzanie nalewek przez macerację i perkolację. 

 
 

Wskazówki do realizacji 
Realizację  programu  naleŜy  rozpocząć  wykładem  informacyjnym  na  temat  metod 

sporządzania  nalewek,  połączonym  z  praktycznym  instruktaŜem.  Przed  przystąpieniem  do 
wykonania ćwiczenia uczniowie powinni przeczytać odpowiedni rozdział materiału nauczania 
oraz  poszerzyć  wiadomości  z  literatury  uzupełniającej.  Zaleca  się  pracę  uczniów 
w niewielkich 2–3 osobowych zespołach. W czasie ćwiczeń naleŜy przestrzegać zasad dobrej 
praktyki wytwarzania i BHP. 

 

Sposób wykonania ćwiczenia  

 

Uczeń powinien:  

1)

 

przeczytać  materiał  nauczania  z  poradnika  dla  ucznia  dotyczący  sporządzania  nalewek 
metodą maceracji i perkolacji oraz poszerzyć wiadomości z literatury uzupełniającej, 

2)

 

zaplanować tok postępowania, 

3)

 

przygotować  w  odpowiedni  sposób  surowce  roślinne,  które  uŜyte  będą  do  sporządzenia 
maceracji i perkolacji (rozdrobnić i przesiać surowce przez zalecane sita), 

4)

 

przygotować rozpuszczalniki potrzebne do wytrawiania surowca, 

5)

 

 dobrać  i  przygotować  potrzebny  sprzęt,  macerator  lub/i  perkolator oraz opakowanie dla 
gotowego preparatu, 

6)

 

odszukać  w  FP  monografię  szczegółową  surowców  roślinnych  zwracając  uwagę  na  
właściwości substancji czynnych zawartych w surowcu, działanie i zastosowanie,   

7)

 

scharakteryzować i opisać wykonywane preparaty galenowe wykorzystując FP oraz inną 
literaturę, 

8)

 

wykonać nalewki metodą maceracji i perkolacji, 

9)

 

zapakować gotowe preparaty do odpowiednich opakowań, 

10)

 

dołączyć  etykietkę  z  nazwą  preparatu,  datą  sporządzenia  oraz  warunkami 
przechowywania leku, 

11)

 

ć

wiczenie opisać w zeszycie. 

 

Zalecane metody nauczania–uczenia się: 

−−−−

 

wykład informacyjny, 

−−−−

 

pokaz z instruktaŜem, 

−−−−

 

ć

wiczenia, 

−−−−

 

praca w 2–3 osobowych zespołach. 

 

Ś

rodki dydaktyczne: 

−−−−

 

loŜa (stół), taboret, szafki i półki na leki, 

−−−−

 

sprzęt:  moździerze,  pistle  róŜnych  rozmiarów,  łopatki  i  łyŜeczki  plastikowe  lub 
metalowe,  naczynia  do  przechowywania  surowców  i  substancji  leczniczych,  bagietki, 
zlewki, lejki,  butelki,  sita, parownice, perkolator, wagi apteczne, odwaŜniki, 

−−−−

 

surowce roślinne, rozpuszczalniki,  

−−−−

 

opakowania do leków: butelki i słoiki szklane – róŜnych rozmiarów,  

−−−−

 

etykiety i sygnatury do leków, 

−−−−

 

literatura uzupełniająca, 

−−−−

 

poradnik dla nauczyciela, 

−−−−

 

poradnik dla ucznia, 

−−−−

 

zeszyt i przybory do pisania. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 
 

13 

Ćwiczenie 3 

Wykonywanie wyciągu płynnego. 
 
Wskazówki do realizacji 
Przed  przystąpieniem  do realizacji ćwiczenia uczniowie powinni przeczytać odpowiedni 

rozdział materiału nauczania z poradnika dla ucznia. Zaleca się aby nauczyciel przeprowadził 
krótki  wykład  informacyjny,  na  temat  wyciągów  oraz  instruktaŜ  wykonywania  wyciągu 
płynnego.  Proponuje  się,  aby  ćwiczenia  prowadzone  były  w  zespołach  3–4  osobowych. 
Efektem  pracy  uczniów  powinno  być  sporządzenie  wyciągu  płynnego  zgodnie  z  zasadami 
dobrej praktyki wytwarzania. 

 
Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Uczeń powinien:  

1)

 

przeczytać  materiał nauczania z poradnika dla ucznia dotyczący sporządzania wyciągów 
płynnych metodą  perkolacji oraz poszerzyć wiadomości z literatury uzupełniającej, 

2)

 

zaplanować tok postępowania, 

3)

 

przygotować  w  odpowiedni  sposób  surowce  roślinne,  które  uŜyte  będą  do  sporządzenia  
perkolacji (rozdrobnić i przesiać surowce przez zalecane sita), 

4)

 

przygotować rozpuszczalniki potrzebne do wytrawiania surowca, 

5)

 

 dobrać  i  przygotować  potrzebny  sprzęt,  perkolator  oraz  opakowanie  dla  gotowego 
preparatu, 

6)

 

odszukać  w  FP  monografię  szczegółową  surowców  roślinnych  zwracając  uwagę  na  
właściwości  substancji  czynnych  zawartych  w  surowcu,  sposoby  wytrawiania,  działanie 
i zastosowanie,   

7)

 

scharakteryzować  i  opisać  wykonywany  preparat  galenowy  wykorzystując  FP  oraz  inną 
literaturę, 

8)

 

wykonać wyciąg płynny metodą perkolacji, 

9)

 

zapakować gotowy preparat, 

10)

 

dołączyć  etykietkę  z  nazwą  preparatu,  datą  sporządzenia  oraz  warunkami 
przechowywania leku, 

11)

 

ć

wiczenie opisać w zeszycie. 

 
Zalecane metody nauczania–uczenia się: 

−−−−

 

wykład informacyjny, 

−−−−

 

pokaz z instruktaŜem, 

−−−−

 

praca indywidualna, 

−−−−

 

ć

wiczenia. 

 

Ś

rodki dydaktyczne: 

−−−−

 

loŜa (stół), taboret, szafki i półki na leki. 

−−−−

 

sprzęt:  moździerze,  pistle  róŜnych  rozmiarów,  łopatki  i  łyŜeczki  plastikowe  lub     
metalowe,  naczynia  do  przechowywania  surowców  i  substancji  leczniczych,  bagietki, 
zlewki, lejki, butelki,  sita, parownice, perkolator, wagi apteczne, odwaŜniki, 

−−−−

 

surowce roślinne, rozpuszczalniki,  

−−−−

 

opakowania do leków: butelki i słoiki szklane, nakrętki, 

−−−−

 

etykiety i sygnatury do leków, 

−−−−

 

literatura uzupełniająca, 

−−−−

 

poradnik dla nauczyciela, 

−−−−

 

poradnik dla ucznia, 

−−−−

 

zeszyt i przybory do pisania. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 
 

14 

Ćwiczenie 4 

Sporządzanie odwarów, naparów, maceracji recepturowych. 

 

Wskazówki do realizacji 
Przed  przystąpieniem  do  realizacji  ćwiczenia  uczniowie  powinni  przeczytać  fragment 

materiału  nauczania  z  poradnika  dla  ucznia  dotyczący  sporządzania  odwarów,  naparów 
i maceracji.  Nauczyciel  powinien  przeprowadzić  krótki  wykład  informacyjny  na  temat 
powyŜszych  postaci  leku  oraz  niezbędnego  do  pracy  sprzętu.  NaleŜy  zwrócić  uwagę  na 
prawidłowe  przygotowanie    surowców  roślinnych  przed  wytrawianiem  oraz  właściwe 
opakowanie i oznakowanie gotowego preparatu. 
 

Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Uczeń powinien:  

1)

 

przeczytać  materiał  nauczania  z  poradnika  dla  ucznia  dotyczący  sporządzania  odwarów, 
naparów,  maceracji  recepturowych  oraz  poszerzyć  wiadomości  z  literatury 
uzupełniającej, 

2)

 

zaplanować tok postępowania, 

3)

 

przygotować  w  odpowiedni  sposób  surowce  roślinne,  które  uŜyte  będą  do  sporządzenia 
odwarów,  naparów,  maceracji  recepturowych  (rozdrobnić  i  przesiać  surowce  przez 
zalecane sita), 

4)

 

przygotować rozpuszczalniki potrzebne do wytrawiania surowca, 

5)

 

dobrać  i  przygotować  potrzebny  sprzęt,  utensylia  oraz  opakowania  dla  gotowych 
preparatów, 

6)

 

odszukać  w  FP  monografię  szczegółową  surowców  roślinnych  zwracając  uwagę  na  
właściwości substancji czynnych zawartych w surowcu, działanie i zastosowanie,   

7)

 

scharakteryzować i opisać wykonywane preparaty galenowe wykorzystując FP oraz inną 
literaturę, 

8)

 

wykonać odwar, napar, macerację recepturową, 

9)

 

zapakować gotowe preparaty do odpowiednich opakowań, 

10)

 

dołączyć  etykietkę  z  nazwą  preparatu,  datą  sporządzenia  oraz  warunkami 
przechowywania leku, 

11)

 

ć

wiczenie opisać w zeszycie. 

 

Zalecane metody nauczania–uczenia się: 

−−−−

 

wykład informacyjny, 

−−−−

 

pokaz z instruktaŜem, 

−−−−

 

ć

wiczenia. 

 

Ś

rodki dydaktyczne: 

−−−−

 

loŜa (stół), taboret, szafki i półki na leki. 

−−−−

 

sprzęt:  moździerze,  pistle  róŜnych  rozmiarów,  łopatki  i  łyŜeczki  plastikowe  lub 

 

metalowe,  naczynia  do  przechowywania  surowców  i  substancji  leczniczych,  bagietki, 

 

zlewki, lejki, butelki,  sita, parownice, infuzorki, wagi apteczne, odwaŜniki, palniki. 

−−−−

 

surowce roślinne, rozpuszczalniki,  

−−−−

 

opakowania do leków: butelki – róŜnych rozmiarów, nakrętki, 

−−−−

 

etykiety i sygnatury do leków, 

−−−−

 

literatura uzupełniająca, 

−−−−

 

poradnik dla ucznia, 

−−−−

 

zeszyt i przybory do pisania. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 
 

15 

Ćwiczenie 5 

Sporządzanie wybranych mieszanek ziołowych. 
 
Wskazówki do realizacji 
Przed  przystąpieniem  do  wykonania  ćwiczenia  nauczyciel  powinien  przeprowadzić 

krótką  pogadankę  z  instruktaŜem  na  temat  sporządzania  mieszanek  ziołowych.  Uczniowie 
powinni  przeczytać  odpowiedni  fragment  materiału  nauczania  z  poradnika  dla  ucznia  oraz 
poszerzyć  wiadomości  z  dostępnej  literatury.  Zaleca  się  indywidualną  pracę  ucznia.  NaleŜy 
zwrócić  uwagę  na  umiejętność  posługiwania  się  przez  uczniów  farmakopeą  i  inną  literaturą 
fachową  oraz  prawidłową  kolejność  wykonywanych  czynności  podczas  sporządzania 
preparatów. 
 

Sposób wykonania ćwiczenia 

 

 
Uczeń powinien:  

1)

 

przeczytać materiał nauczania z poradnika dla ucznia dotyczący sporządzania mieszanek 
ziołowych oraz poszerzyć wiadomości z literatury uzupełniającej, 

2)

 

zaplanować tok postępowania, 

3)

 

odszukać  w  FP  monografię  szczegółową  surowców  roślinnych  zwracając  uwagę  na  
właściwości substancji czynnych zawartych w surowcu, działanie i zastosowanie,   

4)

 

scharakteryzować i opisać wykonywane preparaty galenowe wykorzystując FP oraz inną 
literaturę, 

5)

 

dobrać  i  przygotować  potrzebny  sprzęt,  utensylia  oraz  opakowanie  dla  gotowych 
preparatów, 

6)

 

przygotować  w  odpowiedni  sposób  surowce  roślinne,  które  uŜyte  będą  do  sporządzenia 
mieszanek ziołowych (rozdrobnić i przesiać surowce przez zalecane sita), 

7)

 

wykonać mieszanki ziołowe, 

8)

 

zapakować gotowe preparaty do odpowiednich opakowań, 

9)

 

dołączyć  etykietkę  z  nazwą  preparatu,  datą  sporządzenia  oraz  warunkami 
przechowywania leku, 

10)

 

ć

wiczenie opisać w zeszycie. 

 

Zalecane metody nauczania–uczenia się: 

−−−−

 

pogadanka, 

−−−−

 

pokaz z instruktaŜem, 

−−−−

 

ć

wiczenia. 

 

Ś

rodki dydaktyczne:   

−−−−

 

loŜa (stół), taboret, szafki i półki na leki. 

−−−−

 

sprzęt:  moździerze,  pistle  róŜnych  rozmiarów,  łopatki  i  łyŜeczki  plastikowe  lub 
metalowe,  naczynia  do  przechowywania  surowców  i  substancji  leczniczych,  bagietki, 
sita, parownice,   wagi apteczne, odwaŜniki, arkusze bibuły, kliszki celuloidowe, 

−−−−

 

surowce roślinne, substancje lecznicze,  

−−−−

 

opakowania do leków: torebki papierowe i słoiki szklane – róŜnych rozmiarów,  

−−−−

 

etykiety i sygnatury do leków, 

−−−−

 

literatura uzupełniająca, 

−−−−

 

poradnik dla nauczyciela, 

−−−−

 

poradnik dla ucznia, 

−−−−

 

zeszyt i przybory do pisania. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 
 

16 

 

5.2.

 

Płynne leki galenowe 

 

5.2.1.

 

Ćwiczenia 

 
Ćwiczenie 1 

Wykonywanie farmakopealnych i lekospisowych galenowych roztworów wodnych. 
 

 

Wskazówki do realizacji 
Przed przystąpieniem do realizacji zajęć  nauczyciel powinien omówić sposób wykonania 

ć

wiczenia. Zaleca się aby uczniowie przeczytali odpowiedni rozdział w poradniku dla ucznia. 

Proponuje  się,  aby  uczniowie  pracowali  indywidualnie  wykorzystując  recepty  i  przepisy 
farmakopealne  przygotowane  przez  nauczyciela.  NaleŜy  zwrócić  uwagę  na  staranne 
i dokładne  wykonanie  roztworów,  zgodne  z  zasadami  Dobrej  Praktyki  Wytwarzania. 
W przypadku  niedbałego  lub  błędnego  sporządzenia  leku  przez  ucznia  naleŜy  wydać  mu 
preparat  do  powtórnego  wykonania.  NaleŜy  udostępnić  uczniom  literaturę  uzupełniającą, 
a szczególnie farmakopeę. 

 
Sposób wykonania ćwiczenia  
 
Uczeń powinien:  

1)

 

przeczytać  materiał  nauczania  z  poradnika  dla  ucznia  dotyczący  wykonywania 
farmakopealnych  i  lekospisowych  galenowych  roztworów  wodnych  oraz  poszerzyć 
wiadomości z literatury uzupełniającej, 

2)

 

zaplanować tok postępowania, 

3)

 

przygotować substancje lecznicze i  rozpuszczalniki, 

4)

 

 dobrać  i  przygotować  potrzebny  sprzęt,  utensylia  oraz  opakowania  dla  gotowych 
preparatów, 

5)

 

odszukać  w  FP  monografię  szczegółową  substancji  leczniczych  oraz  monografię  
wodnych roztworów galenowych zwracając uwagę na  właściwości, skład, otrzymywanie, 
działanie i zastosowanie,   

6)

 

scharakteryzować i opisać wykonywane preparaty galenowe wykorzystując FP oraz inną 
literaturę, 

7)

 

wykonać wodne roztwory galenowe, 

8)

 

zapakować gotowe preparaty do odpowiednich opakowań, 

9)

 

dołączyć  etykietkę  z  nazwą  preparatu,  datą  sporządzenia  oraz  warunkami 
przechowywania leku, 

10)

 

ć

wiczenie opisać w zeszycie. 

 

Zalecane metody nauczania–uczenia się: 

−−−−

 

pogadanka, 

−−−−

 

ć

wiczenia praktyczne. 

 

Ś

rodki dydaktyczne: 

−−−−

 

loŜa (stół), taboret, szafki i półki na leki. 

−−−−

 

sprzęt:  moździerze,  pistle  róŜnych  rozmiarów,  łopatki  i  łyŜeczki  plastikowe  lub 
metalowe,  naczynia  do  przechowywania  surowców  i  substancji  leczniczych,  bagietki, 
zlewki, lejki,  butelki, wagi apteczne, odwaŜniki. 

−−−−

 

substancje lecznicze, rozpuszczalniki,  

−−−−

 

opakowania do leków: butelki i słoiki szklane - róŜnych rozmiarów, nakrętki, 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 
 

17 

−−−−

 

etykiety i sygnatury do leków, 

−−−−

 

literatura uzupełniająca, 

−−−−

 

poradnik dla nauczyciela, 

−−−−

 

poradnik dla ucznia, 

−−−−

 

zeszyt i przybory do pisania. 
 

Ćwiczenie 2 

Wykonywanie rozcieńczeń z wykorzystaniem roztworów stęŜonych. 
 
Wskazówki do realizacji 

 

Podstawową 

metodą 

realizacji 

zajęć 

powinny 

być 

ć

wiczenia  indywidualne 

z wykorzystaniem  recept  i  przepisów  przygotowanych  przez  nauczyciela.  Przed 
przystąpieniem  do  wykonywania  ćwiczenia  uczniowie  powinni  przeczytać  odpowiedni 
rozdział materiału nauczania, poszerzyć wiadomości z literatury uzupełniającej oraz dokonać 
przeliczeń  niezbędnych  do  sporządzenia  rozcieńczeń.  Efektem  pracy  ucznia  powinno  być 
wykonanie  kilku  (2–3)  róŜnych  rozcieńczeń  z  wykorzystaniem  roztworów  stęŜonych 
z zachowaniem  przepisów  BHP.  Praca  uczniów  powinna  odbywać  się  pod  stałym  nadzorem 
nauczyciela. 
 

Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Uczeń powinien:   

1)

 

przeczytać  materiał  nauczania  z  poradnika  dla  ucznia  dotyczący  wykonywania 
rozcieńczeń oraz poszerzyć wiadomości z literatury uzupełniającej, 

2)

 

zaplanować tok postępowania, 

3)

 

dokonać niezbędnych przeliczeń do sporządzenia rozcieńczeń, 

4)

 

przygotować stęŜone roztwory i  rozpuszczalniki, 

5)

 

dobrać  i  przygotować  potrzebny  sprzęt,  utensylia  oraz  opakowania  dla  gotowych 
preparatów, 

6)

 

odszukać  w  FP  monografię  szczegółową  substancji  leczniczych  zwracając  uwagę  na  
właściwości, działanie i zastosowanie,   

7)

 

scharakteryzować i opisać wykonane rozcieńczenia wykorzystując FP oraz inną literaturę, 

8)

 

wykonać rozcieńczenia z wykorzystaniem roztworów stęŜonych, 

9)

 

zapakować gotowe preparaty do odpowiednich opakowań, 

10)

 

dołączyć  etykietkę  z  nazwą  preparatu,  datą  sporządzenia  oraz  warunkami 
przechowywania leku, 

11)

 

uporządkować miejsce pracy. 

 

Zalecane metody nauczania–uczenia się: 

−−−−

 

pogadanka, 

−−−−

 

ć

wiczenia praktyczne. 

 

Ś

rodki dydaktyczne: 

−−−−

 

loŜa (stół), taboret, szafki i półki na leki. 

−−−−

 

sprzęt:  moździerze,  pistle  róŜnych  rozmiarów,  łopatki  i  łyŜeczki  plastikowe  lub 
metalowe,  naczynia  do  przechowywania  roztworów  i  substancji  leczniczych,  bagietki, 
zlewki, cylindry, lejki, butelki,   parownice,  wagi apteczne, odwaŜniki. 

−−−−

 

substancje lecznicze, rozpuszczalniki,  

−−−−

 

opakowania do leków: butelki i słoiki szklane – róŜnych rozmiarów, nakrętki, 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 
 

18 

−−−−

 

etykiety i sygnatury do leków, 

−−−−

 

literatura uzupełniająca, 

−−−−

 

poradnik dla nauczyciela, 

−−−−

 

poradnik dla ucznia, 

−−−−

 

zeszyt i przybory do pisania, kalkulator. 
 

Ćwiczenie 3 

Obliczanie rozcieńczeń etanolu oraz sporządzanie etanolu o róŜnych stęŜeniach. 
 

 

Wskazówki do realizacji 
Przed przystąpieniem do realizacji zajęć  nauczyciel powinien omówić sposób wykonania 

ć

wiczenia. Uczniowie powinni przeczytać odpowiedni fragment materiału nauczania. NaleŜy 

zwrócić uwagę na przeliczanie rozcieńczeń etanolu z wykorzystaniem tabel mieszanin etanolu 
z  wodą  zawartych  w  Farmakopei  Polskiej.  Proponuje  się  aby  uczniowie  w  czasie 
wykonywania preparatów pracowali indywidualnie, pod stałym nadzorem nauczyciela. Uczeń 
w  czasie  realizacji  ćwiczenia  nabywa  umiejętności  obliczania  rozcieńczeń  spirytusu 
i porządzania etanolu o róŜnych stęŜeniach. 

 
Sposób wykonania ćwiczenia 
 

 

Uczeń powinien:   

1)

 

przeczytać  materiał  nauczania  z  poradnika  dla  ucznia  dotyczący  obliczania  rozcieńczeń 
etanolu  i  sporządzania  etanolu  o  róŜnych  stęŜeniach  oraz  poszerzyć  wiadomości 
z literatury uzupełniającej, 

2)

 

zaplanować tok postępowania, 

3)

 

odszukać w FP monografię szczegółową alkoholu etylowego i zapoznać się z nią,   

4)

 

wykorzystać tablice gęstości mieszanin etanolu z wodą,  zawarte w farmakopei, 

5)

 

dokonać niezbędnych obliczeń do wykonania etanolu o róŜnych stęŜeniach, 

6)

 

pobrać odpowiednią ilość etanolu, wpisując dane do ksiąŜki spirytusowej, 

7)

 

dobrać  i  przygotować  potrzebny  sprzęt,  utensylia  oraz  opakowania  dla  gotowych 
preparatów, 

8)

 

wykonać etanol o róŜnych stęŜeniach, 

9)

 

zapakować gotowe preparaty do odpowiednich opakowań, 

10)

 

dołączyć  etykietkę  z  nazwą  preparatu,  datą  sporządzenia  oraz  warunkami 
przechowywania leku, 

11)

 

sprzątnąć miejsce pracy, 

12)

 

opisać  wykonanie  ćwiczenia  z  uwzględnieniem  niezbędnych  obliczeń  w  zeszycie 
ć

wiczeniowym. 

 
Zalecane metody nauczania–uczenia się: 

−−−−

 

pogadanka, 

−−−−

 

ć

wiczenia praktyczne. 

 

Ś

rodki dydaktyczne: 

−−−−

 

loŜa (stół), taboret, szafki i półki na leki. 

−−−−

 

sprzęt: bagietki, zlewki, lejki, butelki, cylindry,  wagi apteczne, odwaŜniki. 

−−−−

 

etanol, rozpuszczalnik (woda oczyszczona),  

−−−−

 

opakowania do leków: butelki z nakrętkami – róŜnych rozmiarów,  

−−−−

 

etykiety i sygnatury do leków, 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 
 

19 

−−−−

 

literatura uzupełniająca, 

−−−−

 

poradnik dla ucznia, 

−−−−

 

zeszyt i przybory do pisania, kalkulator. 

 
Ćwiczenie 4 

Rozwiązywanie zadań na przeliczanie procentów objętościowych i procentów wagowych. 
 

 

Wskazówki do realizacji 
Realizację  programu  naleŜy  rozpocząć  pogadanką  z  instruktaŜem  dotyczącym 

przeliczania procentów objętościowych i procentów wagowych. Proponuje się aby uczniowie 
pracowali samodzielnie, prezentując wyniki na forum grupy. 

 
Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Uczeń powinien:   

1)

 

przeczytać  materiał  nauczania  z  poradnika  dla  ucznia  dotyczący  przeliczania  procentów 
objętościowych  i  procentów  wagowych  oraz  poszerzyć  wiadomości  z  literatury 
uzupełniającej, 

2)

 

przeanalizować zadania wydane przez nauczyciela, 

3)

 

odszukać  w  tabelach  wartości  procentów  objętościowych  i  odpowiadające  im  wartości 
procentów wagowych,  

4)

 

wykonać obliczenia,  

5)

 

opisać zadania w zeszycie ćwiczeniowym. 

 

Zalecane metody nauczania–uczenia się: 

−−−−

 

pogadanka, 

−−−−

 

ć

wiczenia praktyczne. 

 

Ś

rodki dydaktyczne: 

−−−−

 

literatura uzupełniająca, 

−−−−

 

poradnik dla ucznia, 

−−−−

 

zeszyt i przybory do pisania, kalkulator. 

 
Ćwiczenie 5 

Wykonywanie roztworów spirytusowych i spirytusów leczniczych. 
 
Wskazówki do realizacji 
Przed  przystąpieniem  do  wykonania  ćwiczenia  uczniowie  powinni  przeczytać 

odpowiedni  rozdział  materiału  nauczania  oraz  poszerzyć  wiadomości  z  literatury 
uzupełniającej. Wskazana jest indywidualna praca uczniów pod stałym nadzorem nauczyciela. 
NaleŜy zwrócić uwagę na umiejętność posługiwania się literaturą uzupełniającą, a szczególnie 
Farmakopeą  Polską  oraz  na  czystość  i  dokładność  wykonania  leków.  Efektem  pracy  ucznia 
powinno być sporządzanie róŜnych roztworów spirytusowych i spirytusów leczniczych. 

 
Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Uczeń powinien:   

1)

 

przeczytać  materiał  nauczania  z  poradnika  dla  ucznia  dotyczący  roztworów 
spirytusowych oraz poszerzyć wiadomości z literatury uzupełniającej, 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 
 

20 

2)

 

przygotować substancje lecznicze i  rozpuszczalniki, 

3)

 

 dobrać  i  przygotować  potrzebny  sprzęt,  utensylia  oraz  opakowania  dla  gotowych 
preparatów, 

4)

 

odszukać  w  FP  monografię  szczegółową  substancji  leczniczych  oraz  monografię   
roztworów  spirytusowych  i  spirytusów  leczniczych  zwracając  uwagę  na    właściwości, 
skład, otrzymywanie, działanie i zastosowanie,   

5)

 

scharakteryzować  i  opisać  wykonywane  preparaty    wykorzystując  farmakopeę  oraz  inną 
literaturę, 

6)

 

sporządzić  wybrane roztwory etanolowe i spirytusy lecznicze, 

7)

 

zapakować gotowe preparaty do odpowiednich opakowań, 

8)

 

dołączyć  etykietkę  z  nazwą  preparatu,  datą  sporządzenia  oraz  warunkami 
przechowywania leku, 

9)

 

sprzątnąć miejsce pracy, 

10)

 

opisać  wykonanie  ćwiczenia  z  uwzględnieniem  niezbędnych  obliczeń  w  zeszycie 
ć

wiczeniowym. 

 
Zalecane metody nauczania–uczenia się: 

−−−−

 

pogadanka, 

−−−−

 

ć

wiczenia praktyczne. 

 

Ś

rodki dydaktyczne: 

−−−−

 

loŜa (stół), taboret, szafki i półki na leki. 

−−−−

 

sprzęt: bagietki, zlewki, lejki, butelki, cylindry,  wagi apteczne, odwaŜniki. 

−−−−

 

substancje lecznicze, rozpuszczalniki,  

−−−−

 

opakowania do leków: butelki z nakrętkami – róŜnych rozmiarów,  

−−−−

 

etykiety i sygnatury do leków, 

−−−−

 

literatura uzupełniająca, 

−−−−

 

poradnik dla ucznia, 

−−−−

 

zeszyt i przybory do pisania, kalkulator. 

 
Ćwiczenie 6 

Wykonywanie roztworów olejowych. 
 
Wskazówki do realizacji 
Podstawową  metodą  realizacji  zajęć  powinny  być  ćwiczenia  z  wykorzystaniem  recept 

i przepisów  farmakopealnych.  NaleŜy  zwrócić  uwagę  na  staranne  wykonanie  roztworów, 
zgodnie  z  zasadami  Dobrej  Praktyki  Wytwarzania  oraz  umiejętne  korzystanie  z  literatury 
fachowej  np.  Farmakopei  Polskiej.  Efektem  pracy  ucznia  powinno  być  wykonanie  róŜnych 
roztworów olejowych. 

 
Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Uczeń powinien:   

1)

 

przeczytać  materiał  nauczania  z  poradnika  dla  ucznia  dotyczący  roztworów  olejowych 
oraz poszerzyć wiadomości z literatury uzupełniającej, 

2)

 

przygotować substancje lecznicze i  rozpuszczalniki, 

3)

 

dobrać  i  przygotować  potrzebny  sprzęt,  utensylia  oraz  opakowania  dla  gotowych 
preparatów, 

4)

 

odszukać  w  FP  monografię  szczegółową  substancji  leczniczych  oraz  monografię   

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 
 

21 

roztworów  olejowych  zwracając  uwagę  na    właściwości,  skład, otrzymywanie, działanie 
i zastosowanie,   

5)

 

scharakteryzować i opisać wykonywane preparaty  wykorzystując FP oraz inną literaturę, 

6)

 

sporządzić  wybrane roztwory olejowe, 

7)

 

zapakować gotowe preparaty do odpowiednich opakowań, 

8)

 

dołączyć  etykietkę  z  nazwą  preparatu,  datą  sporządzenia  oraz  warunkami 
przechowywania leku, 

9)

 

sprzątnąć miejsce pracy, 

10)

 

opisać wykonanie ćwiczenia w zeszycie  ćwiczeniowym. 

 

Zalecane metody nauczania–uczenia się: 

−−−−

 

pogadanka, 

−−−−

 

ć

wiczenia praktyczne. 

 

Ś

rodki dydaktyczne: 

−−−−

 

loŜa (stół), taboret, szafki i półki na leki. 

−−−−

 

sprzęt: bagietki, zlewki, lejki, butelki, cylindry,  wagi apteczne, odwaŜniki, 

−−−−

 

substancje lecznicze, rozpuszczalniki,  

−−−−

 

opakowania do leków: butelki z nakrętkami – róŜnych rozmiarów,  

−−−−

 

etykiety i sygnatury do leków, 

−−−−

 

literatura uzupełniająca, 

−−−−

 

poradnik dla ucznia, 

−−−−

 

zeszyt i przybory do pisania. 

 
Ćwiczenie 7 

Sporządzanie syropów prostych i złoŜonych. Mierzenie gęstości syropów oraz sposoby jej 

korygowania. 
 

Wskazówki do realizacji 
Przed przystąpieniem do realizacji zajęć nauczyciel powinien omówić sposób wykonania 

ć

wiczenia.  Zaleca  się  aby  uczniowie  przeczytali  rozdział  w  poradniku  dla  ucznia  na  temat 

syropów  i  metod  ich  sporządzania.  Proponuje  się  aby  uczniowie  pracowali  indywidualnie. 
NaleŜy  zwrócić  uwagę  umiejętność  posługiwania  się  farmakopeą  i  inną  literaturą 
uzupełniającą. 

 
Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Uczeń powinien:   

1)

 

przeczytać materiał nauczania z poradnika dla ucznia dotyczący syropów oraz poszerzyć 
wiadomości z literatury uzupełniającej, 

2)

 

przygotować substancje lecznicze i  rozpuszczalniki, surowce roślinne, 

3)

 

 dobrać  i  przygotować  potrzebny  sprzęt,  utensylia  oraz  opakowania  dla  gotowych 
preparatów, 

4)

 

odszukać w FP monografię syropów oraz monografię szczegółową substancji leczniczych 
wchodzących  w  skład  syropów,  uwzględniając    właściwości,  skład,  otrzymywanie, 
działanie i zastosowanie,   

5)

 

scharakteryzować i opisać wykonywane preparaty  wykorzystując FP oraz inną literaturę, 

6)

 

sporządzić  wybrane syropy proste i złoŜone, 

7)

 

skontrolować i ewentualnie skorygować gęstość sporządzonych syropów, 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 
 

22 

8)

 

zapakować gotowe preparaty do odpowiednich opakowań, 

9)

 

dołączyć  etykietkę  z  nazwą  preparatu,  datą  sporządzenia  oraz  warunkami 
przechowywania leku, 

10)

 

sprzątnąć miejsce pracy. 

 

Zalecane metody nauczania–uczenia się: 

−−−−

 

pogadanka, 

−−−−

 

ć

wiczenia praktyczne, 

 

Ś

rodki dydaktyczne: 

−−−−

 

loŜa (stół), taboret, szafki i półki na leki. 

−−−−

 

sprzęt: bagietki, zlewki, lejki, butelki, cylindry,  areometry, wagi apteczne, odwaŜniki. 

−−−−

 

substancje lecznicze, rozpuszczalniki,  

−−−−

 

opakowania do leków: butelki z nakrętkami - róŜnych rozmiarów,  

−−−−

 

etykiety i sygnatury do leków, 

−−−−

 

literatura uzupełniająca, 

−−−−

 

poradnik dla nauczyciela, 

−−−−

 

poradnik dla ucznia, 

−−−−

 

zeszyt i przybory do pisania. 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 
 

23 

 

5.3.

 

Stałe leki galenowe 

 

5.3.1.

 

Ćwiczenia 

 

Ćwiczenie 1 

Wykonywanie proszków galenowych. 
 
Wskazówki do realizacji 
Realizację programu naleŜy rozpocząć pogadanką na temat proszków galenowych. Przed 

przystąpieniem  do  wykonania  ćwiczenia  uczniowie  powinni  przeczytać  odpowiedni  rozdział 
materiału  nauczania  z  poradnika  dla  ucznia  oraz  poszerzyć  wiadomości  z  literatury 
uzupełniającej.  Wskazana  jest  indywidualna  praca  ucznia  na  podstawie  recept  i  przepisów 
przygotowanych przez nauczyciela. NaleŜy zwrócić uwagę na staranne i dokładne wykonanie 
leku. 

 
Sposób wykonania ćwiczenia  
 
Uczeń powinien:  

1)

 

przeczytać  materiał  nauczania  z  poradnika  dla  ucznia  dotyczący    proszków  galenowych 
i poszerzyć wiadomości z literatury uzupełniającej, 

2)

 

wykorzystać podane recepty lub zestawy przepisów przygotowane przez nauczyciela, 

3)

 

przeczytać poprawnie receptę, 

4)

 

przeanalizować skład proszków galenowych, 

5)

 

odszukać w FP monografię szczegółową poszczególnych składników recepty, (zwracając 
uwagę  na  postać  i  właściwości  substancji  leczniczej,  dawkę,  działanie  i  zastosowanie, 
sposób przechowywania oraz przynaleŜność do wykazu leków),  

6)

 

zaplanować  tok  postępowania  (kolejność  odwaŜania,  mieszania  oraz  sposób 
rozdrabniania  proszków), 

7)

 

przygotować odpowiedni sprzęt, substancje, opakowanie i sygnaturę leku,  

8)

 

wykonać pracę zgodnie z zasadami dobrej praktyki wytwarzania, 

9)

 

zapakować proszki, dołączyć odpowiednią sygnaturę i etykietę, 

10)

 

sprzątnąć miejsce pracy, 

11)

 

opisać wykonanie recepty w zeszycie ćwiczeniowym. 
 
Zalecane metody nauczania–uczenia się: 

−−−−

 

pogadanka, 

−−−−

 

ć

wiczenia praktyczne. 

 
Ś

rodki dydaktyczne: 

−−−−

 

poradnik dla ucznia, 

−−−−

 

loŜa (stół), taboret, szafki i półki na leki, 

−−−−

 

sprzęt:  moździerze,  pistle  róŜnych  rozmiarów,  kliszki  celuloidowe,  łopatki  i  łyŜeczki 
plastikowe  lub  metalowe,  naczynia  do  przechowywania  substancji  leczniczych,  wagi 
apteczne: techniczne i elektroniczne, odwaŜniki, 

−−−−

 

surowce farmaceutyczne, substancje lecznicze i substancje pomocnicze,  

−−−−

 

opakowania  do  leków:  pudełka  tekturowe  i  winidurowe,  torebki  papierowe 
i pergaminowe, 

−−−−

 

etykiety i sygnatury do leków,  

−−−−

 

zestaw oryginalnych recept i przepisów na proszki galenowe, 

−−−−

 

obowiązująca literatura fachowa

, 

−−−−

 

zeszyt i przybory do pisania. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 
 

24 

Ćwiczenie 2 

Sporządzanie granulatów. 

 

Wskazówki do realizacji 
Uczeń  w  czasie  realizacji  ćwiczeń  nabywa  umiejętności  sporządzania  granulatów 

róŜnymi  metodami.  Przed  przystąpieniem  do  zajęć  nauczyciel  powinien  przeprowadzić 
wykład  informacyjny  na  temat  granulatów  jako  postaci  leku  oraz  metod  ich  sporządzania. 
Uczniowie  powinni  przeczytać  odpowiedni  fragment  dotyczący  sporządzania  granulatów 
i poszerzyć  wiadomości  z  literatury  uzupełniającej.  W  czasie  realizacji  ćwiczeń  naleŜy 
zwrócić  uwagę  na  prawidłowe  i  staranne  wykonanie  przez  uczniów  preparatów,  zgodnie 
z zasadami Dobrej Praktyki Wytwarzania i przepisami bezpieczeństwa pracy. 

 
Sposób wykonania ćwiczenia  
 
Uczeń powinien:  

1)

 

przeczytać materiał nauczania z poradnika dla ucznia dotyczący  granulatów i poszerzyć 
wiadomości z literatury uzupełniającej, 

2)

 

wykorzystać podane recepty i przepisy na granulaty przygotowane przez nauczyciela, 

3)

 

przeczytać i zanalizować skład, 

4)

 

odszukać w FP monografię szczegółową poszczególnych składników recepty, (zwracając 
uwagę  na  postać  i  właściwości  substancji  leczniczej,  działanie  i  zastosowanie,  sposób 
przechowywania),  

5)

 

zaplanować  tok  postępowania  (kolejność  odwaŜania,  mieszania  oraz  sposób 
rozdrabniania  substancji), 

6)

 

przygotować odpowiedni sprzęt, sita, substancje, opakowanie i sygnaturę leku,  

7)

 

wykonać pracę zgodnie z zasadami dobrej praktyki wytwarzania i przepisami BHP, 

8)

 

zapakować, dołączyć odpowiednią sygnaturę i etykietę, 

9)

 

sprzątnąć miejsce pracy, 

10)

 

opisać wykonanie ćwiczenia w zeszycie. 

 

Zalecane metody nauczania–uczenia się: 

−−−−

 

wykład informacyjny, 

−−−−

 

pogadanka, 

−−−−

 

ć

wiczenia praktyczne. 

 
Ś

rodki dydaktyczne: 

−−−−

 

poradnik dla ucznia, 

−−−−

 

loŜa (stół), taboret, szafki i półki na leki, 

−−−−

 

sprzęt:  moździerze,  pistle  róŜnych  rozmiarów,  kliszki  celuloidowe,  łopatki  i  łyŜeczki 
plastikowe  lub  metalowe,  naczynia  do  przechowywania  substancji  leczniczych, 
granulator,  

−−−−

 

sita, wagi apteczne: techniczne i elektroniczne, odwaŜniki, 

−−−−

 

surowce farmaceutyczne, substancje lecznicze i substancje pomocnicze,  

−−−−

 

opakowania do leków: słoiki szklane, pudełka tekturowe i winidurowe, torebki papierowe 
i pergaminowe, 

−−−−

 

etykiety i sygnatury do leków,  

−−−−

 

zestaw  przepisów na granulaty, 

−−−−

 

obowiązująca literatura fachowa

, 

−−−−

 

zeszyt i przybory do pisania. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 
 

25 

 

6.

 

EWALUACJA OSIĄGNIĘĆ UCZNIA 

 

Przykłady narzędzi pomiaru dydaktycznego 

 

Test  dwustopniowy  do  jednostki  modułowej

 

„Wykonywanie  leków 

recepturowych i aptecznych z surowców roślinnych” 

Test składa się z 22 zadań wielokrotnego wyboru, z których: 

−−−−

 

zadania  1,  2,  3,  4,  6,  8,  9,  10,  11,  12,  13,  14,  15,  16,  18,  19,  20,  21,  22  są  z  poziomu 
podstawowego, 

−−−−

 

zadania 5, 7, 17 są z poziomu ponadpodstawowego. 
 

Punktacja zadań: 0 lub 1 punkt  

 
Za kaŜdą prawidłową odpowiedź uczeń otrzymuje 1 punkt. Za złą odpowiedź lub jej brak 

uczeń otrzymuje 0 punktów. 

 

Proponuje  się  następujące  normy  wymagań  –  uczeń  otrzyma  następujące 
oceny szkolne:  

−−−−

 

dopuszczający – za rozwiązanie co najmniej 9  zadań z poziomu podstawowego, 

−−−−

 

dostateczny – za rozwiązanie co najmniej 11 zadań z poziomu podstawowego,  

−−−−

 

dobry – za rozwiązanie 16 zadań, w tym co najmniej 1 z poziomu ponadpodstawowego,  

−−−−

 

bardzo  dobry  –  za  rozwiązanie  20  zadań,  w  tym  co  najmniej  2  z  poziomu 
ponadpodstawowego. 
 

Klucz odpowiedzi:  1. d, 2. a, 3. b, 4. d, 5. c, 6. d, 7. c, 8. b, 9. d, 10. d, 11. c, 
12. c, 13. d, 14. c, 15. a, 16. c, 17. c, 18. a, 19. a, 20. b, 21. d, 22. a.  

 

Plan testu 

 

Nr 

zad. 

Cel operacyjny  
(mierzone osiągnięcia ucznia) 

Kategoria 

celu 

Poziom 

wymagań 

Poprawna 

odpowiedź 

1 

Określić metody stabilizacji surowców roślinnych 
 

B 

P 

d 

2 

Określić metody ekstrakcji surowców 
 

B 

P 

a 

3 

Scharakteryzować surowce do sporządzania odwarów 
i naparów 

C 

P 

b 

4 

Sporządzić roztwory galenowe 
 

C 

P 

d 

5 

Scharakteryzować miody 
 

C 

PP 

c 

6 

Podać skład oleju kamforowego 
 

B 

P 

d 

7 

Określić metody otrzymywania wyciągów 
 

C 

PP 

c 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 
 

26 

8 

Określić stęŜenie sacharozy w syropie zwykłym 
 

A 

P 

b 

9 

Podać synonim nalewki kozłkowej 
 

A 

P 

d 

10 

Podać definicję antraktów 
 

A 

P 

d 

11 

Scharakteryzować granulaty 
 

B 

P 

c 

12 

Określić działanie i zastosowanie soku z kwiatów 
i liści podbiału 

C 

P 

c 

13 

Określić sposób sporządzania odwarów 
 

C 

P 

        d 

14 

Podać rozmiar sit słuŜących do sporządzania 
mieszanek ziołowych 

C 

P 

c 

15 

Określić nazwy preparatów galenowych na podstawie 
definicji 

B 

P 

a 

16 

Określić skład plastrów leczniczych 
 

B 

P 

c 

17 

Określić cel stosowania substancji hydrofilizujących  
w procesie granulowania 

C 

PP 

c 

18 

Określić metody wytrawiania  surowców roślinnych 
na przykładzie wymiotnicy lekarskiej 

C 

P 

a 

19 

Zdefiniować spirytusy lecznicze 
 

A 

P 

a 

20 

Podać skład jodyny 
 

B 

P 

b 

21 

Dobrać formę zastępczą do mieszanek ziołowych 
 

C 

P 

d 

22 

Określić działanie i zastosowanie kropli anyŜowych 
 

C 

P 

a 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 
 

27 

Przebieg testowania 

 

Instrukcja dla nauczyciela 

1.

 

Ustal  z  uczniami  termin  przeprowadzenia  sprawdzianu  z  wyprzedzeniem  co  najmniej 
jednotygodniowym. 

2.

 

Omów z uczniami cel stosowania pomiaru dydaktycznego. 

3.

 

Przygotuj odpowiednią liczbę testów. 

4.

 

Omów z uczniami sposób udzielania odpowiedzi 

5.

 

Zapewnij uczniom odpowiednią atmosferę oraz moŜliwość samodzielnej pracy. 

6.

 

Przed rozpoczęciem testu przeczytaj  instrukcję dla ucznia. 

7.

 

Upewnij się, czy uczniowie wszystko zrozumieli. Wszelkie wątpliwości wyjaśnij. 

8.

 

Rozdaj uczniom zestawy zadań testowych oraz karty odpowiedzi, podaj czas rozpoczęcia 
i zakończenia rozwiązywania testu. 

9.

 

Nie przekraczaj czasu przeznaczonego na test. 

10.

 

Kilka  minut  przed  zakończeniem  testu  przypomnij  uczniom  o  zbliŜającym  się  czasie 
zakończenia udzielania odpowiedzi.  

11.

 

Zbierz karty odpowiedzi i zestawy zadań testowych. 

12.

 

Sprawdź odpowiedzi a wyniki wpisz do arkusza zbiorczego. 

13.

 

Przeprowadź  analizę  uzyskanych  wyników  sprawdzianu  i  wybierz  te  zadania,  które 
sprawiły uczniom największe trudności. 

14.

 

Ustal przyczyny trudności uczniów w opanowaniu wiadomości i umiejętności. 

15.

 

Opracuj  wnioski  do  dalszego  postępowania,  które  będą  miały  na  celu  uniknięcie 
niepowodzeń dydaktycznych w późniejszej  pracy. 
 

Instrukcja dla ucznia 

1.

 

Przeczytaj uwaŜnie instrukcję. 

2.

 

Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi. 

3.

 

Zapoznaj się z zestawem zadań testowych. 

4.

 

Test  zawiera  22  zadań  dotyczących  „  Wykonywania  leków  recepturowych  i  aptecznych 
z surowców  roślinnych”  Do  kaŜdego  zadania  dołączone  są  4  moŜliwości  odpowiedzi 
i tylko jedna odpowiedź jest prawidłowa. 

5.

 

Udzielaj  odpowiedzi  tylko  na  załączonej  karcie  odpowiedzi,  stawiając  w  odpowiedniej 
rubryce  znak  X.  W  przypadku  pomyłki  naleŜy  błędną  odpowiedź  zaznaczyć  kółkiem, 
a następnie ponownie zakreślić odpowiedź prawidłową. 

6.

 

Kolejność rozwiązywania zadań jest dowolna. 

7.

 

Jeśli udzielenie odpowiedzi będzie sprawiało Ci trudność, wtedy odłóŜ jego rozwiązanie 
na później i wróć do niego, gdy zostanie Ci wolny czas. 

8.

 

Po  zakończeniu  rozwiązywania  zadań,  sprawdź  w  KARCIE  ODPOWIEDZI,  czy  dla 
wszystkich zadań zaznaczyłeś odpowiedzi. 

9.

 

Pracuj samodzielnie, bo tylko wtedy będziesz miał satysfakcję z wykonanego zadania. 

10.

 

Na rozwiązanie testu masz 45 minut. 

 

 

 

 

  

 

 

 

 

 

 

 

Powodzenia ! 

 
Materiały dla ucznia: 

−−−−

 

instrukcja, 

−−−−

 

zestaw zadań testowych, 

−−−−

 

karta odpowiedzi. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 
 

28 

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH 

 

1.

 

Podstawową metodą stabilizacji surowców roślinnych jest proces 
a)  rozdrabniania. 
b)  przesiewania. 
c)  sączenia. 
d)  suszenia. 
 

2.

 

Diakolacja jest modyfikacją 
a)  perkolacji. 
b)  maceracji. 
c)  dygestii. 
d)  turboekstracji. 
 

3.

 

Surowce  alkaloidowe  i  glikozydy  nasercowe  do  sporządzania  odwarów  i  naparów 
powinny być przesiane przez sito 
a)

 

0,16. 

b)

 

0,5. 

c)

 

3,15. 

d)

 

1,6. 

 

4.

 

Aby otrzymać 20g 3% wody utlenionej naleŜy odwaŜyć 
a)

 

6 g perhydrolu. 

b)

 

g nadtlenku wodoru 3  

c)

 

30 g nadtlenku wodoru 30%. 

d)

 

2 g perhydrolu. 

 

5.

 

Miodami leczniczymi zaleca się nazywać preparaty zawierające powyŜej 
a)

 

50 % miodu. 

b)

 

30 % miodu. 

c)

 

60 % miodu. 

d)

 

34  % cukru. 

6.

 

Olej kamforowy jest to 
a)  5% roztwór kamfory w oleju rzepakowym. 
b)  1% roztwór kamfory w oleju lnianym. 
c)  5% roztwór kamfory w oleju rycynowym. 
d)  10% roztwór kamfory w oleju rzepakowym. 

 

7.

 

Wyciąg suchy z liści pokrzyku otrzymuje się metodą 
a)  maceracji. 
b)  podwójnej maceracji. 
c)  perkolacji. 
d)  reperkolacji. 

 

8.

 

Syrop zwykły według FP VI jest roztworem sacharozy w wodzie o stęŜeniu 
a)  34%. 
b)  64%. 
c)  36%. 
d)  66%. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 
 

29 

9.

 

Synonim nalewki kozłkowej to 
a)  nalewka gorzka. 
b)  krople Ŝołądkowe. 
c)  nalewka emetynowa. 
d)  krople walerianowe. 
 

10.

 

Intrakt jest to 
a)  wodny roztwór olejków eterycznych. 
b)  wodnoetanolowy roztwór substancji leczniczej zawierający cukier. 
c)  wodny  wyciąg  z  surowców  roślinnych  z  dodatkiem  rozpuszczalnych  substancji    

leczniczych. 

d)  alkoholatura stabilizowana. 
 

11.

 

Wielkość ziaren granulatów, jako postaci leku wynosi 
a)  1,6 – 3,2 

µ

m. 

b)  0,5 – 1,6 mm. 
c)  1,6 – 3,2 mm. 
d)  0,5 – 1,6 

µ

m. 

 
12.

 

Sok z kwiatów i liści podbiału stosowany jest jako środek 
a)  o działaniu odtruwającym, zalecany w zaburzeniach przemiany materii. 
b)  do stosowania w przewlekłych chorobach nerek. 
c)  o działaniu wykrztuśnym, w przewlekłych nieŜytach dróg oddechowych. 
d)  pobudzający czynność wątroby i wydzielanie soku Ŝołądkowego. 
 

13.

 

JeŜeli lekarz nie przepisze inaczej, odwary sporządza się w stosunku 
a)  1:20. 
b)  1:50. 
c)  1:2. 
d)  1:10. 
 

14.

 

Surowce słuŜące do przyrządzania mieszanek ziołowych naleŜy przesiać przez sito 
a)  3,2 mm, a rozkrusz przez sito 0,16 mm. 
b)  3,15 mm, a rozkrusz przez sito 0,5 mm. 
c)  5,6 mm, a rozkrusz przez sito 0,315 mm. 
d)  0,5 mm, a rozkrusz przez sito 0,315 mm. 
 

15.

 

Płynnymi,  niezagęszczonymi  preparatami  otrzymanymi  w  wyniku  wytrawiania  suchych 
surowców roślinnych lub przez rozpuszczenie wyciągów suchych lub gęstych są 
a)  nalewki. 
b)  alkoholatury. 
c)  ziółka. 
d)  wyciągi płynne. 
 

16.

 

Plaster  nostrzykowy  oprócz  wosku  i  olejowego  wyciągu  z  nostrzyku  w  swym  składzie  
zawiera 
a)  kwas salicylowy. 
b)  masę kauczukową. 
c)  kalafonię. 
d)  lanolinę. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 
 

30 

17.

 

Substancje hydrofilizujące, stosowane w procesie granulowania mają za zadanie 
a)  łączenie cząstek proszku w większe agregaty. 
b)  spowodować jak najszybszy rozpad granulatu. 
c)  zwiększenie zwilŜalności hydrofobowych substancji leczniczych. 
d)  zabezpieczyć granulat przed nadmiernym wysychaniem. 

 

18.

 

Z wymiotnicy lekarskiej wykonuje się 
a)  odwar. 
b)  napar. 
c)  macerację. 
d)  napar i macerację. 

 

19.

 

Spirytusy  lecznicze  definiuje  się  jako  roztwory  przyrządzane  z  etanolem  o  stęŜeniu 
powyŜej 
a)  40º. 
b)  25º. 
c)  95º. 
d)  70º. 

 

20.

 

Jodyna według FP VI jest to 
a)  1% roztwór jodu w wodzie. 
b)  3% roztwór jodu w etanolu 90º. 
c)  3% roztwór jodu w wodzie. 
d)  1% roztwór jodu w etanolu 90º. 

 

21.

 

Dogodną formą zastępującą mieszanki ziołowe są tzw. 
a)  intrakty. 
b)  inserty. 
c)  inwerty. 
d)  instanty. 
 

22.

 

Krople anyŜowe mają działanie 
a)  wykrztuśne. 
b)  rozgrzewające. 
c)  przeciwbólowe. 
d)  antyseptyczne. 
 
 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 
 

31 

KARTA ODPOWIEDZI 

 

Imię i nazwisko.......................................................................................... 

 

Wykonywanie leków recepturowych i aptecznych z surowców roślinnych. 

 

Zakreśl poprawną odpowiedź. 

 

Nr 

zadania 

Odpowiedź 

Punkty 

1

 

 

a 

b 

c 

d 

 

2

 

 

a 

b 

c 

d 

 

3

 

 

a 

b 

c 

d 

 

4

 

 

a 

b 

c 

d 

 

5

 

 

a 

b 

c 

d 

 

6

 

 

a 

b 

c 

d 

 

7

 

 

a 

b 

c 

d 

 

8

 

 

a 

b 

c 

d 

 

9

 

 

a 

b 

c 

d 

 

10

 

 

a 

b 

c 

d 

 

11

 

 

a 

b 

c 

d 

 

12

 

 

a 

b 

c 

d 

 

13

 

 

a 

b 

c 

d 

 

14

 

 

a 

b 

c 

d 

 

15

 

 

a 

b 

c 

d 

 

16

 

 

a 

b 

c 

d 

 

17

 

 

a 

b 

c 

d 

 

18

 

 

a 

b 

c 

d 

 

19

 

 

a 

b 

c 

d 

 

20

 

 

a 

b 

c 

d 

 

21

 

 

a 

b 

c 

d 

 

22

 

 

a 

b 

c 

d 

 

Razem: 

 

 
 
 
 
 
 
 
 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 
 

32 

TEST 2 
 
Test  dwustopniowy  do  jednostki  modułowej

 

„Wykonywanie  leków 

recepturowych i aptecznych z surowców roślinnych” 

Test składa się z 22 zadań wielokrotnego wyboru, z których: 

−−−−

 

zadania  1,  2,  3,  4,  5,  6,  7,  8,  9,  10,  11,  12,  13,  14,  15,  16,  19,  20,  21,  22  są  z  poziomu 
podstawowego, 

−−−−

 

zadania  17, 18,  są z poziomu ponadpodstawowego. 
 

Punktacja zadań: 0 lub 1 punkt  

 
Za kaŜdą prawidłową odpowiedź uczeń otrzymuje 1 punkt. Za złą odpowiedź lub jej brak 

uczeń otrzymuje 0 punktów. 

 

Proponuje  się  następujące  normy  wymagań  –  uczeń  otrzyma  następujące 
oceny szkolne:  

−−−−

 

dopuszczający – za rozwiązanie co najmniej 9  zadań z poziomu podstawowego, 

−−−−

 

dostateczny – za rozwiązanie co najmniej 11  zadań z poziomu podstawowego,  

−−−−

 

dobry – za rozwiązanie 16 zadań, w tym co najmniej 1 z poziomu ponadpodstawowego,  

−−−−

 

bardzo  dobry  –  za  rozwiązanie  21  zadań,  w  tym  co  najmniej  1  z  poziomu 
ponadpodstawowego. 
 

Klucz odpowiedzi:  1. b, 2. c, 3. c, 4. c, 5. b, 6. d, 7. b, 8. b, 9. c, 10. b, 11. a, 
12. d, 13. a, 14. c, 15. d, 16. a, 17. d, 18. a, 19. a, 20. a, 21. c, 22. b.  

 

Plan testu 

 

Nr 

zad. 

Cel operacyjny  
(mierzone osiągnięcia ucznia) 

Kategoria 

celu 

Poziom 

wymagań 

Poprawna 

odpowiedź 

1 

Określić metody sporządzania nalewek 
 

C 

P 

b 

2  Podać skład płynu Burowa według FP 

B 

P 

c 

3 

Scharakteryzować surowce do sporządzania odwarów 
i naparów 

C 

P 

c 

4  Określić sposoby otrzymywania alkoholatur 

B 

P 

c 

5  Scharakteryzować granulaty 

B 

P 

b 

6  Podać skład oleju kamforowego 

B 

P 

d 

7  Scharakteryzować mydła lecznicze 

B 

P 

b 

8  Określić otrzymywanie syropu pomarańczowego 

C 

P 

b 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 
 

33 

9  Określić sposoby otrzymywania wyciągów 

C 

P 

c 

10  Podać sposób sporządzania odwaru z wymiotnicy 

B 

P 

b 

11  Podać zawartość wody w wyciągach suchych 

B 

P 

a 

12 

Określić działanie i zastosowanie soku z korzenia 
mniszka 

C 

P 

d 

13 

Określić sposób sporządzania maceracji 
recepturowych 

C 

P 

a 

14 

Podać rozmiar sit słuŜących do sporządzania 
mieszanek ziołowych 

C 

P 

c 

15 

Określić nazwy preparatów galenowych na podstawie 
definicji 

B 

P 

d 

16  Określić skład granulofosfatu 

C 

P 

a 

17  Scharakteryzować definicję peletek 

C 

PP 

d 

18 

Określić metodę sporządzania nalewki z korzenia 
wymiotnicy lekarskiej 

C 

PP 

a 

19  Zdefiniować spirytusy lecznicze 

A 

P 

a 

20  Podać skład płynu Lugola 

B 

P 

a 

21 

Podać przykłady preparatów sporządzanych z roślin 
ś

wieŜych 

B 

P 

c 

22  Określić działanie i zastosowanie oleju kamforowego 

C 

P 

b 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 
 

34 

Przebieg testowania 

 

Instrukcja dla nauczyciela 

1.

 

Ustal  z  uczniami  termin  przeprowadzenia  sprawdzianu  z  wyprzedzeniem  co  najmniej 
jednotygodniowym. 

2.

 

Omów z uczniami cel stosowania pomiaru dydaktycznego. 

3.

 

Przygotuj odpowiednią liczbę testów. 

4.

 

Omów z uczniami sposób udzielania odpowiedzi 

5.

 

Zapewnij uczniom odpowiednią atmosferę oraz moŜliwość samodzielnej pracy. 

6.

 

Przed rozpoczęciem testu przeczytaj  instrukcję dla ucznia. 

7.

 

Upewnij się, czy uczniowie wszystko zrozumieli. Wszelkie wątpliwości wyjaśnij. 

8.

 

Rozdaj uczniom zestawy zadań testowych oraz karty odpowiedzi, podaj czas rozpoczęcia 
i zakończenia rozwiązywania testu. 

9.

 

Nie przekraczaj czasu przeznaczonego na test. 

10.

 

Kilka  minut  przed  zakończeniem  testu  przypomnij  uczniom  o  zbliŜającym  się  czasie 
zakończenia udzielania odpowiedzi.  

11.

 

Zbierz karty odpowiedzi i zestawy zadań testowych. 

12.

 

Sprawdź odpowiedzi a wyniki wpisz do arkusza zbiorczego. 

13.

 

Przeprowadź  analizę  uzyskanych  wyników  sprawdzianu  i  wybierz  te  zadania,  które 
sprawiły uczniom największe trudności. 

14.

 

Ustal przyczyny trudności uczniów w opanowaniu wiadomości i umiejętności. 

15.

 

Opracuj  wnioski  do  dalszego  postępowania,  które  będą  miały  na  celu  uniknięcie 
niepowodzeń dydaktycznych w późniejszej pracy. 

 

Instrukcja dla ucznia 

1.

 

Przeczytaj uwaŜnie instrukcję. 

2.

 

Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi. 

3.

 

Zapoznaj się z zestawem zadań testowych. 

4.

 

Test  zawiera  22  zadań  dotyczących  „Wykonywania  leków  recepturowych  i  aptecznych 
z surowców  roślinnych”  Do  kaŜdego  zadania  dołączone  są  4  moŜliwości  odpowiedzi 
i tylko jedna odpowiedź jest prawidłowa. 

5.

 

Udzielaj  odpowiedzi  tylko  na  załączonej  karcie  odpowiedzi,  stawiając  w  odpowiedniej 
rubryce  znak  X.  W  przypadku  pomyłki  naleŜy  błędną  odpowiedź  zaznaczyć  kółkiem, 
a następnie ponownie zakreślić odpowiedź prawidłową. 

6.

 

Kolejność rozwiązywania zadań jest dowolna. 

7.

 

Jeśli udzielenie odpowiedzi będzie sprawiało Ci trudność, wtedy odłóŜ jego rozwiązanie 
na później i wróć do niego, gdy zostanie Ci wolny czas. 

8.

 

Po  zakończeniu  rozwiązywania  zadań,  sprawdź  w  KARCIE  ODPOWIEDZI,  czy  dla 
wszystkich zadań zaznaczyłeś odpowiedzi. 

9.

 

Pracuj samodzielnie, bo tylko wtedy będziesz miał satysfakcję z wykonanego zadania. 

10.

 

Na rozwiązanie testu masz 45 minut. 

 

 

 

 

 

 

 

  

 

 

 

 

 

 

 

Powodzenia ! 

 

Materiały dla ucznia: 

−−−−

 

instrukcja, 

−−−−

 

zestaw zadań testowych, 

−−−−

 

karta odpowiedzi. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 
 

35 

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH 

 
1.

 

Nalewki z surowców silnie działających przygotowuje się metodą 
a)

 

maceracji w proporcji 1część masy surowca na 100 części masy rozpuszczalnika. 

b)

 

perkolacji w stosunku 1:10. 

c)

 

perkolacji w stosunku 1:2. 

d)

 

maceracji w stosunku 1:20. 

 

2.

 

Płyn Burowa według FP VI zawiera 
a)  85% zasadowego octanu glinu. 
b)  0,15 - 0,17% wodorotlenku wapnia. 
c)  8,5% zasadowego octanu glinu. 
d)  85% wodorotlenku glinu. 
  

3.

 

Liście,  kwiaty  i  zioła  przeznaczone  do  sporządzania  odwarów  i  naparów  powinny  być 
przesiane przez sito 
a)  0,16. 
b)  0,5. 
c)  3,15. 
d)  1,6. 
 

4.

 

Alkoholatury są to preparaty, które otrzymuje się 
a)  ze świeŜych  roślin leczniczych przez wyciśnięcie w prasie ich soku komórkowego. 
b)  ze świeŜych surowców roślinnych po wstępnym unieczynnieniu enzymów. 
c)  przez  wytrawianie  świeŜych  surowców  zielarskich  alkoholem  etylowym  o  stęŜeniu      

80-95º. 

d)  przez krótkotrwałe wytrawianie wysuszonego, przepisowo rozdrobnionego surowca. 
 

5.

 

Wielkość ziaren granulatów do tabletkowania wynosi z reguły 
a)  1,6 – 3,2 mm. 
b)  0,5 – 1,6 mm. 
c)  0,5 – 1,6 

µ

m. 

d)  0,16 – 0,2 mm. 
 

6.

 

Olej kamforowy jest to 
a)  5% roztwór kamfory w oleju rzepakowym. 
b)  1% roztwór kamfory w oleju lnianym. 
c)  5% roztwór kamfory w oleju rycynowym. 
d)  10% roztwór kamfory w oleju rzepakowym. 
 

7.

 

Mydło lecznicze według FP VI jest to 
a)  mydło metaliczne. 
b)  mydło sodowe. 
c)  mydło krezolowe. 
d)  mydło trietanoloamoniowe. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 
 

36 

 

8.

 

Syrop z owocni pomarańczy gorzkiej otrzymuje się przez zmieszanie 
a)

 

syropu prawoślazowego 95 cz. z 5 cz. nalewki pomarańczowej. 

b)

 

syropu  zwykłego  90cz.  z  5cz.  nalewki  pomarańczowej  i  5cz.  wyciągu  płynnego 
z owocni pomarańczy. 

c)

 

syropu zwykłego 90cz. z 5cz. nalewki gorzkiej i 5cz. nalewki pomarańczowej. 

d)

 

syropu zwykłego 95cz.z 5cz. wyciągu suchego z pomarańczy gorzkiej. 

 

9.

 

Wyciągi płynne sporządza się przez wytrawianie surowca roślinnego mieszaniną alkoholu 
etylowego z wodą w stosunku 
a)

 

1:10. 

b)

 

1:100. 

c)

 

1:1. 

d)

 

1:20. 

 

10.

 

Do sporządzania odwarów z wymiotnicy (Ipecacuanhae) dodaje się 
a)

 

kwasu solnego. 

b)

 

kwasu cytrynowego. 

c)

 

wodorowęglanu sodu. 

d)

 

wodorotlenku wapnia. 

 

11.

 

Jak podaje FP VI zawartość wody w wyciągach suchych nie powinna przekraczać 
a)

 

5%. 

b)

 

30%. 

c)

 

10%. 

d)

 

20%. 

 

12.

 

Sok z korzenia mniszka stosowany jest jako środek 
a)

 

o działaniu odtruwającym, zalecany w zaburzeniach przemiany materii. 

b)

 

do stosowania w przewlekłych chorobach nerek. 

c)

 

o działaniu wykrztuśnym, w przewlekłych nieŜytach dróg oddechowych. 

d)

 

pobudzający czynność wątroby i wydzielanie soku Ŝołądkowego. 

 

13.

 

JeŜeli lekarz nie przepisze inaczej, maceracje recepturowe sporządza się w stosunku 
a)

 

1:20. 

b)

 

1:50. 

c)

 

1:2. 

d)

 

1:10. 

 

14.

 

Surowce słuŜące do przyrządzania mieszanek ziołowych naleŜy przesiać przez sito 
a)

 

3,2 mm, a rozkrusz przez sito 0,16 mm. 

b)

 

3,15 mm, a rozkrusz przez sito 0,5 mm. 

c)

 

5,6 mm, a rozkrusz przez sito 0,315 mm. 

d)

 

0,5 mm, a rozkrusz przez sito 0,315 mm. 

 

15.

 

Preparatami  sporządzanymi  przez  wytrawianie  surowca  roślinnego  mieszaniną  etanolu 
z wodą, tak aby 1g wyciągu zawierał ciała czynne zawarte w 1g surowca są 
a)

 

nalewki. 

b)

 

alkoholatury. 

c)

 

ziółka. 

d)

 

wyciągi płynne. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 
 

37 

16.

 

Granulofosfat otrzymuje się przez granulację wodą 
a)

 

5  cz.  fosforanu  wapniowego,  1cz.  fosforanu  sodowego  i  94  cz.  sproszkowanego 
cukru. 

b)

 

46 cz. wodorowęglanu sodowego, 1cz. fosforanu wapniowego i 53 cz. sacharozy.  

c)

 

94 cz. fosforanu wapniowego, 1cz. fosforanu sodowego i 5 cz. sacharozy. 

d)

 

5  cz.  fosforanu  sodowego,  15cz.  sproszkowanego  cukru  i  80cz.  wodorowęglanu    
wapniowego. 

 

17.

 

Peletki są to 
a)

 

kryształy sacharozy i laktozy o przedłuŜonym działaniu. 

b)

 

substancje pomocnicze zwilŜone roztworem lepiszcza. 

c)

 

granulaty musujące. 

d)

 

mikrokulki mające zastosowanie w lekach o przedłuŜonym działaniu. 

 

18.

 

Nalewkę z korzenia wymiotnicy lekarskiej sporządza się przez 
a)

 

perkolację mianowanego korzenia wymiotnicy etanolem 70º. 

b)

 

macerację mianowanego korzenia wymiotnicy etanolem 90º. 

c)

 

reperkolację korzenia wymiotnicy mieszaniną wodno-etanolową. 

d)

 

macerację 7 dniową etanolem 50º. 

 
19.

 

Spirytusy  lecznicze  definiuje  się  jako  roztwory  przyrządzane  z  etanolem  o  stęŜeniu 
powyŜej 
a)  40º. 
b)  25º. 
c)  95º. 
d)  70º. 

 
20.

 

Płyn Lugola według FP VI zawiera 
a)  1% jodu oraz 2% jodku potasu. 
b)  3%  jodu oraz 97g etanolu 90º. 
c)  3%  jodu oraz 1% jodku potasu w wodzie. 
d)  1% roztwór jodu w etanolu 90º. 
 

21.

 

Do preparatów sporządzanych z roślin świeŜych zalicza się 
a)  intrakty i zioła. 
b)  soki stabilizowane i inserty. 
c)  alkoholatury i soki. 
d)  odwary i napary. 
 

22.

 

Olej kamforowy ma działanie 
a)  wykrztuśne. 
b)  rozgrzewające. 
c)  przeciwbólowe. 
d)  antyseptyczne. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 
 

38 

KARTA ODPOWIEDZI 

 

Imię i nazwisko.......................................................................................... 

 

Wykonywanie leków recepturowych i aptecznych z surowców roślinnych. 

 

Zakreśl poprawną odpowiedź. 

 

Nr 

zadania 

Odpowiedź 

Punkty 

1

 

 

a 

b 

c 

d 

 

2

 

 

a 

b 

c 

d 

 

3

 

 

a 

b 

c 

d 

 

4

 

 

a 

b 

c 

d 

 

5

 

 

a 

b 

c 

d 

 

6

 

 

a 

b 

c 

d 

 

7

 

 

a 

b 

c 

d 

 

8

 

 

a 

b 

c 

d 

 

9

 

 

a 

b 

c 

d 

 

10

 

 

a 

b 

c 

d 

 

11

 

 

a 

b 

c 

d 

 

12

 

 

a 

b 

c 

d 

 

13

 

 

a 

b 

c 

d 

 

14

 

 

a 

b 

c 

d 

 

15

 

 

a 

b 

c 

d 

 

16

 

 

a 

b 

c 

d 

 

17

 

 

a 

b 

c 

d 

 

18

 

 

a 

b 

c 

d 

 

19

 

 

a 

b 

c 

d 

 

20

 

 

a 

b 

c 

d 

 

21

 

 

a 

b 

c 

d 

 

22

 

 

a 

b 

c 

d 

 

Razem: 

 

 
 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 
 

39 

7.

 

LITERATURA 

 
1.

 

Farmakopea Polska IV. PZWL, Warszawa 1970 

2.

 

Farmakopea Polska V. PTFarm., Warszawa 1995–1999 

3.

 

Farmakopea Polska VI. PTFarm., Warszawa 2002 

4.

 

Farmakopea Polska VII. PTFarm., Warszawa 2006 

5.

 

Jachowicz R.: Receptura apteczna. PZWL, Warszawa 2005 

6.

 

Janicki  S.,  Sznitowska  M.,  Zieliński  W.:  Dostępność  farmaceutyczna  i dostępność 
biologiczna leków. Polfa OIN, Warszawa 2001 

7.

 

Janicki S., Szulc J., Woyczikowski B.: Zbiór recept. Gdańsk 2003 

8.

 

Janicki S., Fiebig A., Sznitowska M.: Farmacja stosowana. PZWL, Warszawa 2006 

9.

 

Krówczyński L.: Ćwiczenia z receptury. PZWL, Warszawa1996 

10.

 

Krówczyński L.: Technologia postaci leku. PZWL, Warszawa 1969 

11.

 

Krówczyński L.: Zarys technologii postaci leku. PZWL, Warszawa 1994 

12.

 

Krówczyński  L.,  Jachowicz  R.  (red.):  „Ćwiczenia  z  receptury”.  Wydawnictwo  UJ, 
Kraków 1998 

13.

 

Mueller  R.H.,  Hildebrand  G.E.  (red.):  Technologia  nowoczesnych  postaci  leku.  PZWL, 
Warszawa 1998 

14.

 

Modrzejewski F.: Farmacja stosowana. PZWL, Warszawa 1997 

 
Literatura metodyczna 
1.

 

Figurski J., Symela K. (red.): Modułowe programy nauczania w kształceniu zawodowym. 
Wyd. ITEE, Radom 2001 

2.

 

Niemierko B.: Pomiar wyników kształcenia. WSiP S.A., Warszawa 1999 

3.

 

Okoń W.:  Wprowadzenie  do  dydaktyki  ogólnej.  Wydawnictwo  Akademickie  „śak”, 
Warszawa 2003 

4.

 

Plewka Cz.:  Metodyka  nauczania  teoretycznych  przedmiotów  zawodowych,  cz.  I  i  II. 
Wyd. ITEE, Radom 1999