plik

POLITYKA PAŃSTWA NA POLSKIM

RYNKU PRACY

2.1. W

PROWADZENIE

Rynek pracy stanowi istotną dziedzinę działania rządu każdego kraju. Po-

nieważ  problemy  rynku  pracy  mają  wymiar  ekonomiczno-społeczny,  państwo
musi  prowadzić  tu  działania  z  pogranicza  polityki  gospodarczej  i  polityki  spo-
łecznej. Zadaniem  instytucji  powoływanych  w  celu  regulacji  rynku  pracy jest
prowadzenie  działań  mających  przyczynić  się  do  poprawy  sytuacji  nierówno-
wagi na tym rynku. Szczególnie powinny się one skupić na zmniejszaniu bez-
robocia, które stanowi ogromny problem wielu krajów o gospodarce rynkowej,
w tym również Polski.

W krajach wysoko rozwiniętych obserwuje się dużą różnorodność modeli

przeciwdziałania bezrobociu, które przy pewnym uproszczeniu można sprowa-
dzić do dwóch podstawowych nurtów

■

modele obejmujące aktywne środki i programy rynku pracy

, mające

wpłynąć na poprawę kwalifikacji bezrobotnych i pracowników, stwarzać
zachęty dla przedsiębiorstw w celu zwiększania w nich zatrudnienia oraz

Por. M. Kabaj, Efektywność programów przeciwdziałania bezrobociu i skuteczność polityki

rynku pracy. Kryzys polityki rynku pracy? [w:] Rynek pracy w wybranych krajach. Metody prze-
ciwdziałania bezrobociu, pod red. E. Kryńskiej, Instytut Pracy i Spraw Socjalnych, Warszawa
1999, s. 56 i dalsze.

Aktywne formy działań na rynku pracy zostaną omówione w dalszej części rozdziału.

wskazywać wszelkie działania skierowane na redukcję przyczyn bezro-
bocia (model substytucyjny);

■

modele  oparte  na  zintegrowanej  prozatrudnieniowej  polityce  społeczno-
-gospodarczej,  w  której  aktywna  polityka  rynku  pracy  jest  istotnym,  ale
nie  jedynym  składnikiem.  W  modelach  tych  podkreśla  się  rolę  polityki
gospodarczej w tworzeniu miejsc pracy, w szczególności zaś polityki bu-
dżetowej, pieniężnej, cenowo-dochodowej i współpracy z zagranicą (mo-
del komplementarny).

Wymienione nurty są konstrukcjami skrajnymi. W rzeczywistości w polityce

rynku pracy poszczególnych krajów obserwuje się współistnienie wielu elemen-
tów jednego i drugiego nurtu oraz dostrzega się ich ewolucję w czasie uwarun-
kowaną czynnikami gospodarczymi, społecznymi i politycznymi.

2.2. R

OLA PAŃSTWA NA RYNKU PRACY W

OLSCE

–

UWARUNKOWANIA INSTYTUCJONALNE

Zadania państwa w zakresie polityki rynku pracy w Polsce określa Ustawa

z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy

Ustawa ta zreformowała zasady funkcjonowania instytucji rynku pracy, takich
jak:

■

Ochotnicze Hufce Pracy,

■

agencje zatrudnienia,

■

instytucje szkoleniowe,

■

publiczne służby zatrudnienia,

■

instytucje dialogu społecznego i partnerstwa lokalnego.

Ochotnicze Hufce Pracy (OHP) działają w obrębie sfery edukacji, kształcenia

i  wychowania  młodzieży  pochodzącej  ze  środowisk  ubogich,  często  dotkniętych
patologiami,  narażonej  na  wykluczenie  społeczne,  a  także  młodzieży  wiejskiej
i  bezrobotnej  (poniżej  25  roku  życia).  OHP  dysponują  10  centrami  kształcenia
i  wychowania –  skupiającymi  około  1300  młodych  ludzi  pochodzących  z  róż-
nych  regionów  Polski,  26  ośrodkami  szkolenia  i  wychowania –  obejmującymi
opieką  około  3000  uczestników,  300  hufcami  pracy,  wraz  ze  środowiskowymi
hufcami pracy, które obejmują działalnością grupę prawie 25 000 uczestników

Oprócz wymienionej działalności, w strukturach OHP działa 49 centrów eduka-

Dz.U. nr 99, poz. 1001, z późn. zm.

Krajowa strategia zatrudnienia na lata 2007–2013, Ministerstwo Gospodarki i Pracy, War-

szawa 2005, s. 20 i dalsze.

cji i pracy młodzieży, zlokalizowanych na terenie dawnych województw, 49 mo-
bilnych centrów informacji zawodowej i 49 młodzieżowych biur pracy oraz
działających w ich strukturach blisko 130 klubów pracy.

Agencje zatrudnienia są to niepubliczne organizacje, świadczące usługi z za-

kresu pośrednictwa pracy, pośrednictwa pracy za granicą u pracodawców zagra-
nicznych,  doradztwa  personalnego  i  pracy  tymczasowej.  Niepubliczne  agencje
zatrudnienia  wykazują  dużą  sprawność  w  warunkach  zwiększających  się  ocze-
kiwań  pracodawców  wobec  kandydatów  do  pracy,  zwłaszcza  w  przypadku
świadczenia usług dla pracodawców zagranicznych.

Kolejna instytucja rynku pracy w Polsce to instytucje szkoleniowe, które są

niepublicznymi podmiotami prowadzącymi działalność na podstawie odrębnych
przepisów, szczególnie w zakresie edukacji pozaszkolnej. Do instytucji kontrak-
towanych przez publiczne służby zatrudnienia należą:

■

szkoły publiczne,

■

placówki lub ośrodki wyspecjalizowane w kształceniu ustawicznym osób
dorosłych,

■

niepubliczne  szkoły  lub  placówki  wpisane  do  ewidencji  prowadzonej
przez  jednostki  samorządu  terytorialnego  oraz  podmioty  prowadzące
edukację  pozaszkolną  na  podstawie  przepisów  o  działalności  gospodar-
czej.  Edukację  pozaszkolną  prowadzą  również  szkoły  wyższe,  placówki
naukowo-badawcze,  stowarzyszenia  zawodowe  i  branżowe  oraz  przed-
siębiorstwa.  W  rejestrze  instytucji  szkoleniowych,  prowadzonym  przez
urzędy pracy, realizujących usługi szkoleniowe dla bezrobotnych, znajdu-
je się ponad 2700 podmiotów (stan na koniec 2005 r.).

Wśród instytucji rynku pracy należy wymienić także instytucje dialogu spo-

łecznego, czyli organizacje i instytucje zajmujące się szeroko pojętą problema-
tyką pracy, tj. organizacje związków zawodowych, pracodawców i bezrobotnych
oraz organizacje pozarządowe współpracujące z publicznymi służbami zatrud-
nienia i OHP w celu realizacji zadań określonych ustawą o promocji zatrudnie-
nia i instytucjach rynku pracy, oraz instytucje partnerstwa lokalnego, które służą
realizacji inicjatyw partnerów rynku pracy, tworzonych na rzecz wykonania za-
dań określonych ustawą i wspieranych przez organy samorządu terytorialnego

Płaszczyzną dialogu i partnerstwa społecznego są rady zatrudnienia, których

reprezentantem na szczeblu krajowym jest Naczelna Rada Zatrudnienia, będąca
organem opiniodawczo-doradczym ministra pracy. Podobną rolę odgrywają wo-
jewódzkie i powiatowe rady zatrudnienia, działające, odpowiednio, na rzecz
marszałków i starostów. W konsultacjach dotyczących zagadnień polityki za-
trudnienia istotna rola przypada także Trójstronnej Komisji ds. Społeczno-Gos-
podarczych oraz Wojewódzkim Komisjom Dialogu Społecznego.

Ibidem, s. 20.

Dialog między organizacjami związkowymi i organizacjami pracodawców

może w najbliższej przyszłości przesądzać o kierunkach rozwoju stosunków
pracy, a w szczególności o kierunkach uelastyczniania tych stosunków. Dlatego
też istotne jest wzmocnienie dialogu społecznego, zarówno na poziomie central-
nym, jak i zakładu pracy. Polityka państwa w tym zakresie określa proceduralne
ramy i poprzez odpowiednie ustawodawstwo stymuluje relacje społeczne w ra-
mach dialogu pracodawca–pracownik. Rozwój zasad prowadzenia rzetelnego
dialogu powinien przyczynić się do rozwoju wzajemnych stosunków w kierunku
pożądanym przez najważniejsze strony dialogu.

Z kolei partnerstwo lokalne jest ideą relatywnie młodą, wypływającą z bar-

dzo  oczywistych  przesłanek.  Mianowicie,  inicjatywa  ta  ma  na  celu  budowanie
trwałego  partnerstwa  pomiędzy  instytucjami  rządowymi,  samorządowymi,  lo-
kalnymi przedsiębiorcami, organizacjami pozarządowymi oraz mieszkańcami na
rzecz ożywienia gospodarczego oraz poprawy sytuacji na rynku pracy. Najważ-
niejszym  zadaniem  na  poziomie  lokalnym  jest  zachęcanie  partnerów  lokalnych
do wspólnego działania i pokazanie im korzyści, jakie z tego wynikają

Ta nowatorska formuła działań na rynku pracy, w rozumieniu działań opar-

tych na partnerstwie lokalnym, wpływa na poszerzanie możliwości wykonywa-
nych usług zatrudnieniowych poprzez sektor pozarządowy i organizacje partne-
rów  społecznych.  System  publicznych  służb  zatrudnienia  zyskał  w  ten  sposób
wsparcie,  polegające  na  możliwości  zlecania  i  kontraktowania  usług  zatrudnie-
niowych realizowanych przez publiczne służby zatrudnienia – organizacjom po-
żytku  publicznego,  związkom  zawodowym  i  organizacjom  pracodawców  oraz
agencjom zatrudnienia. A zatem mamy tu do czynienia z rozwojem partnerstwa
publiczno-prywatnego.

Ponadto ustawa narzuciła obowiązek opracowania i wdrożenia standardów

usług rynku pracy, a także wprowadziła wymagania kwalifikacyjne w odniesie-
niu do kluczowych stanowisk pracy w publicznych służbach zatrudnienia. Duże
znaczenie dla stosowania ww. ustawy w praktyce ma zdefiniowanie w niej pod-
stawowych usług rynku pracy, takich jak pośrednictwo pracy, informacja i po-
radnictwo zawodowe, pomoc w aktywnym poszukiwaniu pracy, organizacja
szkoleń, a także wspieranie tych usług przez wykorzystanie instrumentów rynku
pracy, do których możemy zaliczyć: finansowanie kosztów przejazdu do miejsca

Od czerwca 2002 r. w Polsce realizowany jest polsko-amerykański „Program partnerstwa

lokalnego”, wdrażany przy współpracy z Kancelarią Prezydenta RP, Ministerstwem Gospodarki
i Pracy, Komisją Krajową NSZZ „Solidarność”, Radą Krajową OPZZ, marszałkami województw,
Związkiem Powiatów Polskich i innymi instytucjami rządowymi, samorządowymi i społecznymi.
Podstawą programu jest budowa partnerstwa lokalnego, wspierającego społeczności lokalne, pra-
cowników oraz przedsiębiorstwa w rozwiązywaniu problemów związanych z przemianami w go-
spodarce. Program ten pozwala na tworzenie partnerstwa, integrację społeczności oraz inicjowanie
aktywnych form przeciwdziałania bezrobociu.

pracy, finansowanie praktycznej nauki zawodu czy szkoleń, finansowanie kosz-
tów zakwaterowania w przypadku podjęcia pracy czy szkolenia poza miejscem
stałego  zamieszkania,  dofinansowanie  kosztów  wyposażenia  miejsca  pracy
utworzonego  w  celu  zatrudnienia  bezrobotnego  itp.  Ustawa  zawiera  również
rozwiązania  wspierające  lokalne  i regionalne  rynki  pracy,  a  także  wprowadziła
szereg instrumentów stymulujących rozwój zasobów ludzkich.

Ogromnym wyzwaniem na początku XXI w. stała się konieczność głębokich

przekształceń struktur zatrudnienia zarówno w skali makro, jak i mikro. Oznacza
ona

■

wzrost popytu na pracowników wysoko kwalifikowanych oraz spadek
popytu na pracowników nisko kwalifikowanych,

■

spadek zatrudnienia w rolnictwie i przemyśle oraz jego wzrost w usługach,

■

dwubiegunową koncentrację zatrudnienia ze względu na typ przedsię-
biorstwa: z jednej strony w wielkich korporacjach, z drugiej – w małych
przedsiębiorstwach, często rodzinnych; kurczy się bowiem przestrzeń
pomiędzy tymi dwoma typami przedsiębiorstw,

■

spadek udziału zatrudnienia stałego i w pełnym wymiarze czasu w za-
trudnieniu łącznym, a wzrost udziału zatrudnienia w częściowym wymia-
rze czasu i innych formach elastycznych,

■

rozwój wielonarodowościowej struktury zatrudnienia,

■

wzrost udziału kobiet w łącznym zatrudnieniu i obniżenie średniego wie-
ku pracowników w związku z tendencją do obniżania wieku uprawniają-
cego do przejścia na emeryturę.

Przemiany te mają mniej lub bardziej bezpośredni wpływ na stan bezrobocia

oraz na metody jego ograniczania.

2.3. D

ZIAŁALNOŚĆ INSTYTUCJI RYNKU PRACY

OLSCE

Prowadząc politykę rynku pracy kraje rozwinięte, w tym Polska, czynią to

w sposób kompleksowy, czyli opracowują i realizują programy rynku pracy. Pro-
gramy te pełnią dwie podstawowe funkcje:

Por. S. Borkowska, Główne wyzwania wobec problemów pracy na przełomie wieków [w:]

Praca i polityka społeczna w perspektywie XXI wieku, Studia i Materiały, Instytut Pracy i Spraw
Socjalnych, Warszawa 1998, s. 42.

■

mają charakter osłonowy,

■

aktywizują bezrobotnych – mają na celu pomoc bezrobotnym w powrocie
do aktywności zawodowej.

Z punktu widzenia wypełniania powyższych funkcji programy rynku pracy

możemy podzielić na

1) programy pasywne, do których zaliczamy wypłacanie określonych usta-

wowo zasiłków dla bezrobotnych, świadczenia przedemerytalne i wcześniejsze
emerytury finansowane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych,

2) programy aktywne, w których skład wchodzi wiele instrumentów, a mia-

nowicie:

■

szkolenie i przekwalifikowanie bezrobotnych i zasiłki szkoleniowe,

■

poradnictwo zawodowe,

■

prace interwencyjne,

■

roboty publiczne,

■

aktywizacja zawodowa absolwentów,

■

pożyczki na tworzenie małych przedsiębiorstw,

■

przygotowanie zawodowe młodocianych.

Doświadczenia krajów zachodnich pokazują, że głównym źródłem niepo-

wodzeń walki z bezrobociem jest koncepcja ograniczonej interwencji na rynku
pracy i dominacja tzw. podejścia osłonowego, czyli łagodzenie skutków, a nie
przyczyn  bezrobocia. Tymczasem  działania  z  zakresu  programów  aktywnych,
w połączeniu z uelastycznianiem rynku pracy oraz działaniami zachęcającymi
przedsiębiorców  do  zwiększania  zatrudnienia,  mogą  przynieść  poprawę  w  za-
kresie lepszego przystosowania uczestników rynku pracy do zmieniających się
na  nim  warunków.  Chodzi  tu  w  szczególności  o  działania  mające na  celu
zmniejszenie  niedopasowania  podaży  i  popytu  w przypadku  osób  aktywnych
zawodowo.

W zakresie promocji zatrudnienia aktywne instrumenty wyszczególnione

przez polskie ustawodawstwo pracy obejmują szereg działań, mających polep-
szyć sytuację bezrobotnego na rynku pracy. Najważniejsze z nich to

1. Szkolenie – osoba bezrobotna może zostać skierowana na szkolenie. Daje

ono  możliwość  nabycia  kwalifikacji  zawodowych lub  zmiany  czy  uzupełnienia
kwalifikacji. Istnieje także możliwość ubiegania się o skierowanie na szkolenie,
które  wybrał  sam  bezrobotny.  W  tym  przypadku  należy  uprawdopodobnić,  że
szkolenie  to  umożliwi  podjęcie  pracy,  a  koszt  szkolenia  jest  nie  wyższy  niż
200%  przeciętnego  wynagrodzenia.  Bezrobotnemu  skierowanemu  na  szkolenie
przysługuje  dodatek  szkoleniowy  w  wysokości  20%  podstawowej  kwoty  zasił-

Por. M. Kabaj, Zasoby pracy, zatrudnienie i bezrobocie, Instytut Pracy i Spraw Socjalnych,

Warszawa 2000, s. 155.

Promocja zatrudnienia – aktywne programy walki z bezrobociem, www.pomocspoleczna.ngo.pl.

. Należy pamiętać, że osoba, która z własnej winy nie ukończyła szkolenia,

jest zobowiązana do zwrotu jego kosztów. Nie dotyczy to sytuacji, gdy powo-
dem nieukończenia szkolenia było podjęcie pracy.

2. Pożyczka na sfinansowanie kosztów szkolenia – osoba bezrobotna może

uzyskać nieoprocentowaną pożyczkę na sfinansowanie kosztów szkolenia, dzię-
ki któremu będzie miała możliwość podjęcia zatrudnienia wymagającego szcze-
gólnych kwalifikacji. Kwota pożyczki nie może przekroczyć 400% przeciętnego
wynagrodzenia.

3. Dofinansowanie kosztów studiów podyplomowych – Powiatowy Urząd

Pracy może sfinansować do 75% kosztów studiów podyplomowych osobie bez-
robotnej, jeśli uprawdopodobni, że ukończenie studiów zapewni jej uzyskanie
odpowiedniej pracy.

4. Poradnictwo zawodowe – jest świadczone w formie porad indywidualnych

i grupowych. Z poradnictwa mogą korzystać zarówno bezrobotni, jak i osoby po-
szukujące pracy, ale niezarejestrowane jako osoby bezrobotne. Polega ono na po-
mocy w wyborze odpowiedniego zawodu lub odpowiedniej oferty. W ramach
poradnictwa osoba korzystająca z pomocy może np. zostać skierowana na specja-
listyczne badania umożliwiające wydanie opinii o przydatności do określonego
zawodu czy stanowiska. Koszty badań pokrywa wówczas urząd pracy. Pracodaw-
ca również może korzystać z poradnictwa, które polega na pomocy w doborze od-
powiednich pracowników. Korzystanie z poradnictwa jest dobrowolne.

5. Pośrednictwo pracy – prowadzone jest nieodpłatnie przez urzędy pracy,

agencje pośrednictwa pracy oraz OHP. Placówki prowadzące pośrednictwo zbie-
rają oferty od pracodawców, inicjują również kontakty pracodawców z bezro-
botnymi i poszukującymi pracy. Prowadzenie pośrednictwa obejmuje też infor-
mowanie bezrobotnych o przysługujących im prawach i o ich obowiązkach.

6. Usługi EURES

– polegają na pomocy osobom bezrobotnym w znalezie-

niu odpowiedniego zatrudnienia na obszarze Unii Europejskiej i krajów, z któ-
rymi Unia zawarła umowy o swobodnym przepływie osób.

7. Dodatek aktywizacyjny – przyznawany jest bezrobotnemu uprawnionemu

do zasiłku w dwóch sytuacjach:

■

jeśli  na  podstawie  skierowania  urzędu  pracy  podejmuje  zatrudnienie
w niepełnym wymiarze czasu pracy, a jego wynagrodzenie jest niższe od
minimalnego wynagrodzenia za pracę. W tym przypadku dodatek powi-
nien  uzupełnić  wynagrodzenie  do  kwoty  minimalnego  wynagrodzenia.
Dodatek  nie  może  jednak  przekroczyć  50%  zasiłku  dla  bezrobotnych.

Według danych Głównego Urzędu Statystycznego na dzień 1 czerwca 2007 r. wysokość

zasiłku dla bezrobotnego wyniosła 538,30 zł, minimalne wynagrodzenie wynosiło 936 zł, a prze-
ciętne wynagrodzenie w tym okresie kształtowało się na poziomie 2703,41 zł.

Sieć EURES – sieć europejskich służb zatrudnienia.

Przysługuje przez okres, w jakim wypłacany byłby zasiłek. Dodatek nie
przysługuje, jeśli pracodawca otrzymał z Powiatowego Urzędu Pracy do-
finansowanie do stanowiska pracy;

■

podejmuje zatrudnienie lub inną pracę zarobkową z własnej inicjatywy.
Wysokość dodatku wynosi w tej sytuacji 30% zasiłku. Przysługuje przez
połowę okresu, w jakim przysługiwałby zasiłek.

Dodatek nie przysługuje w przypadku podjęcia zatrudnienia poza granicami

Polski oraz jeśli zatrudnienie następuje u pracodawcy, dla którego osoba praco-
wała bezpośrednio przed zarejestrowaniem się jako osoba bezrobotna.

8. Dotacja na rozpoczęcie działalności – może być przyznana bezrobotnemu

podejmującemu działalność gospodarczą. Jej wysokość określa umowa zawarta
pomiędzy bezrobotnym a Powiatowym Urzędem Pracy. Nie może jednak prze-
kroczyć kwoty 5-krotnego przeciętnego wynagrodzenia. Dotacja podlega zwro-
towi, jeśli zostanie wykorzystana niezgodnie z umową bądź jeśli działalność go-
spodarcza będzie prowadzona krócej niż 12 miesięcy.

9. Zwrot kosztów przejazdów lub kosztów zakwaterowania – może on na-

stąpić,  jeśli  osoba  bezrobotna  podejmuje  zatrudnienie,  rozpoczyna  staż  bądź
uczestniczy w szkoleniu poza miejscem zamieszkania na podstawie skierowania
urzędu  pracy.  Zwrot  nie  zostanie  przyznany,  jeśli  wynagrodzenie  uzyskiwane
przez zainteresowanego przekracza 200% minimalnego wynagrodzenia za pracę.
W przypadku zwrotu kosztów zakwaterowania czas dojazdu i powrotu do miej-
sca  stałego  zamieszkania  musi  wynosić  ponad  3  godziny  (i  w  związku  z  tym
skierowany decyduje się na zakwaterowanie w miejscowości, w której podejmu-
je  pracę).  Zwrot  tych  kosztów  jest  dokonywany  maksymalnie  przez  okres  12
miesięcy.

10. Pomoc skierowana do osób będących w szczególnej sytuacji

. Przykła-

dami takiej pomocy są:

■

staże – urząd pracy może skierować bezrobotnego, który nie ma żadnego
doświadczenia zawodowego, na staż u danego pracodawcy. Celem stażu
jest nabycie umiejętności praktycznych. Z tej formy pomocy mogą sko-
rzystać osoby z grupy 1 oraz absolwenci szkół wyższych, do ukończenia
27 lat, w ciągu roku od ukończenia szkoły. Staż może trwać do 12 mie-
sięcy. Podczas stażu nie zostaje nawiązany stosunek pracy, a formą wy-
nagrodzenia jest stypendium w wysokości zasiłku dla bezrobotnych;

W Ustawie z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy

wyróżnia się 6 grup, do których skierowane są specjalne formy wsparcia: 1) bezrobotni do 25 roku
życia, 2) długotrwale bezrobotni – czyli pozostający w rejestrze urzędu pracy łącznie przez okres
ostatnich 12 miesięcy w okresie ostatnich 2 lat, z wyłączeniem okresów odbywania stażu i przygo-
towania zawodowego w miejscu pracy, 3) bezrobotni powyżej 50 roku życia, 4) bezrobotni bez
kwalifikacji zawodowych, 5) bezrobotni samotnie wychowujący co najmniej jedno dziecko do
7 roku życia, 6) bezrobotni niepełnosprawni.

■

przygotowanie zawodowe w miejscu pracy – to forma pomocy bardzo
podobna do stażu, skierowana do osób z pozostałych grup, które nie mo-
gą znaleźć pracy z powodu nieodpowiednich kwalifikacji. Przygotowanie
zawodowe nie może trwać dłużej niż 6 miesięcy. W tym przypadku rów-
nież nie zostaje nawiązany stosunek pracy, a formą wynagrodzenia jest
stypendium w wysokości zasiłku dla bezrobotnych;

■

stypendia – przysługują  nie  tylko  osobom  odbywającym  opisane  wyżej
staże  lub  przygotowanie  zawodowe; stypendium  otrzymuje  się  również
z tytułu: a) odbywania szkolenia, na które skierowanie wydał Powiatowy
Urząd  Pracy.  Osobom  z  grupy  1  przysługuje  stypendium  w  wysokości
40%  zasiłku.  Pozostali  bezrobotni  z  wymienionych  sześciu  grup,  którzy
zostaną  skierowani  na  szkolenie,  mogą  otrzymać  zasiłek  szkoleniowy
w  wysokości  20%  zasiłku;  b) pobierania  nauki  w  szkole  ponadpodsta-
wowej  lub  wyższej  (w  systemie  wieczorowym  lub  zaocznym).  Osobom
z grupy 1, będącym jednocześnie osobami bez kwalifikacji zawodowych
(czyli  z  grupy  4),  które  w  okresie  6  miesięcy  od  dnia  zarejestrowania
w Powiatowym Urzędzie Pracy podejmą naukę, przysługuje stypendium
w  wysokości  50%  zasiłku.  Warunkiem  jest  spełnienie  kryterium  docho-
dowego określonego w ustawie o pomocy społecznej

; od 1 października

2006 r. jest to 351 zł na osobę w rodzinie;

■

zatrudnienie  subsydiowane – to  zatrudnienie  w  ramach  tzw.  prac  inter-
wencyjnych  lub  robót  publicznych.  Organizator  robót  lub  pracodawca
zatrudniający  osobę  w  ramach  prac  interwencyjnych  otrzymuje  przez
określony  okres  zwrot  części  kosztów  (wynagrodzenia,  ubezpieczenia
społeczne, wyposażenie nowego stanowiska pracy). Z pomocy w formie
zatrudnienia subsydiowanego w różnym stopniu mogą korzystać wszyst-
kie wymienione grupy;

■

refundacja  kosztów  opieki  nad  dzieckiem – jeśli  bezrobotny  należący
do grupy 5 podejmie pracę, zostanie skierowany na staż, przygotowanie
zawodowe lub szkolenie, może otrzymać refundację kosztów opieki nad
dzieckiem  (np.  koszty  zatrudnienia  opiekunki).  Koszty  opieki  należy
udokumentować.  Maksymalna  kwota  refundacji  to  wysokość  połowy
podstawowej  kwoty  zasiłku  dla  bezrobotnych.  Refundacja  przysługuje,
jeśli  dochód  osoby  uprawnionej  nie  przekracza  wysokości  kryterium
dochodowego, ustalanego zgodnie z przepisami ustawy o pomocy spo-
łecznej.

Mimo że w ramach polityki rynku pracy wyodrębnia się jej część aktywną

i pasywną, to oczywiste jest, że dominujący wpływ na wielkość i strukturę popy-

Por. Ustawa z dnia 24 kwietnia 2006 r. o pomocy społecznej, Dz.U. nr 64, poz. 593.

tu na pracę ma część aktywna. W literaturze przedmiotu wymienia się kilka pod-
stawowych funkcji takich działań państwa na rynku pracy

■

aktywizację zawodową bezrobotnych,

■

zmniejszanie niedopasowań strukturalnych na rynku pracy,

■

podnoszenie produkcyjności siły roboczej,

■

oddziaływanie na wielkość zatrudnienia i bezrobocia,

■

weryfikację gotowości do pracy bezrobotnych.

W ramach aktywnej polityki zwalczania bezrobocia począwszy od 1990 r.

formułowano wiele programów regionalnych i o zasięgu krajowym.

Programy regionalne rynku pracy, zgodnie z regulacjami zawartymi w Ko-

deksie pracy,  tworzone  mogą  być  przez  podmioty  lokalne  lub  niezależne  ini-
cjatywy  regionalnych  samorządów.  Projekty  lokalne  stanowią  zespół  działań
z  zakresu usług  rynku  pracy i  przy  zastosowaniu  instrumentów  rynku  pracy.
Realizacja  i  przygotowanie  tych  programów  wymaga  przestrzegania  zasady
partnerstwa, polegającego przede wszystkim na stworzeniu warunków organiza-
cyjnych  do  realizacji  projektów  z  udziałem  partnerów  społecznych oraz  na  za-
pewnieniu  wsparcia  finansowego.  Pojęcie  partnerstwa  obejmuje  współpracę
z  organami,  organizacjami  i  podmiotami  zajmującymi  się  problematyką  rynku
pracy.  Inicjatywy  mające  na  celu  aktywizację  zawodową  osób  bezrobotnych,
podejmowane są także na szczeblu krajowym. Najważniejsze z nich to

■

„Program  przeciwdziałania  bezrobociu  i  łagodzenia  jego  negatywnych
skutków”, przygotowany w 1995 r. – w programie tym przyjęto, że poli-
tyka  rynku  pracy  stanowi  integralną  część  długookresowej  polityki  go-
spodarczej państwa, mającej na celu tworzenie efektywnych miejsc pracy
i zmniejszanie  bezrobocia.  Ponadto  przyjęto  tu,  że  decyzje  rządu w  za-
kresie polityki gospodarczej muszą wynikać z analizy i oceny ich wpły-
wu na polski rynek pracy. Program nakierowany został na tworzenie no-
wych  miejsc  pracy,  usprawnienie  systemu  osłonowego  oraz  integrację
wszystkich  podmiotów  działających  na  rynku  pracy.  Cechą  charaktery-
styczną tego programu była jego złożona budowa, gdyż zawierał on wiele
programów składowych, które mogły być wdrażane niezależnie od siebie;

■

„Program  promowania  produktywnego  zatrudnienia  i  zmniejszenia  bez-
robocia”,  przygotowany  w  1995  r.  Podjęto  w  nim  próbę  zdefiniowania
podstawowych problemów, z jakimi boryka się polityka rynku pracy. Za-
liczono do nich: bezrobocie młodzieży i niedopasowanie poziomu kwali-
fikacji  zasobów  pracy  do  potrzeb  rynku  pracy,  bezrobocie  długotrwałe

Por. E. Kwiatkowski, Aktywna polityka państwa na rynku pracy w Polsce [w:] E. Kryńska,

E. Kwiatkowski, H. Zarychta, Polityka państwa na rynku pracy w Polsce w latach dziewięćdzie-
siątych, Instytut Pracy i Spraw Socjalnych, Warszawa 1998, s. 47.

Por. Dylematy polskiego rynku pracy, pod red. E. Kryńskiej, Instytut Pracy i Spraw Socjal-

nych, Warszawa 2001, s. 51 i dalsze oraz Krajowa strategia zatrudnienia…, s. 17 i dalsze.

oraz  zróżnicowanie  sytuacji  na  lokalnych  rynkach  pracy  przy  jednocze-
snej małej mobilności przestrzennej bezrobotnych. W programie przyjęto,
że  polityka  prozatrudnieniowa  powinna  uwzględniać  aktualną  i  progno-
zowaną  sytuację  na  rynku  pracy  oraz  uwarunkowania  zewnętrzne,  które
w przyszłości będą wpływać na stan i strukturę zatrudnienia w Polsce. Do
głównych czynników branych pod uwagę przy określaniu zadań polityki
prozatrudnieniowej zaliczono: wzrost zasobów pracy (uwarunkowanie de-
mograficzne), proces  restrukturyzacji  gospodarki  (uwarunkowanie  struk-
turalne),  reformę  systemu  edukacji  (uwarunkowanie  edukacyjne)  oraz
proces integracji z Unią Europejską (uwarunkowanie integracyjne);

■

„Program  promocji  aktywności  zawodowej  młodzieży”,  przygotowany
w  1995  r.  W  programie  tym  przewidziano  różne  rozwiązania,  mające
ograniczyć bezrobocie i jego skutki wśród młodzieży poprzez stworzenie
systemu  pomocy  absolwentom  szkół  w  aktywizacji  zawodowej.  Przede
wszystkim system ten obejmował zastąpienie zasiłków dla bezrobotnych
absolwentów premiami za aktywność w postaci stypendiów. Tworząc ten
program  kierowano  się  pięcioma  zasadami: prymat  pracy  nad  bezrobo-
ciem, prymat dochodu z pracy nad zasiłkiem, prymat zatrudnienia stałego
nad  każdą  sponsorowaną  formą  aktywności  zawodowej, prymat  działań
aktywizujących  nad  działaniami  osłonowymi, prymat  dalszego  kształce-
nia i szkolenia nad bezrobociem;

■

„Narodowa strategia wzrostu zatrudnienia  i rozwoju zasobów ludzkich
w  latach  2000–2006”,  przygotowana  w  1999  r.,  będąca  w  dużej  mierze
kontynuacją działań realizowanych w ramach wcześniejszych programów
rządowych  poświęconych  rynkowi  pracy,  ale  zawierająca  również  nowe
propozycje

. Program ten stanowi zbiór kierunków działań, których re-

alizacja powinna przyczynić się do wzrostu produktywnego zatrudnienia,
a  przez  to  zmniejszyć  bezrobocie  i  jego  negatywne  skutki.  W strategii
opisano kierunki działań, które należało podjąć, aby poprawić sytuację na
rynku  pracy.  Za  najważniejsze  warunki  osiągnięcia  wysokiego  poziomu
zatrudnienia i niskiego poziomu bezrobocia uznano: poprawę jakości za-
sobów  ludzkich, stymulowanie  rozwoju  małych  i  średnich  przedsię-
biorstw, jako tych, które mogą stworzyć najwięcej nowych miejsc pracy,
oraz uelastycznienie  relacji  między  pracą  i  kapitałem. Kierunki  działań
zawarte  w strategii  były  podstawą  do  przygotowania  rocznych  narodo-
wych  planów  działania  na  rzecz  zatrudnienia,  zawierających  konkretne
zadania do wykonania. Przewidziano tu również monitoring tych planów
oraz  dokonywanie  oceny  w  ramach  corocznych  sprawozdań. Strategia

Narodowa strategia wzrostu zatrudnienia i rozwoju zasobów ludzkich 2000–2006, Mini-

sterstwo Pracy i Polityki Społecznej, Warszawa 2000, s. 34–68.

stanowi przykład nowego podejścia do tworzenia i realizacji polityki ryn-
ku pracy w Polsce. Opierając się na doświadczeniach Unii Europejskiej
w ograniczaniu bezrobocia, dokonuje się próby ich adaptacji do warun-
ków polskich;

■

program  „Pierwsza  praca” zapoczątkowany  w  2002  r.  i  kontynuowany
w  następnych  latach,  którego  celem  była  aktywizacja  zawodowa  bezro-
botnej młodzieży, w tym zwłaszcza absolwentów szkół w wieku od 25 do
27  lat.  Program  realizowany  jest  z  wykorzystaniem  dużej  liczby  usług
i  instrumentów  rynku  pracy  oraz  projektów  adresowanych  do  określo-
nych  kategorii absolwentów, takich jak np. „Zielone miejsca pracy” czy
„Eco-kariera”;

■

program „50 PLUS”, zainicjowany w 2005 r., nakierowany na zwiększe-
nie zatrudnienia osób starszych;

■

program  „Promocja  i  rozwój  spółdzielczych  form  działalności  wśród
młodzieży”, wprowadzony  w  2005  r.  Program  ten  składa  się  z  trzech
głównych elementów: promocji spółdzielczych form działalności docho-
dowej  wśród  młodzieży, szkolenia  i  usług  doradczych  oraz utworzenia
funduszu pożyczkowego dla ekonomii społecznej. Jednostkami uprawnio-
nymi do uzyskania wsparcia w ramach programu są: organizacje pozarzą-
dowe  działające  co  najmniej  od  2  lat  w  obszarze  aktywizacji  zawodowej,
zwłaszcza  takie,  które  mają  doświadczenie  w  zakresie  spółdzielczości,
spółdzielnie studenckie, uniwersyteckie oraz szkoły średnie;

■

program „Pierwsza praca – pierwszy biznes”, zapoczątkowany w 2006 r.,
stanowiący nowatorską ścieżkę aktywizacji ludzi młodych. Głównym ce-
lem  programu  jest  wzmocnienie  możliwości  zakładania  małych  firm
przez młodych ludzi, poprzez dotarcie do najaktywniejszych z nich, zare-
jestrowanych  w  urzędach pracy  lub  kończących  szkoły,  a  następnie  wy-
posażenie ich w niezbędną wiedzę i narzędzia, właściwe dla rodzaju pro-
wadzonej  działalności.  Program  dopiero  jest  wdrażany,  jego  realizacja
ma  uwzględniać  najszerzej  rozumiane  partnerstwo,  tworzone  przez  de-
partamenty ministerstwa właściwego do spraw pracy, służby zatrudnienia
wszystkich szczebli, organizacje akademickie i pozarządowe oraz związ-
ki  pracodawców,  wnoszące  własne  pomysły  i  środki.  W  ramach  tego
programu będą podejmowane następujące działania: szkolenia teoretycz-
ne oraz praktyczne z zakresu prowadzenia działalności gospodarczej, sta-
że  u  pracodawców  gwarantujące  wykorzystanie  zdobytej  wiedzy  teore-
tycznej w  praktyce. Przewidziano w  nim  również  możliwość  wsparcia
finansowego  powstającego  przedsiębiorstwa  z  wykorzystaniem  instru-
mentów ustawowych (dotacje na rozpoczęcie działalności) lub kredytów
z Banku Gospodarstwa Krajowego.

Działania podejmowane w ramach aktywnej polityki rynku pracy spełniają

wiele funkcji, przede wszystkim

■

mają korzystny wpływ na aktywizację zawodową bezrobotnych,

■

zmniejszają niedopasowania strukturalne na rynku pracy,

■

podnoszą produktywność siły roboczej,

■

wpływają na wielkość zatrudnienia i zmniejszenia bezrobocia,

■

weryfikują gotowość bezrobotnych do pracy.

Aktywna polityka państwa na rynku pracy aktywizuje bezrobotnych poprzez

czasowe  zatrudnianie  ich  w  miejscach  pracy  tworzonych  w  ramach  programów,
takich  jak  roboty  publiczne  czy  prace  interwencyjne,  oraz  poprzez  pożyczki  dla
bezrobotnych i zakładów pracy. Uczestnictwo w tych programach spowalnia (lub
wręcz  hamuje)  proces  utraty  kwalifikacji  i umiejętności  zawodowych  bezrobot-
nych. W rezultacie utrzymany  zostaje poziom efektywnej podaży pracy,  gotowej
do produkcyjnego wykorzystania w sytuacji pojawienia się wolnych miejsc pracy.

Istotną funkcją aktywnej polityki rynku pracy jest zmniejszanie niedopa-

sowań strukturalnych na tym rynku. Niedopasowania te pojawiają się w efekcie
zmian  zachodzących  po  popytowej  i  podażowej  stronie  rynku  pracy.  Selek-
tywne  wykorzystanie  instrumentów  i  środków  aktywnej  polityki  państwa  na
rynku pracy, polegające na adresowaniu ich do określonych grup pracowników
i  bezrobotnych,  pozwala  na  szybką  reakcję  na  te  zmiany  i  może  w  dużym
stopniu przyczynić się do łagodzenia niedopasowań strukturalnych na tym ryn-
ku.  Główną  rolę  odgrywają  tu  szkolenia,  mające  na  celu  naukę  zawodu  lub
podniesienie posiadanych kwalifikacji. Ważnym aspektem tej polityki w zakre-
sie  omawianej  funkcji  jest  poprawa  mobilności  przestrzennej  siły  roboczej.
Większość  działań  podejmowanych  w  ramach  aktywnej  polityki  rynku  pracy
ma również korzystny wpływ na wzrost kwalifikacji siły roboczej lub osłabia
proces ich utraty.

Wpływ aktywnej polityki państwa na rynku pracy na rozmiary zatrudnienia

i  zarazem  bezrobocia  należy  do  najbardziej  kontrowersyjnych  zagadnień  poru-
szanych  w  literaturze  przedmiotu.  Rozwój  aktywnych  działań  na  rynku  pracy
przejściowo  ogranicza  bezrobocie,  nie  jest  natomiast  do  końca  wiadome,  czy
prowadzi  do  wzrostu standardowych  form  zatrudnienia  i  stałych  miejsc  pracy
w gospodarce kraju.

Aktywne programy rynku pracy pełnią również funkcję weryfikatora goto-

wości bezrobotnych do podjęcia zatrudnienia. Należy mieć tu jednak na uwadze,
że w okresie recesji ofert pracy jest relatywnie mało, więc nie mogą one dobrze
spełniać roli weryfikacji gotowości do podjęcia pracy (jest to możliwe jedynie
w okresie wzrostu gospodarczego).

Por. P. Kubiak, Efekty uczestnictwa bezrobotnych w aktywnych programach rynku pracy

w Polsce, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2005, s. 35.

2.4. R

EZULTATY AKTYWNEJ POLITYKI RYNKU PRACY

OLSCE

Najbardziej widocznym efektem ekspansji programów aktywnej polityki

państwa na rynku pracy jest wzrost liczby ich uczestników. Jest to tzw. efekt
brutto, zwany też efektem nominalnym

. Natomiast aby określić efekt netto

(efekt realny), trzeba uwzględnić również inne, pośrednie rezultaty wynikające
z realizacji aktywnych programów. Na efekt brutto składają się efekty pozorne
i efekty realne. Na efekty pozorne składają się z kolei następujące efekty

■

efekt wypychania,

■

efekt substytucji,

■

efekt jałowego biegu.

Efekt wypychania polega na tym, że organizując np. roboty publiczne lub

prace interwencyjne, w jakimś stopniu ograniczamy  możliwość działalności in-
nych  przedsiębiorstw  prywatnych,  zajmujących  się  działalnością  o  podobnym
charakterze. Firmy zatrudniające subsydiowanych pracowników zdobywają prze-
wagę nad  firmami,  które  takich  pracowników  nie  zatrudniają. Dlatego  wielu
ekonomistów  uważa,  że  występowanie  tego  efektu  stanowi  główne  zagrożenie
dla rozwoju aktywnych programów rynku pracy.

Efekt substytucji występuje wtedy, gdy uczestnicy aktywnych programów

zastępują w pracy pracowników regularnych. Dzieje się tak dlatego, że ekspan-
sja aktywnych programów daje pracodawcy możliwość obniżenia kosztów pracy
przez  zastępowanie  tych  pracowników  uczestnikami  programów. Koszty  pracy
uczestników  programów  są  bowiem  z  reguły  niższe  od  kosztów  pracy  innych
pracowników. Efekt substytucji obserwujemy również wówczas, gdy absolwenci
szkoleń  zawodowych  zastępują  już  przeszkolonych  absolwentów  szkół  zawo-
dowych.

Jeśli chodzi o efekt jałowego biegu, to obserwujemy go, gdy uczestnictwo

w programie nie przynosi żadnych rezultatów zatrudnieniowych, czyli przyjęcia
do pracy uczestników programów miałyby również miejsce w przypadku braku
uczestnictwa. Przykładem takich działań może być zatrudnianie do zbiorów
owoców w ramach aktywnych programów. W okresie zbiorów plantatorzy i tak
muszą zatrudniać dodatkowych pracowników, niezależnie od tego, czy otrzymu-
ją wsparcie ze środków publicznych, czy nie otrzymują takiego wsparcia.

Ibidem, s. 37.

Por. M. Kabaj, Strategie i programy przeciwdziałania bezrobociu. Studium porównawcze,

Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 1997, s. 168.

Efekty substytucji, wypychania i jałowego biegu zawsze powodują ujemne

lub co najwyżej neutralne rezultaty zatrudnieniowe wynikające z ekspansji ak-
tywnych programów. Wpływ na to mają również efekty pośrednie, a mianowicie
oddziaływanie na wielkość zasobu siły roboczej i zmniejszenie skali utraty sta-
tusu materialnego przez bezrobotnych

. Ekspansja tych programów ma wpływ

na  wielkość  zasobu  siły  roboczej,  ponieważ  uczestnictwo  w  programach  może
podtrzymywać aktywność zawodową bezrobotnych. Z jednej strony spadek ak-
tywności  zawodowej  związany  jest  z  tym,  że  część  bezrobotnych,  zniechęco-
nych nieefektywnymi poszukiwaniami pracy, rezygnuje z tych poszukiwań i sta-
je się  bierna  zawodowo.  Z  drugiej  strony  część  osób  biernych  zawodowo
rezygnuje z  powrotu  lub  wejścia  na  rynek  pracy,  wychodząc  z  założenia,  że
szanse  znalezienia przez  nich  pracy  są  niewielkie.  Rozwój  aktywnych  progra-
mów poprzez  zwiększenie szans na uzyskanie zatrudnienia prowadzić może do
zahamowania tych procesów i do wzrostu efektywnej podaży pracy.

Uczestnictwo w aktywnych programach rynku pracy wpływa także na

zmniejszenie skali utraty statusu materialnego bezrobotnego. Dzieje się tak, po-
nieważ wynagrodzenia i zasiłki szkoleniowe otrzymywane z tytułu uczestnictwa
w takich programach przewyższają poziom zasiłków dla bezrobotnych.

Wśród czynników wpływających na zatrudnienie, wynikających z ekspansji

aktywnych programów rynku pracy, należy wymienić: poprawę dopasowań
strukturalnych na rynku pracy, wzrost konkurencji o miejsca pracy oraz wzrost
produkcyjności siły roboczej

. Pierwszy z wymienionych czynników oznacza,

że  wolne  miejsca  pracy  zgłaszane  przez  pracodawców  są  szybciej  zajmowane
przez  bezrobotnych,  czego  efektem  jest  redukcja  obu  tych  kategorii.  Krótszy
czas  zajmowania  wolnych  miejsc  pracy  obniża  koszty  ponoszone  przez  praco-
dawców  z  tytułu  utrzymywania  tych  miejsc.  Jednocześnie  bardziej  efektywne
dopasowania,  oznaczające  mniejszą  liczbę  wolnych  miejsc  pracy  przy  danym
bezrobociu,  wywołują tendencję  do  redukcji  postulowanych  płac realnych.  Ob-
niżenie presji płacowej wynika również z tego, że przy przyjmowaniu pracowni-
ków  do  pracy  występuje  swego  rodzaju  substytucja  między  oferowaniem  wol-
nych  miejsc  pracy  a  proponowaniem  wyższych  stawek  płac  realnych.  Poprawa
dopasowań  osłabia  motywację  pracodawców  do  zgłaszania  wysokich  stawek
płac  realnych  w  celu  pozyskiwania  odpowiednich  pracowników.  W  rezultacie
powinien wzrosnąć popyt na pracę. Wzrost konkurencji o miejsca pracy w wy-
niku ekspansji aktywnych programów rynku pracy prowadzi także do osłabienia
presji na wzrost płac. Włączenie długoterminowych bezrobotnych do efektywnej
podaży  pracy  zwiększa  presję  bezrobotnych  na  już  zatrudnionych,  w  efekcie

Por. L. Calmors, Active LabourMarket Policy and Unemployed – A Framework for the

Analysis of Crucial Design Features, „OECD Economic Studies” 1994, nr 22.

Por. P. Kubiak, op. cit., s. 41.

czego presja na wzrost płac słabnie. Z kolei wzrost produkcyjności siły roboczej
na skutek ekspansji aktywnych programów wywołany jest tym, że uczestnictwo
w tych programach daje możliwość uchronienia bezrobotnych przed zjawiskiem
utraty ich wiedzy i posiadanych przez nich umiejętności. Efektem uczestnictwa
tych osób w aktywnych programach jest więc zwiększenie posiadanych przez
nich kwalifikacji i umiejętności, co przekłada się na pewien wzrost produkcyj-
ności siły roboczej. Przy danych stawkach płac wzrost produkcyjności siły robo-
czej może prowadzić do wzrostu popytu na pracę.

2.5. R

EALIZACJA AKTYWNEJ POLITYKI RYNKU PRACY

OLSCE

W 2005 r. polski rząd opracował „Krajową strategię zatrudnienia na lata

2007–2013”, której podstawowe cele można przedstawić następująco

■

wzrost zatrudnienia – osiągnięcie na koniec 2013 r. ogólnego wskaźnika
zatrudnienia w wysokości 58–60% oraz 50–52% dla kobiet,

■

ograniczenie bezrobocia – zmniejszenie na koniec 2013 r. ogólnej stopy
bezrobocia do poziomu 10–12%,

■

uzyskanie znaczących postępów w zakresie jakości zatrudnienia.

Kierunki działań, które w latach 2007–2013 określać będą politykę państwa

na rynku pracy zmierzającą do osiągnięcia powyższych celów, to:

■

wspieranie tworzenia nowych miejsc pracy poprzez rozwój przedsiębior-
czości i innowacyjności,

■

rozwój kształcenia ustawicznego i poprawa jakości edukacji,

■

poprawa zdolności adaptacyjnych pracowników i przedsiębiorstw oraz
elastyczności rynku pracy,

■

aktywizacja osób bezrobotnych i zagrożonych wykluczeniem społecz-
nym,

■

doskonalenie instytucjonalnej obsługi rynku pracy,

■

niwelowanie różnic regionalnych oraz przeciwdziałanie praktykom dys-
kryminacyjnym na rynku pracy,

■

prowadzenie efektywnej polityki migracyjnej.

Oprócz długoterminowej strategii rząd opracowuje programy jednoroczne.

Ostatnim zakończonym programem był „Krajowy plan działań na rzecz zatrud-
nienia na 2006 r.”. Stanowił on podstawę realizacji zadań państwa w 2006 r.
w zakresie promocji zatrudnienia, łagodzenia skutków bezrobocia oraz aktywi-

Por. Krajowa strategia zatrudnienia…, s. 64.

zacji zawodowej. Poniżej przedstawiono cele, osiągnięte rezultaty i wnioski pły-
nące z realizacji tego planu. Podstawowe cele planu to wzrost zatrudnienia
i ograniczenie poziomu i natężenia bezrobocia. Aby osiągnąć wymienione cele,
przyjęto następujące priorytety

1. Aktywizacja młodzieży bezrobotnej, w szczególności poprzez:

■

realizację programów rynku pracy łączących różne usługi i instrumenty
aktywizacji bezrobotnych (indywidualne plany działań, zajęcia aktywizu-
jące, szkolenia z zakresu umiejętności poszukiwania pracy, staże, szkole-
nia ogólne i zawodowe, zatrudnienie subsydiowane),

■

tworzenie zachęt dla pracodawców do zatrudniania osób młodych,

■

współpracę publicznych służb zatrudnienia z innymi instytucjami rynku
pracy, w tym OHP, a także ze szkołami oraz organizacjami młodzieżo-
wymi.

2. Aktywizacja zawodowa osób powyżej 50 roku życia poprzez:

■

tworzenie zachęt dla pracodawców i pracowników do zatrudniania i po-
zostawania w zatrudnieniu,

■

prowadzenie przez publiczne służby zatrudnienia aktywnej polityki pro-
zatrudnieniowej wobec osób powyżej 50 roku życia.

3. Integracja zawodowa i społeczna osób niepełnosprawnych na różnych

etapach życia, poprzez:

■

likwidowanie wszelkich barier w dostępie do edukacji,

■

dostosowanie usług urzędów pracy i instrumentów rynku pracy do po-
trzeb osób niepełnosprawnych,

■

przełamywanie stereotypów związanych z zatrudnianiem osób niepełno-
sprawnych, m.in. za pomocą dofinansowania zakupu sprzętu i wyposaże-
nia stanowiska pracy, szkolenia pracowników niepełnosprawnych.

4. Doskonalenie instytucjonalnej obsługi rynku pracy poprzez:

■

podwyższenie jakości usług pośrednictwa pracy (doskonalenie kwalifika-
cji pośredników pracy, doskonalenie metod i narzędzi pośrednictwa pra-
cy, rozwój współpracy publicznych służb zatrudnienia w zakresie po-
średnictwa pracy z innymi instytucjami rynku pracy),

■

podwyższenie jakości pośrednictwa zawodowego i usług sieci EURES
(doskonalenie kwalifikacji doradców zawodowych, doradców i asysten-
tów EURES, rozwój współpracy publicznych służb zatrudnienia w zakre-
sie poradnictwa zawodowego i usług EURES z innymi instytucjami kra-
jowymi i zagranicznymi rynku pracy),

■

podwyższenie jakości organizacji usług szkoleniowych (doskonalenie
standardu usługi „organizacja szkoleń”),

Sprawozdanie roczne z realizacji Krajowego planu działań na rzecz zatrudnienia na rok

2006, Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej, Warszawa 2007, s. 4.

■

wspieranie mobilności zawodowej i przestrzennej,

■

realizację monitoringu zawodów deficytowych i nadwyżkowych,

■

zwiększenie efektywności realizowanych programów rynku pracy.

5. Wzmocnienie powiązań edukacji, gospodarki i rynku pracy (rozwój kształ-

cenia ustawicznego, organizacja kształcenia ogólnego i zawodowego dla mło-
dzieży, która znalazła się poza powszechnym systemem edukacji, rozwój pro-
gramów mających na celu wyrównywanie szans uczniów).

6. Rozwój dialogu i partnerstwa społecznego w celu zapewnienia równowagi

na polskim rynku pracy (dążenie do zawarcia paktu społecznego na rzecz ogra-
niczenia bezrobocia i tworzenia nowych miejsc pracy, poprawa egzekucji prawa
pracy, promocja elastycznych form zatrudnienia).

7. Zwiększenie wykorzystania środków Europejskiego Funduszu Społeczne-

go na efektywne programy rynku pracy.

W celu realizacji powyższych priorytetów w „Krajowym planie działań na

rzecz zatrudnienia na 2006 r.” wyznaczono następujące kierunki działań:

■

rozwój przedsiębiorczości,

■

optymalizowanie dostępu do świadczeń prowadzących do wcześniejszej
dezaktywacji pracownika,

■

obniżenie obciążeń nakładanych na pracownika o najniższych dochodach,

■

wdrożenie nowych rozwiązań organizacyjno-finansowych zapewniają-
cych zwiększenie dostępu do usług rynku pracy świadczonych na rzecz
bezrobotnych, poszukujących pracy i pracodawców,

■

wzbogacenie oferty i podwyższenie jakości usług świadczonych przez
powiatowe i wojewódzkie urzędy pracy,

■

poprawa informacji o rynku pracy,

■

aktywizacja osób z grup znajdujących się w szczególnie trudnej sytuacji
na rynku pracy,

■

aktywizacja zawodowa osób niepełnosprawnych,

■

zwiększenie elastyczności i zróżnicowania form zatrudnienia i organiza-
cji pracy,

■

inwestowanie w kapitał ludzki,

■

wzmocnienie finansowe funduszy pożyczkowych, poręczeniowych i ka-
pitałowych,

■

poprawa dostępności mieszkań dla obywateli oraz budowa i moderniza-
cja infrastruktury sanitarnej.

Na realizację „Krajowego planu działań na rzecz zatrudnienia na 2006 r.” wy-

datkowano w 2006 r. ogółem 6 684 393 tys. zł (zob. tabela 2.1), z tego środki kra-
jowe stanowiły 4 751 509 tys. zł (71,1% ogółu wydatkowanych środków) oraz
środki zagraniczne 1 932 884 tys. zł (28,9% ogółu wydatkowanych środków)

Ibidem, s. 5.

Tabela 2.1. Źródła finansowania zadań zrealizowanych w ramach „Krajowego planu
działań na rzecz zatrudnienia na 2006 r.”

Rodzaj środków

tys. zł

% ogółu środków

Środki krajowe:

– Fundusz Pracy

– PFRON

– budżet państwa

– inne środki publiczne

– środki prywatne

– partnerstwo publiczno-prywatne

4 751 509

510 027

1 244 899

1 231 574

89 483

1 675 395

131

71,1

7,6

18,6

18,4

1,3

25,1

0,01

Środki zagraniczne:

– Europejski Fundusz Społeczny

– Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego

– inne środki Unii Europejskiej

1 932 884

974 240

745 742

212 902

28,9

12,6

11,2

3,2

Źródło: opracowanie własne na podstawie: Sprawozdanie roczne…, s. 36.

Zakładane cele planu, mierzone wskaźnikiem zatrudnienia i stopą bezrobocia,

zostały w pełni zrealizowane. W 2006 r. nastąpiła istotna poprawa sytuacji na ryn-
ku pracy w Polsce w stosunku do 2005 r., o czym świadczą następujące fakty

■

nastąpił wzrost liczby pracujących o 521 tys. osób (o 3,6%);

■

uległ zwiększeniu o 2 pkt proc. wskaźnik zatrudnienia ogółem dla ludno-
ści w wieku 15–64 lat (z 53,7% do 55,7%);

■

uległ zwiększeniu o 1,3 pkt proc. wskaźnik zatrudnienia kobiet w wieku
15–64 lat (z 47,7% do 49,0%);

■

nastąpiła  korzystna  zmiana  w  strukturze  pracujących  według  sektorów
ekonomicznych.  Spadł udział  pracujących  w  sektorze  rolniczym  o  2  pkt
proc.  (z  17,3%  do  15,3%),  wzrósł  udział  pracujących  w  sektorze  usług
w tym okresie o 0,9 pkt proc. (z 53,7% do 54,6%);

■

obniżył się poziom bezrobocia o 817 tys. osób (o 28,2%) – z 2893 tys. do
2076 tys.;

■

zmniejszeniu uległa stopa bezrobocia ogółem o 4,5 pkt proc. (z 16,7% do
12,2%). Obniżeniu uległa również stopa bezrobocia kobiet o 4,6 pkt proc.
(z 18,3% do 13,7%);

■

uległo zmniejszeniu natężenie bezrobocia wśród młodzieży (15–24 lat)
oraz osób starszych (powyżej 50 lat) odpowiednio o 7,6 pkt proc.
(z 34,6% do 27,0%) i 3,1 pkt proc. (z 11,9% do 8,8%);

■

nastąpiło obniżenie stopy bezrobocia długookresowego (trwającego po-
nad 12 miesięcy) o 2,7 pkt proc. (z 8,8% do 6,1%);

Ibidem, s. 6 i dalsze.

■

zmniejszyło się zróżnicowanie natężenia bezrobocia według województw.
Różnica między najwyższą stopą bezrobocia dla województw a najniższą
stopą kształtowała się następująco: 8,6 pkt proc. w IV kwartale 2005 r.
oraz 5,3 pkt proc. w IV kwartale 2006 r.;

■

zwiększyła się liczba podmiotów wpisanych do rejestru REGON w 2006 r.
o 35 795 w porównaniu z rokiem poprzednim.

Zaobserwowano również pewne niekorzystne zjawiska na rynku pracy w tym

okresie, były to przede wszystkim:

■

wzrost ludności biernej zawodowo o 343 tys. osób (o 2,4%);

■

wzrost o 1,6 pkt proc. udziału pracowników najemnych pracujących na
czas określony w ogólnej liczbie pracowników najemnych (z 25,7% do
27,3%)

;

■

spadek o 0,5 pkt proc. odsetka osób w wieku 25–64 lat uczących się lub
dokształcających (z 5,2% w 2005 r. do 4,7% w 2006 r.).

Tabela 2.2. Struktura podstawowych grup wydatków Funduszu Pracy w 2006 r.

Grupa wydatków

Kwota

planowana

(w mln zł)

Kwota

wydatkowana

(w mln zł)

Wskaźnik

wykonania

(w %)

Ogółem

6264,5

7214,0

115,2

Zasiłki dla bezrobotnych

3356,0

2757,0

82,2

Dodatki aktywizacyjne i świadczenia
integracyjne

68,8

42,4

61,6

Aktywne formy przeciwdziałania
bezrobociu, w tym:

– szkolenia

– prace interwencyjne

– roboty publiczne

– stypendia

– wyposażenie i doposażenie sta-

nowisk pracy

– podjęcie działalności gospodarczej

– wynagrodzenia i składki na ubez-

pieczenia społeczne młodocianych

– prace społecznie użyteczne

2100,0

183,0

180,0

220,0

780,0

200,0

250,0

180,0

57,0

2133,9

218,5

218,9

144,8

875,2

96,5

375,9

152,7

25,1

101,6

119,4

121,6

65,8

112,2

48,3

150,4

84,8

44,0

Inne wydatki

739,7

2280,7

308,3

podana kwota uwzględnia 1,7 mld zł spłaconego w 2006 r. kredytu zaciągniętego przez Fundusz

Pracy w ubiegłych latach

Źródło: Sprawozdanie roczne…, s. 9.

Przeciętna roczna na podstawie BAEL (badania aktywności ekonomicznej ludności).

Wykorzystanie krajowych środków finansowych pochodzących z budżetu

państwa, budżetów jednostek samorządów terytorialnych i funduszy celowych
odbywało się zgodnie z przepisami Ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o finan-
sach publicznych

. Wykorzystanie środków zagranicznych następowało zgodnie

z  przyjętymi  zasadami  przy  realizacji  programów  operacyjnych  w  ramach  fun-
duszy strukturalnych z uwzględnieniem ustawy o finansach publicznych. Ponad-
to minister właściwy do spraw pracy, jako dysponent Funduszu Pracy, przekazał
samorządom  województw  i  powiatów  środki  w  wysokości  ustalonej  według
algorytmu  na  realizację  programów  na  rzecz  promocji  zatrudnienia, łagodzenia
skutków bezrobocia i aktywizacji zawodowej oraz innych fakultatywnych zadań
w województwie.

Z danych zawartych w tabeli 2.2 wynika, że stopień wykonania założonych

celów jest dość wysoki. Niektóre działania zrealizowano w stopniu mniejszym
niż planowano (dodatki aktywizacyjne i świadczenia integracyjne, roboty pu-
bliczne, wyposażenie i doposażenie stanowisk pracy, prace społecznie użyteczne
oraz wynagrodzenia i składki na ubezpieczenia społeczne młodocianych), a nie-
które nawet w stopniu większym (podjęcie działalności gospodarczej, prace inter-
wencyjne, szkolenia oraz stypendia). Ogółem środki z Funduszu Pracy w 2006 r.
zostały wykorzystane w ponad 115%.

2.6. E

FEKTY

„K

RAJOWEGO PLANU DZIAŁAŃ NA RZECZ

ZATRUDNIENIA NA

2006

.”

Oceniając działania służb zatrudnienia podjęte w ramach strategii zawartej

przez polski rząd w „Krajowym planie działań na rzecz zatrudnienia na 2006 r.”
można stwierdzić, że przyjęte cele, priorytety i kierunki działań okazały się
słuszne i niezbędne dla poprawy sytuacji na rynku pracy w Polsce.

Realizacja planu przyczyniła się w dużym stopniu do poprawy sytuacji na

rynku  pracy  w  Polsce.  Na  szczególnie  pozytywną  ocenę  zasługują  podjęte
w  2006  r.  działania  zmierzające  do  zmniejszenia  obciążeń  podatkowych  nakła-
danych  na  pracę.  Koszty  pracy  w  Polsce  są  częstym  tematem  dyskusji  wśród
ekonomistów i samych uczestników rynku pracy. Stwierdzają oni, że rynek pra-
cy  w  Polsce  jest  nieelastyczny,  a  winą  za  to  w  pierwszej  kolejności obarczają
wysokie pozapłacowe koszty pracy, czyli składki i opłaty bezpośrednio obciąża-
jące  pensje

. Dlatego postuluje się reformę tych kosztów, co zostało uwzględ-

Dz.U. nr 249, poz. 2104, z późn. zm.

Por. S. Golinowska, Polska droga do zatrudnienia, „Tygodnik Powszechny” 2007, nr 2715.

nione w omawianym planie. Ustawą z dnia 16 listopada 2006 r. o zmianie usta-
wy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz o zmianie niektórych in-
nych ustaw wprowadzono m.in. zmiany wpływające na obniżenie podatkowych
kosztów pracy, w szczególności w zakresie

■

skali podatkowej (zmiana na lata 2007–2008 wysokości progów podat-
kowych oraz kwoty zmniejszającej podatek oraz wprowadzenie dwustop-
niowej skali podatkowej ze stawkami 18% i 32% począwszy od 2009 r.),

■

wysokości kosztów uzyskania przychodów z wynagrodzenia ze stosunku
pracy (podniesienie z 1227 zł w 2006 r. do 1302 zł w 2007 r. oraz do
1335 zł w 2008 r. i w 2009 r.

W związku z masową emigracją zarobkową robotników budowlanych do

państw  Unii  Europejskiej  polskie  budownictwo  mieszkaniowe  wymaga  poszu-
kiwania  wykwalifikowanej  siły  roboczej  poza  granicami  kraju.  Oznacza  to,  że
programów mieszkaniowych opracowywanych w resorcie budownictwa w kon-
tekście  rynku  pracy  nie można  obecnie  rozpatrywać  jako ważnego  czynnika
tworzenia miejsc pracy dla krajowej siły roboczej. Istotne są działania mające na
celu aktywizację bezrobotnych i przygotowanie ich do wykonywania zawodów
budowlanych.  Warto  również  odnotować,  że  budownictwo  czynszowe,  jako
mniej  wiążące  gospodarstwa  domowe  z  miejscem  zamieszkania niż  budownic-
two własnościowe, wpływa pozytywnie na mobilność siły roboczej.

Z prowadzonego monitoringu migracji polskich lekarzy i pielęgniarek do

pracy za granicą wynikają następujące wnioski

■

zjawisko migracji stanowi dużą stratę wykwalifikowanego personelu
i jest przyczyną niedoboru kadr w sektorze ochrony zdrowia,

■

zmiany struktury demograficznej ludności w Polsce będą bezpośrednią
przyczyną zwiększonego zapotrzebowania na świadczenia zdrowotne
i kadry medyczne, które tych świadczeń udzielą,

■

ocena migracji personelu ochrony zdrowia wymaga realizacji działań ba-
dawczych, które powinny przynieść następujące efekty: zgromadzić wia-
rygodne dane pozwalające ocenić rzeczywistą skalę i strukturę odpływu
kadry medycznej za granicę, dostarczyć wiedzy na temat mechanizmów
tej migracji oraz określić założenia systemu monitoringu migracji perso-
nelu medycznego.

W celu efektywnej realizacji projektów sektorowego programu operacyjnego

„Rozwój zasobów ludzkich”, dotyczących promocji rozwiązań systemowych
w zakresie potencjału adaptacyjnego i gospodarki opartej na wiedzy, należy
uwzględnić następujące działania:

Sprawozdanie roczne…, s. 38.

Ibidem, s. 40.

■

szkolenia w ramach poszczególnych projektów powinny być adresowane
do mniejszej grupy beneficjentów, należy realizować szkolenia dłuższe,
bardziej kompleksowe,

■

szkolenia powinny być wsparte doradztwem, co umożliwi pomoc każde-
mu przedsiębiorcy w rozwiązywaniu jego specyficznych problemów i za-
stosowanie w praktyce wiedzy nabytej podczas szkolenia,

■

należałoby dofinansować więcej szkoleń kształcących na odległość (tzw.
e-learning),

■

wskazane byłoby wprowadzenie systemu certyfikacji, co pozwoliłoby na
uzyskanie przez beneficjentów ostatecznych powszechnie akceptowanych
zaświadczeń o ukończeniu szkoleń charakteryzujących się wysoką jako-
ścią merytoryczną.

Realizacja „Programu aktywizacji społecznej młodzieży OHP” przyniosła

oczekiwane rezultaty. Jednym z najważniejszych jest rozwój działalności samo-
rządowej młodzieży OHP. Działalność samorządowa ma na celu stworzenie wa-
runków do udziału młodzieży w decyzjach dotyczących ich własnego życia oraz
życia społeczności, do której należą, a także oddawania w ich ręce odpowie-
dzialności za te decyzje. Aktywizacja społeczna młodzieży zagrożonej niedosto-
sowaniem społecznym przyczynia się do zwiększenia jej szans na zatrudnienie.
Z kolei w zakresie pośrednictwa pracy w OHP ważne jest, aby młodzieżowe biu-
ra pracy oferowały wolne miejsca pracy, które odpowiadają kwalifikacjom mło-
dych osób poszukujących pracy, oraz stosowały różne strategie poszukiwania
wolnych miejsc pracy.

Należy doskonalić system wspierania samozatrudnienia przez publiczne służ-

by zatrudnienia oraz organizacje pozarządowe współpracujące z tymi służbami.

Jeśli chodzi o wnioski płynące z realizacji projektu „Wsparcie aktywności

zawodowej  osób  powyżej  pięćdziesiątego  roku  życia”  w  ramach „Krajowego
planu działań  na rzecz zatrudnienia na  2006  r.”,  konieczne  jest  kontynuowanie
inicjatyw  mających  na  celu  podniesienie  świadomości  społecznej dotyczącej
problematyki osób na rynku pracy po pięćdziesiątym roku życia. Podobne inicja-
tywy realizowane w przyszłości powinny w jak największym stopniu uwypuklać
praktyczne korzyści wynikające z zatrudniania doświadczonych pracowników.

W ramach ww. planu realizowano również projekt „Miejsca pracy w sekto-

rze kultury” skierowany do młodych absolwentów szkół artystycznych oraz in-
nych szkół, pragnących ukierunkować swoją karierę zawodową na sektor kultu-
ry i sztuki. Osiągnięte rezultaty pokazują, że istnieje na rynku zapotrzebowanie
na realizację kompleksowych projektów skierowanych do określonej grupy be-
neficjentów.

W zakresie dostosowywania edukacji do potrzeb rynku pracy działania są

prowadzone w sposób ciągły. Głównym celem na dany rok jest opracowa-
nie programów nauczania dla nowych zawodów pojawiających się na rynku pracy.

Kształcenie  zawodowe  i ogólne  zostało  w „Krajowym planie działań  na rzecz
zatrudnienia na 2006 r.” podniesione do rangi priorytetu. Dlatego też w ramach
planu opracowano i realizowano projekt „Kompetencje zawodowe i społeczne –
pomoc  dla  młodzieży  zagrożonej  marginalizacją  społeczną”.  Stwierdzono,  że
osoby lepiej i wszechstronnej wykształcone łatwiej radzą sobie z trudnymi sytu-
acjami życiowymi, mają większą świadomość swoich praw i obowiązków, szyb-
ciej  adaptują  się  do  zmieniających  się  sytuacji.  Edukacja  jest  najlepszą  formą
przeciwdziałania dysfunkcjom społecznym oraz sprzyja zwiększaniu szans mło-
dego człowieka na rynku pracy. Sposób realizacji i działania zawarte w projek-
cie mogą być powielane w innych organizacjach i instytucjach zajmujących się
młodzieżą  zagrożoną  wykluczeniem  społecznym.  Zadanie  integracji  społecznej
i  zawodowej  grup  zagrożonych  wykluczeniem  społecznym  wymaga  kontynu-
owania programów  wsparcia  i działań  samorządów gminnych  przez  Minister-
stwo  Pracy  i  Polityki  Społecznej.  Wsparcie  to  pobudza  bowiem  inicjatywy
lokalne,  sprzyja  również  upowszechnieniu  dobrych  praktyk.  Konieczne  jest
kontynuowanie programu promowania rozwoju spółdzielczości socjalnej

Oczekuje się ponadto, że wdrażany obecnie powszechnie w urzędach pracy

monitoring zawodów deficytowych i nadwyżkowych, wspomagany narzędziami
informatycznymi, pozwoli w szczególności na:

■

określenie kierunków i natężenia zmian zachodzących w strukturze za-
wodowo-kwalifikacyjnej na lokalnych i regionalnych rynkach pracy,

■

stworzenie bazy informacyjnej w celu opracowania przyszłych struktur
zawodowo-kwalifikacyjnych w układzie lokalnym, regionalnym i kra-
jowym,

■

usprawnienie poradnictwa zawodowego poprzez wskazanie zawodów de-
ficytowych i nadwyżkowych,

■

określenie odpowiednich kierunków szkolenia bezrobotnych, zapewnia-
jąc większą efektywność organizowanych szkoleń.

2.7. U

WAGI KOŃCOWE

Liczne programy realizowane w ramach polityki rynku pracy w Polsce po-

kazują, że działania państwa w tym zakresie mają charakter kompleksowy. Jak
wyżej wykazano, programy te i strategie zawierają wiele działań mających na
celu poprawę sytuacji na rynku pracy. Wskazują źródła finansowania tych dzia-
łań oraz określają rolę państwa i jego instytucji w ich realizacji.

Ibidem, s. 41.

Oprócz działań z zakresu polityki rynku pracy na stan zatrudnienia mają

również wpływ, jak zaznaczono we wprowadzeniu do niniejszego rozdziału,
działania z zakresu szeroko pojętej polityki gospodarczej kraju. Szczególne zna-
czenie ma tu polityka makroekonomiczna, mająca na celu pobudzanie wzrostu
gospodarczego, który jest warunkiem koniecznym dla wzrostu zatrudnienia. Po-
nadto bardzo ważna jest polityka zachęt instytucjonalnych do wzrostu zatrudnie-
nia, co obecnie w Polsce łączy się przede wszystkim z uelastycznianiem rynku
pracy.

Duże znaczenie w polityce gospodarczej ma polityka pobudzania popytu in-

westycyjnego ze strony przedsiębiorstw prywatnych i publicznych. Szczególnie
ważne  jest,  aby  popyt  ten korzystał  z  zaopatrzenia krajowego,  a  nie  z  importu,
co  stwarza  możliwości  pobudzenia  produkcji  krajowej  i  zwiększenia  liczby
miejsc  pracy.  Podobny  skutek  powinna  odnieść  także  polityka  proeksportowa,
nastawiona na przyspieszenie wzrostu gospodarczego.

Wszystkie te działania w połączeniu z polityką rynku pracy państwa powin-

ny wpłynąć na poprawę sytuacji na rynku pracy w Polsce. Jak pokazują do-
świadczenia krajów rozwiniętych, sam mechanizm rynkowy nie jest wydolny na
rynku pracy i aktywna interwencja państwa jest niezbędna, by łagodzić nega-
tywne skutki niczym nieskrępowanej konkurencji.

Nowe nadzieje, ale także niepokoje wzbudza postępujący proces globalizacji

gospodarki  światowej,  a  w  szczególności  rewolucja  informatyczno-technolo-
giczna.  Zdają  sobie  z  tego  sprawę rządy  we wszystkich  krajach  rozwiniętych,
dlatego  w  swoich  programach  i  strategiach  przeciwdziałających  bezrobociu
uwzględniają dokonujące się w świecie przemiany cywilizacyjne.