plik

MONIKA

KONFLIKTY WSPÓŁCZESNEGO ŚWIATA -

NACJONALIZM I TERRORYZM

Wykłady

Nacjonalizm
Pojęcie  nacjonalizmu  (natio  =  plemię,  lud,  naród)  jest  wieloznaczne  i  nieostre:  zazwyczaj  oznacza  albo
określoną  postawę  społeczno  –  polityczną,  albo  ideologie,  dla  których  naród  stanowi  wartość  naczelną,
traktowaną w sposób zabsolutyzowany.
W  powszechnym  znaczeniu  tego  terminu  w  języku  polskim,  nacjonalizm  posiada  wyraźne  zabarwienie
pejoratywne,  ponieważ  w  praktyce  oznacza  zjawisko  związane  z  nietolerancją,  uciskiem,  pogromami,
konfliktami zbrojnymi i wojnami.

Postawa  nacjonalistyczna  w  swej  pierwotnej  postaci  wyraża  się  w  przecenianiu  zalet  i  zasług  oraz
minimalizowaniu  lub  niedostrzeganiu  wad  grupy  etnicznej,  do  której  się  należy,  przy  równoczesnym
niedostrzeganiu  lub  pomniejszaniu  zalet  i  zasług  oraz  nazbyt  krytycznym  ocenianiu  wad  innych
analogicznych grup.

Szowinizm
Skrajny  pogląd  opierający  się  na  bezkrytycznym  uwielbieniu  własnego  narodu  przy  równoczesnym
pogardliwym i nienawistnym stosunku do innych grup narodowościowych, co może skutkować przyznaniem
własnemu  narodowi  prawa  do  podboju  i  panowania  nad  innymi  narodami  oraz  do  ich  wynarodowienia  i
dławienia ich kultury.

Ksenofobia
Źródłosłów wywodzi się z języka greckiego a termin wyrażał obawę i strach. Dzisiaj postawa ksenofobiczna
to  niechęć,  wrogość  i  agresywność,  wynikająca  z  poczucia  obcości  polegającej  zarówno  na  odmienności
‘’pierwotnej’’ (np. rasowej), jak i ‘’wtórnej’’, wynikłej z odmiennych właściwości kulturowych (język, sposób
bycia, wierzenia itp.).

Rasizm
Bazuje  na  pseudonaukowym  założeniu,  że  ludzie  różnią  się  nie  tylko  cechami  somatycznymi  ale  i
psychicznymi, zaś ludzkość dzieli się na rasy ‘’lepsze’’ i ‘’gorsze’’, ‘’wyższe’’ i ‘’niższe’’. Jest rzeczą bezsporną,
że rasy istnieją, lecz rasizm nie polega na tym, że nie dostrzega się tych różnic, ale na tym, że przypisuje się
rasom pewne  wartości (lepsze,  gorsze), a także  na tym, że  uważa się  je  za jedyny (najważniejszy) czynnik
kulturotwórczy. Konsekwencją rasizmu jest przekonanie, że mieszanie się ras jest szkodliwe i prowadzi do
degeneracji  ludzkości,  upadku  kultur  i  cywilizacji,  czemu  zapobiec  może  troska  o  czystość  rasy  i  ścisła
segregacja radowa.

Antysemityzm
Doktryna  wrogości  i  nienawiści  do  narodu  żydowskiego,  bazująca  obecnie  głównie  na  przesłankach  o
charakterze  politycznym,  ekonomicznym  i  kulturowym.  Wrogość  do  Żydów  jako  wyznawców  religii
mojżeszowej nosi miano antyjudaizmu.

Polak-katolik
Powstały  w  XVII  wieku,  a  ukształtowany  w  okresie  rozbiorów  stereotyp  Polaka  (Dmowski).  Idea  ścisłego
powiązania polskiej kultury i tożsamości z religią katolicką miała wówczas charakter nie tylko religijny, ale
także  polityczny,  albowiem  państwa  wrogie  wówczas  Rzeczypospolitej,  m.in.  Szwecja  i  Rosja,
reprezentowały inne wyznania.

W czasach rozbiorów w większości katolickim społeczeństwie polskim w wyniku oporu przeciw
tradycyjnemu rosyjskiemu prawosławiu i pruskiemu protestantyzmowi ukształtował

się

stereotyp

przynależności narodowej uzależnionej od wiary katolickiej. Wyznawanie wiary katolickiej uznawane było za
cechę polskiego charakteru narodowego.

W dwudziestoleciu międzywojennym stereotyp Polaka-katolika sprzyjał łączeniu katolicyzmu

nacjonalizmem. W PRL nabrał on charakteru antykomunistycznego.

Terror
Przez  terror  rozumieć  będziemy  metodę  oddziaływania  przemocą,  zbrodnią  i  strachem,  stosowaną  przez
silniejszych  (państwo)  wobec  słabszych  (obywatele).  Terrorem  będą  więc  okrucieństwa  wojska,  policji,
tajnych agentów itp. wobec obywateli własnego lub napadniętego państwa.

Terroryzm
Terroryzmem  nazwiemy  okrutną  formę  buntu  i  próby  zastraszania  silniejszych  (państwo  i  jego
funkcjonariusze  oraz  całe  społeczeństwo)  przez  słabszych  (grupa  terrorystów).  Taktyka  działania  polegać
może na zaatakowaniu niewinnych jednostek co ma wywołać powszechny strach oraz wymusić polityczne
ustępstwa ze strony rządzących. Porwania samolotów, branie zakładników, podkładanie bomb w miejscach
publicznych, stosowanie gróźb i szantażu to typowy oręż terrorysty.

Cechy charakterystyczne terroryzmu:



gloryfikacja siły



okrucieństwo i brak skrupułów moralnych



wzbudzenie silnego i powszechnego poczucia zagrożenia



uzyskanie rozgłosu i zaistnienie w mass mediach



polityczny szantaż i wymuszenie określonych zmian politycznych



akty przemocy i zbrodni mogą mieć na celu przygotowanie sytuacji rewolucyjnej

Przyczyny konfliktów:



spory terytorialne



układ sił zbrojnych



przyczyny społeczno – gospodarcze



względy kulturowe i religijne



przyczyny natury historycznej

Żydokomuna
Pojęcie  to  pojawiło  się  na  przełomie  drugiego  i  trzeciego  dziesięciolecia XX  wieku,  w  związku  z
przypisywanemu  Żydom  kierowaniem  ruchem  komunistycznym  –  tak  w Rosji  Radzieckiej,  czyli
późniejszym ZSRR –  jak  i  w  Polsce.  To   antysemicki stereotyp  przypisujący Żydom główną  rolę  w
stworzeniu komunizmu, który miał otworzyć im drogę do zdobycia władzy nad całym światem. Oskarżenie
to  zdobyło  popularność  wśród  przeciwników leninizmu w  czasie wojny  domowej  w  Rosji.  W  latach
dwudziestych termin zdobył popularność na świecie i stał się jednym z ważniejszych elementów ideologii i
propagandy nazistowskiej.
W Polsce używany  też  jako  nazwa  grupy  lub organizacji  lewicowej o  prawdziwej  lub  rzekomej  przewadze
Żydów we władzach. Przypisywana Komunistycznej Partii Polski, a następnie Urzędowi Bezpieczeństwa.

Przyczyny wojny domowej w byłej Jugosławii

Po  II  wojnie  światowej  Jugosławia  była  państwem  federacyjnym  obejmującym  6  republik  (Serbia,
Chorwacja, Bośnia i Hercegowina, Macedonia, Słowenia, Czarnogóra) i 2 prowincje autonomiczne w ramach
Serbii (Wojwodina i Kosowo). Przyjęty model ustrojowy zakładał szeroką samorządność  w  ramach ustroju
socjalistycznego i federalizm. Zwieńczeniem tych tendencji była konstytucja Jugosławii z 1974 roku nadająca
republikom  bardzo  szeroką  autonomię,  włącznie  z  teoretycznym  prawem  wystąpienia  z  federacji.

Federacyjny  ustrój  Jugosławii  nie  zapobiegł  powstawaniu  tendencji  odśrodkowych.  W  największej  skali
występowały one w Chorwacji, która w okresie II wojny światowej miała epizod własnej państwowości jako
marionetkowego  reżimu  kolaborującego  z III  Rzeszą.  Wyraźne  tendencje  separatystyczne  były  też  wśród
Albańczyków  z Kosowa,  gdzie  nawoływano  zarówno  do  utworzenia  "Wielkiej  Albanii"  (przez  połączenie  z
sąsiednią, niepodległą Albanią) jak i do islamskiego radykalizmu.

Do 1980 roku jedność Jugosławii utrzymywała się w dużej mierze dzięki niekwestionowanemu autorytetowi
prezydenta  -  marszałka  Josipa  Broz  Tito  -  przywódcy  partyzantów  z  okresu  II  wojny  światowej.  Po  jego
śmierci  (4  maja  1980)  napięcia  etniczne  i  polityczne  wystąpiły  z  nową  siłą.  Dodatkowo  pogłębiał  je
narastający  kryzys  gospodarczy,  w  wyniku  którego  inflacja  sięgnęła  w  w  1989  roku  aż  2000%.

Rozpad Jugosławii

Jesienią  1989  roku  w  Słowenii  i  Chorwacji  powstały  pierwsze  niekomunistyczne  partie  polityczne,  a  rok
później  wygrały  one  w  lokalnych  wyborach.  2  lipca  1990  roku  rząd  Słowenii  ogłosił  suwerenność,
potwierdzoną  23  grudnia  w  referendum.  W  dniach  20-21  lutego  1991  roku  Chorwacja  i  Słowenia
wprowadziły  w  swych  konstytucjach  poprawki  umożliwiające  secesję.  19  maja  1991  roku  w  Chorwacji
odbyło  się  referendum  w  którym  94%  głosujących  opowiedziało  się  za  niepodległością.  Na  terenie  obu
republik,  a  zwłaszcza  Chorwacji,  narastały  napięcia  etniczne,  dochodziło  do  rozlewu  krwi,  nakręcającego
spiralę nienawiści.

Kwestią wywołującą głębokie spory była interpretacja zawartego w konstytucji federalnej prawa do secesji.
Secesjoniści  uważali,  z  federacji  występować  mogą  poszczególne  republiki  w  całości,  natomiast  Serbowie
(którzy  stanowili  znaczną  część  ludności  każdej  z  republik)  twierdzili,  że  prawo  to  przysługuje
poszczególnym  nacjom.  Zgodnie  z  tą  interpretacją  np.  Chorwaci  mieli  prawo  wystąpić  z  federacji
jugosłowiańskiej,  ale  z  kolei  terytoria  zamieszkane  przez  mniejszość  serbską  miały  prawo  do  secesji  z
państwa  chorwackiego.  Spór  ten  był  podstawową  przyczyną  krwawych  walk,  które  toczyły  się  w  latach
1991-1995.

Syjonizm (od nazwy wzgórza Syjon w Jerozolimie, na którym stała Świątynia Jerozolimska) – ruch polityczny
i  społeczny,  dążący  do  odtworzenia  żydowskiej  siedziby  narodowej  na  terenach  starożytnego  Izraela,
będących  w  okresie  międzywojennym mandatem Wielkiej  Brytanii (Brytyjski  Mandat  Palestyny).  Syjonizm
doprowadził do powstania państwa Izrael w 1948 r. Współcześnie jego celem jest także utrzymanie jedności
narodu żydowskiego żyjącego w rozproszeniu i jego więzi z Izraelem. Ruch zapoczątkowany pod koniec XIX
wieku miał wiele nurtów i postaci, powszechnie utożsamiany z syjonizmem politycznym, interpretowanym
w  różny  sposób:  jako patriotyzm żydowski,  jako  ruch  narodowowyzwoleńczy  i  państwowotwórczy,  jako
kierunek  kulturalny  i  społeczny,  wreszcie  jako  ruch  religijny.  Poza  syjonizmem  politycznym  mówiono  o
syjonizmie  duchowym,  którego  celem  była  nowa  tożsamość  żydowska  (Ahad  ha-Am),  odrodzenie języka
hebrajskiego (Eliezer ben-Yehuda) i powstanie literatury i kultury w tym języku.

Syjonizm od początku był przedmiotem krytyki zarówno ze strony niektórych ruchów żydowskich, jak i
nieżydowskich. Zasadniczy konflikt, nierozstrzygnięty do dziś, trwa między syjonizmem a palestyńskim
ruchem narodowym, nacjonalizmem arabskim oraz fundamentalizmem islamskim.

Kryzys Sueski to międzynarodowy konflikt, który rozegrał się na Bliskim Wschodzie wokół Kanału Sueskiego.

Kanał został zbudowany w latach 1859-1869 z państwowych funduszy Francji i Egiptu, pod kierunkiem F.M.

de Lessepsa. Zbudowano go na Przesmyku Sueskim między deltą Nilu i wyżyną półwyspu Synaj, łącząc w ten

sposób Morze

Śródziemne z Morzem

Czerwonym.

1875

roku

egipskie długi

zagraniczne zmusiły chedywa Isma’ila do sprzedania egipskich akcji Brytyjczykom, co zapewniło im

decydujący głos w sprawach Kanału. Brytyjczycy przejmując nad nim całkowitą kontrolę, w 1882 utworzyli

w strefie Kanału swoje posterunki i bazy wojskowe.

W 1888 w Konstantynopolu (obecnie Stambuł) podpisano międzynarodową Konwencję o wolności żeglugi

na Kanale Sueskim. Zawarta umowa ogłaszała Kanał neutralną strefą pozostającą pod brytyjską kontrolą.

Po proklamowaniu niepodległości Egiptu w 1922, status Kanału nie uległ zmianie, a egipsko-brytyjska

umowa z 1936 roku gwarantowała Wielkiej Brytanii prawo do utrzymywania baz wojskowych w jego strefie.

Było to niezwykle ważne dla Brytyjczyków, gdyż Kanał miał ogromne znaczenie strategiczne – była to

najdogodniejsza droga morska między Wielką Brytanią a Indiami i złożami ropy naftowej na Bliskim

Wschodzie. Brytyjczycy zdołali utrzymywać kontrolę nad Kanałem przez całą II wojnę światową, czerpiąc

przy okazji spore dochody z żeglugi po Kanale.

Wojna  Jom  Kippur –  wojna Izraela z  koalicją Egiptu i Syrii w  1973  roku  (znana  także  jako  wojna
październikowa  lub  wojna  ramadanowa)  trwająca  od  6  do  26  października.  Wojna  rozpoczęła  się  w  dniu
żydowskiego  święta Jom  Kippur,  od  zaskakującego  uderzenia  połączonych  sił Egiptu i Syrii.  Najechały  one
półwysep Synaj i Wzgórza Golan, które  pozostawały pod  kontrolą Izraela od  czasu wojny  sześciodniowej w
1967 roku.

Egipcjanie i Syryjczycy posuwali się naprzód przez pierwsze 2-3 dni, później jednak szala przechyliła się na
korzyść Izraela. Syryjczycy zostali wyparci z całego terytorium Wzgórz Golan. Na Synaju Izraelczycy uderzyli
w przerwę pomiędzy dwiema armiami, które przekroczyły Kanał Sueski (dawną linię przerwania ognia). W
wyniku tego egipska Trzecia Armia została odcięta. Manewr ten zmusił Egipt do przyjęcia
warunków zawieszenia broni.

Wojna grecko-turecka – działania wojenne w latach 1919–1922 w zachodniej Azji Mniejszej wywołane
przez zbrojną agresję Grecji na terytorium Turcji, zakończone ostatecznie traktatem w Lozannie.

Impulsem do podjęcia agresji przez Grecję była klęska Imperium osmańskiego w wyniku I wojny światowej.
Rząd  w  Atenach  widział  możliwość zaanektowania obszarów  Turcji  zamieszkiwanych  częściowo  przez
ludność  grecką  i konsekwentną  realizację  Megali  Idea –  planu  budowy Wielkiej  Grecji. Plany  ekspansji  do
Azji  Mniejszej  w  początkowej  fazie  były  popierane  przez  zwycięskie  mocarstwa.  Szczególną  rolę  w
skłonieniu  Grecji  do  interwencji,  a  zwłaszcza  w  jej  kontynuacji  w  zakresie  wykraczającym  poza
międzynarodowy mandat, odegrała Wielka Brytania.

Rozpoczęta

maju

1919

roku

inwazja

grecka

wybrzeża Jonii oraz

zajęcie Smyrny

(Izmiru) zapoczątkowały wojnę.

IRA (Irlandzka Armia Republikańska, czyli Irlandzcy Ochotnicy)

Lokalizacja/Narodowość: Irlandia
Cel: Organizacja  walcząca  początkowo  o  niepodległość  Irlandii,  a  od  1921  roku  o  przyłączenie  Irlandii
Północnej do Republiki Irlandii.
Geneza:
IRA  to  zbrojne  ramię  Sinn  Feinn  (My  sami)  –  irlandzkiej  organizacji  a  z  czasem  partii  politycznej.
•  Sinn  Feinn  powstała  prawdopodobnie  około  roku  1898  będąc  na  początku  nazwą  wspólną  bloku
irlandzkich organizacji politycznych.
• Partia o tej nazwie została formalnie zarejestrowana w roku 1917.
•  Od  początku  funkcjonowała  w  oparciu  o  idee  lewicowe,  republikańske  i  separatystyczne.
•  Aktualnie  jest  największą  partią  nacjonalistyczną  z  około  25  %  poparciem  społeczeństwa.
Sama  Irlandzka  Armia  Republikańska  powstała  po  nieudanym  powstaniu  wielkanocnym  w  1916  roku  w
wyniku przekształcenia z paramilitarnej organizacji założonej przez irlandzkich nacjonalistów w 1913 roku -
Irlandzkich  Ochotników.  Mało  znanym  faktem  jest,  że  Irlandczycy  organizując  powstanie  przeciwko
Brytyjczykom zwrócili się o pomoc do Niemiec, które wesprzeć miały ich ochotnikami i uzbrojeniem. Pomoc
jednak nie dotarła, zaś powstanie upadło.
Twórcą  IRA  był  Michael  Collins,  który  stworzył  oddziały  partyzanckie  do  walki  z  silniejszymi  i  lepiej
uzbrojonymi wojskami brytyjskimi, wynikiem czego w 1919 roku 15 tysięczna armia republikańska zaczęła
walkę przeciwko 50 tysiącom brytyjskich żołnierzy. Wojna trwała dwa lata i zakończyła się podpisaniem w
lipcu 1921 roku Traktatu, na mocy którego 26 południowych hrabstw Irlandii stało się brytyjskim dominium.
Los  pozostałych  6  hrabstw  północnych  został  jednak  rozwiązany  wiele  lat  później.  Nie  było  to  spełnienie
oczekiwań  większości  walczących,  którzy  rozpoczynali  walkę  licząc  na  pełną  niepodległość.  Fakt  ten
doprowadził  do  rozłamu.  Przeciwnicy  Traktatu,  określani  jako  IRA  antytraktatowa,  postanowili  walczyć  o
pełną  niepodległość  32  irlandzkich  hrabstw.  Rozłam  doprowadził  do  bratobójczej  wojny  domowej,  która
trwała do 1923 roku. Skutkiem działań była śmierć jednego z sygnatariuszy Traktatu i twórcy IRA Michaela
Collinsa,  zabitego  przez  jego  przeciwników  z  IRA.  Zakończona  niepowodzeniem  wojna  traktatowa
doprowadziła  w  ostateczności  do  przejścia  IRA  do  podziemia  i  rozpoczęcia  walki  terrorystycznej.  Po  kilku
zamachach organizacja przeszła w fazę pewnego uśpienia, które zakończyło się w roku 1969. Powodem były
protestanckie  bojówki,  które  rozpoczęły  działalność  antykatolicką  w  Irlandii  Północnej.  Na  kongresie
zorganizowanym przez IRA w roku 1969 doszło do rozłamu. Radykalna grupa stwierdziła,  że IRA nie działa
wystarczająco w aspekcie ochrony ludności katolickiej.

Organizacja rozpadła się na dwa ugrupowania:



Radykalne - IRA Tymczasowa (PIRA)



Ugodowe - IRA Oficjalna

Za  późniejszą  falę  zamachów  odpowiada  PIRA,  która  po  kongresie  rozpoczęła  przygotowania  do  kolejnej
wojny partyzanckiej, która rozpoczęła się w 1971 roku i trwała kolejne 20 lat. Po fali rozmów w latach 90-
tych  PIRA  w  roku  1997  ogłosiła  zawieszenie  broni,  potwierdzone  w  roku  1998  Porozumieniem
Wielkopiątkowym.

Wśród postanowień znalazły się poniższe.

•  Irlandia  Północna  pozostała  częścią  Wielkiej  Brytanii,  ale  w  przyszłości  społeczeństwo  większością
głosów  miało  prawo  zdecydować  o  zjednoczeniu  wyspy.  (zakładano  przeprowadzenie  referendum)
•  Ugrupowania polityczne zobowiązały się  do korzystania wyłącznie z pokojowych i demokratycznych
sposobów działania.
• W ciągu dwóch lat organizacje paramilitarne miały się rozbroić.

•  W  ciągu  dwóch  lat  mieli  być  wypuszczeni  więźniowie  związani  z  ugrupowaniami  paramilitarnymi
przestrzegającymi zawieszenia broni.
•  Miało  być  wprowadzone  nowe  prawo  w  Irlandii  Północnej  w  zakresie  praw  człowieka  i
równouprawnienia obywateli.
•  Republika  Irlandii  zobowiązała  się  do  zmiany  zapisów  w  swojej  konstytucji  dotyczących  roszczeń
terytorialnych  wobec  Irlandii  Północnej,  a  Wielka  Brytania  zobowiązała  się  uchylić  ustawę  o
administrowaniu Irlandią

Porozumienie miało zakończyć  konflikt irlandzki. Tak się jednak nie stało. W szeregach IRA po raz kolejny
pojawili się radykałowie, którzy utworzyli w wyniku rozłamu kolejną strukturę – tzw. Prawdziwą IRA, która
przejęła  na  siebie  prowadzenie  dalszej  działalności  terrorystycznej,  na  szczęście  w  stopniu  bardzo
marginalnym.
Pozostała  część  organizacji  zastosowała  się  do  założeń  traktatowych,  choć  pełne  rozbrojenie  nastąpiło
dopiero po zamachach na WTC w 2001 roku, kiedy rozpoczęła się międzynarodowa wojna z terroryzmem.
28  lipca  2005  roku  IRA  oficjalnie  ogłosiła  koniec  walki  zbrojnej.  W  ramach  współpracy,  rząd  w  Londynie
ogłosił  plan  normalizacji  dla  Irlandii  Północnej,  zakładający  zmniejszenie  liczby  brytyjskich  żołnierzy  w  tej
prowincji oraz przestrzeganie założeń Porozumienia.8 maja 2007 roku stał się dniem przełomu. W ramach
wcześniejszych  ustaleń  został  w  Irlandii  przywrócony  katolicko  –  protestancki  samorząd.  Stało  się  to
podstawą zapowiedzi możliwego zjednoczenia Irlandii.

Najważniejsze zamachy:
• rok 1937 nieudany zamach w Belfaście na króla Jerzego VI.
• rok 1939 seria zamachów bombowych w Wielkiej Brytanii.
• luty 1971 roku z rąk IRA zginął pierwszy brytyjski żołnierz
• lipiec 1972 - ”krwawy piątek” – w przeciągu jednego dnia 22 bomby eksplodowały w Belfaście, zabijając 9
osób
• sierpień 1979 – dwa zamachy bombowe jednego dnia – zginęli: lord Mountbatten, ostatni wicekról Indii w
pierwszym oraz 18 brytyjskich żołnierzy w drugim
•  październik  1984  –  eksplozja  bomby  na  konferencji  brytyjskiej  Partii  Konserwatywnej  –  5  zabitych,
premier Margharet Thatcher ledwo uszła z życiem
• 1991 – moździerzowy ostrzał siedziby premiera przy Downing Street
•  15  sierpnia  1998  –  zamach  bombowy  w  Omagh  –  na  miejscu  zginęło  31  osób  (w  tym  dwoje
nienarodzonych bliźniąt), a około 220 zostało rannych.

ETA – Kraj Basków i Wolność

Lokalizacja/Narodowość: Hiszpania
Cel: walka o niezależność Kraju Basków
Geneza:
ETA  została  założona  przez  radykalnych  działaczy  Baskijskiej  Partii  Nacjonalistycznej  (PNV)  w  1959  roku.
Już od samego początku w ETA wykrystalizowały się dwa nurty:
- umiarkowany, dążący do uzyskania przez Kraj Basków autonomii i
- radykalny, zdecydowany na walkę o niepodległość.

Pierwsza osoba zabita przez ETA zginęła w roku 1968 był to policjant, który próbował zatrzymać samochód,
którym  jechał  przywódca  organizacji.  ETA  miała  na  koncie  wcześniej  próby  zamachów,  które  obyły  się
jednak  bez  ofiar.  Rok  1968  zapoczątkował  wojnę  pomiędzy  organizacją  a  władzami  Hiszpanii,  która
przyczyniła  się  do  fali  sympatii  w  stosunku  do  ETA.  Basków  traktowano  jako  ofiary  systemu  rządów  gen.
Franco.  20  grudnia  1973  roku  ETA  przeprowadziła  swój  najbardziej  spektakularny  atak.  W  zamachu

bombowym  zginął  premier  Hiszpanii  i  jednocześnie  najbliższy  współpracownik  gen.  Franco  admirał  Luis
Carrero Blanco.
Wkrótce po tym wydarzeniu ETA podzieliła się na dwie organizacje.
-  umiarkowana  ETA  “polityczno-wojskowa”,  która  bardzo  szybko  zakończyła  działalność  terrorystyczną  i
przeszłą do działalności politycznej
-

radykalna

ETA

“wojskowa”

(ETA-M)

–

nastawiona

kontynuowanie

walki

W odpowiedzi na zamach na Blanco, w stosunku do ETA przeprowadzono falę represji, która zakończyła się
nagle  w  roku  1975  wraz  ze  śmiercią  gen.  Franco.  Władzę  w  państwie  objął  książę  Jan  Karol.  W  wyniku
demokratyzacji rządów w Hiszpanii w marcu 1980 roku Kraj Basków odzyskał autonomię.
ETA “polityczno-wojskowa” osiągnęła swój cel zamierzony i zaprzestała stosowania jakichkolwiek form
terroru w stosunku do obywateli i władz Hiszpanii.
Radykalna  ETA  “wojskowa”  postanowiła  jednak  kontynuować  walkę  o  niepodległość,  utrudniając  tym
samym  stabilizację  w  kraju.  Po  kolejnych  latach  terroru  w  roku  1995  ETA  złożyła  wstępną  propozycję
pokojową – zaprzestanie zamachów za prawo do samostanowienia narodu baskijskiego. Władze Hiszpanii
odrzuciły  jednak  propozycję,  uznając  ten  warunek  za  niemożliwy  do  spełnienia.  Po  zawieszeniu  broni  w
latach  1998-1999  ETA  ponownie  rozpoczęła  działalność  terrorystyczną,  która  trwa  do  dnia  dzisiejszego,
pomimo  wznawianych  co  jakiś  czas  rozmów  pokojowych  (ostatnie  w  roku  2006  zerwane  przez  ETA).

Najważniejsze zamachy:
• 20 grudnia 1973 roku w zamachu bombowym zginął premier Hiszpanii i najbliższy współpracownik Franco
admirał Luis Carrero Blanco.
•  26  czerwca  1979  r.  przeprowadzono  podjęto  próbę  wysadzenia  wieży  sanktuarium  maryjnego
Torreciudad, którym opiekuje się Prałatura Opus Dei
•  W  roku  1987  w  garażu  centrum  handlowego  Hipercor  w  Barcelonie  eksplodowała  bomba  zabijając  22
osoby.  W  tym  samym  roku  bomba  eksplodowała  na  osiedlu  w  Saragossie  zamieszkanym  przez  rodziny
hiszpańskich policjantów - zginęło 11 osób, w tym pięcioro dzieci.
•  1995  –  próba  zamachu  na  króla  Juana  Carlosa  i  lidera  Partii  Ludowej  Jose  Marię  Aznara.
•  2002  -  podczas  szczytu  UE  w  Sewilli  eksplodowało  5  bomb  -  na  szczęście  bez  ofiar  śmiertelnych.
•  30  grudnia  2006  zamach  na  lotnisku  w  Madrycie,  w  którym  zginęły  dwie  osoby,  a  ponad  20  zostało
rannych.
•  7  marca  2008  -  zamach  na  socjalistycznego  polityka  Isaiasa  Carrasco.  Carrasco  zginął  w  ostatnim  dniu
kampanii  przed  niedzielnymi  wyborami  parlamentarnymi,  gdy  wychodził  z  córką  ze  swego  domu  w
baskijskim

miasteczku

Arrasate,

trzech

strzałów

oddanych

tył

głowy.

• 30 października 2008 - zamach terrorystyczny przy użyciu samochodu pułapki na terenie kampusu
studenckiego Uniwersytetu Nawarry w Pampelunie (nad którym opiekę duchową sprawuje Opus Dei). 17
osób zostało rannych.

Czerwone Brygady (Brigate Rosse)

Lokalizacja/Narodowość: Włochy
Cel: Głównym  celem  Czerwonych  Brygad  było  rozbicie  państwa  włoskiego  oraz  stworzenie  podstaw  do
rewolucji proletariatu.
Geneza:
•  Organizacja  została  założona  w  Mediolanie,  w  październiku  1970  przez  R.Curcio  i  M.Cagol.
• Powstanie Czerwonych Brygad związane było w młodzieżowym ruchem końca lat 60. XX w., inspirowanym

radykalnym  marksizmem  chińskiej  rewolucji  kulturalnej  oraz  działaniami  oddziałów  partyzanckich  w
Ameryce Łacińskiej i Azji.
• Zalążkiem ruchu stała się działalność grupy studentów uniwersyteckich propagującej myśl K. Marksa, Mao
Zedonga, Che Guevary.
• Symbolem Czerwonych Brygad była pięcioramienna gwiazda i karabin maszynowy
• Organizacja podjęła walkę z represyjnym państwem oraz instytucjami będącymi symbolami nierówności
społecznej
• 1971–1972 ataki były wymierzone w policję służby więzienne, wojsko i sfery finansowo-przemysłowe. Od
1974 zmieniono taktykę i przeprowadzono tzw. "atak w serce państwa" (były to zamachy skierowane m.in.
przeciw sędziom, prokuratorom i politykom).
• Wiosną 1978 roku członkowie organizacji zamordowali Aldo Moro – byłego premiera Włoch i kandydata
na prezydenta
zamach  ten  doprowadził  do  zmasowanego  ataku  władz  przeciwko  Czerwonym  Brygadom,  jak  również
szerokiej fali niechęci ze strony społeczeństwa. Aldo moro był szanowanym i cenionym politykiem Włoch.
• Organizacja została praktycznie rozbita w latach ’80
• Do 1980 terroryści tej organizacji zamordowali 55 osób.
• Aktualnie organizacja ta praktycznie nie istnieje.

Najważniejsze zamachy Czerwonych Brygad

• 1978 - Czerwone Brygady zamordowały byłego premiera Włoch – Aldo Moro.
• 1981 - porwanie amerykańskiego generała Jamesa Doziera, który został uwolniony przez włoską policję
wspólnie z amerykańską jednostką Delta Force.

Frakcja Czerwonej Armii, Rote Armee Fraktion, w skrócie RAF

• Nazwa  organizacji nawiązywała  do  Japońskiej  Czerwonej  Armii  -  innej  lewicowej  grupy  terrorystycznej.
'Frakcja' miała wskazywać na łączność między wszystkimi tego typu lewicowymi organizacjami na świecie.
Lokalizacja/Narodowość: Niemcy (RFN)
Cel:
• radykalna lewicowa organizacja terrorystyczna, ideologicznie związana z marksizmem, anarchizmem i
Nową Lewicą
• walka z represyjnym państwem

Geneza:
Pierwszą zbrojną akcją organizacji było uwolnienie z więzienia Andreasa Baadera 14 maja 1970 przez grupę
kierowaną przez Ulrike Meinhof.
• Po tym organizację nazywano początkowo "grupą Baader-Meinhof".

Po szkoleniu w Palestynie grupa rozpoczęła działalność zbrojną, wtedy też pojawiła się nazwa RAF i manifest
programowy organizacji nawiązujący do założeń lewicowych. Na skutek działań policji, przywódcy grupy w
tym  również  Baader  i  Meinhof,  zostali  aresztowani  w  czerwcu  1972,  co  zakończyło  pierwszy  etap
działalności RAF.
•  Ich  proces  rozpoczął  się  w  Stammheim  21  maja  1975,  zakończył  28  kwietnia  1977  skazaniem  trzech
pozostających przy życiu liderów za morderstwa i inne zarzuty.
•  Ulrike  Meinhof  popełniła  samobójstwo  w  celi  w  1976  (motywy  samobójstwa  nie  są  do  końca  jasne).
•  Andreas  Baader  popełnił  samobójstwo  rok  później w  1977  roku  –  informacja o  samobójstwie  jest  dość
specyficzna,

gdyż

jego

ciało

znaleziono

celi

raną

postrzałową

Offensive

77 .

Po aresztowaniu liderów i rozpoczęciu ich procesu podjęło działalność terrorystyczną tzw. drugie pokolenie
RAF,

którego

postulaty

skupiły

się

głównie

wokół

uwolnienia

uwięzionych

członków.

•  Działania  RAF  w  1977  doprowadziły  do  poważnego  kryzysu  państwowego,  nazywanego  czasami
"niemiecką jesienią".
• w ramach tzw. Offensive 77 członkowie RAF porywali i mordowali przedstawicieli niemieckiego biznesu.
Porwany  wówczas  został,  a  następnie  zgładzony  przemysłowiec  Hanns-Martin  Schleyer  a  także  prezes
Dresdner Bank Jürgen Ponto.  Zamachowcy zostali schwytani w latach 80 i skazani na wieloletnie więzienia.

Pojawiło się tzw. trzecie pokolenie RAF.



Po zjednoczeniu Niemiec władze ogłosiły rozbicie grupy, lecz dochodziło nadal do sporadycznych ataków.



20 kwietnia 1998 RAF oficjalnie ogłosiła samorozwiązanie.

Najważniejsze zamachy:
•  1970  -  trzy  napady  na  banki  rabunek  dużej  kwoty  pieniędzy,  która  miła  finansować  dalszą  działalność
terrorystyczną
• 1972 - zamach bombowy na kwaterę główną Armii Amerykańskiej w RFN
• 1974 - zamach bombowy na budynek Federalnego Związku Przemysłu Niemieckiego
•  24  kwietnia  1975  -  zajęcie  przez  członków  RAF  ambasady  RFN  w  Sztokholmie  –  żadali  uwolnienia  26
przebywających  w  więzieniach  członków  ugrupowania.  W  odpowiedzi  na  odmowę  dwóch  dyplomatów
zostaje  zabitych,  a  budynek  wysadzony  w  powietrze.  Dwóch  zamachowców  zostaje  zabitych,  a  czterech
złapanych i przekazanych władzom RFN.
•  1977  -  zastrzelenie  prokuratora  generalnego  Siegfrieda  Bubacka  nieopodal  budynku  Federalnego
Trybunału Konstytucyjnego w Karlsruhe,
• 1 lutego 1985 - zabójstwo Ernesta Zimmermana, szefa koncernu zbrojeniowego MTU w Gauting.
•  1985  -  zabójstwo  amerykańskiego  żołnierza,  którego  dokumenty  umożliwiły  członkom  RAF  wejście  do
bazy  Rhein-Main  Air  Base,  w  której  zamordowane  zostały  kolejne  dwie  osoby.  Terroryści  podłożyli  także
bombę, której wybuch zabił następne dwie osoby i ranił kilkanaście.
•  30  listopada  1989  -  zamach  bombowy  i  zabójstwo  Alfreda  Herrhausena,  prezesa  Deutsche  Banku.
Świetlisty Szlak – Sendero Luminoso

Kurdyjski problem, konflikt polityczny związany z kwestią samostanowienia narodu Kurdyjskiego. Kurdowie
posługują  się  odrębnym  językiem  i  mają  bogatą  kulturę,  też  literacką  sięgającą  XI  w.  Szacunkowe  dane
wskazują,  że  naród  ten  liczy  ok.  22,6  mln  ludzi  mieszkających  w  Turcji,  Iranie,   Iraku,   Syrii,   Armenii,
Azerbejdżanie, Gruzji oraz na emigracji RFN, Francji, Szwecji.

Kurdystan stanowił przedmiot odwiecznej rywalizacji turecko-perskiej. Na Konferencji Pokojowej w Paryżu
w 1919 delegacja Kurdów domagała się przyznania im niepodległości. Traktat w Sevres z 1920 przewidywał
niepodległość Kurdów tureckich i z wilajetu Mosulu. Jednak na konferencji w Lozannie 1923 pominięto ten
problem, bowiem rejonami północnymi obecnego Iraku zainteresowała się Anglia ze względu na znajdujące
się tam bogate źródła naftowe. Liga Narodów w 1925 przyłączyła Mosul do mandatu brytyjskiego w Iraku.
1943  wobec  niespełnienia  przyrzeczeń  rządu  irackiego  wybuchła  rewolta  pod  wodzą  Mulla  Mustafy  al-
Barzaniego.  Powstanie  zostało  stłumione  przez  wojska  angielskie,  ale  rząd  rozpoczął  negocjacje  z
reprezentacją  Kurdów.  W  ich  wyniku  społeczność  otrzymała  ograniczoną  autonomię.  1946  w  irańskim
Azerbejdżanie  w  Mahabad  powstała  Republika  Kurdyjska,  która  trwała  jednak  tylko  kilka  miesięcy.

Brak  niepodległości  stał  się  zarzewiem  trwającego  do  dziś  konfliktu.  W  najostrzejszej  formie  kurdyjski
problem wyraża się w Iraku, Turcji oraz Iranie, gdzie miały miejsce kilkakrotne nieudane próby utworzenia
republiki

lub

uzyskania

autonomii,

zaowocowało

powstaniami

rebeliami.

W latach 90. akcje powstańcze i terrorystyczne ataki przybrały na sile, na co wpłynęła też wojna w Zatoce

Perskiej i wykorzystywanie kurdyjskiego problemu w sporach między Irakiem i Iranem. Tureckie pacyfikacje
Kurdów  budzą  protesty  międzynarodowe  i  są  jednym  z  zarzutów  stawianych  Turcji  w  jej  dążeniach  do
członkostwa  w Unii  Europejskiej,  jednak  sytuację  komplikuje  to,  że  Turcja  jest  członkiem NATO.

Również Irak prowadził brutalne akcje zbrojne przeciw ludności kurdyjskiej, łącznie z zastosowaniem broni
chemicznej  w  1985.  W  1974  pojawiła  się  próba  nadania  Kurdom  autonomii.  Do  idei  tej  powrócono  po
zwycięstwie  koalicji  antyirackiej  w  wojnie  w  Zatoce  Perskiej,  w  1992  odbyły  się  tam  pierwsze  wybory
parlamentarne  i  utworzono  rząd.  Jednak  w  1996  w  konflikt  wewnętrzny  między  Kurdyjską  Partią
Demokratyczną  i  Patriotyczną  Unią  Kurdystanu,  wkroczyła  armia  iracka,  co  zaowocowało  interwencją
amerykańską – wojna wybuchła na nowo i kolejne fale uchodźców opuściły Kurdystan.

KRAJ /

MISJA POKOJOWA

ONZ

CHARAKTERYSTYKA

BURUNDI

(ONUB)

Konflikt  w Burundi  rozpoczął  się  w 1993  roku  po  zamordowaniu  pierwszego
legalnie  wybranego  prezydenta  Melchiora  Ndadaye  należącego  do  plemienia
Hutu. Konflikt dotyczy podziału władzy pomiędzy dwa żyjące w Burundi plemiona
Hutu  i Tutsi.  W jego  wyniku  przymusowo  emigrowało  ponad  750  tys.
Burundyjczyków.  Ważnym  krokiem  na  drodze  do  rozwiązania  konfliktu  było
podpisanie 28 sierpnia 2000 roku porozumienia pokojowego w Arusha.

ETIOPIA / ERYTREA

(UNMEE)

Konflikt  między  Etiopią  a Erytreą  rozpoczął  się  w 1998  roku  i dotyczył  przebiegu
granicy między tymi dwoma państwami. Liczba ofiar konfliktu (szacowana na 370
tys.  Erytrejczyków  i 350  tyś.  Etiopczyków)  wzrosła  na  skutek  klęski  suszy  do  8
milionów.  W czerwcu  2000  roku  w wyniku  prowadzonych  przez  Algierię  i Unię
Afrykańską mediacji, oba państwa podpisały zawieszenie broni.

DEMOKRATYCZNA

REPUBLIKA KONGA

(MONUC)

Konflikt w Demokratycznej Republice Konga rozpoczął się w 1997 roku. Ma
podłoże polityczno-etniczne. Kraj jest zamieszkany przez dwie antagonistycznie
nastawione względem siebie grupy etniczne Tutsi i Hutu. W konflikt zaangażowały
się także państwa trzecie (m.in. Zambia, Uganda, Rwanda). Wymordowano rzesze
uchodĄców rwandyjskich.

LIBERIA

(UNMIL)

Pierwsza  wojna  domowa  w Liberii  trwała  z przerwami  od  1989  do  1997  roku
i pochłonęła  150  tysięcy  istnień  ludzkich.  Konflikt  między  siłami  rządowymi
a opozycją (Narodowy Patriotyczny Front Liberii) wybuchł ponownie 8 lipca 2003
roku.  W wyniku  zaangażowania  międzynarodowego  18  sierpnia  2003  r.  strony
konfliktu podpisały porozumienie pokojowe w Accra.

RWANDA

(UNAMIR)*

W 1994 roku w Rwandzie w walkach na tle etnicznym pomiędzy plemionami Tutsi
i Hutu zginęło około 800 tysięcy ludzi. Zajścia rozpoczęły się 7 kwietnia 1994 roku,
dzień  po  zestrzeleniu  podchodzącego  do  lądowania  w Kigali  samolotu,  na
pokładzie  którego  znajdowali  się  prezydenci  Rwandy  i Burundi.  Systematyczna
masakra  mężczyzn,  kobiet i dzieci  trwała  około  100  dni  i odbywała  się  na  oczach
społeczności międzynarodowej.

SAHARA ZACHODNIA

(MINURSO)

Terytorium  na  północno-zachodnim  wybrzeżu  Afryki  graniczące  z Marokiem,
Mauretanią  i Algierią  było  do  1976  roku  administrowane  przez  Hiszpanię.  Po
ustąpieniu  Hiszpanów  roszczenia  do  tego  obszaru  zgłosiło  Maroko,  Mauretania
oraz  Front  POLISARIO,  co  rozpoczęło  jeden  z najdłuższych  konfliktów  w Afryce.
Zawieszenie  broni  zostało  oficjalnie  podpisane  w 1991  roku.  O przyszłości
terytorium ma zdecydować referendum.

SIERRA LEONE

(UNAMSIL)

W  marcu  1991  roku  bojownicy  Rewolucyjnego  Frontu  Jedności  (RUF)  rozpoczęli
wojnę  na  wschodzie  państwa  przy  granicy  z Liberią  wymierzoną  przeciwko
ówczesnemu  rządowi.  Trwający  7  lat  konflikt  zdewastował  kraj  i pozostawił  po
sobie 6 000 rzeszę żołnierzy-dzieci oraz bardzo liczną grupę wojennych kalek.

SUDAN/DARFUR

(UNMIS)

Trwający przez przeszło 50 lat konflikt w Sudanie pochłonął co najmniej 2 miliony
ofiar. Ponad 4,5 miliona osób zostało zmuszonych do opuszczenia swoich domów.

Wojna domowa w Sudanie wybuchła już pod koniec 1955 roku. Powodem buntu
murzyńskiej ludności z południa kraju (bunt w Torit) było niezadowolenie
z powodu politycznej i gospodarczej dominacji muzułmańskich Arabów z północy.
Na początku 2003 roku wybuchł konflikt w położonym na zachodzie kraju
Darfurze.

WYBRZEŻE KOŚCI

SŁONIOWEJ

(UNOCI)

Konflikt na Wybrzeżu Kości Słoniowej rozpoczął się po śmierci prezydenta
Houphouët-Boigny 7 grudnia 1993. W kraju miało miejsce kilka zamachów stanu
i zamieszki spowodowane walką o władze.

Konflikt w Czeczenii

W  czasie  postępującego  rozpadu  ZSRR  przywódca  ruchu  niepodległościowego,  prezydent-elekt,  generał
Dżochar  Dudajew  (wybrany  na  prezydenta  27  października  1991)  ogłosił  1  listopada  1991  powstanie
niepodległej  Czeczenii.  Rosja  zignorowała  deklarację  niepodległości  Czeczenii,  nie  przyjmując  jej  do
wiadomości

Rosja odpowiedziała wprowadzeniem stanu wyjątkowego w Czeczenii i Inguszetii (w miesiąc później
Ingusze w referendum wypowiedzieli się za oddzieleniem się od Czeczenii).



Jednocześnie Dudajew, współtwórca Konfederacji Narodów Kaukazu, wysunął (w lutym 1992)
koncepcję utworzenia (wraz z Armenią, Azerbejdżanem i Gruzją) Federacji Republik Kaukaskich.



12 marca 1992 czeczeński parlament uchwalił konstytucję niepodległej Czeczenii. Czeczenii nie
uznało żadne państwo, dlatego późniejszy konflikt pozostał wewnętrzną sprawą Rosji



Następnie  Czeczenia  odmówiła  podpisania  31  marca  1992  układu  federacyjnego,  pozostając
formalnie  poza  państwem  rosyjskim.  Natomiast  Inguszetia  już  jako  osobna  republika  powstała  4
czerwca 1992 przystąpiła do Federacji Rosyjskiej. trudna sytuacja gospodarcza republiki sprawiła, że
w  Czeczenii  mnożyły  się  organizacje  o  charakterze  mafijnym,  parające  się  przestępczością,  a
równocześnie powstała opozycja antydudajewska i Dudajew zaczął tracić kontrolę nad niektórymi
regionami republiki

Prowadzona  przez  Czeczenów  polityka  niepodległości  sprowokowała  rosyjskie  (federalne)  interwencje
militarne  począwszy  już  od  listopada  1991,  kiedy  to  na  lotnisku  w  Groznym  wylądował  oddział
komandosów,  którego  misja  przywrócenia  w  Czeczenii  rosyjskich  porządków  zakończyła  się  kompletnym
fiaskiem.  Moskwa  podjęła  też  działania  zakulisowe  prowadzone  przez  służby  specjalne,  m.in.  wspierając
opozycję wobec prezydenta Dudajewa, w tym kilka nieudanych prób zbrojnego przewrotu.

17  kwietnia  1993,  po  kolejnych  konfliktach  z  parlamentem,  Dudajew  podjął  decyzję  o  rozwiązaniu
parlamentu  i  wprowadzeniu  rządów  prezydenckich.  Ruch  opozycyjny  działał  nadal,  podejmując  próby
zbrojnego przejęcia władzy. Już w tamtym okresie miały miejsce na terenie sąsiednich terytoriów rosyjskich
(Kraj  Stawropolski  i  Krasnodarski)  przypadki  akcji  terrorystycznych  dokonywanych  przez  Czeczeńców,  jak
np. porwania autobusów i samolotów.