I_okladka.indd

KONIE

WETERYNARIA W PRAKTYCE

www.weterynaria.elamed.pl

MAJ • 5/2009

Zwyrodnienie

trzeszczki kopytowej

wą” dla ścięgna mięśnia zginacza głębokiego
palców oraz kaleki kopytowej. Powierzch-
nia stawowa kontaktująca się z paliczkiem
środkowym rozdzielona jest na dwie części
przez grzebień. U koni trzeszczka kopytowa
jest mocno spłaszczona, przy czym w części
środkowej jest nieco grubsza (2).

Choroba zwyrodnieniowa trzeszczki ko-

pytowej zaczyna rozwijać się u młodych koni
już w wieku 3-4 lat (1, 3, 4), jednak objawy
kliniczne zazwyczaj obserwuje się w póź-
niejszym okresie. Występują predyspozycje
do tej choroby u koni podobnej konstytucji
jak Quarter Horse o stosunkowo małych ko-
pytach, z niskimi piętkami i płaską podeszwą
w stosunku do masy ciała.

Zwyrodnienia trzeszczki kopytowej nie

udało się wywołać eksperymentalnie, dla-
tego jego etiologia jest pewnego rodzaju
przypuszczeniem (1). Jako jedną z głównych
przyczyn, które predysponują do tej choro-
by, oprócz budowy konia oraz rodzaju ko-
pyt, są miażdżyca naczyń krwionośnych oraz
zakrzepica. Inne przyczyny to niewłaściwa
korekcji kopyt, bardzo intensywna praca
na nieodpowiednim podłożu, złe ukątowanie
kopyta. Do wystąpienia tego schorzenia pre-
dysponowane są także konie o dużej masie

Navicular syndrome, navicular disease, podotro-
chlear syndrome: te anglojęzyczne nazwy do-
tyczą tej samej jednostki chorobowej, która
charakteryzuje się występowaniem przewle-
kłych zmian zwyrodnieniowych trzeszczki
dalszej (kopytowej). Choroba dotyka naj-
częściej kończyn piersiowych. Pojęcie „syn-
drom” zostało wprowadzone z tego powodu,
że proces chorobowy może dotyczyć nie tyl-
ko samej trzeszczki kopytowej, ale również
struktur z nią sąsiadujących, takich jak: ka-
letka podścięgnowa mięśnia zginacza głę-
bokiego palców (kaletka kopytowa), ścię-
gno mięśnia zginacza głębokiego palców
czy więzadła stawowe.

RZYCZYNY

ISTOTA

CHOROBY

Coraz częściej spotykamy się z problemem
sztywnego ruchu kończyn piersiowych,
niechęci do ruchu do przodu, do oddawa-
nia skoku przez przeszkody oraz wykony-
wania ruchów nadwyprostnych w chodach
ujeżdżeniowych. Jedną z głównych przyczyn
wymienionych objawów może być choroba
zwyrodnieniowa trzeszczek kopytowych.
Ze względu na budowę anatomiczną tej oko-
licy często musimy brać pod uwagę cały ze-
spół chorobowy (navicular syndrome), ponie-
waż nierzadko oprócz zwyrodnienia samej
trzeszczki kopytowej są obserwowane rów-
nież zmiany chorobowe w kaletce kopytowej,
więzadle pobocznym trzeszczki oraz przycze-
pie dalszym ścięgna mięśnia zginacza głę-
bokiego palców (1). Dlatego niezbędne jest
ustalenie głównej przyczyny bólu, gdyż le-
czenie chorób poszczególnych struktur może
zdecydowanie różnić się od siebie.

Trzeszczka dalsza (kopytowa) występu-

je w stawie kopytowym, a zespół więzadeł
trzeszczkowych (poboczne, dalsze i chrząst-
kowo-trzeszczkowe) łączy ją z paliczkiem
środkowym (kość koronowa) i dalszym
(kość kopytowa), a także z chrząstką ko-
pytową (2). Występuje również tak zwane
więzadło kopytowo-trzeszczkowe, które jest
zgrubieniem torebki stawowej stawu kopy-
towego. Trzeszczka dalsza będąca integral-
ną częścią stawu kopytowego posiada po-
wierzchnię stawową dopasowaną idealnie
do powierzchni stawowej kości koronowej
i kopytowej oraz powierzchnię „zginaczo-

lek. wet. Mateusz Hecold, dr n. wet. Andrzej Bereznowski, lek. wet. Joanna Persona

Klinika Koni Katedry Nauk Klinicznych Wydziału Medycyny Weterynaryjnej SGGW w Warszawie

Abstract

Navicular syndrome, navicular disease,
podotrochlear syndrome: these terms
describe the same condition which
is a chronic degenerative process. Af-
fecting (in the majority of cases) the fore-
limbs. The term „syndrome” is used be-
cause the condition can involve damage
not only to the navicular bone, but also
adjacent structures (deep digital ﬂ exor
tendon, collateral ligaments, navicular
bursa etc.) Recognition is based on clini-
cal examination, diagnostic analgesia and
supplementary (additional) examinations.
Therapy can be both conservative or sur-
gical and the prognosis in the initial stage
of the illness is usually good.

Key words

navicular bone, podotrochlear syn-
drome, navicular disease

Streszczenie

Navicular syndrome, navicular disease,
podotrochlear syndrome określenia
te dotyczą tej samej choroby, która cha-
rakteryzuje się przewlekłym procesem
zwyrodnieniowym najczęściej w kończy-
nach piersiowych. Pojęcie „syndrom”
wprowadzone zostało, ponieważ proces
może dotyczyć nie tylko samej trzeszczki
kopytowej, ale również struktur sąsiadu-
jących. Rozpoznanie oparte jest na ba-
daniu klinicznym, znieczuleniach dia-
gnostycznych oraz badaniach dodatko-
wych. Leczenie opiera się na zabiegach
zachowawczych i interwencji chirurgicz-
nej, rokowanie we wczesnym stadium
choroby zazwyczaj jest dobre.

Słowa kluczowe

trzeszczka kopytowa, choroba zwyrod-
nieniowa, syndrom trzeszczkowy

DEGENERATION OF THE NAVICULAR BONE IN HOOVES

Ryc. 1. Schemat budowy obwodowego odcinka
palca konia. I – trzeszczka kopytowa, II – kość
koronowa, III – kość kopytowa, IV – ścięgno
mięśnia zginacza głębokiego palców, V – kaletka
kopytowa (J-M. Denoix, The Equine Distal Limb)

KONIE

WETERYNARIA W PRAKTYCE

www.weterynaria.elamed.pl

MAJ • 5/2009

i wąskich kopytach, ze stromymi ścianami
oraz wszelkimi zaburzeniami w mechanice
pracy kopyt, jak i z wadami postawy (mięk-
ka pęcina).

Nadmierne obciążenia trzeszczki kopy-

towej prowadzą do powstania stanu za-
palnego, czego wtórnym skutkiem może
być rozwój zmian zwyrodnieniowych, któ-
re mogą rozprzestrzeniać się na okoliczne
struktury. Efektem takiego stanu mogą być
zrosty ścięgna mięśnia zginacza głębokiego
palców z trzeszczką kopytową, powodujące
nieodwracalne zmiany mechaniki i ból oraz
mogące prowadzić do przerwania włókien
ścięgnowych, stąd szeroko używana nazwa
zespół objawów. Znaczący wpływ na rozwój
choroby mają również sposób i intensyw-
ność użytkowania konia. Zwierzęta uczest-
niczące w zawodach sportowych zdecydo-
wanie częściej, mimo odpowiedniej korekcji
i kucia kopyt, zapadają na zwyrodnienie
trzeszczek kopytowych.

Wszelkiego rodzaju ostre urazy i stany za-

palne więzadeł pobocznych oraz przyczepu
ścięgna mięśnia zginacza głębokiego palców
czy zapalenie kaletki kopytowej należy róż-
nicować w trakcie badania konia, ponieważ
objawy są podobne, a czasami nie towarzy-
szy im choroba trzeszczki kopytowej (1, 6).

BJAWY

KLINICZNE

Rozwijająca się choroba daje dosyć cha-
rakterystyczne objawy zarówno podczas
spoczynku, jak i w ruchu. Pierwszym ob-
jawem, jaki może wystąpić podczas rozwo-
ju choroby, jest zmiana jakości i obszerno-
ści chodu. Zwykle wiąże się to ze znacznym
skróceniem i usztywnieniem kroku, co jest
wynikiem przeniesienia ciężaru z piętek
na przednią część kopyta. Objawy nasila-
ją się podczas pracy na twardym podłożu
oraz na łuku. Nawracająca kulawizna może
wystąpić po intensywnym treningu i zazwy-
czaj po kilku dniach odpoczynku samo-
istnie ustępuje. Puszka kopytowa staje się
węższa i bardziej stroma. Koń, odpoczywa-
jąc, obarcza naprzemiennie jedną lub dru-
gą kończynę piersiową, przenosi ciężar cia-
ła na kończyny miedniczne. W ekstremalny
przypadkach koń dużo czasu leży w boksie
na mostku lub na boku.

Rozpoznanie choroby rozpoczyna się

od archaicznego sposobu, często niestety
nieskutecznego (1), czyli badania przy po-
mocy czółek kopytowych. Jednym ramie-
niem kleszczy naciskamy na środek strzałki,
drugim zaś na ścianę przednią puszki kopy-
towej tuż pod koronką.

Następnie oglądamy konia w ruchu, je-

żeli to możliwe na podłożu twardym (be-
ton, kostka, asfalt) po prostej i po okręgu,
uważnie obserwując wykrok poszczegól-
nych kończyn. Koń z chorymi trzeszczkami
kopytowymi (przy wykluczeniu bólu ze stro-
ny podeszwy) badany na twardym podłożu

bardzo ostrożnie stawia kończyny piersiowe
i skraca wykrok. W żargonie stajennym uży-
wa się sformułowania że koń „maca przo-
dami”. W czasie badania na okręgu, szcze-
gólnie gdy podejrzana kończyna znajduje się
do wewnątrz, konie z chorymi trzeszczkami
wykazują objawy kulawizny. Często rezulta-
ty badania na twardym podłożu nie potwier-
dzają się na podłożu miękkim.

Wykonujemy również próbę na klinie lub

modyﬁ kacje prób na desce. Stawiamy po-
dejrzaną kończynę na uniesionej desce lub
klinie, podnosimy drugą i trzymamy 60 se-
kund. Następnie koń rusza kłusem.

Kolejnym etapem są znieczulenia diagno-

styczne, po których objawy choroby powin-
ny ustąpić lub znacznie się zmniejszyć. Za-
czynamy od znieczulenia okołonerwowego
niższych gałązek palcowych nerwów dłonio-
wych. Według potrzeby i rezultatu poprzed-
niego znieczulenia możemy podjąć próbę
wstrzyknięcia środka znieczulającego miej-
scowo do kaletki kopytowej. Do tego zabiegu
konieczna jest duża praktyka kliniczna albo
kontrola radiologiczna lub ultrasonogra-
ﬁ czna. Niektóre źródła podają, że 20% koni
z problemem zlokalizowanym w trzeszcze
kopytowej wykazuje negatywną odpowiedź
na znieczulenie stawu kopytowego i jamy
kaletki kopytowej (5).

Jeżeli znieczulenie diagnostyczne dało

wynik pozytywny, wykonujemy badanie
radiologiczne. Do pełnej diagnostyki zwy-
rodnienia trzeszczki kopytowej potrzebne
są zdjęcia rentgenowskie w trzech projek-
cjach: przednio-tylnej na klinie z wypeł-
nieniem substancją homogenną, która
usunie powietrze z rowków przystrzał-
kowych, projekcję „skyline” oraz boczną
palca z wycelowaniem promienia central-
nego na koronkę. Przyjęto międzynaro-
dową skalę oceny choroby zwyrodnienio-
wej trzeszczki kopytowej od 0 do 4, gdzie
0 to brak zmian patologicznych, a 4 ozna-
cza bardzo zaawansowaną chorobę zwy-
rodnieniową (1, 6).

Badanie radiologiczne pozwala ocenić je-

dynie zmiany struktury kości. Nie umożli-
wia ono oceny zmian pozostałych struk-
tur (ścięgien, więzadeł, chrząstek), których
stan można ocenić podczas badania ultra-
sonograﬁ cznego oraz przy użyciu rezonan-
su magnetycznego.

ECZENIE

Choroba zwyrodnieniowa trzeszczki kopy-
towej jest nieuleczalna. Zazwyczaj dotyczy
obu kończyn piersiowych. Farmakologicz-
nie można doprowadzić do czasowego za-
trzymania procesów chorobowych i dzia-
łać objawowo. Bardzo wczesne wykrycie
choroby zwiększa szanse powrotu ko-
nia do pełniej sprawności. Dobre efekty,
szczególnie w początkowej fazie, daje pod-
kuwanie ortopedyczne. Polega ono na za-

stosowaniu zwartej podkowy, najczęściej
w połączeniu z amortyzującymi wkładka-
mi, skróceniu i zaokrągleniu przodka ko-
pyta i delikatnym cofnięciu podkowy. Jed-
nak należy pamiętać, że takie podkuwanie
koni bez zmian chorobowych powoduje za-
burzenia w prawidłowym ukrwieniu two-
rzywa i budowie puszki kopytowej.

Leczenie farmakologiczne można podzie-

lić na miejscowe i ogólne. W leczeniu miej-
scowym wykorzystuje się leki podawane
do kaletki maziowej, ewentualnie do stawu
kopytowego (1, 4). Do najczęściej stosowa-
nych należą kortykosteroidy podawane naj-
częściej razem z kwasem hialuronowym lub
wielosiarczanem pentozanu, ewentualnie
lekiem z tej samej grupy opartym na mo-
nocukrze.

W leczeniu ogólnym stosuje się terapię

Isoxsupryną

, której główny mechanizm

działania polega na zwiększeniu ukrwienia
w chorej trzeszcze, oraz preparatem z kwa-
sem tiludrenowym. Należy pamiętać, że le-
czenie Isoxsupryną

musi trwać minimum

4-12 tygodni wraz z lekami z grupy nieste-
roidowych przeciwzapalnych stosowanych
ogólnie w pierwszych dniach leczenia. Kwas
tiludrenowy w pierwszym roku leczenia po-
dajemy 3-krotnie.

Dietę konia cierpiącego na schorzenia

trzeszczki należy uzupełnić o preparaty za-
wierające glikozaminoglikany i siarczan
chondroityny, które poprawiają odżywianie
chrząstki oraz skład mazi.

Do niefarmakologicznych metod leczenia

należą zabiegi na tkankach miękkich, tzn.
przecięcia więzadła pobocznego lub podda-
wanie działaniu fal wstrząsowych (shock wave
teraphy) okolicy chorej trzeszczki (1, 5, 6).

Z punktu widzenia lekarskiego neurek-

tomia chemiczna lub chirurgiczna są dys-
kusyjne.

Podsumowując, należy stwierdzić,

iż wczesne rozpoznanie zmian w trzeszcz-
ce kopytowej, często bez zmian w badaniu
klinicznym, rokuje dobrze, biorąc pod uwa-
gę nawet intensywne sportowe użytkowa-
nie konia. Na pewno kluczowe znaczenie
ma odpowiednia opieka kowala oraz mądre
użytkowanie wierzchowca. Choroba zwy-
rodnieniowa trzeszczki kopytowej we wcze-
snych stadiach to nie wyrok „padoku” dla
koni.

Piśmiennictwo dostępne na stronie
www.weterynaria.elamed.pl

lek. wet. Mateusz Hecold

Klinika Koni

Katedra Nauk Klinicznych

Wydział Medycyny Weterynaryjnej

SGGW w Warszawie

02-797 Warszawa

ul. Nowoursynowska 100

e-mail: mateusz_hecold@sggw.pl

Document Outline