untitled

/ 2 0 1 3

G D Y P A C J E N T

Z A P Y T A

Lepiej zapobiegać niż leczyć

– próchnica zębów

szczotkować je, używając miękkiej
szczoteczki bez pasty, i stopniowo do-
dawać niewielkie ilości pasty z flu-
orem.

EGULARNE

WIZYTY

STOMATOLOGA

Niestety świadomość matek nie za-
wsze idzie w parze z postawami
zdrowotnymi. Z ogólnopolskich ba-
dań matek 3-letnich dzieci wynika,
że pomimo deklarowania przez 90%
z nich wiedzy o konieczności wizyt
u stomatologa co 6 miesięcy, tylko
38% ankietowanych przynajmniej raz
było na takiej wizycie z dzieckiem (5).
Pierwsza wizyta w gabinecie stoma-
tologicznym powinna mieć charakter
adaptacyjny oraz profilaktyczny i nie
może być spowodowana chorobą czy
bólem. Taka wizyta ma kształtować
przyszłe podejście małego pacjenta
do stomatologa.

W badaniach ankietowych ro-

dziców lubelskich dzieci na temat
pierwszej wizyty ich dziecka u sto-
matologa tylko 32% badanych podało,
że na pierwszej wizycie w gabinecie
byli przed ukończeniem czwartego
roku życia dziecka, 28% w czwartym
roku życia, w piątym i szóstym odpo-
wiednio 16% i 13%, a po ukończeniu
szóstego roku życia – 9%. W więk-
szości przypadków powodem pierw-
szej wizyty były kontrola (46%) lub
zauważona próchnica zębów (18%),
w następnej kolejności lakowanie
zębów trzonowych (14%), ból zęba
(13%) i stan zapalny – ropień (2%),
ok. 5% ankietowanych nie potrafiło
podać powodu pierwszej wizyty (6).

U dzieci w wieku 3 lat frekwencja
próchnicy zębów mlecznych wyno-
si ok. 70%, zaś w wieku 6 lat zbliża
się do 92%. Próchnica zębów stałych
u dzieci w wieku 6 lat (czyli zaraz
po ich wyrznięciu) dotyczy ok. 11%,
wzrastając do 89% w wieku lat 11
(1, 2). Związek pomiędzy próchnicą
zębów mlecznych a stałych poparty
jest wieloma dowodami (3), dlatego
w walce z próchnicą ważne jest nie
tylko leczenie aktywnych ognisk, lecz
także profilaktyka.

ODZIAŁ

PROFILAKTYKI

Profilaktykę próchnicy zębów dzieli
się na pierwotną, wczesną i tradycyj-
ną. Pierwotna ma na celu edukację
rodziców w celu zapobiegania prze-
noszeniu bakterii próchnicotwór-
czych do jamy ustnej dziecka. Wcze-
sna dotyczy już dzieci i ma na celu
opóźnienie kolonizacji jamy ustnej
dziecka przez bakterie, natomiast
tradycyjna odnosi się do dzieci z in-
fekcją próchnicową i dąży do zaha-
mowania rozwoju choroby.

Stan zdrowia jamy ustnej małych

dzieci zależy w głównej mierze
od profilaktyki pierwotnej i wtórnej,
a w dużo mniejszym stopniu od prze-
biegu ciąży i porodu (4). Zabiegi higie-
niczne powinny być przeprowadza-
ne jak najwcześniej. Systematyczne
oczyszczanie jamy ustnej niemow-
laka jałową gazą nawiniętą na palec
powinno być pierwszym etapem
do wprowadzenia nawyku higieny
jamy ustnej u dziecka.

Po wyrznięciu pierwszych zębów

rodzice powinni dwa razy dziennie

SŁOWA KLUCZOWE

próchnica

zębów, profilaktyka stomatologiczna,
dzieci, młodzież

STRESZCZENIE

Profilaktykę dzielimy

na pierwotną, wczesną i tradycyjną.
Najważniejsze działania powinny
skupić się na: promocji zdrowia
jamy ustnej, higienie, profilaktyce
fluorkowej domowej i profesjonalnej
oraz stosowaniu laków szczelinowych.
Autorzy przedstawiają wyniki badań
klinicznych na temat różnych metod
profilaktyki oraz ich skuteczności
w zapobieganiu próchnicy zębów.

róchnica zębów stanowi
poważny problem zdro-

wotny w Polsce. Niestety

leczenie bez profilaktyki jest
niewystarczające. Należy
pamiętać o zapobieganiu
próchnicy u dzieci już
od najmłodszych lat.

dr n. med. Janusz Borowicz

, dr n. med. Andrzej Bożyk

, lek. dent. Leszek Szalewski

S Y S T A

E N T Y S T Y C Z N A

G D Y P A C J E N T

Z A P Y T A

Z badań ogólnopolskich wynika,

że aż 61,5% dzieci w wieku 3 lat nie
było na wizycie kontrolnej u stomato-
loga (5). Optymalny termin pierwszej
wizyty dziecka u stomatologa to okres
wyrznięcia się pierwszych zębów, nie
później niż w 12. miesiącu życia. Nie
należy także zapominać o później-
szych wizytach kontrolnych, które
powinny się odbywać mniej więcej
co 3 miesiące u dzieci z uzębieniem
mlecznym i co 6 miesięcy z uzębie-
niem stałym.

IGIENA

JAMY

USTNEJ

Dzieci w wieku przedszkolnym po-
winny samodzielnie myć zęby dwa
razy dziennie, jednak rodzice powin-
ni kontrolować jakość szczotkowania
oraz pomagać im w razie potrzeby
co najmniej do 6. roku życia dziecka,
a najlepiej aż do 11. roku życia. Bar-
dzo ważny jest dobór kształtu i odpo-
wiedniej wielkości szczoteczki. Ilość
pasty także nie jest bez znaczenia,
trzeba zacząć od bardzo małej ilo-
ści, którą zwiększa się do wielkości
ziarna grochu, gdy dziecko potrafi
już wypluwać. U dzieci, u których
wyrznęły się już pierwsze zęby stałe,
najkorzystniejsze jest ich szczotkowa-
nie po każdym posiłku.

ASTY

FLUOREM

Stosowanie codziennie past z fluorem
pozwala na utrzymanie optymalnego
stężenia tego pierwiastka w środowi-

sku jamy ustnej (7). Fluor zawarty
w pastach ma: hamować deminerali-
zację szkliwa, sprzyjać remineraliza-
cji wczesnych zmian próchnicowych,
zaburzać metabolizm bakterii płyt-
ki nazębnej. Stężenie fluoru w pa-
stach dla dzieci z uzębieniem mlecz-
nym powinno wynosić ok. 0,05%
(500 ppm), z uzębieniem mieszanym
ok. 0,1% (1000 ppm), a z uzębieniem
stałym ok. 0,15% (1500 ppm). Fluor
w pastach występuje pod różnymi
postaciami, takimi jak: fluorek sodu,
monofluorofosforan sodu czy ami-
nofluorki. Przyswajanie fluoru za-
leży od jego postaci oraz od innych
składników past. Udowodniono,
że uwodniona krzemionka dodana
do past jako środek abrazyjny wpły-
wa korzystnie na przyswajanie jonów
fluorkowych (8). Rodzice powinni nit-
kować zęby dzieciom poniżej 8. roku
życia lub do momentu, aż dziecko sa-
modzielnie opanuje korzystanie z nici
stomatologicznej. Zabiegi te wpływa-
ją na utrzymanie prawidłowej higieny
i zdrowia jamy ustnej.

AKIERY

FLUOROWE

Nie tylko pasty zawierające fluor
są ważne w profilaktyce próchnicy
zębów mlecznych i stałych. Istotną
rolę w dostarczaniu i utrzymywaniu
na wysokim poziomie stężenia fluoru
odgrywają lakiery fluorowe. Stoso-
wanie lakierów zwiększa nie tylko
powierzchowną zawartość fluoru

w szkliwie, ale także w jego głębszych
warstwach (9). Kariostatyczne działa-
nie fluoru w lakierach to między in-
nymi efekt powolnego rozpuszczania
precypitatów (podobnych do CaF2),
utworzonych na powierzchni szkli-
wa, z równoczesnym wbudowywa-
niem fluoru przez szkliwo (10). Wielu
autorów wykazało także, że nawet
przy niewielkich stężeniach fluoru
pobudzane są procesy remineraliza-
cji, co powoduje zmniejszenie utraty
składników mineralnych przez szkli-
wo (11-13). Stosowanie lakierów flu-
orowych jest polecane u dzieci jako
łatwa i skuteczna metoda profilaktyki
przeciwpróchnicowej (14, 15). Daje
ona szansę na zachowanie własnego
uzębienia przez długie lata, co wyka-
zano w wielu badaniach klinicznych
(16, 17). Jednak, aby metoda ta dawała
wymierne efekty, przed stosowaniem
lakierów należy przeprowadzić sa-
nację jamy ustnej, gdyż – jak wynika
z badań Gordzkiej i wsp. (18) – sto-
sowanie lakieru Duraphat u dzieci
z licznymi ogniskami próchnicy daje
nikły efekt profilaktyczny. Ważna jest
także liczba zabiegów w ciągu roku.
Jak wynika z badań I. Sobiech oraz
A. Remiszewskiego, znaczący efekt
profilaktyczny można osiągnąć, apli-
kując lakier Duraphat 4-6 razy w ciągu
roku, stosowanie lakieru 2 razy w cią-
gu roku nie daje znaczącego efektu
profilaktycznego (19).

AKOWANIE

ZĘBÓW

Stałe zęby tuż po wyrznięciu są na-
rażone na próchnicę szczególnie
w miejscach predysponujących, czy-
li w głębokich bruzdach, trudnych
do utrzymania w czystości. Dodatko-
wo, jak potwierdzają badania, szkli-
wo okolicy bruzd wykazuje mniejszą
zawartość fluoru, co także sprzyja
rozwojowi próchnicy (20). Z ogólno-
polskich badań epidemiologicznych
przeprowadzonych w 1997 roku wy-
nika, że już 11% pierwszych stałych
trzonowców u dzieci w wieku 5-6 lat

Produkt

Stężenie ﬂ uoru [ppm]

min.

maks.

szczypiorek

9,02

kurczak

8,8

mięso

0,1

8,38

sok winogronowy

6,8

napoje gazowane

0,1

6,7

herbata

1,4

4,2

seler

2,4

szpinak

0,3

pietruszka

1,52

owoce

0,1

0,49

warzywa

0,1

0,42

Tabela 1. Stężenie fluoru w wybranych produktach spożywczych

/ 2 0 1 3

G D Y P A C J E N T

Z A P Y T A

jest zajęta przez proces próchnicowy, a odsetek ten wzrasta
do 89% w wieku lat 12 (2). Skuteczną metodą zapobiegania
próchnicy w tej okolicy jest uszczelnianie bruzd materiała-
mi, czyli mechaniczne odizolowanie klinicznie zdrowych
tkanek od środowiska jamy ustnej.

Przez wiele lat trwały badania nad różnymi związka-

mi, które mogłyby być skutecznie używane do tego celu.
Na podstawie badań wytypowano kilka związków, które
spełniły pokładane w nich nadzieje, są to: żywice epoksy-
dowe, żywice typu bis-GMA, cementy szklano-jonomero-
we (także modyfikowane żywicą HEMA).

Badano związek między retencją materiałów bez fluoru

i materiałami zawierającymi fluor. Po rocznej obserwacji
materiały zawierające fluor wykazały wyższą retencję,
jednak po 3-letniej obserwacji obie grupy materiałów wyka-
zywały podobny odsetek retencji. Uzyskany efekt redukcji
próchnicy przy użyciu materiałów z fluorem wynosił 83,9%,
zaś przy stosowaniu materiałów bez fluoru – 70% (21).
Nieznane są przeciwwskazania do zabiegu uszczelniania
bruzd, ale powinien on zostać przeprowadzony po sanacji
jamy ustnej wraz z instruktażem higieny.

Lakowanie zębów powinno się odbyć nie później niż

3 miesiące od chwili wyrznięcia, gdy powierzchnie żujące
są dobrze dostępne. Bruzdy muszą być wolne od próch-
nicy, dlatego bardzo ważne jest badanie kliniczne bruzd
w celu jej wykrycia. Można posłużyć się różnymi meto-
dami: badaniem z użyciem zgłębnika i lusterka, zdjęciem
radiologicznym (skrzydłowo-zgryzowe), klasyczną diafa-
noskopią, metodą Foti, diagnostyką laserowo-fluorescen-
cyjną oraz aparatem diagnodent.

BILANSOWANA

DIETA

Nie można zapominać też o roli diety w utrzymaniu zdro-
wych zębów. Dotyczy to nie tylko ograniczenia spoży-
wania cukrów, które są pożywką dla bakterii próchnico-
twórczych, ale także dostarczania wszystkich składników
niezbędnych do prawidłowego rozwoju zębów. W wieku
przedszkolnym ważna jest także konsystencja pokarmów,
która powinna zmuszać dzieci do żucia. Oczyszczanie
zębów i błony śluzowej może być wspomagane przez je-
dzenie surowych jarzyn i owoców. U małych dzieci należy
też zwracać uwagę na przyjmowane dawki fluoru, które
dostarczane są nie tylko z pastami do zębów i zabiegami
profesjonalnymi, ale także z wodą i jedzeniem. Karmienie
dzieci sztucznymi pożywkami, w szczególności opartymi
na mięsie drobiowym, może prowadzić do przekroczenia
optymalnej dawki fluoru (tab. 1).

ODSUMOWANIE

Należy stwierdzić, że prawidłowa profilaktyka jest bar-
do ważnym elementem zapobiegania próchnicy zębów.

Środowisko rodzinne ma największy wpływ na redukcję
próchnicy zębów u dzieci poprzez swój wpływ i indywi-
dualne zabiegi prowadzące do utrzymania jamy ustnej
w zdrowiu. Współpraca rodziców z lekarzem stomato-
logiem, a w późniejszych okresach z ośrodkami wycho-
wania, takimi jak przedszkole i szkoła, jest niezbędna
w realizacji profilaktyki próchnicy zębów u dzieci.

1-3

Zakład Protetyki Stomatologicznej

UM w Lublinie,

p.o. kierownika dr n. med. Janusz Borowicz

KONTAKT

Leszek Szalewski

Zakład Protetyki Stomatologicznej UM w Lublinie

20-081 Lublin, ul. Karmelicka 7

tel. kom. 508 216 949

e-mail: leszek.szalewski@gmail.com

Piśmiennictwo dostępne w redakcji

Document Outline