Michał Sikorski
Propozycje budowy Syjonu
poza Palestyną
Warszawa 2003
Michał Sikorski
Propozycje budowy Syjonu
poza Palestyną
Warszawa 2003
Wstęp
Wraz z nasileniem prześladowań wobec śydów w Europie od początku XVII gminy
Ŝ
ydowskie oraz prywatne osoby zaczęły rozwaŜać osiedlenie na ziemi do której śydzi
posiadaliby prawa własności i która mogłaby stanowić zaczątek własnego państwa.
Skutecznie zamiar ten udało się zrealizować dopiero tworząc państwo Izrael. Po wydaniu
przez angielskiego ministra spraw zagranicznych Arthura Balfoura słynnej deklaracji z
2.XI.1917 roku zapowiadającej otwarcie Palestyny dla Ŝydowskiej kolonizacji, by stworzyli
tam państwo, zaczęto uŜywać argumentu Ŝe Palestyna jest za mała, by przyjąć wszystkich
ś
ydów Europy, szukano więc innych rozwiązań terytorialnych. Proces opisany w pracy nasilił
się szczególnie pod koniec XIX wieku kiedy zwołano Światowy Kongres Syjonistyczny
1
.
Praca przedstawia propozycje utworzenia własnego państwa poza Palestyną.
1.
Curaçao
W 1652 roku członkowie Holenderskiej Kompanii Zachodnioindyjskiej załoŜyli kolonię
ś
ydowską na Curaçao, wyspie Antyli Holenderskich u wybrzeŜy Ameryki Południowej.
Dwanaście rodzin uzyskało prawa do osiedlenia i wyznawani religii oraz otrzymała ziemie na
własność. To właśnie tam, w 1972 roku wybudowano pierwsza na zachodniej półkuli
synagogę.
2
2.
Jamajka
Dwa lata wcześniej, w 1650 roku na Jamajce powstała kolonia Ŝydowska z prawe do
posiadania ziemi. Plan powstania niezaleŜnego państwa Ŝydowskiego nie powiódł się jednak
na skutek niechęci Ŝydów europejskich i z Azji Mniejszej do pionierskiej pracy przy
uzyskaniu dobrych warunków Ŝycia na Karaibach.
3. Surinam
Ta brytyjska ówcześnie kolonia w Ameryce Południowej była brana pod uwagę jako miejsce
stałego osiedlenia śydów uciekających przed prześladowaniami w Europie. W latach 1650-
1657 Brytyjczycy zezwalali na osiedlanie się tam europejskich śydów.
4. Cayenne
Francuska Kompania Zachodnioindyjska wspierała powstanie kolonii, a następnie państwa
Ŝ
ydowskiego w Cayenne, dzisiejsza Gujana Francuska. Pierwsze konkretne kroki poczyniono
w 1659 roku.
5. Królestwo śydowskie Ameryki Południowej I
Bogaty śyd Hermann Moritz skutecznie zachęcił około 1730 roku grupę śydów do
utworzenia w Ameryce Południowej Państwa o ustroju monarchicznym. Bogaty
przedsiębiorca z Saksonii planował okrzyknięcie siebie królem tego państwa.
6. Królestwo śydowskie Ameryki Południowej II
W 1749 z podobnym pomysłem wystąpił Maurice de Saxe, syn króla Augusta II. Królestwo
to takŜe miałoby powstać na kontynencie południowoamerykańskim, a królem zostałby jego
fundator.
3
7. Missisipi i Missouri
W 1819 W. D. Robinson, po zapoczątkowaniu osadnictwa z Ŝydowskiego w górnej Missisipi
i Missouri wystąpił z propozycją utworzenia państwa Ŝydowskiego na tym terenie po
uprzednim wykupieniu gruntów przez osadników.
4
8. Azja Mniejsza
Wśród śydów rosyjskich pojawia się pomysł zbudowania narodowej siedziby w Azji
mniejszej. Państwo miałoby powstać na terenie dzisiejszej Turcji za przyzwoleniem Wielkiej
Brytanii.
9. Ararat (Grand Island)
Mordecai Manuel Noah w 1825 zakupił obszar Grand Island oraz ogłosił powstanie
„państwa” w „50-tym roku niepodległości Stanów Zjednoczonych”. Wyspa została
podzielona na 200 akrowe działki i rozpoczęła się ich sprzedaŜ w licytacji. W zamierzeniach
wartość ziemi miała wzrosnąć na tyle wysoko aby powstało tam miasto na wzór ówczesnego
Manhattanu. Pomysł kolonii Ŝydowskiej nie zachwycił jednak amerykańskich śydów którzy
Ŝ
yjąc w wolnym kraju niezbyt chętnie decydowali się na osadnictwo w okolicach wodospadu
Niagara. W 1833 Grand Island została odsprzedana na wolnym rynku.
10. śydowski Obwód Autonomiczny - BirobidŜan
W marcu 1928 Centralny Komitet Wykonawczy Wszechzwiązkowej Komunistycznej Partii
(bolszewików) podjął uchwałę o utworzeniu Okręgu śydowskiego, który w 1934
przekształcono w śydowski Obwód Autonomiczny – BirobidŜan. Zlokalizowany został z dala
od prześladowań z Europy, w azjatyckiej części Rosji, na Dalekim Wschodzie, przy granicy z
Chinami. Zajmował powierzchnię 36 tys. km
2
.
Na terenie Obwodu działał teatr imienia Ł. Kaganowicza, kino (od 1934), licząca ok. 130 tys.
woluminów biblioteka imienia Sz. Alejchema oraz muzeum (1945). Wydawano gazety
BirobidŜaner Sztern oraz BirobidŜan’skaja Zwiezda.
5
Obwód posiada dobre połączenia
komunikacyjne z resztą kraju (kolej transsyberyjska oraz główne połączeni drogowe
Moskwa-Władywostok).
W 1939 roku Stalin wydał zakaz osiedlania w Obwodzie dla śydów z Europy, którzy dopiero
z początkiem wojny chcieli osiedlać się liczniej na tym terenie. I tak w drugim roku wojny
ś
ydzi stanowili 30 tys. osób na 114 tys. wszystkich mieszkańców. Choć do 1948 przyjechało
kolejne 20tys śydów, w 1956 roku Chruszczow przyznał Ŝe plan osiedlenia w Obwodzie
300tys. śydów zakończył się niepowodzeniem ze względu na „Ŝydowski indywidualizm”.
6
Spis powszechny w 1959 roku wykazał Ŝe w Obwodzie mieszkało jedynie 14 269 śydów, z
czego jedynie 39% podaje jidysz za swój język.
7
W 1985 liczba śydów spadła do 12 tysięcy,
co stanowi jedna piątą mieszkańców, który wg śydów miał szansę stać się z czasem
niezaleŜnym państwem Ŝydowskim.
11. El Arisz
Obszar na półwyspie Synaj został zaproponowany przez rząd brytyjski w 1903 roku, jednak
poseł angielski w Egipcie odmówił kolonii wody z Nilu do nawodnienia obszaru państwa
Ŝ
ydowskiego. Tereny te były później w latach 1967-1979 okupowane przez Izrael.
12. Syria
JuŜ w 1839 roku rząd Wielkiej Brytanii zaproponował oficjalnie Syrię jako propozycję
budowy narodowej siedziby. Propozycja w Azji Mniejszej została jednak odrzucona przez
Syjonistów.
13. Cyrenajka, Mezopotamia
To dwa obszary na których śydowskie Towarzystwo Terytorialne badało moŜliwość
kolonizacji i załoŜenia państwa. Badania nie wyszły poza fazy rozwaŜań.
14. Madagaskar
W faszystowskich Niemczech pojawił się w 1940 roku projekt osiedlanie na Madagaskarze 4
milionów europejskich śydów. Plan kierowany przez Eichmana przewidywał powstanie
samorządu pod niemieckim nadzorem, jednak porzucono je w 1941 roku.
15. Wietnam
W rok po zakończeniu II wojny światowej Ho Szi Min zaproponował Ben Gurionowi
przekazanie śydom znacznych obszarów Sajgonu, jednak i ta propozycja nie spotkała się z
pozytywnym przyjęciem.
16. Australia
W okolicach Melbourne w południowej Australii załoŜono Land Settlement Trust którego
zadaniem było stworzenie warunków do osiedlania śydów na południu kontynentu celem
utworzenia tam Ŝydowskiego państwa. Imigranci osiedlali się jednak w róŜnych częściach
kraju.
17. Krym
Od 1841 roku rozpoczęło się masowe osadnictwo śydów na Krymie z myślą powstania tam
państwa Syjon. Carskie władze skutecznie powstrzymały ten proces, który nie nabrał zresztą
charakteru masowego.
18. Cypr
Propozycję przeznaczenia Cypru na siedzibę śydów dyskutowano w latach 1880-1902, a
powaŜnie brano pod uwagę od trzeciego Kongresu Syjonistycznego kiedy to została oficjalnie
przedstawiona. Propagatorem pomysłu był Davis Trietsch, który zorganizował w tym celu
specjalną konferencję międzynarodową, jednak ze względu na sytuację polityczną pomysł
porzucono.
19. Równina Guas Ngishu w Kenii
8
W roku 1903 Brytyjczycy zaoferowali śydom Ŝyzny PłaskowyŜ Guas Ngishu w Kenii,
Syjoniści jednak odrzucili tę propozycję w 1905 roku, choć miała sporo zwolenników.
Przewidywany obszar państwa miał liczyć 6.000 mil kwadratowych.
20. Saskatchewan
London Mansion House Comitee załoŜyło w 1884 roku pierwsza kolonię w kanadyjskiej dziś
prowincji Saskatchewan planując powstanie tam państwa Ŝydowskiego. W 1092 roku
mieszkało tam kilka tysięcy śydów, obszar jednak nigdy nie został przekształcony w podmiot
prawa międzynarodowego.
21. Recife
Powstały takŜe plany powstania siedziby śydów w Recife w Brazylii, jednak załoŜona przez
tysiąc śydów kolonia w 1904 roku nigdy nie wyszła ponad lokalną gminę.
22. Argentyna
Znaczny obszar zakładał projekt powstania państwa Syjonu w Argentynie. W 1892 Baron
Hirsch załoŜył śydowskie towarzystwo Kolonialne, mające na celu osadzenie u ujścia Rio de
la Plata 3 milionów śydów głównie z Rosji. Do początku I wojny światowej przybyło jedynie
45 tys. Osadników, później ich liczba stopniowo spadała.
23. Judeopolonia
W ramach wizji tworzenia tzw. Mitteleuropy.
9
powstał termin "Judeopolonia"
10
, oznaczający
utworzenie państwa Ŝydowskiego za niemieckim przyzwoleniem na terenach między morzem
Bałtyckim a morzem Czarnym obejmujących m.in. Warszawę, Lublin, Wilno, Rygę, Mińsk i
Odessę.
11
Po raz pierwszy projekt tego typu państwa buforowego (niem. Pufferstaat)
zaproponował władzom niemieckim Niemiecki Komitet Wyzwolenia śydów Rosyjskich
(Deutsches Komitee zur Befreiung der Russischen Juden w 1917 roku.
Zakładano, Ŝe ludność nowego państwa stanowiłoby 6 milionów śydów polskich i rosyjskich,
pewna liczba śydów z innych państw, ponadto ok. 8 milionów Polaków, 5-6 milionów
Ukraińców, 4 miliony Białorusinów oraz około 3,5 miliona Litwinów i Łotyszów. Językiem
urzędowym miął być język niemiecki. PoniewaŜ w czasach szlacheckich mieścił się w
Lublinie Ŝydowski sejm (waad), miasto to miało być jego stolica.
12
Utworzenie Królestwa Polskiego pod patronatem Niemiec i Austro-Węgier udaremniło te
plany.
13
24. Lublinland
Lublinland był ideą utworzenia państwa Ŝydowskiego ze stolica w Nisku nad Sanem
14
. Nic
nie wyszło z planów, do jakich najbardziej przywiązany był Adolf Eichmann: ustanowienia
terytorium Ŝydowskiego w okolicach Niska w Polsce.
15
Miała je zamieszkiwać ludność
Ŝ
ydowska z terenów przedwojennej Rzeczypospolitej, lecz takŜe wysyłani przez Niemcy i
państwa kolaborujące czy Francję Vichy śydzi z terytorium tych państw. Niedawno wyszło
na jaw, Ŝe czyniła to teŜ Słowacja, a nawet jako jedyny kraj w Europie płaciła Niemcom za
dokonanie deportacji. III Rzesza otrzymywała za kaŜdego deportowanego śyda tzw. opłatę
przesiedleńczą w wysokości 500 marek od osoby, która miała pokryć koszty „osiedlenia się
ś
ydów w ich nowych domach w Polsce”.
16
Ciekawe jest Ŝe załoŜenie państwa Lublinland miało mieć miejsce we współpracy niemiecko-
Ŝ
ydowskiej. O załoŜeniu państwa wiedziały rządy np. Słowacji, zatem zmiana przez Hitlera
planów pod koniec 1941 w kierunku tzw. „ostatecznego rozwiązania”, usprawiedliwia
częściowo wysyłających.
Plany porzucono ostatecznie w kwietniu 1940 roku, jednak eksterminacja i wywózka śydów
z Lublina rozpoczęła się dopiero w marcu 1942 r.
1
Było to w roku 1896.
2
Internet: http://www.snoa.com/
3
M. Kohler, in "Menorah," June, 1892
4
M. Kohler, in "Publ. Am. Jew. Hist. Soc." No. viii., p. 80
5
Enclopedia Wiem.
6
Gilbert Marcin, „Atlas historii Ŝydów”, Wydawnictwo Platan, Liszki 2000, str. 92
7
j.w.
8
Jewish Encclopedia, New York, 1905
9
Jerzy Robert Nowak, Słowo - Dziennik Katolicki 24-26.III.95
10
Dr Andrzej Leszek Szcześniak , "Judeopolonia - Ŝydowskie państwo w państwie polskim", Radom 2001
11
Jak podaje ww źródło: Drukowane teŜ były mapy tego planowanego przez Niemców państwa Ŝydowskiego.
Mapy te znaleźć moŜna w następujących ksiąŜkach: Jon Evans „The Nazi New Order in Poland", London 1941,
V.Gollancz Ltd. - mapa ukazuje „Jewish Reservation"; Bernard Newman „The New Europe", Londyn 1942
R.Hale Ltd. - mapa ukazuje „Jewish Rcserve"; Gerald Reitlinger „The Finał Solution" London 1953, Valentine,
Mitchell - mapa ukazuje „Lublinland Jewish Reserve"; Martin Gilbert „The European Powers 1900-45",
London 1969 Weidenfeid and Nicolson - mapa ukazuje „Lublinland -proposed Jewish Autonomous Area". Jest
teŜ wydawnictwo włoskie bez daty (po 1953) pt. „La Chiesa Eroica di Polonia" ze wstępem abp Gawliny (zmarł
1964), w którym jest mapa okupowanej Polski, a na niej „Lublinensis - Riserva ebraica".
12
R. Nowak jw
13
Maciej Giertych, "Nie przemogą ! - Antykościół, antypolonizm, masoneria" - Wrocław - NORTOM 1997.
14
Encyclopedia Judaica, Nowy Jork 1972
15
Hannah Arendt "Eichmann w Jerozolimie", Wydawnictwo Znak, Kraków 1998
15
Nasz Dziennik z 17.X.2000.
BIBLIOGRAFIA
Eisenbach A., "Ludność Ŝydowska w Królestwie Polskim w końcu XIX w, w: ,Biuletyn
ś
ydowskiego Instytutu Historycznego", 1959, nr 29
Gilbert Marcin, „Atlas historii Ŝydów”, Wydawnictwo Platan, Liszki 2000
Johnson R, "Historia śydów", Kraków 1998
Kobyliński S., "Sprawa polska a kwestia Ŝydowska", Poznań 1924
Koneczny F., "Cywilizacja Ŝydowska", Warszawa 1997
Kruszyński J. MT, "śydzi i kwestia Ŝydowska", Włocławek 1920
Nowaczyński A., "Mocarstwo anonimowe", Warszawa 1920
Nowak J. R., "Judeopolonia. Niemcy z 'Wyborczej'", w: "Nasza Polska", 24 III 1999, nr 12
Rolicki H., "Zmierzch Izraela", Warszawa 1932
Trzeciak S., "Mesjanizm a kwestia Ŝydowska", Warszawa 1934
Trzeciak S., "Program światowej polityki Ŝydowskiej", wyd. III rozszerzone, Warszawa 1936
Znaniecki F., "Upadek cywilizacji zachodniej", Warszawa 1921
ś
abotyński W., "Państwo śydowskie", Warszawa - Lwów, 1921
"Opoka w Kraju" nr 36(57) z grudnia 2000
Oraz źródła internetowe podane w przypisach.
Artykuł został opublikowany w portalu miesięcznika „Stosunki Międzynarodowe” w lipcu 2003.
(
www.stosunki.pl
)