TEMAT: Przyczyny nadpobudliwo
ś
ci psychoruchowej (ADHD).
Na przestrzeni kilkudziesięciu lat powstało wiele teorii dotyczących etiologii ADHD.
1. W latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych XX w. na świecie (a w Polsce do niedawna)
przewaŜał pogląd, Ŝe przyczyną tego zaburzenia są mikrouszkodzenia ośrodkowego układu
nerwowego (OUN), które mogą występować w okresie okołoporodowym z powodu niedotle-
nienia.
2. Istniała równieŜ teoria mówiąca, Ŝe zespół jest wywoływany przez przewlekłe zatrucie
ołowiem.
3. W latach sześćdziesiątych sugerowano, Ŝe przyczyną ADHD moŜe być obecność w spoŜy-
wanych przez dzieci pokarmach kolorowych barwników, konserwantów czy naturalnych sali-
cylanów.
4. Popularne były równieŜ teorie dopatrujące się źródeł ADHD w nieprawidłowej sytuacji
domowej lub błędach popełnianych przez rodziców.
Większość z opisanych wyŜej przypuszczeń nie znalazła (lub znalazła tylko częściowo) po-
twierdzenie w kontrolowanych badaniach.
Współczesne teorie koncentrują się wokół genetycznych uwarunkowań występowania zespo-
łu. Badania na bliźniętach wskazują na uwarunkowania genetyczne. UwaŜa się nawet, Ŝe
czynniki pozagenetyczne odpowiadają jedynie za 20–30% przypadków ADHD.
PRZYCZYNY NADPOBUDLIWOŚCI PSYCHORUCHOWEJ
1.
Dysfunkcje neurohormonalne w COU.
2.
Zaburzenie równowagi między neurotransmiterami przekazującymi bodźce z jednej
komórki nerwowej do drugiej (dopaminy, noradrenaliny oraz serotoniny):
•
rola dopaminy – gotowość do odbioru i przetwarzania informacji, zdolność do koncen-
trowania się na wybranym bodźcu, odrzucanie niewaŜnych informacji i utrzymanie rów-
nowagi na zadaniu (w ADHD – zbyt niski poziom);
•
rola noradrenaliny – odpowiada za reakcję walki lub ucieczki, pozwala na szybkie rozpo-
znanie bodźca, mobilizuje organizm do działania, pozwala skupić uwagę na wszystkim,
co nowe i niezwykłe; niedobór – niedocenianie zagroŜenia; nadmiar – stan ciągłego pobu-
dzenia;
•
rola serotoniny – odpowiada za regulację naszego nastroju, za zadowolenie, prawidłowy
rytm serca, pozytywne myślenie, dotrzymywanie terminów, kontrolę zachowań (w ADHD
– niedobór serotoniny).
Materiał szkoleniowy
Katowice, 12 stycznia 2006 r.
Małgorzata Woźniak
Gimnazjum nr 1
ul. Brzozowa 24, 43-100 Tychy
Liderzy Programu ORTOGRAFFITI – Katarzyna Drzewiecka-Tymkiewicz, Magdalena
Grześkowiak
3.
Zaburzenie uwarunkowane genetycznie (ryzyko wystąpienia ADHD u dziecka wzrasta
do 50%, gdy jedno z rodziców miało lub ma zespół hiperkinetyczny).
4.
Dziedziczenie wielogenowe – w materiale genetycznym nie moŜna znaleźć jednego miej-
sca odpowiedzialnego za powstanie ADHD.
5.
Geny ,,odpowiedzialne” za powstawanie ADHD wpływają na aktywność procesów za-
chodzących w korze czołowej i przedczołowej obu półkul mózgowych.
Sumując, moŜna stwierdzić, Ŝe za zachowania dziecka z ADHD odpowiada mózg, a precy-
zyjniej ujmując: nieprawidłowości w funkcjonowaniu układu nerwowego dziecka, a nie samo
dziecko, zbyt liberalni rodzice czy niepotrafiący poradzić sobie z uczniem nauczyciel.
ANEKS 1
Podstawowe informacje przydatne podczas psychoedukacji rodziców
Zasada nr 1
Objawy ADHD nie są winą dziecka. Nie są teŜ winą rodziców ani nauczycieli.
Praktyczne wnioski z zasady nr 1:
•
Pacjent z zespołem nadpobudliwości psychoruchowej wymaga pomocy w tych sferach
Ŝ
ycia, które są zaburzone przez kłopoty z koncentracją, nadruchliwość czy nadmierną im-
pulsywność.
•
ADHD nie jest wymówką – obowiązuje tutaj zasada jak w kaŜdym innym rodzaju rehabi-
litacji. Dziecko z ADHD ma osiągać te same cele, co jego rówieśnicy, ale przy większym
nakładzie pracy własnej i waŜnych dorosłych (rodziców i nauczycieli).
•
ADHD ma swoje uwarunkowania biologiczne – podobnie jak inne trudności szkolne,
moŜna je leczyć; nie moŜna wyleczyć, ale wprowadzone interwencje znacznie ułatwiają
funkcjonowanie dziecka.
Zasada nr 2
Objawy ADHD trwają latami. Nie moŜna Ŝadnymi terapeutycznymi metodami doprowadzić
do ich zniknięcia, a jedynie do lepszego funkcjonowania dziecka pomimo ich obecności.
Praktyczne wnioski z zasady nr 2:
•
Z dzieckiem z ADHD nie da się pracować na zapas. MoŜna tylko tu i teraz.
•
To, Ŝe dobrze poradzono sobie z objawami dzisiaj, nie oznacza, Ŝe jutro nie wystąpią.
Jutro trzeba stosować te same metody i tak stale przez wiele lat
•
Ze stosowania danej strategii radzenia sobie z objawami moŜna zrezygnować dopiero
wtedy, gdy dziecko samo jest w stanie poradzić sobie z danym rodzajem zadania
Zasada nr 3
ADHD nie jestem brakiem umiejętności czy wiedzy – kluczowym problemem są trudności w
utrzymywaniu adekwatnego poziomu uwagi i motywacji w czasie wykonywania zadania oraz
w powstrzymywaniu reakcji (szczególnie w sytuacjach, kiedy konsekwencje są słabe, odro-
czone lub zgoła ich brak).
Zasada nr 4
Dziecku nadpobudliwemu trudniej sprostać wymaganiom szkolnym i społecznym. Efektyw-
ność dziecka nadpobudliwego w wykonywaniu poleceń i organizacji działania jest znacznie
niŜsza od przeciętnej w grupie rówieśniczej. Najbardziej efektywnymi interwencjami w szko-
le jest stworzenie spójnego systemu zasad, konsekwencji i systematyczna, stała praca z dziec-
kiem.
ANEKS 2
Inne podstawowe informacje przydatne podczas psychoedukacji rodziców.
Okulary na nadpobudliwość – metody specyficzne, nakierowane na radzenie sobie z obja-
wami nadpobudliwości, a więc nadruchliwością, impulsywnością i deficytami uwagi.
Okulary na nadruchliwość. Podstawowym celem tej grupy metod jest zaakceptowanie tego,
Ŝ
e dziecko musi się ruszać i stwarzanie takich sytuacji, w których jego ruch nie przeszkadza
w funkcjonowaniu otoczeniu. Metodami do wykorzystania są:
•
Pozwolenie dziecku na niewielki niepokój ruchowy w czasie odrabiania lekcji, uczenia się
do klasówki lub czytania trudnej dla niego ksiąŜki
•
Stosowanie gimnastyki i krótkich przerw na poruszanie się podczas lekcji
•
Zlecenie dziecku wykonania zadań wymagających ruchu, np.: przynieś gazetę, podlej
kwiaty itp.
Okulary na zaburzenia uwagi – dzielą się na dwie główne grupy:
•
Metody ograniczające ilość bodźców, które docierają do dziecka w czasie wykonywania
jakiegoś zadania (np. odrabianie lekcji w wyciszonym pokoju, przy pustym biurku).
•
Metody skracające zakres zadań do wykonania po jednym poleceniu. Pomocą będzie dla
dziecka dzielenie zadań na etapy, skuteczne wydawanie poleceń i tworzenie pewnych sta-
łych, dokładnych sposobów postępowania (planów, instrukcji).
Sześć etapów skutecznego wydawania polecenia (rady dla rodziców):
1.
Wybierz polecenie, na którym Ci zaleŜy i które jesteś gotowy wyegzekwować.
2.
Podejdź do dziecka.
3.
Zdobądź jego uwagę (dotknij go, spójrz mu w oczy, zawołaj po imieniu).
4.
Wydaj jednoznaczne, krótkie polecenie, najlepiej w 2-3 słowach.
5.
Powtórz polecenie tyle razy, ile dziecko potrzebuje, czasem poproś, by je powtórzyło.
6.
Dopilnuj jego wykonania (nie odchodź od dziecka, aŜ skończy)
Okulary na impulsywność. Niewłaściwe zachowanie u dziecka nadpobudliwego często nie
wynika z chęci zrobienia na złość rodzicom lub lekcewaŜenia normy. Problemem jest to, Ŝe
dziecko działa szybko, impulsywnie i bezmyślnie, a we właściwym momencie nie jest w sta-
nie przypomnieć sobie zasad postępowania. Stąd teŜ dziecko moŜe zapanować nad swoją im-
pulsywnością dopiero wtedy, gdy ktoś mu o tym przypomni.
Przypominanie zasady (rady dla rodziców)
1.
Podejdź do dziecka i skoncentruj jego uwagę na sobie (spójrz mu w oczy, lekko dotknij)
2.
Przypomnij zasadę w krótkich słowach, np. jemy obiad, siedząc przy stole, komputer włą-
czają dzieci, które odrobiły lekcje.
3.
Przypomnij zasadę tyle razy, ile zazwyczaj potrzebuje tego dziecko, gdy ma ,,średni”
dzień (np. 3 razy).
4.
Pozostań przy dziecku tak długo, aŜ zastosuje się do zasady.