BOB FINGERBILD - Samoleczenie wzroku metod¹ dr Bates'a

BOB FINGERBILD

Samoleczenie wzroku metodą

dr Bates’a

(-)

(Tłum. Jerzy Wnuk)

WSTĘP

Mamy przyjemność oddać na Państwa ręce wyjątkową ksiąŜkę, która pozwoliła wielu

osobom na polepszenie jakości wzroku, a takŜe w przewaŜającej liczbie przypadków, na

całkowite wyleczenie wzroku, czy teŜ, co jest bardziej właściwym określeniem, przywrócenia

stanu normalnego widzenia.

O powodzeniu i skuteczności tej metody moŜe zaświadczyć, niezbyt moŜe chlubny

przykład przedwojennych Niemiec, gdzie poborowych z wadą wzroku kierowano najpierw do

ośrodków reedukacji wzroku stosujących metodę Batesa, a ewentualnie później do optyka dla

doboru odpowiednich szkieł. Innym słynnym przykładem jest przypadek światowej sławy

filozofa i pisarza A. Huxley'a, który pod kierownictwem uczennicy Batesa, M. Corbett, ze stanu

graniczącego ze ślepotą, po kilku miesiącach doszedł do moŜliwość czytania bez okularów.

Metoda reedukacji wzroku dr Batesa, znana i stosowana w Stanach Zjednoczonych i w

zach. Europie od blisko 100 lat, u nas w Polsce stosowana od niedawna pod nazwą “Sztuka

wiadomego widzenia", oparta jest na załoŜeniu, Ŝe narząd wzroku, podobnie jak inne narządy

człowieka (ruchu, krąŜenia itd.) posiada zdolności adaptacyjne, regeneracyjne i podlega

skutecznej rehabilitacji. Wzrok moŜna ćwiczyć, doskonalić, doprowadzać do stanu normalnego

widzenia w wypadku wad wzroku, niektórych chorób i konieczności noszenia okularów,

jednakŜe w przypadkach powaŜnych wad wzroku, chorób oczu, przed przystąpieniem do

wiczeń opisanych w niniejszej ksiąŜce, naleŜy się skonsultować z prowadzącym lekarzem

okulistą.

Jednym z podstawowych załoŜeń dr Batesa było stwierdzenie, Ŝe podobnie jak złamana

kończyna w wyniku ćwiczeń i zabiegów rehabilitacyjnych moŜe być doprowadzona do stanu

pełnej sprawności, tak i narząd wzroku moŜna, w wyniku ćwiczeń i zabiegów

rehabilitacyjnych, doprowadzić do stanu pełnej sprawności, czyli ostrości widzenia, bez

konieczności uŜywania okularów. Zgodnie z załoŜeniami dr Batesą, okulary i sztuczne

soczewki są tym samym dla oczu, czym kule dla osoby ze zrośniętą po złamaniu nogą. Osoba,

która nie odrzuci kuli i nie zacznie normalnie chodzić (często za pomocą zabiegów

rehabilitacyjnych i usprawniających), nigdy nie odzyska sprawności w niegdyś złamanej

kończynie. Podobnie osoba z wadą wzroku, jeŜeli nie odrzuci swoistych kuł dla oczu — czyli

sztucznych soczewek — okularów i nie podejmie zabiegów rehabilitacyjnych, czyli reedukacji

i usprawniania narządu wzroku, poprzez stosowanie systematycznych ćwiczeń opisanych w

niniejszej ksiąŜce, nigdy nie uzyska efektu poprawy wzroku, a wręcz przeciwnie moŜe liczyć

jedynie na pogorszenie jakości widzenia i noszenie co raz to mocniejszych szkieł przepisanych

przez okulistę.

Trzeba zatem stwierdzić z całą jasnością tego faktu, Ŝe przepisywanie okularów w

wypadku wad wzroku, jest jedynie łagodzeniem objawów choroby — porównywalnym do

podawania środków przeciwbólowych w wypadku złamania ręki, zamiast jej nastawienia i

unieruchomienia w opatrunku gipsowym.

Zatem oczy poprzez zaopatrzenie w parę dodatkowych soczewek, mogą widzieć z

pierwotną ostrością, lecz nie jest to w Ŝadnym przypadku oddziaływanie na przyczynę wady

wzroku, czy schorzenia. Jest to krótko mówiąc oszukiwanie receptorów wzrokowych w mózgu

za pomocą odpowiednio wygiętego szkiełka. Okuliści i optycy proponujący tego rodzaju

pomoc osobom z wadą wzroku dalecy są od maksymy medicus curat, natura sanat, czyli:

“lekarz leczy natura uzdrawia". W tym wypadku trudno mówić o leczeniu (chyba Ŝe protezę

uznamy za lekarstwo), a szklanej soczewce w plastikowej obudowie niezmiernie jest daleko do

natury, a tym samym do jej uzdrawiającej mocy.

Te vis medicatrix naturae, to siły naturalne organizmu, które są obecne w kaŜdym i są

pobudzane bądź to poprzez ćwiczenia i zabiegi rehabilitacyjne stymulujące naturalne siły

obronne organizmu i mechanizmy samoregulacji, bądź to poprzez zastosowanie

odpowiedniego lekarstwa.

Okulary i odpowiednio dobrane soczewki korygują konkretne odchylenia refrakcji,

którą uwaŜa się za przyczynę danej wady. W Większości przypadków następuje

natychmiastowa poprawa moŜliwości widzenia. JednakŜe czy wskutek tego narząd wzroku

ulega poprawie? Czy zostaje wyeliminowana przyczyna wady wzroku? Działanie sztucznych

soczewek to działanie objawowe. Oczy wspomagane okularami stają się coraz słabsze i z

upływem lat będą potrzebowały coraz silniejszych szkieł dla zwalczania symptomów.

ROZDZIAŁ L

LECZMY PRZYCZYNY, A NIE OBJAWY!

JeŜeli moŜna mówić o spojrzeniu na wady wzroku, to naleŜy rozpoznać dwie postawy:

Pierwsza — pesymistyczna, zakłada, Ŝe organy wzroku nie są w stanie samoistnie się

uzdrowić, brakuje im vis medicatrix naturae, a więc wadliwy wzrok jest praktycznie rzecz

biorąc nieuleczalny. MoŜna go jedynie wspomóc okularami.

PowyŜsze stwierdzenie przeczy naszemu doświadczeniu Ŝyciowemu, albowiem kaŜdy

organ ciała, po spełnieniu odpowiednich warunków; jak podanie odpowiednich lekarstw,

zabiegi lecznicze, lepsze odŜywianie, właściwa terapia itd., jest uleczalny. Wynikałoby zatem z

tego “pesymistycznego" punktu widzenia, Ŝe jedynie wzrok jest jakimś dzi-wadłem i odstaje od

reszty naszego ciała w sposób niespodziewanie negatywny.

Drugi sposób widzenia — sformułowany po raz pierwszy przez dr Batesa jest

optymistyczny i zakłada, Ŝe podobnie jak choroby i nabyte wady naszych wszystkich

narządów, takŜe narząd wzroku jest uleczalny, moŜliwe jest więc uleczenie przyczyn wad

wzroku dzięki vis medicatrix naturae, pobudzonych przez odpowiednie ćwiczenia reedukacji

wzroku.

Metoda dr Batesa zakłada, Ŝe człowiek poprzez złe uŜywanie narządu wzroku,

doprowadza ten delikatny narząd do rozstroju i wad. Dlatego teŜ podstawowym działaniem

zmierzającym do poprawy jakości widzenia, jest ponowna nauka świadomego widzenia, czyli

reedukacja. MoŜna zauwaŜyć, Ŝe człowiek kulejący na jedną nogę, spowoduje po kilku

tygodniach skurcz mięśni, przez co nie będzie mógł wyprostować nogi i dopiero długotrwałe

wiczenia i zabiegi rehabilitacyjne pozwolą mu na pełne wyprostowanie przykurczonej nogi

oraz ponowną naukę prawidłowego chodzenia — czyli reedukację.

Dr Bates doszedł do wniosku, Ŝe większość wad wzroku spowodowana jest

nieprawidłowym uŜywaniem narządu wzroku. Złe nawyki uŜywania oczu są zawsze ściśle

powiązane ze stanem ich nadwyręŜenia i napięcia. To napięcie oddziaływuje w równym

stopniu na ciało, jak i na ducha. Organizm człowieka stanowi jedną całość. Napięcie nerwowe

spowodowane np. lękiem, powoduje napięcie mięśni w rejonie szyi, tak jakbyśmy chcieli

ochronić głowę od uderzenia z tyłu (oczywiście w odpowiednio mniejszym stopniu).

SprzęŜenie i powiązanie napięcia- nerwowego z napięciem mięśniowym jest tak duŜe, Ŝe

terapeuci leczący znerwicowanych pacjentów, o duŜym poziomie lęku zaobserwowali dwie

prawidłowości. Pierwsza to bóle mięśniowe w okolicach szyi spowodowane stałym napięciem,

czasami przerost mięśni karku i spowodowany tym lekki garb u góry kręgosłupa, druga zaś

prawidłowość to zauwaŜalne zmniejszenie się poziomu lęku, jeŜeli w wyniku masaŜu, relaksu,

zabiegów fizykoterapeutycznych udało się doprowadzić do rozluźnienia mięśni karku, szyi i

ramion.

Dr Bates odkrył, Ŝe poprzez przyswojenie sobie technik edukacyjnych stan napięcia w

organie wzroku, jak równieŜ w całym organizmie ulega zmniejszeniu. Następowało to po

przyswojeniu sobie przez jego pacjentów metod relaksowania oczu i umysłu, co bezpośrednio

powodowało poprawę wzroku i odchylenia refrakcji.

Aldous Huxley w swojej ksiąŜce “The art of seeing" pisze: “Praktykowanie technik

reedukacji słuŜy wyrobieniu sobie nawyków dobrego widzenia, mających zastąpić

niepoprawne przyzwyczajenia odpowiedzialne za wadliwy stan wzroku i w wielu przypadkach

powrotowi funkcji doprowadzających do kompletnej i stałej normalizacji. Jest ogólnie przyjętą

zasadą fizjologiczną, Ŝe poprawa funkcjonowania idzie w parze z poprawą stanu napięcia

tkanek. Oko, jak stwierdza dr Bates, nie stanowi Ŝadnego wyjątku od tej zasady. KaŜdy pacjent

po nauczeniu się sposobów relaksowania napiętego wzroku i przyswojeniu sobie

prawidłowego nawyku widzenia, otwiera przed sobą moŜliwość sprawdzenia w praktyce vis

medicatnx naturae. W wielu przypadkach wraz z polepszeniem funkcjonowania następuje

kompletny powrót sił zdrowotnych i organiczna integracja chorego oka.

Dr Bates zmarł w 1931 r. i do momentu swej śmierci pracował nad udoskonaleniem

swojej metody. Ponadto jego uczniowie rozsiani po całym świecie opracowali masę nowych

zastosowań sformułowanych przez niego zasad. Poprzez przyswojenie sobie tych technik

wszelkiego rodzaju cierpienia u wielu kobiet, męŜczyzn i dzieci zostały z powodzeniem

zredukowane do normalności lub przynajmniej do tego stanu zbliŜone.

Dla kaŜdego, kto przestudiował selekcję tych przypadków, lub osobiście przeszedł

przez proces reedukacji wizualnej, niemoŜliwe jest, aby jeszcze powątpiewał w istnienie

metody leczenia wadliwego wzroku, która jest nie tylko symptomatyczna, lecz prawdziwie

etiologiczna. Metody, która nie poprzestaje na neutralizowaniu wad, lecz dąŜy do całkowitego

usunięcia psychologicznych i fizycznych przyczyn choroby. JednakŜe, pomimo tak długiego

okresu czasu, jaki upłynął odkąd poznano techniki dr Batesa, pozostają one nie uznane przez

profesjonalnych optometrów i lekarzy."

CZĘŚĆ L

TROCHĘ TEORII

W staroŜytnych Indiach juŜ 2000 lat p.n.e. znano i doceniano wzajemne powiązania

zmysłu wzroku i umysłu, czego przykładem są jan-try i mandale. Wpatrywanie się w centralny

punkt tej mandali przez 3-7 minut, powoduje znakomity relaks dla oczu i umysłu.

ROZDZIAŁ 2

PATRZEĆ TO JESZCZE NIE ZNACZY WIDZIEĆ, CZYLI CZYM JEST

PROCES WIDZENIA

W czasach dr Batesa powszechnie akceptowaną hipotezą tłumaczącą zdolność

akomodacji oczu do widzenia bliskiego i dalekiego, była hipoteza Helmholtza, która tę

zdolność wyjaśniała działaniem mięśnia (obwódki) rzęskowego otaczającego soczewkę oka.

JednakŜe ta hipoteza nie wyjaśniała wszystkich okoliczności wad wzroku, dlatego teŜ Bates

doszedł do wniosku, Ŝe głównym narzędziem akomodacji jest nie soczewka, ale zewnętrzne

mięśnie gałki ocznej.

Eksperymenty przeprowadzone przez Batesa wykazały, Ŝe akomo-dacja gałki ocznej i

ostrość widzenia jest prawidłowa, jak równieŜ jej ogniskowa zarówno dla bliskich jak i

oddalonych obiektów obserwacji dzięki skracaniu i wydłuŜaniu osi gałki ocznej jako całości.

PoniewaŜ ta ksiąŜka zajmuje się praktyczną stroną zastosowania sztuki świadomego

widzenia dr Batesa i ma na celu przedstawienie metody skutecznie poprawiającej działanie

zmysłu wzroku, nie ma głębszej potrzeby teoretycznego uzasadniania tego co funkcjonuje i

zdaje egzamin w praktyce, podobnie jak nie ma potrzeby poznawania zasad działania

telewizora, Ŝeby go włączyć i obejrzeć film.

To na co Bates jako pierwszy zwrócił uwagę, był fakt, Ŝe w procesie widzenia

współdziałają na równorzędnych zasadach partnerstwa oczy, system nerwowy i umysł.

Jakiekolwiek zakłócenia któregoś z tych elementów powodują zakłócenia w ostrości widzenia,

lub nawet utratę wzroku w powaŜniejszych zaburzeniach. Tak więc począwszy od pierwszego

elementu, czyli oka, łatwo moŜna zauwaŜyć, Ŝe zmęczenie oczu, obce ciało w oku, lub inne

fizyczne uszkodzenia powodują utratę pełnej ostrości widzenia. Kolejnym elementem jest

układ nerwowy, którego komórki przekazują obraz powstały na siatkówce do odpowiednich

obszarów mózgu. JeŜeli jesteśmy zmęczeni, albo jesteśmy pod wpływem silnego stresu,

wzruszenia, czy środków działających na układ nerwowy, łatwo moŜemy zauwaŜyć zaburzenia

w procesie widzenia, takie jak: plamy (czerwone lub czarne), falowanie obrazu, brak ostrości

widzenia.

Umysł chociaŜ jest niemoŜliwy do oddzielenia od układu nerwowego, został tutaj

wyodrębniony, poniewaŜ jest tym elementem na który moŜemy świadomie wpływać i poprzez

który moŜemy oddziaływać zarówno pośrednio na układ nerwowy, jak i bezpośrednio na

narząd wzroku. TakŜe i tutaj są moŜliwe zaburzenia, czego najlepszym przykładem niech

będzie utrata wzroku na skutek wstrząsającego przeŜycia, czy uderzenia w głowę, pomimo

sprawnego układu nerwowego, jak równieŜ oczu.

W znacznym uproszczeniu moŜna powiedzieć, Ŝe proces widzenia rozpoczyna się

pojawieniem się obrazu na siatkówce oka (przy udziale odpowiedniej ilości światła

widzialnego). Lecz nie jest to jeszcze widzenie, poniewaŜ na siatkówce pojawia się jedynie

zbiór róŜnokolorowych plam i tę część procesu widzenia moŜna określić jako postrzeganie. Po

postrzeganiu następuje grupowanie plam, gdzie poszczególne ich zbiory podlegają

rozróŜnieniu i selekcji. Pogrupowane plamy zaczynają przybierać postać przedmiotów. To na

co skierowany jest wzrok usytuowane jest z reguły w centralnym punkcie siatkówki, w okolicy

plamki Ŝółtej i fovea centralis, gdzie znajduje się okolica najostrzejszego widzenia i jest to

zarazem przedmiot, czy postać, która skupia naszą uwagę i odróŜnia się od pozostałego pola

widzenia. Po spostrzeŜeniu i selekcji kolorowych plam na te bardziej i mniej waŜne następuje

końcowy etap procesu widzenia —rozpoznawanie. W tym miejscu wkracza nasz potęŜny

komputer, czyli umysł, który poszczególnym bardziej i mniej waŜnym zbiorom kolorowych

plamek nada znaczenie i nazwę. Podzieli grupy plam na przedmioty bliŜej i dalej oddalone, o

takich czy innych kolorach. Zatem, aby do naszej świadomości dotarł, w jakiejś sensownej

formie, obraz tego co widzimy, umysł musi zinterpretować i przetworzyć, zgodnie z

doświadczeniem jakie przechowujemy w pamięci, zbiór kolorowych plamek odbity na

siatkówce naszego oka.

Te wszystkie trzy procesy, a więc postrzeganie, selekcjonowanie i rozpoznawanie

przebiegają praktycznie jednocześnie i bezustannie (o ile mamy otwarte oczy). Zatem proces

widzenia jest ciągłą kooperacją oka i umysłu przy współudziale i przewodnictwie układu

nerwowego.

KaŜde działanie poprawiające umysłową część procesu widzenia, poprawi

automatycznie część postrzegania i selekcjonowania widzianego obrazu. Na tej regule

nierozerwalności i zwrotnego sprzęŜenia oczu i umysłu oparta jest zasada metody dr Batesa.

MoŜna zatem stwierdzić za cytowanym juŜ A. Huxley'em, Ŝe:

Wyraźnie widzenie jest efektem właściwego postrzegania i poprawnego

rozpoznawania. Jakiekolwiek usprawnienie moŜliwości rozpoznawania przyczyni się do

usprawnienia towarzyszącej sile postrzegania, produktu postrzegania i rozpoznawania,

które razem stanowią widzenie.

Irydiologia, to dziedzina medycyny, która pozwala odczytać ze zmian w wyglądzie

tęczówki oka, jakie organy człowieka zostały zaatakowane przez chorobę. Organizm stanowi

jedną nierozerwalną całość, gdzie niedomagania jednego narządu mogą znaleźć odbicie w

zmianie funkcjonowania, albo wyglądzie innego organu. Tak więc całościowy, holistyczny

sposób patrzenia na zdrowie człowieka, wskazuje na fakt, Ŝe gorsze funkcjonowanie organizmu

moŜe być takŜe przyczyną pogorszenia się jakości widzenia.

Wszyscy dobrze wiemy, Ŝe czasami rzecz, czy wydarzenie, które w normalnych

warunkach wydawałoby się bez znaczenia, potrafi czasami wyprowadzić nas z równowagi i

doprowadzić do wybuchu złości czy chwilowej depresji. Podobnie jest z organem wzroku,

czasami bez uświadomionej przyczyny funkcjonuje po prostu gorzej. O ile u osób prawidłowo

uŜywających tego organu zmiany jakości widzenia są niemal niezauwaŜalne, o tyle osoby

wysilające swój wzrok, odczuwają pogorszenie jakości widzenia w sposób wyraźny. JeŜeli w

takich przypadkach ten stan się przedłuŜa, kierują się do okulisty, który przepisuje okulary nie

badając przyczyn choroby, która moŜe mieć miejsce w np. zwiększonej ilości sresów dnia

codziennego.

Po krótkiej adaptacji do sztucznych soczewek, widzialność jest rzeczywiście lepsza, ale

wada wzroku zostaje utrwalona na długi okres czasu z tendencją do pogarszania się tego stanu.

Szczególnie u dzieci spotykamy się z łatwością przeniesienia napięć psychicznych,

emocjonalnych zaburzeń, długotrwałych napięć na organy ciała. Mówimy wówczas o

zaburzeniach psychosomatycznych.

Bardzo często te zaburzenia objawiają się właśnie wadami wzroku. Wówczas

najgorszym z moŜliwych rozwiązań jest przepisanie okularów. Takim częstym przykładem są

trudności z czytaniem i nauką czytania. Niewłaściwe uŜywanie wzroku powoduje napięcia,

wytrzeszczanie i zmęczenie oczu, a co za tym idzie irytację dziecka, niemoŜność skupienia

uwagi i całą serię narastających skutków powodujących pogarszanie się wyników w nauce

czytania i brak postępów, a nawet czasami widoczny regres. W takich przypadkach trudności w

widzeniu to jedyna informacja jaką rodzice i naucyciele otrzymują od dziecka, po czym

wyruszają do okulisty, aby ten problem załatwić.

Poza omówionymi przypadkami zaburzeń psychicznych, napięć emocjonalnych,

aspektów psychosomatycznych, na uwagę zasługują równieŜ często nie zauwaŜane przyczyny

leŜące w chorobach nerek, trzustki czy migdałów, a nawet u osób wraŜliwych — meteopatów,

zmiany pogodowe. Wiele łagodnych chronicznych zaburzeń, stanów chorobowych, czy nawet

wad postawy, nie powodując organicznych uszkodzeń oczu, przyczynia się do ich wadliwego

funkcjonowania, co na dłuŜszą metę skutkuje wadą wzroku.

Jak zauwaŜył F.M. Aleksander większość krótkowzrocznych pacjentów, którzy

poddawali się jego leczeniu poprzez korektę wad postawy ciała, charakteryzowało się

przygarbieniem oraz wysunięciem i pochyleniem głowy ku przodowi. Tak więc

krótkowzroczność moŜe być przyczyną, ale takŜe i skutkiem nieprawidłowej sylwetki.

Aleksander notował przypadki (niestety jedynie wśród dzieci), w których poprzez

naukę prawidłowego trzymania głowy i szyi w stosunku do całego tułowia, dzieciom

krótkowzrocznym powracał prawidłowy wzrok. Warto przy tym podkreślić fakt, Ŝe techniki

Aleksandra są stosowane głównie w celu wyeliminowania napięć psychicznych poprzez

redukcję napięć w układzie mięśniowo- szkieletowym człowieka. Tak więc rozluźnienie

mięśni, a co za tym idzie usunięcie napięć psychicznych i relaksacja umysłu, powoduje takŜe

usunięcie napięć w mięśniach gałki ocznej.

W metodzie dr Batesa umiejętność pasywnego i dynamicznego relaksu zarówno oczu

jak i umysłu jest pierwszą i podstawową techniką pozwalającą na stosowanie ćwiczeń

przynoszących poprawę widzenia. Zatem ogólna umiejętność rozluźniania mięśni, oraz relaks

umysłu, plus przyjęcie prawidłowej postawy ciała, musiało przynieść korzyść u

krótkowzrocznych dzieci, gdyŜ było nieświadomym zastosowaniem podstawowych technik

metody dr Batesa.

Jak wykazał w dziesiątkach tysięcy przypadków osobistej praktyki dr Bates, a później w

przypadkach liczonych w setkach tysięcy — jego następcy, wzrok zarówno prawidłowy jak i

cechujący się wadami moŜe zostać usprawniony. W Stanach Zjednoczonych piloci sił

zbrojnych, i linii lotniczych przechodzą kursy świadomego widzenia w celu poprawy wzroku.

Wyleczenie wad wzroku w znaczącej większości przypadków jest całkowicie moŜliwe.

Przypadłości takie jak krótkowzroczność, astyg-matyzm i nadwzroczność (dalekowzroczność)

mogą być w pełni skorygowane, lub przynajmniej moŜna osiągnąć znaczącą poprawę, jest to

uzaleŜnione od warunków indywidualnych, motywacji, oraz wrodzonych zdolności

przystosowawczych procesów postrzegania wzrokowego. Liczba ćwiczeń i technik

usprawniających wadliwy wzrok moŜe być równa ilości ludzi z wadami wzroku i niemal w

kaŜdym przypadku konieczne okazują się niewielkie modyfikacje stosowanego ćwiczenia. W

wielu przypadkach okazuje się, Ŝe pacjenci znając ogólną zasadę sami opracowują

najkorzystniejsze dla siebie techniki. Ponadto jak stwierdził Bates, jeŜeli któreś z

wykonywanych ćwiczeń sprawia trudności, czy kłopoty w realizacji, tak Ŝe podczas jego

wykonywania moŜe wystąpić mniej lub bardziej świadomy stres (stan napięcia) naleŜy zarzucić

wykonywanie tego ćwiczenia i przejść do następnego wykonywanego swobodnie i w stanie

rozluźnienia (co nie znaczy, Ŝe będzie to od razu komfortowa i rekreacyjna przejaŜdŜka).

Pomimo tego co zostało tutaj powiedziane, prosimy nie brać niczego — “na wiarę".

Wszystko naleŜy weryfikować za pomocą własnego umysłu, rozumu, doświadczeń i dociekań.

Praktyka systemu reedukacji wzroku — wizjonetyki, jak zwykło się określać ostatnimi

czasy ten coraz bardziej rozbudowany i skuteczny system, jest kwestią rozwinięcia

prawidłowych nawyków widzenia i zintegrowania ich z normalnym codziennym Ŝyciem, co

powoduje wyparcie i zastąpienie szkodliwych wzorców patrzenia zestresowanym okiem.

Leczenie wzroku nie jest więc sprawą wykonywania codziennych półgodzinnych

wiczeń, a następnie powrotu do starego szkodliwego rodzaju percepcji. Skuteczna terapia

polega na uświadomieniu sobie złych nawyków, przekształcenia ich w taki sposób, aby

stały się prawidłowymi przyzwyczajeniami poprzez powtarzanie ich na tyle długo, aŜ

staną się one podświadome.

Innymi słowy terapia wzroku polega na wykształceniu trwałego nawyku naturalnego

sposobu patrzenia, który staje się samoleczącą aktywnością pozwalającą na wytworzenie i

rozszerzenie nowych ścieŜek neuronowych w mózgu.

ROZDZIAŁ 3

DLACZEGO ŹLE WIDZIMY — CZYLI O PRZYCZYNACH

Jak to zostało stwierdzone w poprzednim rozdziale, proces widzenia jest zaleŜny w

głównej mierze od naszego umysłu. Dlatego teŜ dzięki odpowiedniemu uŜywaniu naszego

umysłu jesteśmy w stanie opanować sztukę świadomego widzenia i poprzez to wpłynąć na

poprawę jakości naszego widzenia, oraz na stan naszego wzroku.

Napięcie psychiczne, stany nerwicowe, lękowe i stresy powodują napięcie naszych

mięśni, w tym takŜe mięśni gałki ocznej, odpowiedzialnych za jakość i ostrość widzenia. Jak

stwierdził dr Bates dopiero powtórnie nabyta umiejętność zrelaksowanego widzenia przy

uŜyciu rozluźnionego wzroku (tę umiejętność posiadają wszystkie niemowlęta), pozwala na

korektę wad wzroku. JednakŜe jest prawie niemoŜliwe nabycie umiejętności rozluźniania

mięśni gałki ocznej, bez nabycia podstawowych technik ogólnej relaksacji ciała i umysłu. Z

drugiej strony techniki metody dr Batesa, jakkolwiek przewidziane dla zmysłu wzroku, siłą

nierozerwalnej całościowej natury człowieka, oddziaływu-ją na cały organizm, w tym takŜe na

system nerwowy, uspokajając go i nauczając rozluźniania nie tylko mięśni gałki ocznej, lecz

takŜe całego ciała. Zatem zastosowanie metod dr Batesa ma zbawienny wpływ nie tylko na

narząd wzroku, ale na cały organizm, ze szczególnym uwzględnieniem systemu nerwowego.

Z drugiej strony naleŜy zauwaŜyć, Ŝe u osób mocno znerwicowanych, o duŜym

poziomie lęku, nauka rozluźniania mięśni i ogólnego relaksu jest bardzo utrudniona, a czasami

nawet niemoŜliwa. Warto zwrócić uwagę na dostrzegalne sprzęŜenie pomiędzy napięciem

nerwowym, a napięciem organu wzroku. NiemoŜność dostrzeŜenia jakiegoś obiektu powoduje

zdenerwowanie i irytację, która z kolei jest przyczyną zwiększonego napięcia mięśni gałki

ocznej, co w konsekwencji powoduje wtórne obniŜenie jakości widzenia i tak dalej, w formie

niekończącego się koła ciągle wzrastającego napięcia. W tym kole wzajemnie napędzającego

się napięcia, charakterystycznego szczególnie dla dalekowidzów i osób z rozbieŜnym zezem,

trudno po pewnym czasie zorientować się co jest przyczyną, a co skutkiem takiego stanu.

O wpływie stanów psychicznych na jakość widzenia mówią takie powiedzenia jak:

“być ślepym z wściekłości", “pociemniało w oczach", czy, Ŝe “świat stał się szary i ponury".

Negatywne stany psychiczne jak Ŝal, smutek, złość, wybujała ambicja, zawiść,

powodują nie tylko wrzody Ŝołądka, czy choroby serca, ale takŜe upośledzenie wzroku,

poniewaŜ wzrok jak Ŝaden inny organ jest związany z umysłem i od niego zaleŜny. Nie ma

moŜliwości widzenia, czyli końcowego etapu tj. rozpoznawania bez udziału umysłu. Stan

psychiczny w jakim się znajdujemy oddziaływuje nie tylko na funkcjonowanie mięśni gałki

ocznej, ale równieŜ na końcową fazę procesu widzenia, czyli rozpoznawanie. W

rozpoznawaniu

główną

rolę

gra

pamięć,

która

określonym

postrzeganym

wyselekcjonowanym obiektom przypisuje odległość, barwę i znaczenie, ale takŜe waŜną rolę

odgrywają w prawidłowym widzeniu nasze emocje, które pozwalają w niedostatecznie

oświetlonych miejscach zauwaŜać nieistniejących bandziorów, pająki czy węŜe w sposób

realny, niemalŜe namacalny i rzeczywisty.

Kolejnym czynnikiem, który wpływa na złą jakość widzenia i jest zarazem zaleŜny od

naszego umysłu, a tym samym jesteśmy w stanie nad nim panować to uwaga, a właściwie jej

brak i rozproszenie. Uwaga jest elementem niezbędnym w procesie widzenia. To uwaga

pozwala wyodrębnić i wyselekcjonować przedmiot widzenia, oraz określić zakres pola

widzenia. Uwaga pozwala wyselekcjonować i odseparowć określone przedmioty (zjawiska,

osoby) w polu widzenia, odnaleźć je w pamięci, nadać im odległość, wielkość, sens i znaczenie.

Dla potrzeb sztuki świadomego widzenia uwagę moŜna podzielić na uwagę

spontaniczną i uwagę świadomą.

Uwagą spontaniczną dysponujemy od czasów dzieciństwa i jest ona wspólna dla całego

królestwa zwierząt. Ten rodzaj uwagi pozwala nam podnosić nogę przy przechodzeniu ulicy i

wkraczaniu na chodnik, bez potrzeby koncentrowania się na tym, Ŝe krawęŜnik poioŜony jest

wyŜej od jezdni. Ten sam rodzaj uwagi spontanicznej pozwala lwu czatować u wodopoju, na

nieświadome jego obecności zwierzęta.

Uwaga świadoma pozwala nam skupić się na określonej czynności; jak nawlekanie

nitki na igłę, szycie na maszynie, rozwiązywanie krzyŜówek, czy nauka. Dziecko uczące się

wiersza na pamięć będzie wykazywać uwagę świadomą, ale to samo dziecko bawiące się na

podwórku wykazuje uwagę spontaniczną.

Psychologowie stwierdzili, Ŝe stan uwagi jest stanem dynamicznym, umysł i myśli

krąŜą wokół tematu w nieustannym, aczkolwiek niewielkim ruchu. Tę właśnie właściwość

umysłu i oka zauwaŜył w swoich badaniach dr Bates, który stwierdził, Ŝe podczas

prawidłowego widzenia, gałka oczna podlega ciągłym minimalnym ruchom, zgodnym z tym na

co aktualnie nakierowana jest uwaga umysłu. Zatem ciągły ruch oczu przy powstrzymywaniu

poruszaniem ciała jest zasadą prawidłowej uwagi w sztuce świadomego widzenia.

Próba powstrzymywania tych minimalnych ruchów oka, powoduje nienaturalną pracę

oczu i jest sprzeczna zarówno z naturalnym procesem widzenia jak i z naturalnym stanem

uwagi.Takie zatrzymanie oczu powoduje ich napięcie, zmruŜenie powiek, uczucie napięcia

psychicznego, wytrzeszczenie oczu, pogorszenie krąŜenia krwi w nieprawidłowo

uŜytkowanym organie ciała. Chęć lepszego widzenia poprzez wytęŜanie i unieruchomienie

wzroku powoduje jedynie pogorszenie sytuacji. Napięte mięśnie gałki ocznej nie są w stanie

prawidłowo zadziałać, a stan wytęŜania się i związanego z tym psychicznego napięcia

powoduje dodatkowe napięcie mięśni pogarszające i tak juŜ nie najlepszą sytuację.

To co jest istotne w ćwiczeniu świadomego widzenia, to jakby nieobecność

wiadomego “Ja". Zatem widzenie powinno odbywać się spontanicznie, bez napięć

wynikających z naszej chęci, czy teŜ konieczności ujrzenia kogoś, czy czegoś. Na tym

poziomie sztukę świadomego widzenia moŜna porównać do innych sztuk, jak na przykład do

sztuk walki, a zwłaszcza japońskiej sztuki strzelania z łuku, gdzie łucznik dopiero wtedy ma

szansę oddania celnego strzału, gdy zapomina o swojej osobie, o swoim “ja" i w sposób

spontaniczny pod koniec długiego wydechu wypuszcza strzałę, tak jakby to ona sama odleciała

w kierunku niewiadomego, a zarazem skutecznie trafionego celu. Inny przykład to chiński,

taoistyczny termin wu-wei, który oznacza działanie bez działania, a więc czyn, który nie jest

poprzedzany myślą, czy jakimś planem. W praktyce moŜe to być na przykład uchwycenie

spadającego ze stołu przedmiotu (szklanki lub butelki z drogocennym płynem). Taką spadającą

rzecz uda się schwytać, gdy czyn nie będzie poprzedzony świadomym zamiarem, analizą

działania w stylu: o, leci butelka,

wiec

“J

" powinienem ruszyć się do przodu, wyciągnąć rękę,

otworzyć dłoń i ją pochwycić. Jeśli rozpoczniemy taki proces myślowy, to nie zdąŜymy się

nawet ruszyć, a butelka w tym czasie rozbije się o podłogę. Zatem nie jest to “nie-działanie", w

znaczeniu bezczynności, tylko akcja, która wyprzedza myśl, i pomimo tego (a moŜe właśnie z

tego powodu) jest właściwa i skuteczna. Na tym prostym przykładzie moŜna zauwaŜyć, Ŝe gdy

nasze świadome “ja" nie jest zaangaŜowane.nie powstaje intencja, chęć zadziałania i cały

skomplikowany proces myślenia, proste czynności mogą być wykonywane w sposób naturalny

i bezbłędny.

śą

dza widzenia, zauwaŜenia czegoś na czym zaleŜy naszemu “ja", powoduje zarówno

napięcie psychiczne jak i napięcie narządu wzroku i w znacznym stopniu uniemoŜliwia, oraz

upośledza proces widzenia. MoŜna zauwaŜyć, Ŝe podobnie rzeczy się mają z procesem

przypominania sobie faktów, czy zdarzeń. Dopóki wysilamy swój umysł i czynimy wysiłek aby

sobie coś przypomnieć, dopóty nasze starania są bezowocne. Gdy jednak wysiłek naszego “ja"

ulegnie rozproszeniu i przestajemy wysilać się w pocie czoła, nagle po takim “odpuszczeniu

sobie", przypominamy sobie tę pozornie niemoŜliwą do przypomnienia rzecz. Sztuka widzenia

jest więc porównywalna na tym poziomie do szeregu innych dziedzin szeroko pojmowanej

sztuki, gdzie czynnik tzw. “ja", świadomej i mocno odczuwanej chęci osiągnięcia celu,

powoduje napięcia, które uniemoŜliwiają zrealizowanie celu. Sztuka świadomego widzenia

wymaga zatem świadomej, nierozproszonej uwagi, przy jednoczesnym dynamicznym

rozluźnieniu zmysłu wzroku i jednoczesnym optymalnym napięciu systemu nerwowego. To w

jaki sposób taki stan osiągnąć jest przedmiotem i treścią drugiej praktycznej części tej ksiąŜki.

Sztuka świadomego widzenia jest często nazywana metodą reedukacji wzroku i tego teŜ

terminu bardzo często uŜywał twórca tej metody, twierdząc, Ŝe reedukacja jest jedynie

sposobem powrotu do stanu normalności, przywróceniem normalnego funkcjonowania zmysłu

wzroku w organizmie. Nie ma powodów dla których organ wzroku jakim jest oko, miał być

czymś innym dla organizmu niŜ organ trawienia jakim są np. jelita. W ten sposób wyleczenie

jelit z kolki, czy uporczywych zaparć za pomocą lekarstw czy innych zabiegów jest jedynie

powrotem do stanu normalnego funkcjonowania. Dlaczego więc w leczeniu wad wzroku nie

dąŜy się do przywrócenia stanu normalnego oka, lecz zamiast tego przepisuje się człowiekowi

okulary? PrzecieŜ to tak jakby człowiekowi cierpiącemu na zaparcia, zamiast leczenia wstawić

jakąś rurę w miejsce jelit z ewentualnie podłączonym na końcu odkurzaczem, w celu

rozwiązania tego problemu.

Okulary jak juŜ zauwaŜyliśmy nie leczą wzroku. Okulary jedynie stanowią rodzaj

zewnętrznej pomocy, protezy, czy inwalidzkiego wózka, który ułatwia doraźnie widzenie,

utrwalając jednakŜe stan wady wzroku i nie pozwalając na jego poprawę, czyli powrót do

normalności. Z tego teŜ powodu, osoby, które podejmują ćwiczenia wg metody dr.Batesa,

muszą zrezygnować z noszenia okularów, na czas podjęcia próby poprawy widzenia poprzez

zastosowanie tych ćwiczeń. Wzrok stymulowany dodatkową szklaną soczewką okularu, ma

tendencję do dostosowywania się do zmienionej przez tę sztuczną soczewkę perspektywy

widzenia. Tak więc wykonywane ćwiczenia, przy jednoczesnym ciągłym noszeniu sztucznej

protezy, nie doprowadzą wzroku do pierwotnego stanu naturalnego. Dlatego dobrze jest

rozpocząć ćwiczenia w trakcie urlopu, gdy uŜywanie okularów nie jest niezbędne do

wykonywania np. zawodu. Osoby o duŜej wadzie wzroku, mogą się posiłkować szkłami o

zmniejszonej (np. o 1-2) liczbie dioptrii. Warto takŜe podkreślić w tym miejscu, Ŝe jakakolwiek

ksiąŜka z instrukcjami nie zastąpi doświadczonego instruktora, zwłaszcza w przypadku

powaŜnych wad wzroku

. Zawsze bezpośredni kontakt doświadczonego lekarza, czy

instruktora będzie lepszy od najlepiej napisanej ksiąŜki, jednakŜe ksiąŜka wydaje się być czymś

lepszym od niczego i mam nadzieję będzie stanowić zachętę do samodzielnej pracy,

doskonalonej następnie pod okiem instruktora.

Opisane tutaj ćwiczenia w Ŝadnym wypadku nie mogą pogorszyć wad wzroku, a mogą

poprawić jakość widzenia, aŜ do osiągnięcia stanu normalnego i na pewno spowodują poprawę

samopoczucia osób stosujących metodę dr Batesa. Techniki metody dr Batesa są poŜyteczne

we wszystkich przypadkach złego funkcjonowania zmysłu wzroku i przyniosły poprawę

widzenia dziesiątkom tysięcy osób na całym świecie.

Najbardziej znanym przykładem jest historia wybitnego pisarza, filozofa A. Huxley'a,

który w wyniku długotrwałej i ciągle pogarszającej się wady wzroku, pomimo stosowania

coraz mocniejszych szkieł, doszedł do stanu, gdy jego podstawowe zajęcie — czytanie, w

wieku 46 lat stało się niemoŜliwe. Jego jedno oko było w stanie rozróŜnić jedynie światło i

WIĘCEJ ŚWIATŁA!

W naszych czasach, pomijając fobię spowodowaną opowieściami o zagroŜeniu dziurą

ozonową, daje się zauwaŜyć strach przed światłem. Ten strach moŜna zaobserwować tylko w

tzw. cywilizowanych, wysoko uprzemysłowionych krajach, wyłącznie wśród gatunku

ludzkiego i przejawia się od lat sześćdziesięciu noszeniem ciemnych plastikowych zasłaniaczy,

czyli tzw. okularów przeciwsłonecznych. Trudno znaleźć racjonalne uzasadnienie dla

konieczności noszenia ciemnych szkiełek na nosie w słoneczne dni. Od tysięcy lat słoneczne

dni nie stanowiły dla gatunku ludzkiego Ŝadnej przeszkody, a i dzisiaj w wielu krajach

człowiek za ciemnymi szkiełkami wzbudza powszechne zdziwienie, jeśli nie śmiech i

politowanie. Nie czas i miejsce na doszukiwanie się przyczyn tej nienaturalnej mody. MoŜna

sobie tylko zadać szereg pytań; czy jest to efekt kampanii reklamowych sprytnie

przeprowadzonych przez firmy okularnicze, czy teŜ lęk przed spojrzeniem drugiemu

człowiekowi prosto w oczy, a moŜe atawistyczny lęk przed “złym" spojrzeniem, czy teŜ

tęsknota do ukrycia się w mrok bezpiecznej jaskini. Bez względu na to jaka jest prawdziwa

przyczyna tego stanu rzeczy, moŜna śmiało stwierdzić, Ŝe jest to objaw i manifestacja

powszechnego lęku przed światłem, który moŜna takŜe zauwaŜyć u wielu osób

charakteryzujących się grymasami twarzy, przymykaniem powiek, mruŜeniem oczu, krótko

mówiąc zwiększonym napięciem narządów wzroku. Odzwyczajone od normalnego natęŜenia

wiatła oczy, reagują w sposób nienaturalny i ulegają napięciu i natęŜeniu, które jest przyczyną

dolegliwości odbieranych przez człowiekajako zły wpływ działania światła słonecznego na

oczy. W tym miejscu zostaje błędnie zdiagnozowana przyczyna

Z drugiej strony wiele osób wskutek niewłaściwego uŜywania narządu wzroku ma stałe

napięte mięśnie gałki ocznej (być moŜe cierpi juŜ na lekką 0,5-1 dioptrii wadę wzroku), które są

przemęczone i uszkodzone i z tego powodu oczy i umysł nie potrafią właściwie reagować na

silne światło, które w takich warunkach sprawia ból napiętym i przemęczonym narządom

wzroku. Takie doświadczenie bólu powoduje lęk przed światłem, zaś stan lękowy

przekazywany jest do mięśni gałki ocznej i powoduje efekt wzmocnienia napięcia i

niedogodności.

JAK POZBYĆ SIĘ LĘKU PRZED ŚWIATŁEM?

Proces przyswojenia sobie prawidłowych reakcji na światło, jest jednym z

podstawowych sposobów postępowania w sztuce świadomego widzenia. Tak jak

wyeliminowanie lęków natury psychicznej moŜna przeprowadzić poprzez naukę rozluźniania

mięśni w sytuacjach stresujących, najpierw poprzez wyobraŜenie sobie takiej sytuacji,

zaobserwowanie napięć i rozluźnienie mięśni, a potem poprzez stopniowe przybliŜanie się do

takiej stresującej sytuacji (np. jazda windą) z ciągłym zwróceniem uwagi na rozluźniony tonus

mięśni. Tak samo postępujemy w przypadku zwalczania lęku związanego z obawą przed zbyt

silnym światłem.

Istotą ćwiczeń ze światłem słonecznym jest właśnie nabycie umiejętności biernego

relaksu zmysłu wzroku w obliczu świecącego słońca i następne płynne przeniesienie tego stanu

w stan dynamicznego relaksu narządu wzroku, który jest warunkiem koniecznym do uzyskania

idealnego widzenia. Tak więc osoba obawiająca się światła słonecznego i uzaleŜniona od

ciemnych okularów nie będzie w stanie doprowadzić swojego wzroku do normalnego

widzenia, dopóki nie pozbędzie się lęku przed światłem, który to lęk uniemoŜliwi jej

dynamiczne odpręŜenie — warunek niezbędny zdrowego widzenia.

Historia “Łyska z pokładu Idy" z powieści Gustawa Morcinka, a takŜe jego

współtowarzyszy — koni eksploatowanych w kopalniach, bez dostępu do naturalnego światła
jest przykładem na to, jak bardzo szkodliwy jest dla wzroku brak światła i niedostateczne
oświetlenie. Konie pociągowe nie wychodzące na powierzchnię ziemi po pewnym czasie po
prostu traciły wzrok.

Światło nie jest szkodliwe

Osoby o odmiennej opinii, nawet wyraŜanej nieświadomie poprzez mruŜenie oczu, czy

noszenie słonecznych okularów, będą musiały przekonać się o tym w sposób stopniowy.

Naświetlanie

Przyzwyczajenie do światła słonecznego rozpoczynamy od ćwiczeń przy oczach

zamkniętych.

Usiądź wygodnie na krześle, lub na leŜaku, twarzą do słońca. Postaraj się rozluźnić

(ćwiczenia relaksacyjne), zamknij oczy i kierując się odczuciem zwiększającego się ciepła i

coraz większej jasności, skieruj twarz i oczy w kierunku słońca odchylając głowę do tyłu

Poruszaj lekko głową w prawo i w lewo, wykonując niewielkie, ale dosyć szybkie

ruchy.

Poruszaj głową swobodnie i lekko, starając się utrzymać efekt rozluźnienie mięśni i

relaksu w całym ciele, ze szczególnym uwzględnieniem mięśni twarzy, szyi i barków.

Pamiętaj, Ŝe powieki są bardzo cięŜkie i same opadają, a gałki oczne to kulki wody, które

zupełnie swobodnie sobie pływają w zagłębieniach oczodołu. Nieustanny ruch głowy jest

bardzo waŜny, aby nie dopuścić do zbyt długiego naświetlenia jednej tylko części siatkówki.

Dla osób zbyt wraŜliwych na światło słoneczne zaleca się rozpoczynanie kąpieli słonecznych

od skierowania twarzy na niebo zamiast bezpośrednio na tarczę słońca. Dopiero po pewnym

czasie, gdy uda się juŜ wykonać kilka kąpieli bez napinania mięśni i mruŜenia powiek, czy

innych skurczów będących objawem napięcia, moŜna skierować twarz na krótki czas do słońca.

W wypadku odczucia jakichkolwiek dolegliwości, naleŜy głowę odwrócić od słońca,

zaś oczy zasłonić na chwilę dłońmi. Po czym moŜna kontynuować ćwiczenie.

Te ćwiczenia moŜna takŜe przeprowadzać przed lampą-reflektorkiem (skupiona wiązka

wiatła, a nie Ŝyrandol) z Ŝarówką o mocy 150 W, w odległości maximum 2 m, umieszczoną na

wysokości wzroku.

W ostatnich latach, tę metodę, z uŜyciem specjalnych lamp (i oczywiście Słońca)

stosuje się w leczeniu depresji nasilającej się w okresach zimowych. Hipotetycznie jest to

spowodowane właśnie brakiem światła i wynikającym stąd niedoborem wytwarzanej w

szyszynce melatoniny.

wiczenie moŜna wykonywać do 3 minut, z ewentualnymi przerwami na zasłanianie

oczu dłońmi w razie potrzeby.

Powtarzać kilka razy (3-6) w ciągu dnia.

Osoby, które stwierdzą, Ŝe potrafią wykonywać kąpiel słoneczną z zamkniętymi

powiekami bez jakichkolwiek napięć mięśniowych, mogą spróbować kąpieli w wariancie z

jednym okiem otwartym. Przy zachowaniu moŜliwie pełnego relaksu i rozluźnienia,

zakrywamy jedno oko dłonią, drugie pozostawiając otwarte, kręcąc głową tak jak poprzednio,

przejeŜdŜamy okiem tam i z powrotem przez tarczę słońca, mrugając przy tym szybko i

swobodnie powiekami. Po minucie powtarzamy ćwiczenie z drugim okiem, zakrywając to,

które przed chwilą było poddawane kąpieli słonecznej. Zmieniamy i zasłaniamy kolejno oczy

co ok. minutę, aŜ do momentu gdy nie ustąpi poświata, nie przekraczając pięciu minut na jedno

oko.

Staramy się przy tym pamiętać o swobodzie, relaksie i rozluźnieniu całego ciała, a

zwłaszcza mięśni gałki ocznej.

Zdaniem dr Batesa, kąpiele słoneczne, dzięki bakteriobójczym właściwościom

promieni słonecznych, działają leczniczo na róŜne stany zapalne oczu i powiek. Powodują

ponadto rozluźnienie szkodliwego napięcia mięśni gałki ocznej, spadek czułości na oślepiające

i jaskrawe oświetlenie, likwidują lęk przed światłem, konieczność marszczenia brwi, mruŜenia

oczu i noszenia okularów słonecznych. Stanowią takŜe wstępny etap nauki relaksacji pasywnej

i dynamicznej oczu, co jest jak juŜ powiedzieliśmy, niezbędnym warunkiem reedukacji

wzroku.

wiczenia takie jak naświetlanie, nasłonecznianie przy zamkniętych i półotwartych

oczach skutecznie eliminują napięcie i stres wynikający z lęku przed światłem, powodującym

mruŜenie oczu. Oczywiście dotyczy to normalnych warunków słonecznego dnia i nie odnosi się

do specyficznych warunków lodowo-śniegowych przestrzeni, odbijających w kaŜdym

krysztale lodu promienie słońca.

Zwiększona wraŜliwość na światło bardzo często jest spowodowana spoŜytymi

substancjami, jak np. lekarstwa, szczególnie zaś leki psycho-• tropowe, barbiturany i niektóre

krople do oczu (atropina). W takiej sytuacji nie naleŜy naświetlać oczu.

Uwaga: nigdy nie patrzeć unieruchomionym wzrokiem bezpośrednio w słońce. NaleŜy

przesuwać wzrok poniŜej lub powyŜej tarczy słońca.

ROZDZIAŁ 5

FOCUSING, CZYLI ZEŚRODKOWANIA, ALBO CENTRALNA

FIKSACJA

Bates stwierdził, Ŝe ze względu na budowę oka, przy dobrym oświetleniu, idealnie

wyraźny obraz rejestrowany jest tylko w centralnej części siatkówki macula lutea w punkcie

najostrzejszego widzenia — fovea centralis. Obrazy zarejestrowane zewnętrzną częścią

siatkówki, mają mniej wyraźne kształty i mniej intensywne kolory od tych zarejestrowanych w

części centralnej — fovea centralis i muszą być w związku z tym dodatkowo obrabiane przez

umysł, który jakby “dodaje" brakujące elementy ostrości i kolorystyki czerpiąc z zasobów

pamięci. W nocy przy minimalnym oświetleniu, najlepsze postrzeganie moŜna odnotować, na

zewnętrznych stronach siatkówki, gdyŜ ilość światła jest niedostateczna, by zogniskować się w

fovea centralis. Dlatego teŜ, w nocy lepsze jet widzenie “peryferyjne", a więc, to co

dostrzegamy “kątem oka", niŜ to na co bezpośrednio patrzymy.

Patrząc na kartkę papieru z odległości 30 centymetrów, moŜemy zarejestrować i

zauwaŜyć wzrokiem całą stronę, ale to co będzie widziane z zadowalającą ostrością, będzie

stanowić okrąg o średnicy jednego centymetra. JeŜeli kartka stanowi zadrukowaną stronę, to

najbardziej precyzyjnie widoczna będzie sylaba złoŜona z co najwyŜej trzech liter, a przy

większych literach, tylko jedna litera.

Okrąg o średnicy jednego centymetra w tym przykładzie, to obszar widzenia, obraz

padający na macula lutea, zaś najostrzej widziana litera, to obraz padający na punkt fovea

centralis. Pozostała część widzianej kartki, to widzenie peryferyjne, nie rejestrowane przez

naszą świadomą uwagę. Opisane zjawisko jest róŜnie określane w literaturze, np. w niektórych

pozycjach stosuje się nazwę: “focusing", czyli zogniskowanie, ześrodkowanie, ale takŜe

skupienie uwagi, czy promieni światła.

Jak juŜ to zostało powiedziane, świadoma uwaga ma charakter dynamiczny i jest

powiązana z mikroruchami oka. Podobnie wzrok i naturalny sposób patrzenia ma charakter

dynamiczny i polega na ciągłych mniejszych, lub większych ruchach oka i związanym z tym

faktem świadomej uwagi. PoniewaŜ umysł przemieszcza nieustannie swoją uwagę na

poszczególne części obserwowanego obiektu, oczy podąŜają automatycznie za wskazaniami

umysłu, tak Ŝe następuje nieuświadomiony focusing oczu na obserwowanym detalu, czyli

promienie światła odbijane przez obserwowany w danym momencie element obrazu padają

bezpośrednio na macula i fovea centralis. Ten stan moŜna takŜe dla naszych potrzeb określić

nazwą centralnej fiksacji.

Aby obserwować obiekt z maksymalną wyrazistością, czyli z centralną fiksacją, oko

musi wykonywać nieustanne, minińąalne i trudne do określenia pod względem ilości i

kierunków ruchy, przesuwające spojrzenie z jednego na drugi punkt obserwowanego

przedmiotu, czy obiektu. Gdy występuje brak takich przesunięć, staje się niemoŜliwe widzenie

poszczególnych części przedmiotu z centralną fiksacją, co powoduje nieostrość widzenia

całości obrazu.

Swobodny ruch oka jest jego naturalnym stanem i jest niezbędny dla prawidłowo

funkcjonującego zmysłu wzroku. Bez tej swobody występuje napięcie i usztywnienie mięśni

gałki ocznej, co moŜe być przyczyną wady wzroku. Naturalny stan ruchu jest spontanicznie

wykazywany przez małe dzieci i niemowlęta, niemniej w późniejszym okresie Ŝycia człowieka,

ta wrodzona umiejętność centralnej fiksacji, zostaje zagubiona przez dorastającego i dorosłego

człowieka, co wywołuje napięcia w narządzie wzroku, zmęczenie, niewłaściwe jego uŜywanie,

w końcu zniekształcenia tego narządu zmysłu, z błędami refrakcji włącznie. Nieprzypadkowo

słowa: “gapienie się", czy “wytrzeszczanie oczu", są odpowiednikiem stanu w którym

patrzymy, ba nawet się intensywnie wpatrujemy w coś, lub kogoś, a nie widzimy. Gapienie się

i wytrzeszczanie oczu, to stan w którym nasze przystosowane do nieustannych minimalnych

ruchów gałki oczne są unieruchomione! Unieruchomienie oczu musi być nierozerwalnie

związane ze stanem napięcia i pogorszenia się wizji, jest zaprzeczeniem stanu normalnego

czucia i prawidłowego widzenia. To tak jakbyśmy próbowali zjeść hot-doga za pomocą nosa.

Bez zmienności i opanowania (czy teŜ nie-zagubienia) centralnej fiksacji niemoŜliwe jest

prawidłowe widzenie.

Ćwiczenie usprawniające centralną fiksację

Patrząc na szczyt największej litery na tablicy, jej dolna część powinna być gorzej

widoczna od szczytu. Przy problemach ze wzrokiem, pacjentom nader rzadko udaje się

odnotować takie spostrzeŜenie.

Patrz dookoła litery i znajdź taki punkt widzenia, z którego dostrzeŜesz, Ŝe szczyt

największej litery widziany jest najostrzej. Niektórzy osiągają to poprzez patrzenie się w jedno

miejsce i równoczesne obracanie głową. Inni stwierdzają, Ŝe ich punkt centralnej fiksacji przy

oddaleniu 20 stóp od tablicy umiejscowiony jest kilka stóp od niej!

Zdobycie świadomości tego co się widzi jest podstawowym narzędziem prowadzącym

do odzyskania prawidłowego wzroku. Niektórzy uwaŜają, Ŝe wszystko co widzą jest w równym

stopniu niewyraźne, co nie moŜe być prawdą. DostrzeŜenie delikatnych róŜnic w polu widzenia

wymaga intymnego i bliskiego kontaktu z własnym umysłem. W takich przypadkach pomocne

jest nauczenie się w pierwszym rzędzie rozwijania zdolności widzenia umysłem (wizualizacji).

Po zlokalizowaniu punktu największej ostrości przesuwaj płynnie wzrok w dół i w górę litery

do miejsca najlepiej widzianego. Wykonaj to ćwiczenie sześć razy i zastosuj palming przez

minutę. Powtarzaj ten cykl tak długo jak długo nie będzie to dla ciebie męczące.

Stopniowo dystans pomiędzy tym na co patrzysz i punktem o najlepszej ostrości stanie

się coraz krótszy i zacznie się ogniskować na plamce Ŝółtej.

Bardzo waŜnym aspektem centralnej fiksacji jest paradoksalne zjawisko polegające na

tym, Ŝe dopuszczamy do świadomości fakt, iŜ większość dostrzeganego pola widzenia moŜe

być niewyraźna. To z kolei powoduje większą relaksację, skutkującą powrotem lepszego

wzroku w całym polu widzenia.

W niektórych trudniejszych przypadkach Bates stosował punkty świetlne zamiast liter

w celu zwiększenia efektu przyciągnięcia uwagi umysłu. JeŜeli widzisz wszystko rozmazane w

takim samym stopniu i nie udało ci się osiągnąć większych sukcesów w odnalezieniu twojego

punktu o największej ostrości, moŜesz spróbować tej właśnie metody.

Przy wysokim stopniu bliskowzroczności, lepiej jest czasami podjąć próbę odnalezienia

punktu najostrzejszego widzenia z bliska poprzez patrzenie na zadrukowaną stronę. Gdy

patrzysz prosto na daną literę, moŜesz spostrzec, Ŝe któraś z innych liter wykonuje podskoki w

twoim kierunku.

ROZDZIAŁ 6

TECHNIKI URUCHAMIAJĄCE OCZY I UMYSŁ

Techniki, które nauczają centralnej fiksacji, w sposób bezpośredni pozwalają na

zauwaŜenie i doświadczenie faktu, Ŝe niemoŜliwe jest na przykład postrzeganie kaŜdej części,

jakiejś płaszczyzny z tą samą dokładnością i ostrością widzenia.

Techniki pośrednie pozwalają oczom i umysłowi przyswoić nawyk ruchu, metodami

przesuwania obszaru najostrzejszego widzenia, z jednego elementu na kolejny, tego samego

obserwowanego obiektu.

Początkowo naleŜy skoncentrować się, nie na próbie osiągnięcia efektu centralnej

fiksacji, gdyŜ takie próby jeŜeli będą nieskuteczne (a w większości wypadków początkowo

takie właśnie są), spowodują dodatkowe zbędne napięcie oczu, ale na metodach pośrednich

mających za zadanie zwiększenie ruchliwości oczu i umysłu.

Bujanie się

Kilka poniŜej przedstawionych technik dr Bates nazwał “bujaniem się", mają one na

celu przekonanie uczących się sztuki widzenia, o pozornym ruchu obiektów świata

zewnętrznego, a poprzez to ułatwienie odczucia i zrozumienia istoty ruchu, co pomaga równieŜ

odczuwać stan znieruchomienia oka.

Bujanie krótkie

NaleŜy wybrać sobie dwa przedmioty w polu widzenia, najlepiej pionowe i niezbyt

szerokie (np. stojąc w oknie moŜe to być framugai oddalone drzewo w ogrodzie, czy róg

naprzeciwległej kamienicy lub bloku), jeden przedmiot blisko, drugi zaś w oddaleniu.

Stajemy w szerokim rozkroku, ok. l m przed oknem, opuszczamy ramiona, barki i szyja

rozluźnione i zaczynamy łagodnie kołysać ciałem, przerzucając cięŜar ciała z jednej nogi na

drugą, rytmicznie i niezbyt szybko.

Głowa pozostaje nieruchoma w stosunku do ramion i wraz z nimi wykonuje ruch

podobny do wahadła zegara. Zakres ruchu - szerokość balansu głowy nie powinien być większy

niŜ trzydzieści centymetrów. Patrzymy prosto przed siebie nie starając się widzieć ostro ani

przedmiotu bliskiego (np. okienna framuga), ani przedmiotu oddalonego (np. drzewo).

Staramy się rozluźnić, patrzeć, ale nie widzieć.

Przy przechyleniu w prawo przedmiot bliski (framuga) przesuwa się w lewo w stosunku

do przedmiotu odległego (np. drzewa), przy przechyle w lewo przedmiot bliŜszy pozornie

wędruje na tle oddalonego w stronę prawą.

Po kilkunastu takich przechyleniach, naleŜy nie przerywając bujania, zamknąć oczy i

wyobrazić sobie ten pozorny ruch framugi okiennej w poprzek drzewa.

Następnie otwieramy oczy i ponawiamy obserwację ruchu bliŜszego przedmiotu — w

naszym przypadku framugi, przez kilkanaście buj-nięć, po czym znowu zamykamy oczy i

bujając się oczyma wyobraźni obserwujemy pozorny ruch framugi.

wiczenie naleŜy wykonywać od 1-5 minut podczas jednej sesji.

Bujanie ołówkowe

Bujanie ołówkowe jest odmianą bujania krótkiego i moŜe być praktykowane w małym

pomieszczeniu podczas siedzenia, czy w przerwach w pracy.

Przy tym bujaniu obiektem bliskim moŜe być ołówek, pióro, długopis, czy teŜ własny

palec, trzymany pionowo w odległości piętnastu centymetrów przed nosem. Bujając głową z

jednej strony na drugą, moŜna obserwować pozorny ruch ołówka w poprzek bardziej

oddalonych przedmiotów.

Oczy naleŜy co pewien czas zamykać i kontynuować ten pozorny ruch wewnętrznym

okiem wyobraźni.

Podczas otwarcia oczu moŜna spoglądać kolejno na ołówek, jak i na bardziej oddalone

przedmioty w poprzek których ołówek odbywa pozorną drogę.

Bujanie długie

Stajemy w lekkim rozkroku, ręce na biodrach i wykonujemy pełny skręt bioder, tułowia

i głowy, najpierw w lewo, a potem z powrotem w prawo. Przy skręcie w lewo cięŜar ciała

zostaje przesunięty na lewą stopę, zaś prawa pięta zostaje lekko uniesiona do góry. I odwrotnie

przy skręcie w prawo lewa pięta zostaje lekko uniesiona do góry.

Ruch rozpoczynamy oczami, po czym podąŜa tułów, biodra i całe ciało. Po rozpoczęciu

ruchu wzrok pozostaje nieruchomy, dodajemy jedynie swobodne mruganie oczami.

Nie naleŜy zwracać uwagi na jakiekolwiek rzeczy, w poruszającym się polu widzenia

wzroku. Oczy wykonują wędrówkę po okręgu i naleŜy całkowicie biernie pozwolić przesuwać

się obrazom, bez najmniejszych prób zobaczenia tego co się aktualnie przesuwa.

W ten sposób pozwalamy wypocząć umysłowi, pozwalając oczom na patrzenie się, dla

samego aktu patrzenia. Doświadczamy wówczas faktu, Ŝe moŜna patrzeć, a nie widzieć, bez

szkody dla naszego samopoczucia, co pozwala odetchnąć naszej psychice i zrelaksować umysł.

Dzieci bawiące się w “bąka", a więc kręcące się w koło, czynią to nie tylko po to, aby

odczuć zawroty głowy, ale w ten sposób instynktownie pozwalają wypocząć zmysłom wzroku.

śonglowanie

onglowanie moŜna wykonać jedną, a jeszcze lepiej dwoma piłeczkami, lub na

przykład pudełkami zapałek.

Trzymając po jednej piłce w kaŜdej ręce, podrzucamy jedną z nich do góry i w tym

czasie przekładamy drugą do pustej ręki i tak dalej. W tym ćwiczeniu nie chodzi bynajmniej o

sprawność rąk, ale o poprawę ruchliwości wzroku i centralnej fiksacji.

Siedząc nieruchomo, śledzimy tor lotu piłeczki, podąŜając za nią wzrokiem. Nie wolno

patrzeć w górę oczekując pojawienia się piłeczki w polu widzenia. Oczy podąŜają swym

ruchem za ruchem piłeczki.

wiczenie to moŜna teŜ wykorzystać w plenerze, dla poprawienia tolerancji wzroku na

obecność światła słonecznego.

Zaczynając podrzucanie i obserwację lotu piłek na ciemnym tle np. drzew, szybko

mrugając powiekami, stopniowo skierowujemy się w stronę bardziej oświetlonej części nieba,

kończąc podrzucanie krótką sekwencją przy twarzy zwróconej do słońca. W ten sposób

moŜliwe jest połączenie dynamicznego relaksu, ćwiczenia centralnej fiksacji i kąpieli

słonecznej zarazem.

Kostki

Kostki mogą słuŜyć nie tylko do gry, ale takŜe jak się okazuje do ćwiczeń

usprawniających nasze widzenie, a zwłaszcza do wykształcenia poprawnego nawyku

centralnej fiksacji.

NaleŜy wziąć trzy, lub cztery kości, rzucić je na stół, przerzucić szybko wzrokiem z

jednej na drugę, po sekundzie spojrzeć w bok, lub zamknąć oczy i wypowiedzieć liczby

zauwaŜone na górnym boku.

JeŜeli zabawę wykonuje dwoje lub więcej osób (np. nauczyciel i dzieci), to rzucający

powinien po sekundzie zakryć kostki i pytać o te liczby.

Ta technika udoskonala szybki ruch oczu i uwagę.

ROZDZIAŁ 7

ODPOCZYNEK DLA OCZU, CZYLI PODWÓJNY RELAKS

Dla potrzeb sztuki widzenia relaks, czyli odpręŜenie, rozluźnienie się moŜna podzielić

na dwa rodzaje: relaks (odpręŜenie) pasywny i relaks (odpręŜenie) dynamiczny.

Aby opisać stan relaksu pasywnego oczu wg metody Batesa, trzeba najpierw

wspomnieć o sposobie relaksacji i odpręŜenia całego organizmu, gdyŜ trudno dać odpoczynek

oczom poprzez rozluźnienie ich mięśni, jeśli całe ciało pozostanie napięte. Relaks to stan

organizmu, w którym mięśnie człowieka ulegają rozluźnieniu, oddech jest zwolniony i

pogłębiony, częstotliwość skurczów serca ulega spowolnieniu, zmienia się oporność skóry, itd.

Istnieje cały szereg innych objawów, które charakteryzują ten stan, ale nie ma to dla nas

praktycznego zastosowania. W trakcie głębokiego relaksu organizm wypoczywa na tyle

mocno, Ŝe 15 minut relaksu zastępuje z powodzeniem 3-godzinną drzemkę.

Aby doświadczyć stanu relaksu naleŜy wykonać następujące ćwiczenie:

Relaksacja ogólna

Kładziemy się na plecach, na niezbyt miękkim (i nie zapadniętym) łóŜku, lub materacu.

Pod głową niewielka poduszka (ideałem jest twarde podłoŜe, kilka ksiąŜek pod głową i gruby

wałek np. z koca, pod kolanami). Zamykamy oczy i oddychamy swobodnie, ręce wzdłuŜ

tułowia lub oparte na kolcach biodrowych. WyobraŜamy sobie, Ŝe całe ciało staje się coraz to

bardziej cięŜkie, Ŝe powoli od tego cięŜaru zaczynamy zapadać się lekko w materac, staramy

się odczuć kontakt i dotyk całego naszego ciała, kaŜdego centymetra powierzchni z podłoŜem

na którym leŜymy. WyobraŜamy sabie, Ŝe nasza lewa noga staje się coraz bardziej miękka i

cięŜka. Jakby była zrobiona z miękkiego ołowiu, tak Ŝe praktycznie nie jesteśmy w stanie jej

unieść.

To samo powtarzamy z nogą prawą i z rękami.

Następnie staramy się zaobserwować wewnętrznym okiem, stan rozluźnienia mięśni

naszych kończyn i to samo próbujemy zrobić z najtrudniejszym miejscem do rozluźnienia,

czyli okolicą barków, szyi i karku.

Jeśli nam się to udaje chociaŜby częściowo, co moŜemy sprawdzić w ten sposób, Ŝe w

ogóle poczuliśmy istnienie naszych mięśni i kończyn (co w codziennym Ŝyciu jest jakby

niezauwaŜalne, chyba Ŝe przy uderzeniu się), to juŜ jest dobrze i moŜe być tylko lepiej.

Następnie przechodzimy naszym wewnętrznym okiem w rejon naszej twarzy, na której

znajduje się wielka ilość prawie zawsze napiętych mięśni mimicznych. Próbujemy rozluźnić te

mięśnie, pozwalamy opaść cięŜkim policzkom, zauwaŜamy czy mamy zaciśnięte szczęki, czy

teŜ zęby jedynie lekko się dotykają. Następnie próbujemy zaobserwować co dzieje się wokół

naszych oczu, czy brwi są ściągnięte, czy podniesione w zdziwieniu, pozwalamy, aby powieki

stawały się coraz to cięŜsze i swoim własnym cięŜarem opadały na dół. Następnie zaczynamy

obserwować co robi nasz oddech. Chodzi o to, aby nie twierdzić, Ŝe to ja oddycham, ale Ŝe

oddech, jakby własnym istnieniem sam dla siebie wydychał powietrze, które potem w

opróŜnione płuca samo wpada.

Aby zająć czymś umysł zaczynamy liczyć oddechy, l wdech, 2 wydech, 3 wdech, 4

wydech, i tak dalej do 10. Nieparzysta wdech, parzysta liczba wydech. Powoli staramy się

przedłuŜyć wydech przy liczbie parzystej. Wydech powinien być długi równy i mocny. Po

takim wydechu powietrza nie trzeba wdychać — ono samo wpada do płuc. Powietrze po

pewnym czasie powinno nawet dochodzić dalej, jakby omijając, czy teŜ przelatując przez

płuca, powinno wpaść do brzucha, a nawet do nóg. Przy wydłuŜonym wydechu, wydychamy

powietrze właśnie z brzucha. Nie musimy ruszać klatką piersiową. Oddychanie to praca

przepony, która znajduje się poniŜej klatki piersiowej, a więc dla naszych potrzeb powiedzmy

w brzuchu.

Po kilku dziesiątkach, o ile nie zapomnieliśmy o liczeniu, kończymy nasz relaks

poprzez powolne i jak najbardziej świadome tego ruchu, otwarcie powiek. Akt ruchu i

wstawania powinien być bardzo powolny, pozwalający na uświadomienie sobie pracy szkieletu

i mięśni.

osiągnięciem pasywnego odpręŜenia oczu, te niekorzystne wraŜenia ulegną zanikowi. Aby

jednakŜe tego dokonać naleŜy w takim przypadku postąpić następująco:

• nie staraj się “na siłę" zobaczyć czerni (ani czegokolwiek), przypomnij sobie ćwiczenie

relaksacyjne i spróbuj rozluźnić mięśnie, ze szczególnym uwzględnieniem karku, barków,

szyi, oraz okolic oczu, a zwłaszcza powiek, które powinny swobodnie opadać i podnosić się;

• patrząc przed siebie, ani daleko, ani zbyt blisko, nie starając się niczego zobaczyć, zacznij

liczyć oddech od jeden do dziesięciu, tak jak to zostało opisane w technice relaksu;

• po pewnej liczbie prób (a nawet przy pierwszej) odczucie widzenia czerni przyjdzie samo z

siebie i będzie oznaczało nabycie umiejętności pasywnego relaksu.

wiczenie pasywnego relaksu wzroku stosujemy przez ok. 5 minut i moŜna je

zastosować tak często jak to jest nam potrzebne, gdyŜ jest to najlepszy spośród znanych

sposobów odpoczynku dla zmęczonych oczu.

Dwie sesje relaksu, plus krótka kąpiel słoneczna na godzinę, pozwala przedłuŜyć

niemal dwukrotnie czas pracy przy ekranie komputera!

Oddychanie

Bates, oraz późniejsi badacze tematu zauwaŜyli, Ŝe osoby z wadami wzroku cechują się

podwyŜszonym stopniem napięcia nerwowego, a co za tym idzie mięśniowego. W tym

łańcuchu wzajemnych powiązań róŜnych napięć, trudno czasami jest dociec co jest przyczyną,

a co skutkiem. Dla nas najwaŜniejszy jest fakt, Ŝe jeŜeli usunie się skutecznie jedno z tych

napięć, wpłynie to bez wątpienia korzystnie na pozostałe upośledzone funkcje organizmu w

tym takŜe na proces widzenia.

U osoby u której mięśnie gałki ocznej, system nerwowy, oraz mięśnie np. obręczy

barkowej są nieustannie napięte, ma prawo bez najmniejszych wątpliwości wystąpić wada

wzroku, oraz nieprawidłowy sposób oddychania. A zatem jakość i sposób oddychania są ściśle

powiązane z jakością widzenia. Osoba wytęŜająca wzrok, czyli wytrzeszczająca oczy,

bezwiednie wstrzymuje oddech powodując utratę naturalnego rytmu oddychania i pogorszenie

krąŜenia w mięśniach gałki ocznej, tworzy jeszcze gorsze warunki widzenia i wpada w błędne

koło osoby wysilającej wzrok. Oczy zuŜywają 1/3 ilości tlenu, jaka jest potrzebna do pracy

serca.

Z drugiej strony patrząc, poprawa jakości oddychania i nawet sama świadomość

oddechu, zmniejsza stany napięcia zarówno mięśniowego jak i nerwowego, oraz samego

narządu wzroku, co jest warunkiem niezbędnym do uzyskania poprawy widzenia.

Jakość widzenia zaleŜy w duŜej mierze od jakości krąŜenia, a ta z kolei jest uzaleŜniona

od pracy serca i właśnie od oddychania. O ile na pracę serca nie mamy bezpośredniego

wpływu, o tyle poprawne oddychanie moŜemy uzyskać i z powodzeniem stosować. Jest godne

zauwaŜenia, Ŝe jeŜeli podczas czytania tego tekstu weźmiemy głębszy wdech, a potem zrobimy

długi i pogłębiony wydech to podczas wydechu litery tego tekstu będą wyraźniej widoczne. Jest

to skutek chwilowej poprawy jakości krąŜenia w głowie wskutek większej ilości tlenu w krwi i

nieznacznego skurczu Ŝył szyjnych podczas wydechu.

By lepiej oddychać, wystarczy sama świadomość oddechu.

To znaczy obserwacja wewnętrznym okiem jak działają nasze płuca i przepona.

Znajdując się na świeŜym powietrzu stań w lekkim rozkroku i zacznij wydychać

powietrze. Gdy wydech będzie się miał ku końcowi i w płucach pozostanie niewiele powietrza,

zrób lekki skłon, oprzyj dłonie o uda i za pomocą przepony i mięśni brzucha wypchnij z siebie

resztę powietrza. Powoli prostując się, pozwól, aby powietrze samo wpadło do twoich płuc.

Postaraj się, aby doszło aŜ do brzucha, tak jakby wypełniało nie klatkę piersiową, ale właśnie

brzuch.

Powtórz to ćwiczenie trzy razy.

Następnie w pozycji stojącej ćwicz samą świadomość oddychania, staraj się oddychać

brzuchem czyli przeponowe, obserwując wewnętrznym okiem drogę oddechu aŜ w okolice

pępka.

Wydech powinien być długi i mocny, a wdech krótki. Po głębokim wydechu powietrze

samo “wpada" do płuc i nie ma potrzeby “brać" wdechu.

W tym czasie obserwuj krajobraz, nie koncentrując się na Ŝadnym z jego elementów,

gdyŜ głównie zwracasz uwagę na to, jak twój organizm oddycha, jednocześnie w sposób

automatyczny (zwłaszcza w otoczeniu zieleni) dokonuje się odpręŜenie dynamiczne zmysłu

wzroku.

Oddychamy zawsze przez nos.

wiczenie świadomego oddychania trzeba wykonywać co najmniej przez pięć minut

dziennie, ale nic nie stoi na przeszkodzie, aby je wykonywać przez 24 godziny na dobę, gdyŜ

dobre oddychanie jest podstawą nie tylko właściwego widzenia, ale głównie jest podstawą

dobrego zdrowia.

Mruganie

Mrugnąć do kogoś okiem, czy “puścić oko", jest jednoznaczne z uświadomieniem

sobie, Ŝe mamy powieki. Wbrew pozorom wiele osób o tym nie wie i zamiast mrugać

powiekami, naciera oczy pięściami tylko z tego powodu, Ŝe w wyniku nienaturalnego uŜywania

wzroku napinali wytrzeszczone oczy, nie dopuszczając powiek do spełniania ich funkcji.

Funkcje i zadania mrugania to: nasmarowanie i oczyszczenie łzami oczu oraz chwilowy

odpoczynek pasywny (zasłanianie) poprzez odgrodzenie od źródła światła. Obecne w

powietrzu tony kurzu osadzają się nie tylko na szybach, ale takŜe na powierzchni naszych oczu,

dlatego częste i swobodne mruganie jest niezbędne do oczyszczania i nawilŜania powierzchni

oczu.

Osoby uŜywające wzroku w sposób naturalny mrugają często i bez trudu. Niestety, tam

gdzie występuje napięcie, a więc u osób z wadą wzroku, istnieje tendencja do zbyt rzadkiego

mrugania i do pracy powiek w napręŜeniu.

Motyl

Osoby mrugające zbyt rzadko i ze zbyt duŜym napięciem, muszą świadomie przyswoić

sobie nawyk częstego i swobodnego mrugania. Ćwiczenie jest bardzo proste, nie wymaga

wysiłku i stanowi jednocześnie formę dynamicznego relaksu narządu wzroku.

NaleŜy wykonać 6-10 szybkich swobodnych mrugnięć, po czym wykonać

kilkusekundowe zasłanianie zamkniętych lekko oczu, następnie 10-20 mrugnięć i ponowne

kilkusekundowe zasłanianie. Całość wykonujemy przez ok. l minutę.

Aby nabyć nawyku prawidłowego mrugania, warto powtarzać to krótkie ćwiczenie co

godzinę.

Ta technika podobnie jak zasłanianie jest szczególnie cenna dla relaksu zmęczonych

oczu np. przy pracy z komputerem. W połączeniu z zasłanianiem, daje potęŜny efekt relaksu i

odpoczynku dla zmęczonych oczu.

Błysk

Zwiększenie ruchliwości oraz moŜliwości rozpoznających i analizujących umysłu, jak

równieŜ całego zmysłu wzroku rozwija technika nazwana przez dr Batesa “błyskiem". Błysk

jest przeciwieństwem wytrzeszczania oczu, jest to stan w którym widzimy, nie zdając sobie z

tego sprawy. Rozpoznawanie i cała praca analityczna umysłu jest w znacznej mierze

ograniczone i wyłączone, zaś narząd wzroku w tym sposobie widzenia jest bardziej świadomy

od rozpoznającego umysłu.

" Błysk" to sposób nauczenia się i wykorzystywania w praktyce nieuświadomionego

widzenia. Widzenie nieuświadomione to stan w którym nasze ciało, a właściwie jego mięśnie

reagują bezpośrednio na zaobserwowaną sytuację, bez udziału procesu rozpoznawania przez

umysł i analitycznego myślenia. Tak więc idąc ulicą nasz wzrok moŜe zaobserwować

niebezpieczeństwo w postaci np. spadającej dachówki i w tym samym czasie nasze ciało

wykonuje ruch, który pozwala nam uniknąć obraŜeń. Gdybyśmy w tym czasie włączyli do

działania świadomy, rozpoznający i analizujący umysł, w typie np.. “ o leci dachówka, moŜe

mnie stuknąć, trzebaby się uchylić", nie zdąŜylibyśmy wykonać Ŝadnego ruchu i

otrzymalibyśmy cios w czaszkę.

Inny, niewykorzystywany powszechnie rodzaj nieuświadomionego widzenia, to obrazy

mijane za szybą samochodu (gdyŜ kieowca patrzy głównie na drogę przed sobą), czy nawet

mijane wystawy sklepów, które nie przyciągnęły naszej uwagi. Jednak w chwili w której

podnosimy nogę, aby wejść na stopień, czy chodnik, korzystamy w sposób “automatyczny" z

naszego nieuświadomionego widzenia. Fakt, Ŝe na coś nie zwracamy uwagi, nie znaczy Ŝe tego

nie widzimy. Czasami jest nam dane przypomnieć sobie coś czego “nie widzieliśmy" w sposób

wiadomy.

Osoby z wadami wzroku patrząc na róŜne obiekty, często po prostu ich nie widzą, lub

odbierają ich obraz jako niewyraźną, mniej lub bardziej kolorową plamę. JednakŜe obraz

postrzeganego przedmiotu, po odwróceniu się, lub zamknięciu oczu moŜe pojawić się

spontanicznie w wyobraźni. Jest to częstokroć bardzo słaby i niewyraźny obraz, a nawet tylko i

wyłącznie przypuszczenie i wyobraŜenie tego co mogłoby być zobaczone. JeŜeli takie osoby

nie będą “na siłę" próbowały sobie wyobrazić obserwowanego przedmiotu, lecz po prostu z

zamkniętymi oczami rozluźnią się i okiem wyobraźni “zmaterializują" w umyśle ten przedmiot,

to w wielu przypadkach okaŜe się, Ŝe ich przypuszczenia były trafne i zgodne z

rzeczywistością.

Przy nabytej wadzie wzroku, krótkie i szybkie spojrzenie, przy szybkim i swobodnym

mruganiu, a więc w stanie dynamicznej relaksacji wzroku, bez angaŜowania rozpoznającego

umysłu, pozwala ku zdumieniu patrzącego rozpoznać i odtworzyć normalnie niewidziane

przedmioty w stanie pasywnego odpręŜenia, przy “zasłanianiu", które następuje chwilę potem.

wiadczy to o moŜliwościach naturalnego widzenia przez organy wzroku i o moŜliwościach

poprawy kaŜdej wady wzroku.

Ćwiczenie “błysku" Domino

NaleŜy zaopatrzyć się w kostki domina lub karty do gry (gorszy wariant, wybieramy

karty bez figur) i rozsypać w zasięgu ręki. Wykonaj 2-5 minutowe zasłanianie ( str ...)

Nie otwierając oczu wybierz losowo którąś z kostek domina i trzymając ją pionowo w

wyciągniętej, wyprostowanej ręce, rzuć na nią błyskawiczne spojrzenie (tylko jedno).

Następnie natychmiast zamknij oczy.

Przy zamkniętych oczach powiedz sobie co widziałeś w górnej części domina, a

następnie co w dolnej.

Następnie otwórz oczy i sprawdź trafność odczytu.

Jeśli trafiłeś i wynik jest prawidłowy, to świetnie.

Jeśli się pomyliłeś, to teŜ doskonale.

Przede wszystkim nie wolno się wysilać i poprzez to napinać i wytrzeszczać oczu. Nie

gramy o pieniądze, ale bawimy się w zgaduj-zgadulę.

Próbuj dalej, pamiętaj chodzi o relaks zarówno twój jak i (tym samym) twoich oczu.

wicz 5-10 minut, co 10 “losów" wykonaj krótkie zasłanianie. Dla naszych celów

domino moŜna wykonać samemu z białego kartonu.

MoŜna eksperymentować z odległością patrzenia i wielkością domina.

Wariant dla dzieci (plus ewentualna nauka liter 5-7 lat)

Z takiej odległości, z której dziecko nie widzi wyraźnie, pokaŜ dziecku literę (domino,

krótki wyraz np. “dom", “kot") na krótkie otwarcie oczu. (Dziecko powinno juŜ znać alfabet,

lub część liter, tzn. te które są pokazywane).

Niech zaraz zamknie oczy i w wyobraźni chwyci ten przedmiot (literę) rączką w

powietrzu. Następnie wykonując ruch ręką i “łapiąc" w zamkniętą dłoń, niech przybliŜy

zamkniętą rączkę ze “złapaną" np. literą do twarzy, otworzy oczy i dłoń i niech “przeczyta"

literę z otwartej dłoni, tak jak by tam była napisana, jak na białej kartce.

Czasami wynik moŜe pojawić się nawet po kilku sekundach. W miarę, jak czas

rozpoznawania będzie coraz krótszy, moŜemy rozpocząć próby widzenia na odległość,

(początkowo graniczną) z jakiej dziecko dotychczas w ogóle nie rozpoznawało liter.

Rezultaty są zdumiewające !

Przede wszystkim jednakŜe naleŜy pamiętać: Ŝadnych stresów, to nie jest nauka, ani

zawody! Zły wynik to teŜ jest dobry wynik! NaleŜy traktować to ćwiczenie jako zabawę, jak

zgaduj-zgadulę. Jako rodzice teŜ powinniśmy się poddać atmosferze zabawy, musimy uwolnić

się od jakichkolwiek napięć i oczekiwania na wynik. Zabawa powinna być wartością sama dla

siebie.

Pamiętajmy, zły wynik to teŜ dobry wynik.

I jeszcze jedna waŜna uwaga. W tej zabawie z dzieckiem naleŜy powstrzymać się nie

tylko od wyraŜania naszego zawodu, gdy coś nie wyjdzie (“zły wynik to teŜ dobry wynik"), ale

takŜe od naszego entuzjazmu, nadmiernej radości, oklasków, czy jakiejkolwiek formy

nagradzania (czekoladki, cukierki, zabawki), gdyŜ oczekiwanie na nagrodę (czy nie daj BoŜe

karę) spowoduje u dziecka efekt napięcia przeniesiony automatycznie do narządu wzroku i

zniweczy cel wykonywanego ćwiczenia.

Dla dziecka sama świadomość, Ŝe dorosły doskonale się razem z nim bawi, jest

wystarczającą nagrodą i radością.

Pamiętajmy, Ŝe większość wad wzroku jest wynikiem napięć psychofizycznych

przeniesionych do narządu wzroku.

wiczenie “błysku" moŜemy przeprowadzać w kaŜdej chwili i o kaŜdej porze

(pominąwszy prowadzenie samochodu), w ten sposób, Ŝe rzucamy spojrzenie na jakiś

przedmiot będący poza zasięgiem naszego wzroku, następnie zamykamy oczy i sprawdzamy,

czy obraz przedmiotu pojawi się, czy teŜ nie pojawi się w naszej wyobraźni. To krótkie

spojrzenie musi być bezwiedne, bez intencji zobaczenia tego przedmiotu, bez wysilania się, czy

teŜ wytrzeszczania oczu, po prostu tyle ile trzeba, Ŝeby podnieść i opuścić powieki. Nie

rozpamiętujmy tego “błysku", ot błysnęło, zobaczyło się przy zamkniętych oczach, czy teŜ nie,

to zupełnie niewaŜne. Idźmy dalej.

Fizjologiczny proces widzenia nie jest do końca zbadany. Prawdopodobnie widzimy i

pamiętamy absolutnie wszystko, ale poniewaŜ nie jest to nam potrzebne, to nie korzystamy z

tych absolutnych moŜliwości naszego umysłu.

To co jest pewne to fakt, Ŝe jeŜeli będziemy pracować nad procesem widzenia w

wyobraźni, to ośrodki odpowiedzialne w mózgu za widzenie, będą pracować tak, jakby

obraz “wyobraŜony" był rzeczywiście widziany przez oczy. Daje to automatyczne

sprzęŜenie zwrotne takie, Ŝe nasze oczy zaczynają pracować tak jak chce tego nasza

wyobraźnia i nasz umysł, tak jakby oczy rzeczywiście widziały. Proces wizualizacji działa

takŜe w drugą stronę; osobom z wadą wzroku trudniej przychodzi precyzyjne “zbudowanie w

wyobraźni" danego obiektu. Jednak z czasem proces wizualizacji ulega stopniowej (czasem

radykalnej) poprawie.

Najprostszym tego przykładem jest następujące ćwiczenie:

Odpływający statek

Usiądź wygodnie w fotelu, rozluźnij się, zamknij oczy.

Wyobraź sobie, Ŝe stoisz na nabrzeŜu portu, naprzeciw przycumowanego wielkiego

transatlantyka w połowie jego długości. śeby zobaczyć jego rufę, musisz skręcić głowę w

prawo, Ŝeby zobaczyć dziób, musisz skręcić głowę w lewą stronę. Na kilku pokładach widzisz

rozmawiających pasaŜerów. Niektórzy trzymają nerwowo w rękach papierosa, inni piją ze

szklanek i butelek napoje chłodzące, niektórzy stoją patrząc na ląd, inni przechadzają się po

pokładach. Na mostku kapitańskim wydano rozkazy do odpłynięcia. Powoli ogromny statek

odbija od brzegu. W miarę jak się oddala widzisz coraz mniej szczegółów na pokładach. Okna

i postacie ludzi są coraz mniejsze. Wokół statku zaczyna rozpościerać się coraz większa

przestrzeń zajęta przez morze. Świeci słońce. Statek stopniowo coraz bardziej się oddala. Staje

się coraz mniejszy i widać coraz więcej morza. Na koniec statek jest juŜ bardzo daleko,

znajduje się na pełnym morzu, powoli staje się malutkim punkcikiem na horyzoncie, w

miejscu, gdzie wielka niebieska przestrzeń nieba łączy się z zieloną powierzchnią morza.

Teraz spróbuj odwrócić kierunek zdarzeń i niech statek powoli przypłynie z daleka w

twoim kierunku, stając się coraz większym. Powtórz w myślach kilka razy oddalanie się i

zbliŜanie statku. Stopniowo przyspieszaj ten proces. Za kaŜdym razem statek musi dopłynąć do

linii horyzontu i stać się ledwie dostrzegalnym, malutkim punkcikiem.

Nie przerywając wyobraŜenia odpływającego i przybliŜającego się statku, spróbuj

zaobserwować jak ta wizualizacja wpływa na twoje gałki oczne i na ich faktyczny ruch.

To ćwiczenie, chociaŜ odbywa się przy zamkniętych oczach wpływa znakomicie na

mięśnie i refrakcję gałki ocznej. Stanowi takŜe znakomity relaks.

wicz przez 5 minut.

Oczywiście “statek" moŜe być zastąpiony jakimkolwiek obiektem w ruchu, a ilość

szczegółów w miarę powtórzeń moŜe stopniowo narastać. Regułą jest wyobraŜanie sobie

obiektów i scen przynoszących nam przyjemne odczucia (byle nie za bardzo — gdyŜ

wywołamy niepoŜądane napięcie).

ROZDZIAŁ 8

RUCH I JESZCZE RAZ RUCH

Ruch jest nierozerwalnie związany z Ŝyciem. Jest niemalŜe jego synonimem.

Przeciwieństwem ruchu jest bezruch, stąd powiada się: “zamarł w bezruchu".

Bez ruchu nie ma Ŝycia. Bez ruchu nie ma widzenia. Stan bezruchu gałki ocznej,

narządu wzroku, to “wybałuszone gały", gapiowatość, załzawiony i mętny wzrok, niemoŜność

poprawnego widzenia. Jak juŜ zostało powiedziane, proces poprawnego widzenia i uwagi

składa się z minimalnych, bezustannych aktów ruchu. Ludzie o prawidłowym wzroku, podczas

uwaŜnej obserwacji jakiegoś obiektu, utrzymują oczy w takim połoŜeniu, Ŝe te przesuwają się

w sposób ciągły, minimalny i nieświadomy z jednego punktu tego obiektu na kolejny punkt (z

szybkością do 70 razy na sekundę).

Osoby z wadami wzroku, czyli ze wzrokiem uszkodzonym, uŜywanym w sposób

nienaturalny, doprowadzają do ograniczenia takich ruchów i zaczynają przez to wytrzeszczeć

oczy. Stąd staje się w takim przypadku niezbędne przyswojenie sobie nawyku drobnych

przesunięć wzroku, zagubionego w trakcie Ŝycia człowieka.

Ten tak potrzebny i niezbędny do prawidłowego widzenia ruch oczu, moŜna i naleŜy

wiczyć podobnie jak i inne elementy sztuki świadomego widzenia. Jednym z najlepszych

wiczeń mających na celu usprawnienie przesuwania spojrzenia zostało wymyślone i opisane

przez Margaret D. Corbett w jej ksiąŜce pt. “How To Improve Yours Eyes" i zostało nazwane:

Kalendarz

z uwagi na fakt, Ŝe do wykonywania tego ćwiczenia znakomicie nadaje się kalendarz,

który posiada cyfry i litery o róŜnej wielkości. Tak więc poŜądana byłaby kartka z kalendarza,

na której jednocześnie mieściłyby się oznaczenia literowe dni tygodnia (wt., śr., czw., itd), oraz

dni od 1-30 (31) poprzedzającego miesiąca małymi literami i cyframi (np. u góry kartki

kalendarza), podobnie zapisany byłby miesiąc bieŜący, ale większymi (najlepiej dwukrotnie)

cyframi i literami, oraz miesiąc następny o wielkości czcionek jak ubiegły — u dołu kartki

kalendarza.

Taki arkusz z róŜnej wielkości literami i cyframi odpowiada z wyglądu tablicy Snella,

do testowania wzroku u okulistów. Jednak zawieszenie tablicy Snella na ścianie we własnym

mieszkaniu mogłoby powodować niepotrzebne napięcia, wywołane wspomnieniem stresu

związanego z kaŜdorazową wizytą u okulisty. NaleŜy jednakŜe dodać, Ŝe tablica Snella, przy

załoŜeniu Ŝe nie wywołuje najmniejszych stresów u ćwiczącego, oraz Ŝe ćwiczący bardzo

dobrze zapoznał się ze wszystkimi znakami na tablicy, moŜe spełnić bardzo dobrze funkcje

kalendarza w ćwiczeniach przesuwania spojrzenia. Przy braku odpowiedniego kalendarza, czy

teŜ tablicy Snella, moŜemy wykonać przyrząd pomocny w naszych ćwiczeniach według

poniŜej przedstawionego rysunku.

Litery i cyfry (oczywiście po powiększeniu) najlepiej wykonać z gotowych i

dostępnych liter do naklejania na kartce formatu A3, lub poziomej A4. Bardzo waŜne jest aby

były naklejone (lub namalowane) równo i nie róŜniły się odcieniami, czy stopniem nasycenia

koloru. Większe powinny mieć ok. 1,2-2,5 cm wysokości (jest to uzaleŜnione od moŜliwości

wzrokowych ćwiczącego), mniejsze o połowę mniejsze, tego samego kroju czcionki. Pracę z

kalendarzem rozpoczynamy od relaksu, czyli od zasłaniania, podobnie jak przed ćwiczeniami z

dominem.

Kalendarz naleŜy zawiesić w dobrze oświetlonym miejscu (nawet bezpośrednio w

wietle słońca). Zwykłe światło Ŝarówki zawieszonej u sufitu nie wystarczy, dlatego naleŜy nań

skierować dodatkowe bezpośrednie źródło światła. Dla osoby siedzącej, kalendarz powinien

znajdować się na wysokości oczu, w odległości takiej, aby moŜna było bez trudu dojrzeć

największe cyfry.

powrotem do “3" i tak dalej według podanego wzoru.

Gdy dojdziesz spojrzeniami do ostatniej cyfry w dolnym rzędzie, nie przerywaj, lecz

płynnym ruchem oczu obserwuj biały obszar tuŜ pod linią druku, przez trzy, cztery wahnięcia

głowy.

Następnie zasłoń oczy na jedną minutę. Proszę zwrócić uwagę na sposób oddychania.

W czasie wszystkich ćwiczeń zwracaj uwagę na oddychanie. Nie musi być perfekcyjne. Jeśli

tylko zwraca się nań uwagę — oddychanie samo się poprawia, pogłębia, ustala swój równy

rytm, zaś narząd wzroku i całe ciało ulega rozluźnieniu — pamiętaj o oddechu.

Teraz zwróć oczy na cyfrę “l" drukowaną duŜymi literami, następnie skieruj wzrok w

dół na lewo na małą “l". Popatrz tylko przez chwilę i zamknij oczy. OdpręŜ się, jak oddychasz?

Ponownie otwórz oczy na duŜej cyfrze “l" i zjedź na dół w prawo do małej “l".

Ponownie zamknij oczy, zrelaksuj się, cały czas równomiernie oddychaj .

Teraz otwórz oczy na duŜej “2", następnie popatrz na małą “2" po lewej stronie.

Zamknij oczy, oddech.

Ponownie spójrz na duŜą “2" i przesuń wzrok na małe “2" po prawej stronie.

Znowu zamknij oczy, odpręŜ się.

Powtarzaj ćwiczenie z kolejnymi liczbami w ten sam sposób. Jeśli ćwiczenie byłoby

zbyt męczące, ćwicz do 10, potem do 20, a następnie do 30.

Po krótkiej przerwie biernego relaksu-zasłanianie, moŜna przystąpić do następnej fazy

tego ćwiczenia. Z zamkniętymi oczyma, pomyśl sobie o jakiejś liczbie od jeden do trzydziestu

jeden. ZałóŜmy, Ŝe pomyślałeś sobie o liczbie numer “siedemnaście". Otwórz więc oczy tak

szybko, jak tylko to potrafisz, zlokalizuj swoją “siedemnastkę" wpierw na kalendarzu

drukowanym duŜymi cyframi, a następnie na “kalendarzu z małymi cyframi po lewej stronie".

Po czym równo, spokojnie oddychając, zamknij oczy. Otwórz je ponownie na duŜej

“siedemnastce" i spuść wzrok na odpowiednią małą cyfrę po prawej stronie. Jeszcze raz

zamknij oczy, oddychaj równomiernie, pomyśl sobie o jakiejś innej liczbie i powtórz z nią to

samo ćwiczenie. Po dziesięciu lub dwunastu powtórzeniach moŜesz przejść do kolejnego etapu

tego cyklu ćwiczeń.

W tym ćwiczeniu powracamy do drobnych przesunięć spojrzenia, których uczymy się

poprzez wykonywanie systematycznych i krótkich, rytmicznych ruchów wahadłowych oczu,

skierowanych na litery i cyfry. Spójrz na wielką “jedynkę". Na początku zwróć uwagę na jej

szczyt, potem na podstawę, po czym skieruj wzrok jeszcze raz na szczyt i ponownie na

podstawę przez cały czas natęŜając umysł. W górę i w dół, w górę i w dół, dwa lub trzy razy. Po

zrobieniu tego zamknij oczy, rozluźnij się i oddychaj głęboko, ale łagodnie. Następnie otwórz

ponownie oczy i powtórz całe ćwiczenie na wielkiej “dwójce". Po przejściu w ten sposób przez

“pół miesiąca", skieruj wzrok na cyfrę drobno drukowanego “kalendarza" i zacznij od

początku, jeśli zaistnieje potrzeba — przysuń bliŜej krzesło.

Metodę tę naleŜy urozmaicać ruchem poziomym, przerzucając wzrok z jednej strony

danej liczby na drugą, zamiast w górę i w dół, w pionie. Poza tym, nie ograniczaj się wyłącznie

do liczb. Ćwicz równieŜ z takimi oznaczeniami skrótów dni i tygodni jak - Pon., Wt., Śr. i tak

dalej. Wykonaj drobne, pionowe przesunięcia wzroku od szczytów do podstaw tych liter i z

jednej na drugą ich stronę w poziomie, a w przypadku szerszych i bardziej kanciastych znaków

przekątnie, z rogu do rogu. Litery i liczby naleŜą do najbardziej znanych nam obiektów w

naszym sztucznym świecie, oraz do przedmiotów o największym dla nas znaczeniu i dlatego

teŜ musimy je wyraźnie widzieć. Z tego teŜ powodu jest szczególnie wskazane, abyśmy nabyli

nawyk drobnych przesunięć wzroku podczas obserwacji. Świadome praktykowanie tych

właśnie opisanych wahadłowych przesunięć doprowadzi do automatyzmu w postrzeganiu, co

jest waŜne w Ŝyciu. Kiedykolwiek będziemy patrzeć na litery lub cyfry, będziemy

nieświadomie i automatycznie zmierzali do wykonywania drobnych przesunięć spojrzenia, te

przesunięcia skłonią oczy i umysł do wykonywania swych zadań z centralną fiksacją i w ten

sposób doprowadzą do poprawy naszego spostrzegania i rozpoznawania, co z kolei wpływa na

jakość efektu końcowego — naszego widzenia.

Dobrym uzupełnieniem ćwiczeń z kalendarzem jest sposób patrzenia “analitycznego".

Ten sposób patrzenia jest moŜliwy do przeprowadzania w dowolnej chwili, czasie i miejscu.

MoŜna ćwiczyć zarówno na duŜych obiektach jak na przykład budynki, oraz na małych

elementach jakimi są np. litery.

KaŜda próba obejrzenia duŜego budynku we wszystkich jego szczegółach, jako całości,

z równą wyrazistością jest skazana na niepowodzenie. Zamiast podejmowania takich

nieudanych prób, powinniśmy w tym samym czasie trenować zdolności ruchu naszego zmysłu

wzroku. MoŜna tego dokonać w następujący sposób: oglądając budynek kieruj swój wzrok

kolejno na jego okna, próbuj “obrysowywać" wzrokiem zewnętrzne Krawędzi okien, popatrz

jak jest ułoŜona dachówka, ile ma kominów, drzwi, przesuń wzrokiem po obrysie zewnętrznym

całego budynku, wzdłuŜ, rynny, piorunochrona itd. Po takiej szczegółowej analizie spróbuj

ponownie popatrzeć na całość budowli bez wytęŜania wzroku. Zastanów się, czy zauwaŜasz

róŜnicę w postrzeganiu.

Podobnie moŜemy postępować z mniejszymi od domu obiektami otaczającej nas

rzeczywistości, włącznie z mijającymi nas osobami. Przy bliŜszym kontakcie patrząc

analitycznie na twarz swojego rozmówcy, obserwuj kolejno elementy twarzy przerzucając

wzrok z jednego punktu na inny. Twarz nie jest wielkim obiektem, twoje oczy nie będą

sprawiały wraŜenia “rozbieganych", przy przesuwaniu spojrzenia z np. górnej prawej powieki

na lewe ucho, z ucha na podbródek, z podbródka na czoło, z czoła na drugie oko itd. Po takim

“analitycznym" obejrzeniu twarzy twojego rozmówcy, ponownie spojrzyj rozluźnionym

wzrokiem na całość twarzy i spróbuj uchwycić róŜnicę w ostrości widzenia. Takie częste

patrzenie “uruchomionym" wzrokiem spowoduje powrót zmysłu wzroku do naturalnego stanu

ciągłych mikroruchów gałki ocznej, oraz do prawidłowego widzenia z “centralną fiksacją".

Inne ćwiczenie, które moŜemy bardzo często wykonywać jako np. przerwę w czytaniu,

to analityczne patrzenie na znane litery. Podczas patrzenia na litery i cyfry moŜna przejechać

wzrokiem po konturach litery, czy cyfry, zaobserwować jaką przestrzeń wypełniają sobą te

litery, jak jest zagospodarowana pozostała powierzchnia, poza literami i naokoło nich, ile i

jakich jest w danej literze kątów, itp.

Ćwiczenie z literą

Dobrym ćwiczeniem nie tylko na ruchliwość wzroku, ale i na poznanie alfabetu, jest

analityczny “rozbiór" liter, który nie tylko usprawnia nasz wzrok, ale powoduje dodatkowe

zakodowanie kształtu litery w pamięci, a poprzez to lepsze “rozpoznawanie" w umyśle, co

wydatnie usprawnia proces widzenia liter, tekstu i czytania.

Wybierz moŜliwie duŜą literę, np. “H" z nagłówka gazety.

Popatrz najpierw na lewą pionową kreskę, najpierw na całej jej długości, później w jej

dolnej części, środkowej i górnej, następnie rzuć okiem ponownie na podstawę tej kreski i

znowu na całą jej długość. ZauwaŜ, Ŝe lewa kreska sprawia wraŜenie wyraźniejszej i

ciemniejszej od prawej.

Teraz powtórz to samo ćwiczenie z prawą kreską litery “H". Następnie wybierz równieŜ

duŜe “H", ale z nieco mniejszego nagłówka i powtórz cały proces raz jeszcze.

To samo moŜna robić z innymi literami i cyframi jak np. “E", “B", “3", z ich

poziomymi, górnymi i dolnymi kreskami i brzuszkami.

Po pewnym czasie dojdziesz do zaskakującego wniosku, Ŝe widzisz bez okularów

połowę litery, której normalnie w całości nie widziałeś w sposób dostatecznie ostry i wyraźny.

W stanach relaksu wzroku i dynamicznego odpręŜenia moŜe przejawiać się

spontaniczny przejaw ostrego widzenia bez okularów.

Takie przebłyski normalnej wizji mogą trwać początkowo tylko kilka, kilkanaście

sekund. Później wydłuŜają się do kilku minut. Zdarza się to nawet na wczesnym etapie nauki

relaksacji, a zwłaszcza po osiągnięciu pewnego stopnia dynamicznego odpręŜenia wzroku.

Notowane są nieliczne przypadki, Ŝe juŜ po kilku dniach wstępnych ćwiczeń

rozluźniających, powraca pierwotna, spontaniczna zdolność widzenia rozluźnionym zmysłem

wzroku, a wraz z nim ostrość widzenia.

JednakŜe w większości przypadków te “przebłyski" normalnego widzenia trwają na tyle

krótko, na ile pacjent potrafi utrzymać stan dynamicznego relaksu. Nie naleŜy jednak

lekcewaŜyć doniosłej roli takich przypadków dla powodzenia terapeutycznego w procesie

reedukacji wzroku, gdyŜ właśnie te “przebłyski" dają wiarę w powodzenie stosowania metody i

wiczeń oraz pozwalają na wytrwałą i systematyczną pracę.

Czasami takie przebłyski mogą wywołać euforię i stan wzruszenia połączonego z

płaczem. Mogą takŜe, niestety wywołać nadzieję na osiągnięcie błyskawicznych efektów i

jeŜeli praktykujący sztukę świadomego widzenia, będzie zanadto “pazerny" na osiągnięcie

szybkiegi o trwałego rezultatu, moŜe wytworzyć w sobie nieświadomie stan podwyŜszonego

napięcia, który zniweczy jego wysiłki.

Tym niemniej naleŜy stwierdzić ze spokojem, iŜ wraz z opanowywaniem umiejętności

dynamicznego relaksu wzroku, przebłyski wyraźnego widzenia będą występowały coraz

częściej i będą stawały się coraz dłuŜsze, aŜ do naturalnego ciągłego stanu poprawnego

widzenia.

Takie przebłyski są częstym i bardzo cennym doświadczeniem osób praktykujących

sztukę świadomego widzenia, zaś fakt Ŝe przedmioty, które normalnie pozostają zamglone, lub

zgoła niewidoczne, mogą zostać w sposób ostry i wyraźny zobaczone, zaświadcza o tym, Ŝe

jakkolwiek z początku krótkotrwały i tymczasowy stan relaksu psychofizycznego,

mięśniowego, redukujący napięcia w zmyśle wzroku i w samym oku, wpływa w efekcie na

poprawę funkcjonowania oczu i tymczasową poprawę refrakcji.

Jak z tego wynika, wady wzroku nie są stanem nieodwracalnym.

Oto kolejne proste ćwiczenie słuŜące poprawie ruchliwości wzroku.

Proszę podnieść do góry wskazujące palce obu dłoni w odległości ok. 60 cm od twarzy.

Odstęp pomiędzy palcami powinien wynosić ok. 40 cm.

Spójrz na prawy palec.

Będzie on widoczny wyraźniej od lewego, objętego wyłącznie widzeniem

peryferyjnym.

Odwróć głowę i popatrz na lewy palec, powinien być wyraźniej i ostrzej widoczny od

palca prawego w tej chwili.

Powoli zbliŜaj palce do siebie.

W trakcie zbliŜania spójrz po sześć razy na kaŜdy palec, aŜ do momentu (włącznie), w

którym się zetkną.

Palec na który aktualnie spoglądasz (nawet po zetknięciu się), powinien być za kaŜdym

razem wyraźniej widoczny od tego drugiego.

Powtórz ćwiczenie 10 razy.

ROZDZIAŁ 9

TECHNIKI POPRAWIAJĄCE RUCHLIWOŚĆ WZROKU POPRZEZ

PRACĘ WYOBRAŹNI

PoniewaŜ wzrok i jego sprawność zaleŜą w równej mierze od oczu jak i od stanu

umysłu, wszystkie ćwiczenia które będą usprawniać nasze wyobraŜenie widzenia,

automatycznie wpływają na poprawę funkcjonowania i sprawność narządu wzroku, a takŜe na

jego funkcjonalne i organiczne niedomagania. Warto w tym miejscu zwrócić uwagę na fakt, Ŝe

proces widzenia kończy się aktem rozpoznawania przedmiotu przez umysł. Tak więc

doskonalenie widzenia w wyobraźni i w pamięci powoduje polepszenie samej funkcji

rozpoznawania. Znakomite ćwiczenie wpływające na usprawnienie czynności gałki ocznej

poprzez pracę w sferze wyobraźni zaproponował uczeń dr Batesa, dr R. Arnau. Jest to rodzaj

przesuwania spojrzenia za pomocą umysłu wpływający na fizyczny narząd akomodacji, w

sposób który nie występuje w przypadku wahadłowego przesuwania wzroku.

Ćwiczenie dr. Arnau

Wyobraź sobie, Ŝe trzymasz elastyczny gumowy krąŜek, który moŜna zginać tak, Ŝe

łatwo przyjmuje formę elipsy (wydłuŜonego “jajowego" kółka) po jego ściśnięciu, oraz Ŝe po

zaprzestaniu nacisku natychmiast wraca do swojej postaci okręgu. Zaniknij oczy i obserwuj

swój wymyślony krąŜek, przebiegając wewnętrznym okiem wokół jego formy.

Następnie w wyobraźni naciśnij palcem wskazującym i kciukiem na boki krąŜka, tak

aby uformowała się pionowo ułoŜona elipsa. Spójrz przez chwilę na tę elipsę, następnie

rozluźnij rękę i pozwól krąŜkowi powrócić do swojej poprzedniej formy.

Teraz przesuń kciuk i palec wskazujący z boków krąŜka na jego górę i dół i naciśnij tak,

aby przekształcił się w elipsę ułoŜoną poziomo.

Zwolnij rękę z uścisku i patrz na boki krąŜka powracające do swojej pierwotnej formy

okręgu.

Następnie znowu zmień ułoŜenie swojej ręki, naciśnij, rozluźnij dłoń, zmień ułoŜenie i

tak dalej 10-15 razy cykl zmian. Proszę nie rezygnować z wyobraŜenia sobie naciskającej ręki,

to pozorne uproszczenie ćwiczenia, chociaŜ wydaje się logiczne, psuje znaczną część

terapeutycznego aspektu tego ćwiczenia.

To ćwiczenie pozwala nam dodatkowo uzmysłowić sobie, jak silne i nieprzerwane są

ruchy mięśni podczas trwania cyklu “uzmysławiania" sobie. ChociaŜ oczy są zamknięte i “nie

widzą", wszystkie mięśnie odpowiedzialne za refrakcję i akomodację działają i to działają w

sposób prawidłowy w stanie dynamicznego relaksu.

Ćwiczenie dr R. Arnau jest odpowiednie do stosowania we wszystkich wadach

wzroku, a w szczególności w przypadkach krótkowzroczności.

Pisanie i rysowanie z zamkniętymi oczami

wiczenia pisania i rysowania przeprowadzane w wyobraźni z zamkniętymi oczami,

moŜemy rozpocząć od faktycznego pisania z zamkniętymi oczami.

Przygotuj sobie duŜą (A4) białą kartkę i pióro, albo cienkopis. Usiądź przy stole, lub

biurku.

Zamknij oczy i napisz dowolne krótkie zdanie u góry strony. Na przykład “Ala ma

kota". Staraj się napisać pod spodem to samo zdanie ciągle pomniejszając litery, aŜ do

najmniejszych mikroskopijnych rozmiarów, (dlatego najlepszy jest rysik, lub cienkopis), cały

czas nie otwierając oczu trzy-cztery razy (oprócz pierwszego).

Następnie, w dalszym ciągu nie otwierając oczu, napisz pod spodem to samo zdanie

trzy-cztery razy, stopniowo powiększając litery, aŜ do normalnie pisanych rozmiarów, lub

jeszcze większych. Powtórz ćwiczenie na nowej czystej kartce, 3-4 razy.

ZauwaŜ, Ŝe stopniowo pismo staje się coraz wyraźniejsze, oraz Ŝe potrafisz pisać literki,

których normalnie, ze względu na ich mały rozmiar, nie potrafisz odczytać bez okularów.

To samo ćwiczenie moŜna wykonywać poprzez rysowanie jakiegoś powtarzanego tego

samego wzoru, znaku, czy kółka.

Teraz moŜemy odłoŜyć nasze przybory do pisania i rozpocząć pisanie i rysowanie

wyłącznie w sferze wyobraźni.

Wyobraź sobie, Ŝe siedzisz przy biurku, masz przygotowany papier do pisania, pióro,

lub cienki pędzelek i w swojej wyobraźni, mając zamknięte oczy na środku pierwszej kartki

papieru narysuj okrągłą czarną kropkę.

Skoncentruj się na białym tle przylegającym do lewej strony kropki, teraz przesuń (w

wyobraźni) spojrzenie na prawą stronę kropki. Przesuwaj rytmicznie spojrzenie tam i z

powrotem. ZauwaŜ, Ŝe kropka, podobnie jakby to miało miejsce w rzeczywistości, sprawia

wraŜenie ruchu - przesuwania się. W lewo, gdy przesuwasz wzrok w prawo i w prawo, gdy

przesuwasz wzrok w lewo.

Następne ćwiczenie umysłowego uruchamiania zmysłu wzroku wygląda następująco:

Wyobraź sobie, Ŝe na czystej kartce papieru namalowałeś dwie kropki oddalone o ok.

10 cm jedna od drugiej, pomiędzy nimi, ale ok. 2-3 cm poniŜej, namalowałeś okrąg o średnicy

ok 1,5 cm. Okrąg w twojej wyobraźni powinien być bardzo mocno czarny, zaś biała przestrzeń

w środku intensywnie śnieŜno-biała.

Teraz swoim okiem wyobraźni przesuń spojrzenie z kropki po lewej stronie do kropki

po prawej stronie okręgu. Powtarzaj rytmicznie przesunięcia kilkanaście razy.

ZauwaŜ, Ŝe okrąg będzie się “przesuwał" w kierunku przeciwnym do ruchu twojej

uwagi.

Kolejne ćwiczenie przypomina nieco wyobraŜenie kłamiącego Pinokia.

Wyobraź sobie, Ŝe twój nos uległ przedłuŜeniu o około 20-25 cm. Zakończeniem

twojego nowego nosa jest ołówek. Tak więc twój nos (w wyobraźni) przybrał formę

dwudziestocentymetrowego ołówka. Spróbuj teraz twoim nowym piszącym organem,

rozpocząć rysowanie okręgów na wyobraŜonej kartce papieru. Na pewno szyja nie jest tak

sprawna jak pisząca ręka, więc początkowo rysowane kółka będą lekko kanciaste. Spróbuj to

(moŜliwie duŜe) koło obrysować 6-10 razy. Na pewno kolejne kółka będą coraz bardziej

okrągłe, a obwód po którym rysujesz coraz grubszy.

Następnie, nie odrywając “ołówkonosa" od rysunku, przejedź kilka razy linią prostą

przez środek okręgu zaczynając od prawej strony do lewej i z powrotem.

Potem przejedź po obwodzie \ okręgu i zrób taką samą linię z góry do dołu i z dołu do

góry. Dojedź do środka okręgu — miejsca przecięcia się tych dwóch linii i po skosie

poprowadź do góry kolejną linię do granic okręgu, a potem z powrotem, przez środek na dół po

przekątnej. Później wyprowadź odpowiednią linię w lewo do góry i na dół, w prawo i kilka razy

po niej przeciągnij.

Gdy masz juŜ podzielone kółko na osiem części przez cztery średnice, zakończ rysunek

wbiciem ołówka w miejsce przecięcia się tych czterech linii.

Nie otwierając oczu i nie rezygnując z tworzenia dzieł swoim nowym instrumentem do

rysowania, weź (w wyobraźni) kolejną czystą kartkę, moŜliwie jak największą (jak tablica

szkolna) i narysuj olbrzymią leŜącą na boku ósemkę — znak nieskończoności. Płynnie

przekręcaj głową od jednego do drugiego ramienia i przejedź po tym znaku 10-15 razy,

sprawdź czy czubek “ołówkonosa" przesuwa się po narysowanych liniach, czy teŜ nie.

Doskonale sprawdza się rysowanie nosem klucza wiolinowego, ślimaka, czy sprali.

Te ćwiczenia moŜna i naleŜy kontynuować poprzez ćwiczenie pisania róŜnych liter,

słów, swojego podpisu, stosując utrudnienia poprzez stopniowe zmniejszanie wielkości liter.

ChociaŜ to ćwiczenie moŜe się wydać zabawne i dziecinne, jest wbrew pozorom

niezwykle skuteczne w metodzie reedukacji wizualnej.

Zakończ ćwiczenia kilkuminutowym zasłanianiem.

KsiąŜki i gazety — ćwiczenie opracowane przez Meir Schneider.

Odwróć ksiąŜkę odwrotnie niŜ normalnie przy czytaniu i śledź wzrokiem krawędzie

liter. Nie próbuj rozpoznawać liter, tylko podąŜaj wzrokiem za ich obrysem, oddychaj często i

jeszcze częściej mrugaj.

ROZDZIAŁ 10

KRÓTKOWZROCZNOŚĆ

Techniki i ćwiczenia, które zostały juŜ w tej ksiąŜce opisane, mogą i powinny być

stosowane przy wszystkich wadach wzroku. PoniŜej zostanie podane to, na co naleŜy zwrócić

szczególną

uwagę

przy

reedukacji

wzroku,

szczególnym

uwzględnieniem

krótkowzroczności.

Fizjologia tego zjawiska polega na tym, Ŝe wytworzony w oku obraz zostaje

zogniskowany przed siatkówką, pozostawiając zamazany widok padający na plamkę Ŝółtą

(macula). Przyczyny tego zjawiska mogą być róŜne: wydłuŜona oś gałki ocznej na linii

pomiędzy soczewką, a siatkówką (najczęściej wymieniana przyczyna), soczewka moŜe

wykazywać nadmierną akomodację, lub moŜe być zmieniony stopień zakrzywienia rogówki,

albo soczewki. Same soczewki mogą ulec nieznacznemu przemieszczeniu, co bywa

spowodowane takŜe zbyt wielkim ciśnieniem w oku. Znanym powodem jest cukrzyca i ogólnie

zły stan zdrowia. PowaŜne stresy i problemy emocjonalne mogą być przyczyną przejściowego

pogorszenia się wzroku w tym zakresie. Nieliczne przypadki są spowodowane genetycznymi

wadami pigmentacji siatkówki.

W kategoriach emocjonalnych krótkowzroczność jest rodzajem zamknięcia się w sobie

i wycofaniem się. Jest wyrazem niedowierzania w to co się widzi i sposobem patrzenia na świat

wypełnionym lękiem (mniej lub bardziej uświadomionym). Krótkowzroczność często

wskazuje na utratę poczucia bezpieczeństwa i uogólnionym zbyt wielkim dąŜeniu do

zobaczenia.

Krótkowzroczność wskazuje takŜe na umysł krytyczny, analityczny, osądzający i

mający zbyt wielką skłonność do przywiązywania wagi do szczegółów. Soczewki

krótkowidzów mają wartość ujemną i tak teŜ pozwalają im się czuć. Koncentrują ponadto

wiatło na plamce Ŝółtej pozbawiając pozostałą część siatkówki udziału w procesie widzenia.

Widzenie peryferyjne jest stosowane do umiejscowienia siebie w czasie i w przestrzeni.

Dzieci w przypadku porzucenia i odrzucenia mają tendencję do rozwijania wysokiego stopnia

krótkowzroczności.

Krótkowzroczność, to prawie zawsze stan nabyty, z reguły w okresie dzieciństwa. Ta

wada wzroku u dzieci ma swoje przyczyny w kilku niekorzystnych zjawiskach, które w

krótkim okresie czasu występują niemal jednocześnie.

Głównym elementem wydaje się być czynnik psychologiczny stresu związanego

zarówno z nauką, przyswajaniem wiedzy, elementem współzawodnictwa występującym wśród

uczniów, oraz chęcią otrzymywania dobrych ocen (bądź unikania złych), jak i (w głównej

mierze) z faktem nauki czytania i pisania oraz przyswajania w związku z tym zupełnie nowych

w duŜej mierze abstrakcyjnych elementów wizualnych jakimi są litery i cyfry. Te elementy nie

występują w przyrodzie jako naturalny składnik otoczenia, dlatego teŜ, dziecko jest zmuszone

zaprząc nie tylko spostrzeganie, ale takŜe w procesie rozpoznawania pamięć i techniki

skojarzeń. Ten proces nauczenia się nowych, nienaturalnych i wysoce abstrakcyjnych, oraz

umownych obiektów musi wytwarzać stan napięcia psychicznego, który z kolei w łatwy i

bezpośredni sposób moŜe się przekształcić w wadę wzroku, gdyŜ to właśnie tym narządem w

głównej mierze, dziecko pracuje w szkole. Do tego moŜna dodać częstokroć niedostateczne

oświetlenie sal lekcyjnych, jak równieŜ źle zaprojektowane dla narządu wzroku podręczniki,

gdyŜ to nie wielkość liter decyduje o komforcie pracy wzroku, ale ich rozstawienie, grubość,

stopień zaczernienia i kontrast.

Bez wątpienia najbardziej efektywna praca reedukacyjna wzroku, szczególnie w

skomplikowanych przypadkach, zostanie przeprowadzona pod kontrolą doświadczonego

instruktora sztuki świadomego widzenia, ale nie ulega wątpliwości, Ŝe kaŜdy moŜe czerpać

korzyści z zaprezentowanych tutaj ćwiczeń i technik.

Dla krótkowidza ogólnie i powszechnie stosowana technika zasłaniania, po pewnym

okresie wpatrywania się w intensywne zaczernienie powinna być połączona z wyobraŜaniem

sobie oddalających się obiektów (np. ćwiczenie “Statek").

Zatem moŜna sobie wyobraŜać sytuację, gdy stoimy na wiadukcie i obserwujemy

przejeŜdŜający pod nami i później oddalający się pociąg, sunący po nieskończenie długich

szynach aŜ do granic horyzontu, niezmiernie mały punkcik na samym końcu wizualizacji,

nawet znikający za horyzontem.

Dla krótkowidzącego jest to częstokroć jedyna droga do uruchomienia, początkowo w

ograniczonym zakresie, akomodacji prawidłowej dla normalnie widzącego oka, oraz jest to

sposób na pozbycie się barier i ograniczeń narzuconych przez dotychczasowy upośledzony

ogląd świata.

Ten rodzaj wyobraŜonego widzenia oddalających się i przybliŜających się

przedmiotów, czy osób moŜna modyfikować na róŜne sposoby np.: zawody sportowe —

biegacze, pływacy, znikający za horyzontem tabun koni, rybacy na łodziach wyruszający na

połów itd.

Po kilku minutach takiej pracy wizualizacyjnej, naleŜy (jeŜeli jest to akurat moŜliwe)

przeprowadzić krótką kąpiel słoneczną i przejść do ćwiczeń określonych w poprzedniej części

pozycji jako bujanie (zarówno krótkie jak i długie).

Ćwiczenia analitycznego patrzenia, jak i ćwiczenia usprawniające ruch oka, oraz

nawyk centralnej fiksacji (focusingu), moŜna stosować bez modyfikacji dla tej wady wzroku.

Ćwiczenia z kalendarzem wymagają niewielkiego dostosowania, dla tej wady wzroku.

NaleŜy zacząć od takiej odległości, z której bez specjalnego wysiłku będą widoczne

duŜe cyfry.

wiczenia naleŜy rozpoczynać obydwoma oczami, tak jak to zostało opisane w

wiczeniach z kalendarzem.

Po krótkim czasie (2-3 min.), naleŜy zakryć jedno oko opaską lub chustką i rozpocząć

wiczenie od nowa kaŜdym okiem osobno. To oko, które widzi gorzej wymaga więcej pracy i

odpowiednio dłuŜszego okresu ćwiczeń. Nie naleŜy jednakŜe zapominać o odpoczywaniu

poprzez zasłanianie. Im większe wydaje się zmęczenie, tym dłuŜsze powinny być okresy

odpoczynku.

Przypominam teŜ o nie noszeniu okularów po rozpoczęciu regularnych ćwiczeń, chyba

e tego wymaga wyjątkowość sytuacji jak np. prowadzenie samochodu, chodzenie po

zatłoczonych ulicach itp.

Po kilku dniach regularnych (5-10 razy dziennie) ćwiczeń, oraz przyzwyczajania oczu i

umysłu do widzenia bez pomocy okularów, przesuń swoje miejsce siedzenia o 30-60

centymetrów od kalendarza i kontynuuj ćwiczenia z tej zwiększonej odległości.

Po kilku tygodniach powinno być moŜliwe ćwiczenie z jeszcze większej odległości.

Oczy krótkowidza wymagają częstych ćwiczeń pozwalających na zmianę ogniskowej z

bliskiej na daleką.

Z tego powodu naleŜy wykonać, lub zakupić mały model naszego “kalendarza", gdzie

duŜe litery i cyfry będą wielkości cyferek na ręcznym męskim zegarku, zaś małe

proporcjonalnie mniejsze. W ostateczności moŜemy zaopatrzyć się w mały reklamowy

kalendarzyk wielkości i tej strony ksiąŜki. Niezbędne stanie się bardzo dobre zapoznanie się z

graficznym ułoŜeniem cyfr poszczególnych 12 miesięcy. To zapoznawanie zostanie połączone

z ćwiczeniem ruchliwości narządu wzroku. Taka forma kalendarza jest nam znana podobnie jak

cyfry na nim wydrukowane, dlatego teŜ, ku naszemu zdziwieniu bardzo łatwe stanie się

rozpoznawanie cyferek z odległości, z której przy pierwszej próbie wydawałoby się

niemoŜliwe dostrzeŜenie czegokolwiek na tak małym kawałku kartonika. JednakŜe nasz umysł

i nasza pamięć podpowiadają nam kształt poszukiwanych cyferek, przez co nasz wzrok nie

wytęŜa się i pozostaje rozluźniony, co pozwala nam na zobaczenie na wpół w wyobraźni, na

wpół w rzeczywistości cyferek normalnie niedostrzegalnych. Nie ma tutaj znaczenia fakt, czy

ten obraz jest podpowiadany przez umysł, gdyŜ wyostrzone widzenie wcześniej, czy później

zostanie i tak przyswojone przez wzrok.

W celu zapoznania się z małym kalendarzykiem przy zachowaniu jednoczesnego

dynamicznego relaksu wzroku wykonaj następujące ćwiczenie:

Postaw kalendarzyk na podwyŜszeniu, w dobrze oświetlonym miejscu na wysokości

oczu, w takiej odległości, Ŝeby cyferki oznaczające kolejne dni miesiąca stały się lekko

rozmazane i nieostre. Spróbuj zobaczyć cyfrę “l" w pierwszym miesiącu np. w styczniu. W

takich kalendarzykach jedynkę jest z reguły najłatwiej odnaleźć, gdyŜ usytuowana jest po lewej

stronie na początku słupków z dniami miesiąca. Dzięki temu, Ŝe wiesz jak wygląda “l" pomimo

niewyraźnego obrazu będzie to stosunkowo proste zadanie.

Następnie zacznij przerzucać spojrzenie po jedynkach kolejnych miesięcy. Najpierw

jak najdalej po przekątnych, potem po prostych moŜliwie daleko, a potem po coraz bliŜej od

siebie leŜących miesiącach.

To samo powtórz z cyfrą 30 i 31, gdyŜ jest równie łatwa do zlokalizowania — na końcu

słupka. To Ŝe nie widzisz, czy to jest 30, czy 31 (29-28) nie ma najmniejszego znaczenia,

chodzi o ruch oczu. Ku twojemu zdziwieniu moŜe się okazać, Ŝe jednak zauwaŜasz, która cyfra

to 30, a która 31.

Wykonaj relaks przez zasłanianie, a następnie przybliŜ się do kalendarzyka, tak aby

widzieć cyferki na granicy ostrości. Teraz ćwicz przerzucanie spojrzenia z dowolnie wybranej

cyfry miesiąca, odszukując ją w kolejnych słupkach (np. 7, 16 itd.), nie zatrzymując wzroku na

adnej z nich na dłuŜej niŜ i sekundy. Co pewien czas wykonuj przerwę na zasłanianie, a co

dwie, trzy przerwy spójrz na nazwę miesiąca i dokonaj analitycznego patrzenia np. na literę “E"

w kaŜdym z miesięcy, w którym się ona znajduje (podobnie z innymi literami). MoŜna takŜe

stosować odpowiednie ćwiczenia z tablicą Snella (np. zamieszczonej w ksiąŜce “Naturalne

leczenie wzroku".).

Ćwiczenie na dwa kalendarze

wiczenie na dwa kalendarze ma na celu usprawnienie akomodacji oka

krótkowidzącego i zmiany ogniskowej. NaleŜy je wykonywać zarówno dwojgiem oczu, jak i z

jednym zasłoniętym.

Zakładamy, Ŝe masz "kalendarz" zarówno duŜy, jak i mały.

Usiądź na przeciw “kalendarza duŜego", który powinien znajdować się na wysokości

oczu w odległości będącej granicą “ostrego" widzenia. Mały kalendarzyk trzymaj na tyle blisko

oczu, aby cyfry były wyraźnie widoczne.

Popatrz na duŜe “l" na małym kalendarzu, a następnie spójrz na duŜą jedynkę z duŜego

“kalendarza".

Zamknij oczy i odpręŜ się, pamiętaj o prawidłowym oddychaniu. Powtarzaj to

wiczenie z kolejnymi cyframi, zarówno równocześnie dwojgiem oczu, jak i z jednym okiem

zasłoniętym (na zmianę). Stopniowo zwiększaj odległość od duŜego kalendarza. Przy

pierwszych objawach zmęczenia i napięcia w oczach, naleŜy zrobić przerwę na zasłanianie, a

gdy to juŜ nie pomaga, zakończyć ćwiczenie.

NaleŜy ćwiczyć tak często jak to jest moŜliwe (3-10 razy dziennie), jednakŜe bez

przesadnego forsowania się, gdyŜ techniki stosowane przy napiętym i zmęczonym wzroku nie

są skuteczne.

Korzystnym urozmaiceniem w rekonwalescencji krótkowidzów, mogą być próby

czytania podejmowane z większej niŜ zazwyczaj odległości (i bez okularów), przy

zachowanym stanie dynamicznego odpręŜenia, praktykowanie techniki “Błysku", takŜe w

warunkach codziennego Ŝycia, a więc z okien autobusu, czy tramwaju. MoŜna takŜe

zastosować metodę kilkukrotnego obejrzenia tego samego filmu w kinie, przy stopniowym (co

kolejny seans) przesuwaniu się o kilka rzędów krzeseł do tyłu.

Swobodne patrzenie

Do wykonania tego ćwiczenia

potrzebne są dwie kartki papieru formatu A5, z

wymalowanym czarnym flamastrem znakiem X na środku kaŜdej znich, oraz czarna kartka

papieru formatu A4, Czarną kartkę przypinamy do ściany i na jej środku mocujemy jedną z

białych kartek ze znakiem X. Tekst tego ćwiczenia warto nagrać sobie na taśmę. JeŜeli nie jest

to moŜliwe naleŜy kogoś poprosić, by w trakcie jego wykonywania odczytywał nam pomału

zamieszczony poniŜej opis — do czasu, aŜ dokładnie opanujemy jego wykonanie. Jeśli Ŝadna z

tych moŜliwości nie wchodzi w rachubę, warto przed rozpoczęciem ćwiczenia nauczyć się go

na pamięć. Ćwiczenie to bowiem składa się z wielu szczegółowych instrukcji i jedynie

dokładne ich wykonanie moŜe zagwarantować sukces. Wielu ludziom ćwiczenie to moŜe

wydawać się przesadnie dokładne i z tego powodu osoby te odczuwają przed nim

podświadomy opór. Początkowo przezwycięŜenie tego oporu wydaje się niemoŜliwe i lepiej

jest zdobyć się na cierpliwość i przerwać ćwiczenie, niŜ kontynuować je czując wzrastające

napięcie i złość. Przy kaŜdym następnym wykonaniu z pewnością uda się posunąć o krok

naprzód. Korzystnie jest wprowadzić element odpręŜający w trakcie wykonywania tego

wiczenia, na przkład zastosować podkład muzyczny w tle - spokojne odpręŜające utwory na

harfę, gitarę klasyczną lub muzykę barokową. Zmieszczona poniŜej szczegółowa instrukcja

jest pomyślana dla krótkowidzów. Jeśli jesteś dalekowidzem — przeczytaj szczegółowy aneks

zamieszczony na końcu opisu, gdyŜ dalekowidze wykonują to ćwiczenie dokładnie odwrotnie.

wiczenie moŜna wykonywać stojąc lub siedząc. Na ścianie na wysokości oczu mamy kartkę

czarnego papieru na której centralnie jest usytuowana biała kartka z czarnym znakiem X. Drugą

kartkę papieru ze znakiem X trzymamy w ręku. Oddalamy się od kartki na ścianie dokładnie na

odległość granicy ostrości naszego wzroku, tak aby znak X wydawał się juŜ lekko rozmyty.

Następnie unosimy rękę z drugą kartką papieru nieco poniŜej linii oczu. Oddychamy głęboko i

mrugamy oczkami. Koncentrujemy wzrok na literze X znajdującej się na kartce trzymanej w

ręku, odsuwamy ją od siebie maksymalnie, aŜ do pełnego wyprostu ręki, a następnie, nie

odrywając wzroku od znaku X, szybkim ruchem przywodzimy ją do samego nosa. Ćwiczenie

powtarzamy dziesięć razy, następnie głęboko oddychamy i mrugamy.

Następnie ustawiamy kartkę trzymaną w ręku tak by widzieć ostro znak X (normalny

wzrok: — ca 35 cm.) i poruszamy głową lekko w górę i w dół, przy czym wzrok powinien

przesuwać się po lewej krawędzi kartki. Powinno się przy tym wydawać, Ŝe kartka przesuwa

się pionowo w przeciwną stronę. Ćwiczenie z przesuwaniem powtarzamy równieŜ

dziesięciokrotnie. Utrzymując rytmiczny ruch głowy przenosimy wzrok na lewą krawędź białej

kartki umocowanej na czarnym tle na ścianie. Czubkiem nosa zakreślamy dziesięciokrotnie jej

lewą krawędź. RównieŜ kartka na ścianie powinna sprawiać wraŜenie jakby poruszała się w

kierunku przeciwnym do ruchów głowy. Teraz widzimy to, co równieŜ powinniśmy dostrzec

przy omiataniu wzrokiem kartki trzymanej w ręku. Wydaje się, Ŝe na krawędzi kartki powstaje

bardzo jasna pionowa kreska. Jest to dowód na prawidłowe wykonanie ćwiczenia.

Utrzymujemy ruch głowy. Powtarzamy całe ćwiczenie w pamięci przy zamkniętych oczach.

Kartka w ręce, lewa krawędź dziesięć razy — krawędź się rozjaśnia. Następnie kartka na

cianie — powtórzenie dziesięć razy — krawędź się rozjaśnia. Teraz otwieramy oczy i

rozpoczynamy ćwiczenie z górną krawędzią. Prowadzimy czubek nosa delikatnie z lewa na

prawo i z prawa na lewo wzdłuŜ poziomej krawędzi. Ponownie widzimy białą kreskę. Kręcimy

dziesięć razy głową i wydaje się, Ŝe kartka przesuwa się w przeciwnym kierunku. Teraz

kierujemy wzrok na kartkę na ścianie i powtarzamy śledzenie górnej krawędzi kręcąc łagodnie

dziesięć razy głową — w efekcie krawędź się rozjaśnia. Następnie zamykamy oczy i

powtarzamy to w pamięci, utrzymując jednak skręty głowy w lewo i w prawo. Nie zapominamy

przy tym o głębokim, spokojnym oddychaniu. Otwieramy oczy i kilka razy mrugamy.

Powtarzamy całość omiatając wzrokiem dolną krawędź kartki trzymanej w ręku. Następnie to

samo wykonujemy z dolną krawędzią kartki umocowanej na ścianie. Potem znowu

powtarzamy to ćwiczenie w pamięci przy zamkniętych oczach i utrzymanych ruchach głowy.

Otwieramy oczy i omiatamy wzrokiem (i końcem nosa) wszystkie cztery krawędzie kartki

trzymanej w ręku — przez cały czas utrzymując ruch głowy z prawa na lewo i z powrotem.

Powinno się wydawać, Ŝe obramowana jaśniejszymi liniami kartka papieru kaŜdorazowo

przesuwa się w przeciwnym kierunku. Powtarzamy dziesięć razy. Następnie w identyczny

sposób postępujemy z kartką na ścianie, by na koniec odtworzyć to ćwiczenie przy

zamkniętych oczach. Następnie otwieramy, oczy rzucając przelotne spojrzenie na znak X

znajdujący się na kartce trzymanej w ręku. Zamknij oczy i wyobraź sobie ten znak z taką

dokładnością, na jaką jesteś w stanie się zdobyć, kręcąc przy tym dalej głową. Jeśli mamy

kłopoty z przypomnieniem sobie dokładnego obrazu znaku X, otwieramy ponownie na krótko

oczy, spoglądając na znak trzymany w ręku. Zamykamy oczy i końcem nosa rysujemy czarny

znak w powietrzu. Teraz otwieramy oczy, by spojrzeć na znak X trzymany w ręku. Zamykamy

oczy i wyobraŜamy sobie znak X znajdujący się na ścianie i w myślach sprowadzamy go bliŜej.

Znak widziany przed zamkniętymi oczyma powinien być intensywnie czarny. Jeśli w tym

momencie nie moŜemy sobie wyobrazić ostrego, wyraźnego, głęboko czarnego znaku X przed

oczyma, lepiej ćwiczenie przerwać. Nie naleŜy się jednak denerwować — stosujemy krótki

relaks — na przykład ćwiczymy krótkie kołysanie i jeśli mamy ochotę, moŜemy zacząć od

początku lub przełoŜyć wykonanie tego ćwiczenia na następny dzień. JeŜeli jednak udało się

ostro i wyraźnie wyobrazić sobie głęboko czarny znak X przed oczami, otwieramy je i

przelotnie patrzymy na znak na ścianie. Powinniśmy go zobaczyć równie ostro i wyraźnie.

WaŜne jest przy tym, by nie koncentrować spojrzenia bezpośrednio na znaku, lecz raczej na

białej krawędzi lub poniŜej. Zazwyczaj ostre widzenie znaku X na ścianie osiąga się na mniej

niŜ jedną sekundę, z rzadka dłuŜej niŜ kilka sekund. Niektórzy widzą ostro jedynie fragmenty

obrazu. Te mianowicie, które poprzednio przy zamkniętych oczach byli sobie w stanie

wyobrazić. Jeśli udało się osiągnąć przebłysk ostrego widzenia, jest to dowodem na skuteczne

przeprowadzenie ćwiczenia i jednocześnie podstawą do wyciągnięcia wniosku, Ŝe jesteśmy w

stanie ponownie nauczyć się odpręŜonego i swobodnego patrzenia, przechytrzając tym samym

dotychczasowe, nieprawidłowe nawyki świadomego postrzegania (i niepostrzegania).

Aneks dla dalekowidzów

Dla dalekowidzów sposób wykonywania tego ćwiczenia jest zasadniczo identyczny,

jednak z jedną waŜną róŜnicą: dalekowidz ustawia się w takiej odległości od ściany, by znak X

widzieć ostro i wyraźnie, natomiast znak X trzymany w ręku przybliŜa do granicy ostrości

wzroku tak, aby był rozmyty i niewyraźny. Na koniec ćwiczenia naleŜy spojrzeć na kartkę

trzymaną w ręku — ostry i wyraźny znak X jest dowodem, Ŝe ćwiczenie się powiodło.

ROZDZIAŁ 11

DALEKOWZROCZNO

ŚĆ

Hipermetropia, albo nadwzroczność. Jest to wada, w której oko wykazuje tendencję do

ogniskowania obrazu poza siatkówką. Z reguły nie stanowi problemu przy niewielkich wadach

i moŜe być przezwycięŜona za pomocą akomodacji. Większość ludzi rodzi się

dalekowzrocznymi.

Przyczyny powstawania tej wady nie są dobrze zrozumiane, podobnie jak wszystkie

inne zagadnienia związane z problemami widzenia. Najczęściej wymienianą przyczyną jest

niedostateczna długość gałki ocznej, inne moŜliwości to odklejenie siatkówki, niedostateczna

ako-modacja itd. itd.

W wymiarze psychicznym nadwzroczność jest rodzajem zdystansowania się od czasu

teraźniejszego i kwestii waŜnych tu i teraz. Dalekowzroczność moŜe być takŜe rodzajem

patrzenia poprzez filtr lęku. Uwaga dalekowzrocznych jest kierowana w przyszłość i na

zewnątrz.

Wadę dalekowzroczności moŜna podzielić na dwa rodzaje: Hipero-pia, która występuje

u młodych ludzi i trwa do późnej starości, oraz presbiopia inaczej zwana starczowzrocznością,

występującą i ujawniającą się u ludzi po czterdziestce, a nawet później.

Zgodnie z doświadczeniami i pozytywnymi wynikami stosowania sztuki świadomego

widzenia przez dr Batesa i jego następców moŜna stwierdzić, Ŝe wszystkie formy

dalekowzroczności moŜna częściowo, lub całkowicie doprowadzić do stanu normalnego

widzenia.

O tym jak bardzo wady wzroku mogą wpływać na cały organizm człowieka, niech

wiadczy fakt, Ŝe hiperopia (dałekowzroczność) bardzo często wywołuje złe samopoczucie i

bóle w okolicy skroniowej, zaś gdy jest połączona z chociaŜby minimalnym zezem rozbieŜnym

np. w jednym oku, staje się przyczyną bólów i zawrotów głowy oraz nudno-ści. Sztuczne

soczewki i lekarstwa mogą czasami zmniejszyć powyŜsze dolegliwości, ale notowane są

przypadki wieloletniego występowania wymienionych objawów, które zostały usunięte

dopiero wraz z przyczyną tzn. po skutecznym zastosowaniu metody reedukacji wzroku dr

Batesa.

Presbiopia, czyli starczowzroczność jak sama nazwa wskazuje, zwykło się uwaŜać za

jeden ze skutków ubocznych ogólnego starzenia się organizmu i postępującego pogorszenia się

funkcjonowania wszystkich organów człowieka. Z drugiej strony rzecz ujmując, Ŝyje znaczna

liczba osób w podeszłym wieku, które nie zgłaszając potrzeby noszenia okularów, przeczą tezie

nieuchronnego pogarszania się wzroku, wraz z postępującym wiekiem. Jakkolwiek trudno

zaprzeczyć tezie, Ŝe w podeszłym wieku następuje w mniejszym, lub większym stopniu

utwardzenie się i zmętnienie soczewki oka, jak równieŜ pogorszenie stanu mięśni gałki ocznej,

to naleŜy stwierdzić, Ŝe techniki metody dr Batesa stanowią skuteczne antidotum, na te

niekorzystne zmiany.

W reedukacji stanu dalekowzroczności, w tym przypadku hipero-pii, pomocne są

wszystkie techniki i ćwiczenia, które wprowadzają oczy i umysł w stan dynamicznego relaksu,

a więc: zasłanianie, bujanie, ćwiczenia zwiększające ruchliwość wzroku, ćwiczenie “błysku"

na bliską odległość.

Do tych wymienionych i opisywanych juŜ ćwiczeń konieczne jest dołączenie ćwiczeń

w wyobraźni, oraz technik usprawniających refrakcję i “focusing" (czyli centralną fiksację).

Techniki usprawniające refrakcję są analogiczne do tych, które zostały opisane w

rozdziale o krótkowzroczności, tylko jakby “odwrócone" w drugą stronę.

Na przykład: spoglądamy na duŜy “kalendarz" z duŜej odległości, tak Ŝe jest wyraźnie

widoczny, a następnie przerzucamy spojrzenie na mały kalendarzyk trzymany na granicy

nieostrego widzenia. Oczywiście w obu przypadkach chodzi o odnalezienie tej samej cyfry.

Większość ćwiczeń z kalendarzem opisanych w rozdziałach o usprawnieniu ruchu oka, oraz o

krótkowzroczności moŜna wykonywać z powodzeniem, z tym, Ŝe te dotyczące

krótkowzroczności naleŜy niejako przestawić o 180 stopni dla potrzeb dalekowidza.

Jak naleŜy przestawiać ćwiczenia przedstawię na pierwszym przykładzie ćwiczenia

wyobraźni. Tak jak krótkowidz, stojący na wyobraŜonym wiadukcie kolejowym obserwował

oddalające się po niekończącym się torze pociągi, znikające za horyzontem, tak dalekowidz

powinien obserwować nadjeŜdŜający i zbliŜający się do niego z bardzo daleka pociąg, który w

miarę jak się przybliŜa ujawnia coraz więcej szczegółów, włącznie z tymi najdrobniejszymi. Na

przykład: jednym ze szczegółów moŜe być coraz wyraźniej i bliŜej widoczny reflektor pociągu,

który najpierw jest białą (nie zapaloną) plamką, później daje się w nim wyróŜnić metalowe

obramowanie i płaskie okrągłe szkło, później moŜna dostrzec za szkłem Ŝarówkę, a w tej

arówce wyróŜnić druciki podtrzymywane przez bardziej sztywne pręciki. I tak dalej, ze

wszystkimi dostrzegalnymi elementami. WaŜne, Ŝeby pociąg się zbliŜał, a w miarę jego

zbliŜania się nie zmniejszała się ostrość i wyrazistość “widzenia".

Sposób widzenia dalekowidza powoduje, Ŝe czytany przez niego tekst, sprawia

wraŜenie szarego i niewyraźnego. W wyniku stosowania podstawowych metod sztuki

wiadomego widzenia takich jak zasłanianie, słoneczne kąpiele, bujanie, ćwiczenia

usprawniające ruchomość wzroku, w sposób pośredni ten stan rzeczy ulega zmianie.

Na poprawę tej wady w sposób bezpośredni wpływamy poprzez zastosowanie technik

wiczenia w pamięci i w wyobraźni.

Metoda pracy z “kalendarzami" dalekowidza powinna wyglądać następująco:

Wybierz jedną z duŜych cyfr, lub liter duŜego kalendarza, zamknij oczy i rozluźnij się.

Zwróć uwagę na intensywność czerni druku i zauwaŜ, Ŝe ten sam kolor, z taką samą

intensywnością, został zastosowany przy druku małego “kalendarza", które są widzialne jako

szare i niewyraźne.

Teraz wyobraź sobie którąś z małych liter, lub cyfr, małego “kalendarza" i postaw na

szczycie tej dotychczasowo szarej literki (lub cyferki) czarną kropkę, na dole tego znaku

umieść taką samą, a moŜe (jeśli to moŜliwe) jeszcze czarniejszą kropkę. Przejedź swoim

wewnętrznym okiem wyobraźni po tej literce z góry na dół i z dołu do góry kilkakrotnie.

Czarne kropki na dole i na górze powinny rozmazywać się po kształcie litery, powodując jej

coraz głębsze zaczernienie. Po pewnym czasie mała literka (cyferka) w wyobraźni powinna być

wyraźnie widoczna, przekształcić się z szarej i rozmazanej w kontrastujący z białym tłem

czarny symbol, przy nie zmienianiu swej wielkości.

To ćwiczenie w wyobraźni spróbuj powtórzyć w rzeczywistości z jedną z literek, lub

cyfr małego “kalendarza". Być moŜe będziesz widział wyraźnie tylko przez krótki moment, po

czym widok cyfry ulegnie ponownemu rozmazaniu. Wtedy powtórz ćwiczenie w pamięci i

wyobraźni.

wicz 10-20 razy.

Następne ćwiczenie jest w pewnym sensie odwrotnością poprzedniego i polega na

wyobraŜeniu białej przestrzeni, która pozostaje pomiędzy czarno odwzorowanymi formami

liter.

Spróbuj na chwilę, w wyobraźni skoncentrować się na czerni liter, czy cyferek małego

“kalendarza", następnie przerzuć wzrok twojej wyobraźni na białą przestrzeń, która znajduje

się wewnątrz litery, czy cyfry, a takŜe zaobserwuj białe tło pomiędzy, oraz pod i ponad literami.

Staraj się wyobrazić te białe przestrzenie jako coraz bielsze i coraz jaśniejsze. Bielsze niŜ mogą

być w rzeczywistości.

Po krótkiej koncentracji na efekcie pogłębionego dostrzegania bieli tła pomiędzy i

wewnątrz liter, otwórz oczy i kontynuuj ćwiczenie postrzegania białego tła na małym

“kalendarzu" pomiędzy, wewnątrz, ponad i pod cyframi, czy literami.

ZauwaŜ, czy podczas tego ćwiczenia pogłębiła się automatycznie czerń niejako

pomijanych liter i cyfr, oraz czy dostrzegasz kontrast na granicy czarnego druku i białego tła.

wiczenia polegające na dostosowywaniu umysłu i oczu do zmiany refrakcji,

ogniskowej przy oglądaniu przedmiotów z bliskiej i dalekiej odległości są przydatne i

poŜyteczne zarówno dla krótko- jak i dla dalekowidzów i zostały opisane w poprzedniej części

poświęconej ćwiczeniom na krótkowzroczność.

Starczowzroczność, jak wynika z doświadczeń osób stosujących metodę dr Batesa, jest

uleczalna i większość osób stosujących tę metodę zanotowało znaczną poprawę jakości

widzenia, aŜ do uzyskania stanu normalnego widzenia. Starczowzroczność, której przejawem

jest niemoŜność wyraźnego i dokładnego widzenia blisko ustawionych przedmiotów, powinna

być reedukowana poprzez stosowanie niemalŜe wszystkich technik sztuki świadomego

widzenia, dobieranych według indywidualnych potrzeb i upodobań (oprócz tych na

krótkowzroczność).

Oprócz technik opisanych powyŜej, poprawiających jakość widzenia w przypadku

dalekowzroczności, warto w tym przypadku połoŜyć nacisk na ćwiczenia polepszające warunki

i moŜliwości czytania. W warunkach uzyskania (poprzez odpowiednie ćwiczenia) umiejętności

osiągnięcia i utrzymania stanu dynamicznego odpręŜenia zmysłu wzroku, staje się moŜliwe

(początkowo przez krótki okres czasu) rozpoznawanie i czytanie liter bez pomocy okularów.

PoniewaŜ takie czytanie moŜe szybko okazać się męczące, gdy tylko pojawi się napięcie,

naleŜy natychmiast przerwać ćwiczenie i wykonać relaks poprzez zasłanianie.

Uwaga! Nigdy nie naleŜy wykonywać ćwiczeń w stanach napięcia zmysłu wzroku i

zmęczenia. Niezbędnym warunkiem skuteczności ćwiczeń jest wykonywanie ich w stanie

dynamicznego odpręŜenia! Próby czytania tekstu poprzez “wysilanie" wzroku, jego wytęŜanie

i napięcie mogą spowodować nawet pogorszenie się wady. Tak więc podczas prób czytania

tekstu bez okularów, naleŜy robić częste przerwy w celu zasłaniania, nasłoneczniania i bujania.

Ćwiczenie czytania naleŜy wykonać w następujący sposób:

Przeprowadzamy serię ćwiczeń relaksujących narząd wzroku, po czym umieszczamy

ksiąŜkę z drobnym drukiem, w bardzo dobrze oświetlonym miejscu.

Patrz na stronę spokojnie, bez najmniejszego wysiłku, równomiernie oddychając i nie

zapominając o mruganiu oczyma.

Pozwól oczom wędrować wzdłuŜ białej przestrzeni pomiędzy liniami druku. Nie próbuj

widzieć liter czy słów. Przebiegaj wzrokiem po białych pasach tak jakbyś czytał te linie.

Początkowo trzymaj ksiąŜkę w wyprostowanych rękach i stopniowo ją przybliŜaj do odległości

ok. 30 cm.

Co pewien czas rób przerwy na zasłanianie i kąpiel słoneczną. JeŜeli w trakcie tego

wiczenia litery, lub słowa stały się bardziej widoczne, nie próbuj ich jeszcze czytać!

JeŜeli w trakcie ćwiczenia jakieś słowo staje się bardziej widoczne, weź ksiąŜkę z

duŜymi literami (np. czytanki dla dzieci) i starając się zachować sposób widzenia w stanie

dynamicznego odpręŜenia przeczytaj jeden-dwa wersy.

Stopniowo zwiększaj skalę trudności, nie zapominając o podstawowych warunkach, jak

oddech, mruganie, odpręŜenie.

ROZDZIAŁ 12 ASTYGMATYZM

Astygmatyzm występuje wtedy, gdy promień krzywizny rogówki nie jest równy we

wszystkich południkach. Promienie świetlne przechodzące przez to zniekształcone środowisko

skupiają się w sposób nieprawidłowy. Stan ten w wielu przypadkach nie jest stały i podlega

wahaniom. Okulary usztywniaj ą rogówkę w takim akurat zmienionym stanie w jakim

znajdowała się w chwili badania u okulisty.

Dla astygmatyka nauczenie się sztuki pasywnego i dynamicznego relaksu wzroku i

takiego właśnie sposobu widzenia, po odłoŜeniu na bok okularów, wydaje się być jedyną

alternatywną drogą prowadzącą do poprawy stanu narządu wzroku.

Dla osób astygmatycznych najlepsze są ćwiczenia z zakresu ćwiczeń poprawiających

ruchliwość wzroku, zaś w tym przedziale ćwiczenia z dominem.

Oprócz ćwiczenia, które juŜ zostało opisane, godne polecenia są następujące techniki,

wymagające zaopatrzenia się w komplet domina o moŜliwie największym zestawie kostek.

Ustaw na wysokości wzroku (np. na brzegu stołu) trzy poziome rzędy domina po 8-10

sztuk w rzędzie, moŜna je do czegoś prowizorycznie przymocować, albo przykleić. Obok w

odległości ok. 30 cm postaw luzem dwie kostki, wszystkie tak, by były widoczne.

Następnie oddal się od kostek domina, patrząc na te dwie oddzielone na odległość

granicy ostrego widzenia.

Wykonaj krótkie zasłanianie, po czym tak szybko, jak to jest moŜliwe, wymawiaj liczby

w górnych połówkach pierwszego rzędu domina, a następnie w dolnych, po czym w górnych i

dolnych połówkach na przemian, a następnie w kolejnych rzędach. NaleŜy pamiętać, Ŝe nie są

to zawody sportowe, ani Ŝaden inny rodzaj wyczynu, dlatego trzeba zachować zrelaksowany

umysł i wzrok. Oczy swobodnie przesuwają się z jednej kostki domina na drugą, oddychamy

równo i swobodnie i równie swobodnie mrugamy.

Po kaŜdym rzędzie wykonaj zasłanianie.

Zastosuj modyfikacje polegające na spoglądaniu na kostki po przekątnej, to na górne

połówki, to na dolne, policz ilość kropek w 3, 6, 12 kolejnych połówkach domin itd.

Trudniejsza wersja tego ćwiczenia wymaga przytwierdzenia rzędów domina do

jakiegoś podłoŜa (np. karton), tak aby moŜna było je trzymać i poruszać w powietrzu.

Trzymając kartonik 8-10 cm przed oczami, poruszaj nim poziomo tam i z powrotem w

zakresie ruchu 15-20 cm.

W czasie, gdy kartonik z dominem przesuwa się w prawo, przekręć głowę w lewą stronę

i na odwrót. W ten sposób przesuwające się kropki domina tworzą przed oczami mniej lub

bardziej nieprzerwaną linię. Nie naleŜy starać się dostrzegać pojedynczych kropek, praktycznie

jest to niemoŜliwe, po prostu naleŜy rozluźnić wzrok i poddać się widokowi jaki się sam

ukazuje.

Po jednej-dwóch minutach naleŜy zmienić kierunek na pionowy.

Trzymając kostki domina w dogodny sposób przed oczami, w odległości 8-10 cm, tym

razem pionowo, rozpoczynamy pionowy ruch kostkami domina, w górę i w dół, odpowiednio

poruszając głową takŜe w górę i w dół, ale w rytmie przeciwnym tzn. kartonik w górę — głowa

w dół.

Być moŜe to ćwiczenie jest śmieszne, zabawne, moŜe sprawiać wraŜenie

niepowaŜnego, a wraŜliwe osoby z powaŜnym astygmatyzmem przyprawiać o chwilowe

nudności, lub zawroty głowy, ale wbrew pozorom wymienione tutaj ćwiczenia pomogły wielu

osobom dotkniętym astygmatyzmem.

A oto jeszcze jedno proste ćwiczenie wpływające na poprawę ruchliwości wzroku, tak

upośledzoną u osób astygmatycznych.

12 kostek domina ustawiamy na krawędzi stołu.

Siadamy naprzeciwko w zasięgu naszego widzenia i rozpoczynamy “bujanie" oczami,

tak szybko jak to jest moŜliwe z lewej strony rzędu na prawą, od końca do końca. NaleŜy

spróbować podczas tego ruchu policzyć liczby górnych połówek, najlepiej jest to wykonać w

jednym “przejeździe". Pomyłki nie mają istotnego znaczenia. Następnie robimy to samo z

dolnymi połówkami.

Jaka jest suma górnych połówek? A jaka dolnych?

Teraz popatrz na pierwszą kostkę i spróbuj przypomnieć sobie jakie liczby są na

górnych połówkach kostek następnych. Sprawdź. Przejedź teraz wzrokiem jeszcze trzy razy i

sprawdź w pamięci jakie są kolejne liczby w dolnych połówkach kostek patrząc na pierwszą

kostkę w rzędzie.

Powtórz to samo z dolnymi i górnymi połówkami na raz.

Nie przejmuj się błędnymi wynikami, nie chodzi tutaj o pamięć, czy o stopień z

matematyki, ale o twój wzrok.

LUSTRO DO LECZENIA ASTYGMATYZMU

“Lustro" jest niezastąpionym narzędziem pomocnym w leczeniu przypadków

astygmatyzmu. Rysunek nr 3 naleŜy dwukrotnie powiększyć na dobrej jakości kserografie i

pokolorować fluoryzującymi pisakami słuŜącymi do podkreślania tekstu. Kolory nie są

najwaŜniejsze, moŜna nawet zostawić rysunek czarno-biały, ale my proponujemy uŜycie

koloru jasno Ŝółtego i jasno pomarańczowego. Podkreśl kaŜdą “szprychę" koła

pomarańczowym pisakiem i wypełnij przestrzeń pomiędzy szprychami kolorem Ŝółtym.

Wewnętrzne koło pozostaw białe. Jasne kolory pomagają uaktywnić umysł i stymulują

wszystkie meridiany oka.

Teraz rysunek jest podobny do tęczówki. Zawieś go na oknie na wysokości oczu i odsuń

się na taką odległość, abyś mógł rozróŜnić większość linii bez okularów.

Popatrz teraz na linie blisko środka. Co zauwaŜasz? JeŜeli jesteś astygmatykiem

stwierdzisz, Ŝe linie w niektórych kierunkach wydają się być ciemniejsze niŜ w innych.

Wykonaj następujące doświadczenia: spróbuj poruszać głową, albo patrzeć na “lustro" z boku.

Próbuj patrząc obwieść spojrzeniem wewnętrzne i zewnętrzne koło. Spróbuj przejść wzrokiem

poza koło. Zapamiętaj co widziałeś w kaŜdym z tych przykładów. Spróbuj pomrugać, albo

ziewnąć. Wykonaj przez minutkę, albo dwie palming. Zasłaniaj kaŜde z oczu osobno i sprawdź

czy jest róŜnica w widzeniu poszczególnymi oczami.

Diagram do ćwiczenia “lustro".

JeŜeli jesteś “typowym" astygmatykiem, linie poziome powinny wydawać się

wyraźniejsze i ciemniejsze od linii pionowych. MoŜesz takŜe zauwaŜyć, Ŝe przestrzeń

pomiędzy liniami zbliŜonymi do poziomu jest większa niŜ odległości pomiędzy pionowymi

“szprychami". W niektórych przypadkach moŜna stwierdzić, Ŝe wewnętrzne koło nie jest

idealnie okrągłe.

Spróbuj popatrzeć na “lustro" w swoich okularach. JeŜeli twoje okulary w pełni

korygują astygmatyzm, wówczas wszystkie linie powinny być równie czarne, a odległości

pomiędzy nimi identyczne. JeŜeli twoje okulary nie korygują prawidłowo astygmatyzmu,

wówczas nadal niektóre spośród linii będą ciemniejsze od innych.

wiczenia z “lustrem"

Lustro do leczenia astygmatyzmu daje bezpośredni i pełny obraz twojej wady. MoŜesz

uŜywać go jako narzędzia działającego na zasadzie sprzęŜenia zwrotnego. Lustra — w którym

wszystkie zmiany, jakie uda ci się uzyskać i jakie nauczysz się wytwarzać będą się natychmiast

odbijać.

Powiedzmy, Ŝe linie poziome wydają się być dla ciebie ciemniejsze. Twoim zamiarem

jest sprawić, aby ciemniejsze stały się linie pionowe. Zacznij od zdjęcia sztucznych soczewek,

rozluźnienia się i kilku głębszych oddechów. Mrugaj i oddychaj w naturalnym rytmie. Znajdź

linię, która jest najbledsza i poruszaj okiem powoli i dokładnie w górę i w dół tej linii

wyobraŜając sobie, Ŝe staje się ona coraz ciemniejsza i czarniejsza. Powtarzaj sobie, Ŝe jesteś

zrelaksowan(a)y (oby tak było naprawdę) i wyobraŜaj sobie, Ŝe linia staje się coraz to

ciemniejsza. Kluczowym zagadnieniem jest zrelaksowanie twoich oczu na tyle na ile potrafisz.

Być moŜe zechcesz rozpocząć to ćwiczenie od masaŜu twarzy wokół oczu i kilku minut

palmingu.

Po pewnym czasie praktyki, będziesz w stanie sprawić, Ŝe linia w dowolnie wybranym

przez ciebie kierunku jest ciemniejsza od pozostałych ale twoim celem jest uczynienie ich

wszystkich równie ciemnymi.

JeŜeli jesteś bliskowzroczny, to warto zawiesić kółko w oknie, aby uzyskać większy

kontrast pomiędzy czernią i fluoryzującymi kolorami twojego “lustra", moŜesz takŜe sprawdzić

rzutem oka za okno, jaki efekt na twój wzrok ma zabawa z kółkiem.

Pomocne jest takŜe zawieszenie kółek w pracy, w domu, aby w czasie przerw w pracy

moŜna było wykonać serię ćwiczeń i sprawdzić co w rzeczywistości dzieje się z oczami.

“Lustro" astygmatyczne pozwoli ci przekształcić twoje zwyczajowe wzrokowe

zniekształcenia w taki sposób, Ŝe będą one pracować z korzyścią dla ciebie.

ROZDZIAŁ 13

ZEZ

Dla osób z bardziej skomplikowanymi rodzajami zeza, niezbędna jest pomoc

wykwalifikowanego instruktora, gdyŜ przy tego rodzaju wadach, wraŜenie odczuwania

dynamicznego relaksu moŜe być mylnie zinterpretowane i niewłaściwie zastosowane. Nie

znaczy to, Ŝe techniki dynamicznego i pasywnego relaksu mogłyby być źle zastosowane i

wykonane, ale Ŝe następujące po nich ćwiczenia mogłyby być wykonywane przy nie usuniętym

w dostatecznym stopniu napięciu zmysłu wzroku.

Wówczas te ćwiczenia nie polepszyły sytuacji praktykującego sztukę świadomego

widzenia. Podkreślić jednakŜe naleŜy, Ŝe metody i ćwiczenia relaksu zarówno pasywnego

jak i dynamicznego są ze wszech miar zalecane, nawet w najcięŜszych przypadkach

schorzeń wzroku.

Mała, często niedostrzegalna wada wzroku, to znaczy rozbieŜność jednego lub obu

oczu, nieznaczne zaburzenie równowagi mięśni oczu moŜe być przyczyną złego samopoczucia,

zarówno jak chodzi o napięcie zmysłu wzroku, jak i ogólnego samopoczucia, z bólem głowy i

nudnościami włącznie.

Oto bardzo dobry przykład ćwiczenia stosowany w przypadku zeza opisany w ksiąŜce

A. Huxley'a “The Art of Seeing":

Zrelaksuj si

poprzez zakrycie dło

mi oczu; nast

pnie we

ołówek i trzymaj go

na odległo

ść

wyci

gni

tej r

ki, na wysoko

ci oczu, z czubkiem skierowanym w stron

nosa. Po czym przybli

aj ołówek coraz bli

ej siebie normalnie mrugaj

c oczami. Kiedy

ołówek b

dzie ju

blisko twarzy, to zmie

jego pozycj

z poziomej na pionow

Trzymaj go tak bezpo

rednio na wysoko

ci nosa po prawej jego stronie w odległo

około dziesi

ciu centymetrów od twarzy. Nale

y skupi

się na ołówku i aby uniknąć

trzeszczania oczu, trzeba przesuwa

szybko uwag

ze szczytu do jego podstawy.

Nale

y wykona

to pół tuzina razy, potem spojrze

ponownie przez szczyt ołówka na

jaki

oddalony przedmiot w drugim ko

cu pokoju. Gdy oczy pozostaj

skupione na tym

oddalonym obiekcie, ołówek umiejscowiony bli

ej oczu b

dzie sprawiał wra

enie

rozdwojonego. Dla równolegle ustawionych oczu, te dwa ołówki b

wygl

dały, jakby

były oddalone od siebie o około dziesi

ciu centymetrów. Ale tam, gdzie wyst

puje brak

równowagi mi

ęś

ni, dystans mi

dzy dwoma obrazami ołówka oka

e si

o mniejszy.

(A je

li chodzi o silnego zeza, to zjawisko to w ogóle nie da si

zaobserwowa

.) Gdy te

dwa obrazy b

widziane zbyt blisko siebie, nale

y zamkn

ąć

oczy, “odpu

sobie" i

wyobrazi

e ci

gle jeszcze patrzymy na ten oddalony przedmiot, przy czym

odległo

ść

dzy tymi dwoma obrazami ołówka powinna zosta

troch

zwi

kszona.

Gdy wyra

nie wyobrazimy sobie normalny obraz, to oczy automatycznie zmierza

do takiego poło

enia, w którym b

mogły zaopatrzy

umysł w

rodki do

widzenia wła

nie takiego obrazu. W zwi

zku z tym, gdy otworzymy ponownie oczy i

spojrzymy jeszcze raz w rzeczywisto

ci na ten oddalony przedmiot, to te dwa obrazy

ołówka, poprzednio widziane w mniejszym odst

pie, b

teraz sprawiały wra

enie

(oczywi

cie je

li twój obraz wyobra

ni był czysty i dokładny) dalej od siebie

oddalonych.

l znowu zamknij oczy i powtórz ten cały proces, tym razem wyobra

c sobie

jednak,

e ołówki s

jeszcze dalej od siebie oddalone; po czym ponownie otwórz oczy

i zweryfikuj swoj

wyobra

. Rób to dalej, a

do czasu, gdy obydwa obrazy b

siebie mniej wi

cej tak oddalone,

e b

odpowiadały obrazom rzeczywi

cie

oddalonych obrazów ołówka. Gdy to zostanie ju

osi

gni

te, to nale

y zacz

ąć

buja

delikatnie z jednej na drug

stron

głow

, spokojnie i regularnie mrugaj

c oczyma i

oddychaj

c, tak jak to robimy zazwyczaj — i oczywi

cie nie przestawa

patrze

na ten

oddalony przedmiot. Te dwa obrazy ołówka b

sprawiały teraz wra

enie ruchu w

przeciwnym kierunku do ruchu głowy, ale zachowaj

swoj

odległo

ść

od siebie.

wiczenie to mo

na powtarza

sto w przeci

gu całego dnia, je

wprowadzeniem do niego b

dzie odpr

ęŜ

enie poprzez przykrycie oczu dło

mi i

towarzyszy

dzie

swobodne

mruganie

regularne

oddychanie.

Natychmiastowym rezultatem b

dzie nie zm

czenie, lecz odpr

ęŜ

enie i rozlu

nienie

ęś

ni; a długotrwałym nast

pstwem b

dzie stopniowa poprawa dawno nabytych

nawyków nierównowagi mi

ęś

ni.

Kolejny rozdział prezentuje krótki esej autorstwa cytowanego juŜ A. Huxley'a

dotyczący czytania. Czytanie, jak juŜ to było wspominane jest niezmiernie trudną czynnością

dla naszego wzroku. Często jest teŜ praktykowane nawet przez kilkanaście godzin dziennie, co

moŜe rodzić napięcia w organach wzroku i rzeź to powodować wady tego narządu.

ROZDZIAŁ 14 CZYTANIE

Gdy jesteśmy dotknięci jakąś wadą wzroku, to szczególnie podczas czytania nachodzą

nas silne pokusy, aby nieprawidłowo uŜywać oczu i umysłu. Zainteresowanie tym co czytamy

pogłębia nasze, jakŜe ludzkie, dąŜenie do posiadania wytyczonego celu. Tak bardzo chcemy

przeczytać jak najwięcej w moŜliwie jak najkrótszym czasie, Ŝe kompletnie zaniedbujemy

prawidłowe i naturalne metody, dzięki którym moglibyśmy to osiągnąć. Niewłaściwe

funkcjonowanie staje się nawykiem, a przez to osłabiamy nasz wzrok.

Pierwszą rzeczą, którą powinniśmy uczynić to zdać sobie sprawę, Ŝe podczas czytania

bardzo chcemy osiągnąć cel, i Ŝe takie usilne dąŜenie do wytyczonego celu jest tylko

samoośmieszaniem się. Następnie, podczas kaŜdego czytania, musimy ograniczyć swoją

niecierpliwość i intelektualną Ŝarłoczność. W początkowych etapach reedukacji wzroku, bez

częstego odpoczynku i odpręŜenia się, wyraźne i nie wymagające wysiłku czytanie nie moŜe

być niestety osiągnięte. Innymi słowy, relaks jest jedną z elementarnych zasad, dzięki której

moŜemy zrealizować swój cel, którym jest odczytanie jak największej ilości jakiegoś pisma w

jak najkrótszym czasie i z moŜliwie najmniejszym stopniem zmęczenia, ale za to z

największym stopniem sprawności intelektualnej. W związku z tym, powinniśmy ograniczyć

naszą niecierpliwość i zachłanność w celu dostarczenia oczom i umysłowi odpręŜenia, którego

tak usilnie potrzebują, a którego ich bezustannie pozbawiamy poprzez nawyki niewłaściwego

uŜywania. Przyswajając sobie następujące proste zasady, z pewnością dostarczymy naszym

oczom i umysłowi odpowiedniego odpręŜenia:

Pierwsza: Na końcu kaŜdego lub co drugiego zdania zamykaj, na sekundę lub dwie,

oczy. “Odpuść sobie" i wyobraź ostatnie przeczytane słowo i następujące po nim znaki

przestankowe. Po ponownym otworzeniu oczu spójrz na to słowo i znaki przestankowe, które

okaŜą się o wiele wyraźniejszymi niŜ były w trakcie czytania. Po tym moŜesz powrócić do

swego zadania.

Druga: Przerywaj czytanie na końcu kaŜdej lub co drugiej strony na kilka minut, aby

móc zakryć oczy dłońmi. Chciwym łowcom sukcesu z pewnością będzie się to wydawało na j

nieznośni ej szą przeszkodą i niewygodą, ale powinni oni zdać sobie sprawę z tego, Ŝe przerwy

te łatwiej i szybciej doprowadzą ich do celu, zaś pewne specyficzne “upokorzenie" ich

zniecierpliwienia okaŜe się prawdopodobnie bardzo budujące dla charakterów.

Trzecia: JeŜeli jest osiągalne światło słoneczne, to przed przykryciem oczu dłońmi

nastaw je do niego, wpierw zamknięte, później otwarte i powtórz to jeszcze raz. JeŜeli jednak

słońca nie ma, to spraw im taką kąpiel pod silną, elektryczną lampą.

Czwarta: Podczas czytania usiądź tak, abyś dogodnie mógł widzieć zawieszony na

przeciwległej ścianie kalendarz lub jakiś inny dobrze znany arkusz papieru zapisany duŜymi

literami. Od czasu do czasu odrywaj wzrok od swojej ksiąŜki, aby spojrzeć analitycznie na

litery lub cyfry tego kalendarza. JeŜeli natomiast czytasz przy świetle dziennym, to spoglądaj

na jakiś oddalony obiekt za oknem.

Piąta: Do pomocy lepszego czytania mogą zostać zaangaŜowane pamięć i wyobraźnia.

Przerwij czasami czytanie, “odpuść sobie" i zapamiętaj przeczytaną pojedynczą literę lub całe

słowo. Obserwuj je swym wewnętrznym okiem na płaszczyźnie białego tła. Następnie wyobraź

sobie, Ŝe to tło jest jeszcze bielsze niŜ było w rzeczywistości. Otwórz ponownie oczy, spójrz na

biel wokół i w środku tych liter i spróbuj widzieć je tak białym, jak te, które sobie poprzednio

wyobraziłeś z zamkniętymi oczyma. Jeszcze raz zamknij oczy i powtórz to ponownie. Po

dwóch lub trzech powtórzeniach zakryj na chwilę oczy dłońmi i powróć do czytania.

Alternatywnie moŜesz zamknąć oczy, przypomnieć sobie właśnie widzianą literę,

wziąć wymyślone pióro i postawić kropki intensywnej czerni na jej szczycie i u jej podstawy,

lub na jej prawym i lewym boku. Przesuwaj teraz uwagę z kropki na kropkę pół tuzina razy, po

czym otwórz oczy i wyobraź sobie, Ŝe widzisz idealnie takie same kropki intensywnej czerni na

tej prawdziwej literze i kilkakrotnie powtórz całe ćwiczenie, zakryj oczy dłońmi i moŜesz

kontynuować czytanie.

Szósta: w rozdziale poświęconym dalekowzroczności podano kilka sposobów, dzięki

którym dalekowidzowie mogli poprawić swój wzrok podczas czytania poprzez swobodne

patrzenie na mikroskopijny druk — przede wszystkim na białe przestrzenie między kolejnymi

wierszami. Ćwiczenie to nie ogranicza się tylko do starszych ludzi z uszkodzonym wzrokiem.

Ktokolwiek, kto odczuwa trudności przy czytaniu moŜe z korzyścią, przed i w czasie czytania,

uŜywać tej metody.

Tyle o tych prostych technikach odpręŜania, którymi kaŜda sesja z ksiąŜką powinna być

rozpoczynana i przerywana.

RozwaŜmy teraz odpowiedni sposób samego aktu czytania.

Tutaj, tak jak i we wszystkich innych sytuacjach widzenia, największymi wrogami są

napięcia, nieprawidłowo pokierowana uwaga i wytrzeszczanie oczu. W celu zlikwidowania

tych przeszkód naleŜy w trakcie czytania pieczołowicie przestrzegać następujących

prostych zasad:

Pierwsza: Nie wytrzeszczaj oczu i nie trzymaj sztywno i przez długi czas bez ruchu

powiek. Często mrugaj i oddychaj łagodnie, głęboko i rytmicznie.

Druga: Nie wytrzeszczaj oczu i nie staraj się równie dobrze widzieć wszystkich części

całej linii lub frazy. Utrzymuj nieprzerwany ruch oczu i uwagi, a w ten sposób wprowadzisz do

gry centralną fik-sację. Najlepiej ci się powiedzie, gdy pozwolisz oczom na nieprzerwane

przebieganie w tą i z powrotem wzdłuŜ białej przestrzeni pod linią druku, który aktualnie jest

odczytywany. Wyrazy i litery będą tak dostrzegane, jakby były między krótkimi następującymi

po sobie przesunięciami wzroku. Na początku technika czytania, polegająca na szybkich

ruchach oczu po białych przestrzeniach pomiędzy wierszami, moŜe sprawić wraŜenie czegoś

niepokojącego. Lecz po krótkim czasie stwierdzimy, Ŝe to w niemałym stopniu przyczyniło się

do wyraźnego i nie wymagającego wysiłku czytania. Litery i słowa będą widziane o wiele

łatwiej, gdy znajdują się, tak powiedziawszy, w locie, niŜ gdy pozostają unieruchomione przez

niewzruszone gapienie się, są teŜ łatwiej odbierane jako przerwy w jednolicie białym tle, niŜ

gdy patrzy się na nie, jak na rzeczy istniejące tylko dla samych siebie i wymagające w dodatku

odszyfrowania.

Trzecia: Podczas czytania nie marszcz brwi. Marszczenie brwi jest oznaką nerwowego

napięcia mięśni w obrębie oczu i nieprawidłowo skierowanej uwagi wraz z wysiłkiem

poświęconym widzeniu. Z osiągnięciem dynamicznego odpręŜenia i prawidłowego

funkcjonowanią mięśni, nawyk marszczenia brwi zniknie. Ale jego odejście moŜe zostać

jeszcze przyspieszone, a psychiczne i fizyczne napięcie usunięte, poprzez częste akty

rozmyślnego powstrzymywania się od niego. W środku czytania, skoncentruj się raptownie na

czole i przyłap mięśnie twarzy na tym zabronionym triku. Potem zamknij na moment oczy

“odpuść sobie wszystko" i umyślnie pogłaszcz brwi.

Czwarta: Nie przymykaj powiek podczas czytania. Odmiennie do marszczenia brwi

przymykanie powiek ma swój sens. Poprzez przymykanie powiek ograniczamy wielkość

naturalnego pola widzenia i w ten sposób pozbawiamy się niektórych z wywołanych bodźców

(i części rozproszonego światła), dochodzących do oczu z nie obserwowanej części czytanej

strony. Większość osób z wadami wzroku czyta przez wąską szparkę między rzęsami, ale

tendencja ta jest szczególnie zauwaŜana wśród tych, u których występuje zmętnienie rogówki

lub innych, w normalnych przypadkach, przejrzystych tkanek oka. Nieprzejrzysto-ści takie

powstają w analogiczny sposób do parujących cząsteczek wody zawieszonych w powietrzu

jesiennego poranka; rozpraszają światło w rodzaj świetlnej mgły, przez którą trudne jest

wyraźne widzenie. Częściowe przymknięcie powiek sprawia, Ŝe duŜa część oświetlonego pola

widzenia zostaje zredukowana, a w ten sposób zostaje jednocześnie zredukowana gęstość mgły

spowodowana rozproszeniem światła. Ale zwęŜenie szczeliny między powiekami wymaga

ciągłego skurczu mięśni. Skurcz ten zwiększa napięcie wkoło oczu i odbija się wzmoŜeniem

napięć psychologicznych w umyśle. Patrzenie spomiędzy wpół-przymkniętych powiek jest

niewątpliwie sposobem na natychmiastowe polepszenie wzroku; ale za to natychmiastowe

polepszenie trzeba będzie zapłacić w przyszłości — podniesionym napięciem, zmęczeniem i

postępującym, dalszym osłabieniem zdolności widzenia.

Dlatego teŜ, jest bardzo istotne znalezienie jakiejś metody korygującej tą niepoŜądaną

tendencję. Świadome odpręŜenie powiek, tak aby pozostawały nienapięte i otwarte na swą

normalną szerokość, nie będzie niestety wystarczające. Prawdopodobnie wzrok będzie przez to

jeszcze gorszy niŜ był w przeszłości, tak Ŝe przez zwykłą samoobronę musielibyśmy powrócić

do naszych starych i złych nawyków. Na szczęście, istnieje jednak bardzo prosta mechaniczna

metoda, dzięki której moŜna osiągnąć ten sam efekt co przy przymkniętych powiekach.

Zamiast likwidować braki skupienia i niepotrzebne oświetlenie w odbiorniku tzn. w oku,

musimy likwidować je w samym źródle — na drukowanej stronie.

Wszystko co do tego potrzebujemy, to arkusz grubego, czarnego papieru, linijka i ostry

nóŜ. Weź wystarczającą ilość czarnego papieru, aby przykryć, powiedzmy, połowę przeciętnej

wielkości strony ksiąŜki. W środku kartki wytnij otwór trochę dłuŜszy od przeciętnego wiersza

i wystarczająco szeroki, aby pomieścił w sobie dwa wiersze (szerokość tego otworu moŜe być

dostosowana do indywidualnych Ŝyczeń i do róŜnych rozmiarów liter. MoŜna to osiągnąć za

pomocą paska czarnego papieru, przesuwanego od góry tego otworu, aŜ do momentu, gdy

osiągniemy oczekiwaną szerokość. W tym teŜ miejscu przymocujemy ten pasek spinaczami

biurowymi).

Gdy wszystko zostało juŜ przygotowane, połóŜ czarny papier na otwartej stronie

ksiąŜki, dolną krawędzią otworu, mniej więcej trzy milimetry, poniŜej aktualnie czytanego

wiersza. Gdy dojdziesz juŜ do końca jednego wiersza przesuń otwór w dół do następnego i tak

dalej.

Ten absurdalnie prosty pomysł okaŜe się z pewnością pomocny kaŜdemu, komu

czytanie sprawi jakąkolwiek trudność. Tym, którzy cierpią na nieprzejrzystość rogówki lub

innej tkanki oka, podwoi to wyrazistość odczytywanego tekstu — i to wtedy, gdy powieki

zostaną całkowicie otwarte i odpręŜone.

Czytanie przez otwór ułatwi metodę stosowaną przeciwko wytrzeszczaniu oczu, o

której przed chwilą mówiłem, polegającą na szybkim przesuwaniu w tą i z powrotem naszego

wzroku po białej przestrzeni bezpośrednio pod linią druku. Wyraźna krawędź czarnego papieru

działa, jak pewnego rodzaju szyna, po której spokojnie i głęboko przejeŜdŜać mogą oczy.

Ponadto, zadanie fantazyjnego widzenia białych przestrzeni pomiędzy wierszami bielszymi niŜ

są w rzeczywistości zostanie ułatwione, gdy te białe przestrzenie będą obserwowane (następnie

zapamiętane) wspólnie z tworzącą kontrast czarną ramką.

W szczególnych przypadkach nawyk próbowania jednoczesnego zobaczenia zbyt duŜej

ilości tekstu moŜna błyskawicznie skorygować poprzez uŜywanie nie dłuŜszego, niŜ dwa

centymetry otworu. Otwór taki pozwoli osobie z niego korzystającej widzieć tylko tyle z danej

linii, ile moŜe zostać przyjęte przez macula lutea; a szybkie przesuwanie wzroku wewnątrz tej

ograniczonej przestrzeni wprowadzi do gry fo-vea. W ten sposób pobudzony zostanie centralny

obszar siatkówki i doprowadzony do takiego funkcjonowania, jaki jeszcze nigdy mu się nie

przydarzył, gdy podejmowano próby jednoczesnego widzenia całych fraz i wersetów z taką

samą wyrazistością. Ten mały otworek powinien być w miarę szybko przesuwany z jednego na

kolejne słowo wzdłuŜ jednej linii, a czytanie z jego pomocą będzie na początku

prawdopodobnie raczej irytujące. Aby tę niedogodność ograniczyć do minimum, zmieniaj

kolejno otwór z długiego na krótki. Nie powinno sprawić większych trudności podjęcie na

krótki czas jakiegoś przykrego zadania, tym bardziej jeśli się myśli, Ŝe dzięki niemu będzie

moŜliwe nabycie pozytywnych nawyków funkcjonowania wzroku.

ROZDZIAŁ 15

NIE TRA

OCZU PRZY KOMPUTERZE

Rozdział ten jest kierowany głównie do osób, które godzinami patrzą w ekrany

komputerów, monitory, etc. Taka praca bardzo męczy wzrok, warto więc wiedzieć jak

wynikające stąd zagroŜenia moŜna zmniejszyć.

Szkodliwe czynniki

A oto uproszczona lista szkodliwych czynników:

1. Skupianie wzroku ciągle na tej samej odległości.

2. Promieniowanie monitora.

3. Cząsteczki kurzu rozpędzone w polu elekrostatycznym monitora.

4. Drgania obrazu.

5. Niekorzystne relacje świetlne.

Ad. 1. Firmy produkujące oprogramowanie wymyślają coraz to nowe rozwiązania

plastyczne, które mają przyciągnąć wzrok — wciągnąć siedzącego przed komputerem w

wirtualną przestrzeń na płaszczyźnie. Wszystko to słuŜy łatwiejszemu skupianiu uwagi na

ekranie, ale nie jest dla wzroku całkiem naturalne. MoŜna temu stosunkowo prosto zaradzić

wykonując co jakiś czas, któreś z opisanych wcześniej ćwiczeń. Szczególnie polecane są

wszystkie ćwiczenia odpręŜające i poprawiające ruchliwość wzroku opisane w rozdziałach 6-8.

Dodatkowe ćwiczenia dla pracujących przy komputerach umieszczono na końcu ksiąŜki.

Ad. 2. Szczególnie dokuczliwie promieniują monitory starego typu. Promieniowanie to

moŜna osłabić ekranami ochronnymi. Monitory nowej generacji charakteryzują się bardzo

niskim poziomem szkodliwego promieniowania.

Ad. 3. Naładowane cząsteczki kurzu ulegają przyspieszeniu w polu elektrostatycznym

monitora i uderzają w oko. W rezultacie oko jest bombardowane tysiącami drobinek kurzu.

Radą na to jest stosowanie uziemianych ekranów ochronnych. Przy nowszych monitorach taki

ochronny ekran nie jest juŜ potrzebny. MoŜemy łatwo poznać czy nasz komputer posiada

monitor stanowiący zagroŜenie pod tym względem. Wystarczy zbliŜyć do ekranu kartkę

papieru. JeŜeli przylgnie ona do jego powierzchni, to nie jest dobrze. Powinna się zsunąć pod

własnym cięŜarem.

Ad. 4. Niestabilność obrazu bardzo szybko daje się we znaki. Nie idzie tylko o wyraźne

drgania, ale takŜe o te, których na pozór nie widzimy. Radą na to jest dobra karta graficzna i

dobry monitor, niekiedy pomaga zmiana rozdzielczości (jeśli pracujemy w trybie graficznym).

Ad. 5. JeŜeli monitor umieszczony jest na tle jasnego okna to musimy go mocno

rozjaśnić, a to z kolei podnosi poziom promieniowania, etc.

Wymienione zagroŜenia moŜna nazwać bezpośrednimi, ale trzeba wspomnieć o jeszcze

jednym problemie. OtóŜ praca przy komputerze nie uchodzi za cięŜką, pracujemy często nawet

wtedy, kiedy chorujemy: bo nie ma nas kto zastąpić, bo czas nagli... Ale w tym okresie

zaŜywamy często leki, których skutki uboczne uwidaczniają się jako stany uczuleniowe powiek

i spojówek. Takimi lekami są: epinefryna, penicyliny, salicylany, sulfonamidy,

kortykosteroidy, środki znieczulające miejscowo. Nie wyczerpuje to całej listy, ale zahacza o

grupę często uŜywanych środków.

Istnieją teŜ leki, które wywołują uczulenie na światło: pochodne tiazydu, cyklaminiany,

estrogeny, sulfonamidy, tetracykliny, olejki syntetyczne, barwniki...

Musimy sobie zdać sprawę z tego, Ŝe wszystkie te wymienione szkodliwe czynniki

przyspieszają proces starzenia się wzroku. Nasilają one bowiem róŜne przemiany

fizykochemiczne, biochemiczne, które mogą prowadzić do uszkodzenia komórek oka. Część

tych zmian jest odwracalna, niektórym moŜemy zapobiegać dbając o odpowiednie składniki w

poŜywieniu, ale niektórych niestety nie potrafimy odwrócić.

Jakie mogą być konsekwencje przeciąŜania wzroku przy komputerze? RóŜne, zaleŜy to

od naszych predyspozycji. Warto jednak podejść do tej problematyki w następujący sposób:

wszystkie te szkodliwości nie dają o sobie znać, dopóki organizm jest w stanie zachować

równowagę w tym obszarze. Dopiero kiedy mechanizmy adaptacyjne są niewystarczające,

odczuwamy rozmaite dolegliwości. Wydaje się to naturalnym myśleniem, wręcz banalnym —

nieprawdaŜ? Dlaczego w takim razie większość osób odwołuje się do terapii zastępującej miast

regulacyjnej?

Dwa podej

cia do terapii

A teraz przykład “z Ŝycia wzięty".

Pan Nowaic pracuje w telewizji, jest grafikiem komputerowym. Jego praca polega na

przygotowywaniu róŜnego rodzaju “zajawek", przerywników graficznych, a wszystko to na

określoną porę — “na wczoraj". Od pewnego czasu dokuczały mu oczy, doskwierało uczucie

piasku pod powiekami, denerwowały zaczerwienione brzegi powiek. Pogorszyła się ostrość

widzenia. Okulista stwierdził niewielką krótkowzroczność i przepisał okulary, aby nie

przeciąŜać wzroku.

Zaczęło się dosyć typowo. Sezon grypowy, część obsady studia rozchorowała się na

dobre. Nowak został praktycznie sam i spędził kilkadziesiąt godzin w pracy. Jakoś przetrwał

przeziębienie — pomogła aspiryna i mocna kawa. Co prawda oczy miał jak królik, więc ktoś

mu podrzucił krople. Sulph...coś, takie kapsułki, trzeba było obciąć końcówkę. Pomogło na

pewien czas i to radykalnie, ale po kilku tygodniach krople przestały pomagać.

Pan Nowak wybrał drogę terapii zastępującej. Krople zastąpiły wysiłek organizmu. A

przecieŜ wszystkie te dokuczliwe objawy były informacją, Ŝe przeciąŜył wzrok. Uruchomione

zostały mechanizmy naprawcze, przekrwienie wzmagało metabolizm

. Tymczasem Nowak

zareagował jak przy infekcji. Krople do uczu zaŜywane przez dłuŜszy czas skutecznie

wyjałowiły środowisko i w miejsce bakterii, które miały

•'Istnieje teŜ moŜliwość, Ŝe była to reakcja uczuleniowa na aspirynę i światło monitora.

tam siedlisko od urodzenia

pojawiły się inne bakterie, albo grzyby. Ustaliła się nowa

równowaga, niekorzystna.

Na czym polega podejście regulacyjne. Idea jest następująca. Traktujemy organizm

jako autorytet w swoich sprawach. JeŜeli pojawiają się jakieś objawy, jest to prawdopodobnie

najszybszy sposób przywrócenia równowagi. Co naleŜy więc zrobić. OtóŜ zastosować takie

bodźce, które “popychają" organizm w tę samą stronę, aby szybciej mógł pokonać potrzebną

drogę

. Takich bodźców dostarcza metoda homeopatyczna.

To i owo o homeopatii

Homeopatia zaliczana jest do metod regulacyjnych. Jej środki mają za zadanie pobudzić

organizm. WyróŜnia się jednak tym, Ŝe dobór środków jest specyficzny dla rodzaju zaburzenia.

OdróŜnia to home-opatię od innych, niespecyficznych metod regulacyjnych, w których

pobudza się cały organizm licząc na to, Ŝe znajdzie siły na zwalczenie procesu chorobowego.

Do tych metod zaliczyć moŜna leczenie dietą, balneoterapię, klimatoterapię, itp. Rolę takiej

nieswoistej terapii regulacyjnej bardzo często moŜe odegrać, zalecona przez lekarza, zmiana

trybu Ŝycia

Niekiedy granica pomiędzy metodami regulacyjnymi a zastępującymi bywa bardzo

płynna. JeŜeli idzie o fitoterapię to w zaleŜności od sposobu stosowania ziół, moŜe to być

terapia regulacyjna, albo chemioterapia.

Ale wróćmy do homeopatii — nazwa tej metody leczenia pochodzi od greckich słów

Homoios = podobny, pathos = cierpienie. To bardzo dobrze określa sposób postępowania.

OtóŜ choremu podaje się taki środek, który u zdrowej osoby wywołuje objawy podobne tym,

jakie obserwujemy u chorego.

Niektórzy moŜe wiedzą o tym, Ŝe dziecko po urodzeniu kładzie się matce na brzuchu —

pozwala to miedzy innymi na skolonizowanie skóry noworodka przez bakterie mające siedlisko
na skórze matki. Wraz z mlekiem matki noworodek otrzymuje informację o tych bakteriach, nie
stanowią one dlań zagroŜenia, wręcz przeciwnie.

Oczywiście jest to bardzo grube uproszczenie, zaledwie zarys idei, która przekłada się

na bardzo skomplikowany ciąg reakcji i bodźców. Samo pojęcie równowagi (homeostazy) jest
bardzo złoŜone.

*Gdyby pan Nowak zaraz po tym długim dyŜurze wyjechał na dwutygodniowy urlop

prawdopodobnie zmiany chorobowe nie zdąŜyłyby się utrwalić.

rodki homeopatyczne nie działają bezpośrednio na czynnik chorobotwórczy, ich

zadaniem jest pobudzić oraganizm, pchnąć go we właściwym kierunku. PoniewaŜ organizm

sam wie, gdzie jest “właściwy kierunek" to źle dobrany środek po prostu nie zadziała. Tym

samym nie wywołuje skutków ubocznych

Przy doborze środka homeopatycznego waŜne jest aby rzeczywiście był podobny.

Dlatego trzeba uwaŜnie zanalizować swoje odczucia, szczególną uwagę zwracając na czynniki,

które nasilają lub osłabiają objawy. W homeopatii określa się to mianem modalności. Niekiedy

jedna taka modalność pozwala wybrać odpowiedni środek z trzech na pozór odpowiednich.

Pani M. zaobserwowała u siebie natępujące objawy: nie mogła wręcz znieść światła

monitora, przeszkadzało jej bardzo światło świetlówek, źrenice miała rozszerzone, spojówki

jasnoczerwone, jakby wypełnione krwią, oczy suche, palące, a wszystko zaczęło się “wczoraj

po południu", kiedy dla ochłodzenia atmosfery w pracy kilkakrotnie otworzyła okno.

Objawy powyŜsze znajdziemy w opisie środka Belladonna i rzeczywiście kilka dawek

Belladonna D6 wyeliminowało chorobę w ciągu dwóch dni. Wszystkie wymienione objawy

przyczyniły się do wyboru środka. NadwraŜliwość na światło, przeciąg, zaczerwienienie

spojówek, gwałtowne pojawienie się objawów, wysuszenie śluzówek...

Oczywiście ktoś moŜe powiedzieć, Ŝe pani M. wcale nie musi pracować przy

komputerze, aby tak chorować. Wystarczy, Ŝe będzie regularnie otwierać okno. CóŜ, być moŜe

to prawda, ale będzie jej się to zdarzać częściej niŜ innym — jeŜeli przeciąŜa wzrok. A Ŝe

choruje podobnie — cóŜ, informatycy mają oczy jak wszyscy.

JeŜeli byśmy jednak taki środek zaŜywali wiele tygodni mogłyby się pojawić niektóre

objawy  charakterystyczne  dla  danego  środka.  W  ten  sposób  prowadzi  się  zresztą
homeopatyczne  badania  leków  i  gromadzi  wiedzę  zawartą  w  opisach  działania  środków
homeopatycznych. Ochotnicy zaŜywają środek nie wiedząc o nim nic, następnie analizuje się
objawy jakie się u nich pojawiają. Na podstawie tych objawów, które cofają się natychmiast po
odstawieniu  środka,  stosuje  się  go  w  leczeniu.  Tego  typu  badań  nie  naleŜy  się  obawiać
poniewaŜ w homeopatii stosuje się bardzo duŜe rozcieńczenia wyjściowych substancji, często
niemierzalne analitycznie.

Przede wszystkim profilaktyka

Chińskim medykom płacono, kiedy wszyscy byli zdrowi. JeŜeli kogoś dopadła choroba,

nie był chętny do płacenia. W nowoczesnym społe-czeńswie oczywiście takie “absurdalne"

pomysły są niedopuszczalne. Lekarz prowadzi przecieŜ interes oparty na istnieniu chorych.

ść

musimy

W poŜywieniu nie powinno brakować choliny, lecytyny, witaminy C, i witamin B —

czyli substancji, od których zaleŜy synteza acetylo-choliny. Oprócz wpływu na koncentrację,

procesy zapamiętywania, acetylocholina odgrywa zasadniczą rolę w utrzymaniu fizjologicznej

wilgotności błon śluzowych.

Trzeba takŜe pamiętać o tym, Ŝe procesy starzenia się komórek są przyspieszane jeŜeli

brakuje naturalnych antyutleniaczy, substancji, które wspomagają naturalne enzymy

komórkowe w walce z wolnymi rodnikami. Naturalne antyutleniacze to witaminy C, E, A. Ta

ostatnia występuje właściwie w dwóch formach, samej witaminy A zwanej retinolem i

prowitaminy zwanej B-karotenem. Karoten jest przetwarzany w aktywną witaminę w miarę

potrzeby, a sam teŜ odgrywa rolę wygaszacza wolnych rodników, więc niewielki jego nadmiar

nie jest szkodliwy.

PoniŜej zestawiono niektóre najwaŜniejsze substancje z ich najbogatszymi źródłami.

Cholina — źródłem choliny są kiełki pszenicy, orzeszki ziemne, wątroba cielęca,

pełnoziarniste pieczywo.

Witamina C — jej źródłem są przede wszystkim owoce, np. czarnej porzeczki, dzikiej róŜy,

kiwi, owoce cytrusowe. Istotnym źródłem witaminy C są takŜe ziemniaki. Wiele osób

zaŜywa witaminę C w tabletkach. W takim jednak przypadku jest to źródło samej tylko

wyizolowanej witaminy.

Witaminy B — bogatym ich źródłem są droŜdŜe piwne, kiełki pszenicy, soja, pestki

słonecznika, pełnoziarniste pieczywo, jogurt... Witamina B^ jest syntetyzowana przez

mikroorganizmy, moŜe się znajdować w serze, produktach mlecznych, rybach i jajkach.

Witamina E — dobrym źródłem tej witaminy są migdały, pestki słonecznika, orzechy włoskie,

laskowe i ziemne.

B-karoten znajduje się w marchwi, morelach, brokułach, melonach, dynii.

Substancji, których nie moŜe braknąć w poŜywieniu jest znacznie więcej, ale nie ma tu

miejsca na ich opis. Zajmuje się tym dietetyka. JeŜeli jednak nie mamy ochoty się tym

zajmować z róŜnych powodów, to najlepszym wyjściem wydaje się “suplementacja". Ale musi

to być robione “z głową"

Profilaktyka ziołowa i homeopatyczna i...

Niektóre rośliny mogą działać ochronnie na wzrok — zmniejszają przykre

dolegliwości, łagodzą podraŜnienia, działają przeciwza-palnie. Kompres z wacika nasączonego

odpowiednim naparem moŜe sprawić naszym oczom wielką ulgę. Jakie zioła warto tu wziąć

pod uwagę? Przede wszystkim ziele świetlika i koszyczki rumianku pospolitego. Zioła te moŜna

łatwo zakupić w aptekach, sklepach Herba-polu. Niekiedy dostępne są w postaci tzw. fixów,

torebek, które ułatwiają robienie naparów. W jaki sposób sporządzamy napar — najprościej

jest zalać zioła wrzątkiem w termosie, odczekać minutę i zakryć termos. Po około pół godzinie

napar jest gotowy, gorący i aromatyczny. Inne sposoby przygotowywania są z reguły zbyt

absorbujące, aby były przestrzegane. Odpowiednie proporcje to łyŜka ziół na szklankę wody.

JeŜeli idzie o środki homeopatyczne to w profilaktyce sprawdzają się się następujące

rodki Ruta D6 i Euphrasia D6. Sprzedaje się je w postaci kropli — taka ciecz zawiera około

40% alkoholu etylowego — dostępne są takŜe w postaci granulek. Granulki te, to sacharoza

nasączona odpowiednim środkiem. Zwykle wystarcza zaŜywać po 10 kropli w odrobinie wody,

doustnie dwa razy dziennie, najlepiej około pół godziny przed jedzeniem, tzn. na pusty

ołądek. Nie stosować ich do wkraplama do oczu, me jest to ani poŜyteczne, ani przyjemne. Co

do granulek zaŜywa się zwykle po 5, przetrzymując pod językiem

Cały system uzupełniania poŜywienia o niezbędne, a rzadko występujące substancje

opracowała np. firma FOREVER LIVING PRODUCTS, która za pomocą sieci bezpośrednich
dystrybutorów rozprowadza miedzy innymi przetwory z Aloe barbadensis — leczniczej
odmiany aloesu.

dopóki się same nie rozpuszczą

. Oczywiście zaŜywamy je takŜe na “pusty Ŝołądek".

Nie trzeba zaŜywać ich ciągle, wystarczy w okresach nasilonej pracy i spowodowanego

tym zmęczenia oczu. Najlepiej wypraktykować, który z tych środków najbardziej nam

odpowiada, a potem schować w szufladzie biurka, aby był pod ręką. JeŜeli nie mamy (powinna

to być zwykła woda, niegazowana) to moŜemy wkropić sobie bezpośrednio na język 6-10

kropli. Niektórzy homeopaci uwaŜają ten sposób za szybszy, bo środek wchłaniany jest juŜ w

jamie ustnej.

Niekiedy bardzo skuteczne są kąpiele oczu. Wykonanie ich jest proste — trzeba mieć

tylko czystą wodę. Zanurzamy twarz w wodzie i kilkakrotnie otwieramy i zamykamy oczy.

Zamiast czystej wody moŜemy uŜywać wody z dodatkiem naparu ze świetlika, rumianku, lub

odwaru z nasion kopru włoskiego.

Dotyczy to granulek firmy Boiron. Granulki te są stosunkowo duŜe. Granulki innych

firm mają zwykle zakrętkę-dozownik, która pozwala odmierzyć odpowiednią jednorazową
dawkę.

ROZDZIAŁ 16

LECZENIE ZAPALENIA SPOJÓWEK

Niektóre

rodki homeopatyczne

Samoleczenie ma swoje granice, jeŜeli w ciągu kilku dni nie nastąpi zdecydowana

poprawa, jeŜeli w oku tkwi jakieś obce ciało nie powinniśmy odwlekać wizyty u lekarza. W

kaŜdym razie nie naleŜy sobie wkraplać do oczu kropli, które “bardzo pomogły koleŜance".

Aconitum napellus

Stosuje się przy chorobach wywołanych zimnym ale suchym wiatrem, przeciąŜeniem

oczu, niekiedy podraŜnieniem mechanicznym. NajwaŜniejsze objawy to:

• gwałtowne pojawienie się objawów;

• suche, gorące i zaczerwienione spojówki;

• częste mruganie;

• bóle oczu (piekące i uciskowe) — nasilają się przy poruszaniu okiem;

• zimny okład (nawet z samej wody) zmniejsza chwilowo ból;

• powieki stwardniałe, obrzęknięte i wraŜliwe na zimne powietrze;

• jeŜeli pojawiają się łzy, to na ogół nocą.

Aconitum stosujemy w potencji D6 (10 kropli) lub CHS (5 granulek), pięć razy

dziennie, przez okres trzech do pięciu dni.

Jest to takŜe jeden z najczęściej stosowanych środków w początkowym okresie grypy

Charakterystyczny jest wtedy niepokój, wysoka gorączka przy suchej na ogół skórze, duŜe

pragnienie i szybkie, twarde

Dobrym wprowadzeniem do homeopatycznego leczenia grypy jest ksiąŜka

“Homeopatyczne leczenie chorób przeziebieniowych".

tętno. Zwykle pojawienie się potu sprawia ulgę. W takich przypadkach stosujemy go

podobnie jak przy zapaleniu spojówek.

Atropa Belladonna

Stosuje się przy chorobie wywołanej głównie wilgotnym zimnym wiatrem,

przeciągiem, umyciem włosów lub ścięciem ich na krótko, promieniowaniem UV, nadmiarem

wiatła słonecznego (np. jazdą na nartach w wysokich górach, bez odpowiednich okularów).

NajwaŜniejsze objawy:

• bardzo szybkie wystąpienie objawów;

• silna nadwraŜliwość na sztuczne światło;

• rozszerzone źrenice, niekiedy lekki wytrzeszcz;

• silnie zaczerwienione spojówki;

• początkowa suchość moŜe się przerodzić w obfity łzotok;

• początek choroby często około 15. lub wieczorem (ok. 21.);

• bóle palące, niekiedy sprawiają wraŜenie wyładowania. Dawkowanie: zwykle 5 x dziennie po

10 kropli (D6) lub po 5 granulek (CHS), przez 3-5 dni. Belladonna podobnie jak Aconitum

jest stosowana w chorobach przeziębieniowych.

W takich przypadkach charakterystyczna jest wahającą się wysoka gorączka,

zaczerwieniona i spocona twarz oraz wysuszone śluzówki. Dawkowanie podobne jak w

przypadku zapalenia spojówek. Z reguły poprawa jest szybko widoczna.

Apis mellifica

Przyczyną moŜe być uczulenie jak równieŜ infekcje. Niekiedy stan zapalny moŜe

pojawić się bardzo szybko. NajwaŜniejsze objawy:

• znaczne obrzęki (tak spojówek, jak i powiek);

• silne zaczerwienienie;

• wraŜliwość na światło i dotyk;

• bóle palące, kłujące;

• obfity łzotok;

• objawy nasilają się w cieple, poprawa w chłodzie; Dawkowanie 3x dziennie po 10 kropli (D6)

lub 5 granulek (CH5), przez kilka dni lub dłuŜej.

Euphrasia officinalis

BodajŜe najczęściej stosowany środek. Stosuje się go w stanach ostrych, jak i

przewlekłych. Przyczyną moŜe być przeciąŜenie, alergia, takŜe infekcje. Środek stosowany

profilaktycznie. NajwaŜniejsze objawy:

• wraŜliwość na światło nasilająca się w miarę upływu dnia;

• bóle uciskowe, palące, zmuszają do mrugania;

• uczucie piasku pod powiekami;

• obfity łzotok, łzy są ostre i draŜniące;

• spojówki lekko obrzęknięte i zaczerwienione;

• z czasem wydzielina z oczu moŜe stać się ropna, a wtedy rano oczy są sklejone wydzieliną;

• źrenice przewaŜnie zwęŜone.

Dawkowanie: Euphrasia stosowana jest przewaŜnie 3-5 x dziennie po dziesięć kropli

(D6) lub 5 granulek (CH9), przez okres kilku do kilkunastu dni. Jest to środek stosowany takŜe

w katarze siennym czy zapaleniu zatok czołowych.

Pulsatilla pratensis

Przyczyną choroby moŜe być uczulenie, przeciąŜenie, infekcje, powikłania po

niektórych chorobach wirusowych. Zasadnicze objawy:

• łzotok z wraŜeniem suchości zwiększający się na świeŜym powietrzu;

• wraŜenie piasku w oczach — nasilające się w cieple;

• powieki obrzęknięte, swędzące, niekiedy piekące — nasilające się wieczorem, ulgę przynosi

pocieranie powiek;

• nadwraŜliwość na światło.

Pulsatilla jest środkiem stosowanym w wielu schorzeniach, działa głęboko, warto

dlatego zwrócić uwagę na to, Ŝe osoby podatne na leczenie tym środkiem na ogół lepiej czują

się na świeŜym powietrzu, nie znoszą przegrzanych, dusznych pomieszczeń, łatwo zmieniają

nastroje. Częściej stosuje się go u kobiet.

Dawkowanie: 3x dziennie 10 kropli (D6) lub 5 granulek (CH5). JeŜeli dodatkowo

pokrywają się objawy natury ogólnej lepiej moŜe zadziałać wyŜsza potencja np. D12, CH9,

CH15.

Rhus toxicodcndron

Przyczyną choroby na ogół jest wilgotne zimno, przemoczenie, przemęczenie.

NajwaŜniejsze objawy:

• światłowstręt;

• łzotok, często ropna wydzielina — obfite i bardzo draŜniące — powieki bolą jak

pokaleczone;

• rano oczy sklejone;

• bóle oczu palące, nasilają się w ruchu;

• pryszczyki i owrzodzenia na spojówkach.

rodek bywa takŜe skuteczny przy doleczeniu mechanicznych podraŜnień oka.

Dawkowanie: 3x dziennie 10 kropli (D6) lub 5 granulek (CHS), przez kilka, kilkanaście dni.

Ruta graveolens

rodek ten wskazany jest po przemęczeniu wzroku. Główne objawy to:

• uczucie bolesnego przemęczenia wzroku;

• spojówki zaczerwienione;

• ból piekący, nasila się przy natęŜaniu wzroku, przy sztucznym świetle;

• ulgę przynosi ciepło, np. ciepły okład.

Dawkowanie: 2x dziennie 10 kropli (D6) lub 5 granulek (CH7). Najlepiej zaraz po

przebudzeniu się i przed snem, przez kilka dni. Profilaktycznie: w okresach nasilenia pracy,

dwa, trzy razy dziennie.

Staphysagria

rodek jest bardzo skuteczny w przypadku jęczmienia. Likwiduje zarówno stan zapalny

towarzyszący jęczmieniowi, jak i zapobiega nawrotom choroby. Często pomaga przy

gradówkach, stwardnieniach brzegów powiek. Zwykle obserwuje się łzotok przy wraŜeniu

suchości oczu nasilającym się rano i wieczorem. Bóle mają charakter piekący i nasilają się przy

poruszaniu oczami. Niekiedy ból zdaje się promieniować do zębów.

Dawkowanie: 3x dziennie 10 kropli (D6) lub 5 granulek (CHS), przez tydzień.

Staphysagria jako środek profilaktyczny u osób ze skłonnościami do jęczmienia stosowana jest

zwykle w wysokich potencjach (CH30).

Niektóre zioła

Jest cały szereg ziół, które mogą być skuteczne w leczeniu zapaleń spojówek. Trzeba

jednak mieć świadomość, Ŝe istnieją granice samo-leczenia. JeŜeli nie ma wyraźnej poprawy w

ciągu 3-4 dni lub jeŜeli przyczyną jest uraz, trzeba się niezwłocznie udać do specjalisty. Kiedy

choroba ma charakter nawrotowy najlepszym rozwiązaniem wydaje się konsultacja z

homeopatą.

Z wielu ziół leczących stany zapalne spojówek wybraliśmy kilka — kierując się ich

skutecznością i dostępnością.

Jednym z najskuteczniejszych środków jest miąŜsz ze świeŜego liścia aloesu. Warto

uprawiać w domu aloes drzewiasty, nie sprawia kłopotów, a jego działanie lecznicze jest wręcz

zadziwiające

Bardzo skutecznym środkiem jest odwar z liści babki lancetowatej. Jedną łyŜkę ziół

zalewa się trzema szklankami wody i powoli ogrzewa doprowadzając do delikatnego wrzenia,

pod przykryciem. Po pięciu minutach odstawiamy odwar na kwadrans i przecedzamy. MoŜna

go stosować do kompresów lub przemywań — zuŜyć w ciągu dnia

Innym cennym środkiem jest kwiat bzu czarnego. Do sporządzenia odwaru trzeba wziąć

l łyŜkę kwiatów na szklankę wody. Sposób przygotowywania odwaru jest podobny, jak dla liści

babki, wystarczy jednak utrzymywać wrzenie przez 2-3 minuty. Odwar ten ma takŜe działanie

przeciwbólowe. Stosujemy go głównie do okładów.

Bardzo często stosuje się napar z kwiatów rumianku pospolitego. Napar taki moŜna

łatwo przyrządzić nawet w pracy, zalewając łyŜeczkę kwiatów szklanką wrzącej wody i

odstawiając na kwadrans pod przykryciem. Wygodniejszy jest rumianek w torebce, nie trzeba

wtedy przecedzać naparu. MoŜna go stosować zarówno do przemywań, jak i do kompresów.

Klasycznym środkiem jest ziele świetlika łąkowego. JuŜ nazwa rośliny wskazuje na jej

działanie. MoŜemy stosować napar sporządzony z łyŜki ziół zalanych w termosie szklanką

wrzątku. Napar stosowany jest do przemywania oczu i do kompresów.

Trzeba jednak zwrócić uwagę na to, jaki to aloes. Nie wszystkie mają tak wyraźne

działanie lecznicze.

Babka lancetowata jest bardzo popularną rośliną, ale jeŜeli chcemy ją zebrać sami, to

powinniśmy znaleźć czyste stanowisko, z daleka od miasta i drogi. MoŜna uŜywać

zgniecionych świeŜych liści babki lancetowatej. Babka szerokolistna ma nieco słabsze

działanie.

ROZDZIAŁ 17

DODATKOWE

WICZENIA WZROKU PRZYDATNE W PRACY PRZY

KOMPUTERZE

Zoom przy u

yciu kciuka

Wyciągnij przed siebie rękę z podniesionym kciukiem. Spójrz na kciuk, widząc go

dokładnie i ostro na tle pozostałego niewyraźnie postrzeganego pola widzenia. Teraz popatrz na

tło i zauwaŜ, Ŝe twój kciuk podzielił się na dwa obrazy. Kieruj wzrok naprzemiennie na kciuk i

odległe tło.

Szybka r

To ćwiczenie jest zalecane przez Lisette Scholl jako szczególnie pomocne w stanach

napięcia obwódki (mięśni) rzęskowej. Zakryj swoją prawą ręką lewe oko i wyciągnij przed

siebie lewą rękę, wnętrzem dłoni do siebie, przesuwając ją w lewo na tyle na ile pozwala na to

zakres widzenia"prawego oka. Skieruj wzrok na lewą dłoń i szybko ją przybliŜ na odległość

kilku centymetrów od prawego oka. Gdy tylko obraz dłoni się wyostrzy natychmiast powróć

dłonią do pozycji wyjściowej. Zmuszaj prawe oko do szybkiej zmiany ogniskowej. Wykonaj to

wiczenie kilka razy i zmień ćwiczące oko i rękę.

Mruganie

Pamiętaj o częstym mruganiu. Ludzie z wadami refrakcji wykazują tendencję do

mrugania w rytmie rzadszym niŜ 20 mrugnięć na minutę. Zbyt mała częstotliwość mrugania

prowadzi do gapienia się, lub zeza. Prawidłowe mruganie daje odpoczynek oczom,

gimnastykuje zewnętrzne mięśnie gałki ocznej, nawilŜa rogówkę, masuje gałkę oczną i zmusza

renicę do zwęŜania się i rozszerzania.

Praca przy monitorach komputerowych powoduje wysuszenie oka i w tej sytuacji

częstsze mruganie pomaga nawilŜyć prawidłowo rogówkę. Niektórzy stosują umieszczanie

karteczek przy klawiaturach komputerów przypominających o częstym mruganiu.

Czarna kropka

Narysuj czarną kropkę za pomocą najbardziej czarnego z dostępnych tuszy (atramentu).

Badaj kolor tej kropki, tak aby stała się tobie doskonale znajoma, aby przypomnienie sobie jej

czerni i kształtu było moŜliwe w kaŜdej chwili. Popatrz na jakąś (niewyraźnie widzianą) literę

na tablicy i “połóŜ" na jej fragmencie swoją kropkę. Porównaj róŜnicę w kolorach. Nie musisz

widzieć wyraźnie litery. Zamknij oczy i ponownie wyobraź sobie swoją czarną kropkę, otwórz

oczy i raz jeszcze postaw ją na fragmencie litery. Czy intensywność czarnego koloru kropki

zmienia się, czy teŜ nie? Powtórz z innymi literami.

Metoda “czarnej kropki" była jedną z najbardziej lubianych i skutecznych metod

stosowanych przez Batesa w leczeniu swoich pacjentów. Bates odkrył zadziwiające sprzęŜenie

zwrotne związane z moŜliwością wyobraŜenia i wywoływania z pamięci idealnie czarnej

kropki. JeŜeli pacjent potrafił po otworzeniu oczu utrzymać jej idealnie czarny kolor i kształt (z

reguły jednak w początkowym okresie leczenia kropka “bladła"), a następnie nałoŜył ją na

literę na tablicy testowej, to okazywało się, Ŝe potrafił wyraźnie zobaczyć tę (i inne) literę.

Moment utrzymania w pamięci, po otworzeniu oczu obrazu czarnej kropki jest po prostu

chwilą, w której wzrok pracuje normalnie, uwolniony od nawykowego stanu napięcia.

PoniewaŜ wraz ze zmysłem wzroku umysł takŜe podlega relaksacji, metoda czarnej kropki

znalazła zastosowanie w procesie przypominania sobie zapomnianych faktów. JeŜeli nie

moŜesz sobie czegoś przypomnieć, wyobraź sobie swoją czarną kropkę i koncentrując się na

tym, aby jej czerń nie zbladła i nie zszarzała, staraj się nakierować ją w ten region umysłu, w

którym podejrzewasz istnienie tymczasowo zapomnianego faktu, czy zdarzenia. Kładąc nań

obraz swojej kropki, powoli zaczną pojawiać się wszystkie potrzebne chwilowo zapomniane

szczegóły. Czasami sarno przywołanie z pamięci wyobraŜenia czarnej kropki powoduje nagły i

dokładny przypływ poŜądanych wspomnień.

JeŜeli uda ci się umiejscowić kropkę na literze, a ona nie straciła swojego głęboko

czarnego koloru, spróbuj przesuwać kropkę po konturach tej litery. JeŜeli ci się to uda, to być

moŜe ze zdumieniem spostrzeŜesz, iŜ potrafisz wyraźnie odczytać tę literę!

0 — wahadło

wiczenie opracowane przez Margaret Corbett.

Zamknij oczy i wyobraź sobie okrągłą, duŜą czarną literę O. Tak jak gdyby to była

tarcza zegara, postaw duŜą czarną kropkę na miejscu godziny 12 i 6. Traktując swój nos jak

długi ołówek, przy nadal zamkniętych oczach obrysuj krawędź litery O tam i z powrotem

pomiędzy punktami odpowiadającymi godzinie 12 i 8. Następnie powtórz ten wahadłowy ruch

pomiędzy punktami odpowiadającymi godzinom 3 i 9. Powtórz ten cykl sześć razy.

Droga koloru

wiczenie opracowane przez Martin Sussman.

Usiądź wygodnie, zamknij oczy i oddychaj swobodnie. Wyobraź sobie, Ŝe twoje lewe

oko jest wypełnione jasno-Ŝółtym światłem, tak jakby słońce wpadło do niego. Powoli

przemieszczaj to Ŝółte słoneczne światło do tyłu, wzdłuŜ nerwu wzrokowego do centrum

wzrokowego w lewej tylnej części kory mózgowej, później przesuń światło w prawo i wzdłuŜ

prawego nerwu optycznego powróć do prawego oka.

wiczenia percepcji wzrokowej

Widzenie jest w głównej mierze funkcją umysłu. Widzenie jest naszą interpretacją

wraŜeń odbitych na siatkówce. Bates stwierdził, Ŝe gdy umysł-oko nie jest zogniskowane,

umysł-mózg takŜe znajduje się w rozproszeniu. WyobraŜanie sobie, Ŝe moŜesz widzieć dobrze,

skieruje twój umysł w tym kierunku. Wyobraźnia opiera się na pamięci i jej sposób

zastosowania w procesie odzyskiwania dobrego wzroku jest podobny. Cierpliwość jest

kolejnym waŜnym czynnikiem pomagającym w stosowaniu metody Bates'a. Napięcie

wytworzone w związku z oczekiwaniami szybkich postępów jest szkodliwe, o wiele lepiej jest

uŜyć wyobraźni i pozwolić na dokonanie się zmian w swoim własnym czasie, na ich

spontaniczne i “samoistne" nadejście.

Integracja percepcji

John Selby zaproponował doskonałe ćwiczenie słuŜące do rozszerzania postrzegania.

Selby wyróŜnił cztery rodzaje percepcji: postrzeganie ruchu, postrzeganie formy, postrzeganie

koloru i percepcja objętości, albo przestrzeni. Często ograniczamy naszą świadomość nie

korzystając z niej w pełni i koncentrując się wyłącznie na jednym lub dwóch jej rodzajach.

Wypowiedz w pamięci słowo “ruch" i obejrzyj swoje otoczenie próbując dostrzec w nim ruch,

lub jego brak. Wraz z drugim oddechem powtórz “kształt" i dodaj świadomość kształtu, czy

formy, linii i struktury obiektów. Przy trzecim oddechu powtórz “kolor" i dodaj percepcję

koloru. Na koniec wraz z czwartym oddechem wykonaj krótką powtórkę wszystkich trzech

poprzednich spostrzeŜeń i odnieś je do wszystkiego innego co pozostało, po czym umiejętnie

zlokalizuj te wraŜenia w przestrzeni, jak równieŜ uświadom sobie samą przestrzeń zarówno

zajmowaną przez obiekt jak i rozciągającą się przed, za i wokół niego (odległość, szerokość,

wysokość). To wszystko moŜe stać się naprawdę przyjemnym doświadczeniem. Ten zabieg

moŜna stosować w stosunku do kaŜdego obiektu i moŜna go z łatwością wykonywać co

godzinkę, aŜ nie stanie się nieświadomym nawykiem.

Emocjonalna natura widzenia

KaŜdy z nas postrzega świat jako zbiór metafor. Te metafory reprezentują nasz system

przekonań i wierzeń, oraz sposób w jaki odbieramy i odczuwamy świat przedstawiony naszym

zmysłom. KaŜdy ma prawo do posiadania swojego indywidualnego zbioru metafor. Ale nikt

nie ma prawa twierdzić, Ŝe któryś z tych zbiorów jest bardziej prawidłowy i bardziej właściwy

od innych. Systemy przekonań są relatywne w stosunku do kaŜdej jednostki, niektóre po prostu

mogą być bardziej przystające do określonych uwarunkowań, niŜ inne.

Terapia reedukacji wzroku polega na uŜyciu zewnętrznych środków w taki sposób, by

umoŜliwić wgląd wewnątrz siebie samego, swoich emocji i metafor, które stosujemy w Ŝyciu, a

szczególnie w uaktywnianiu i uŜywaniu naszych ciał. Natura twoich metafor (zespołów

wierzeń, przekonań, wyobraŜeń, sposobów postrzegania, przenośni) odzwierciedla się w

naturze twoich psychofizycznych problemów i vice versa.

Krótki test

• Co działo się z tobą i twoim otoczeniem w czasie, gdy pierwszy raz załoŜyłe(a)ś okulary?

• Dlaczego chcesz poprawić swój wzrok i widzenie?

• Jak wyglądały pierwsze kontakty z twoim okulistą?

• Czego się obawiasz? Jak poszczególnego rodzaju lęki wpływają na to,.; czego nie chcesz

zobaczyć?

• Co jest ukryte przed tobą przy twoim obecnym stanie wzroku?

• Jakie odnosisz korzyści z twojego obecnego stanu wzroku?

• Jak wyglądały twoje doświadczenia z nauką czytania?

• Jaki masz stosunek do swoich okularów?

• Jaki wzrok mają twoi rodzice?

yczę Tobie wytrwałości, moŜesz wierzyć lub nie — dzięki tej ksiąŜce wiele osób

usprawniło i wyleczyło swój wzrok. Powodzenia, powodzenia...

Autor.