plik

„JĘZYK CIAŁA – JAK CZYTAĆ MYŚLI LUDZI
Z ICH GESTÓW” – ALLAN PEASE

Na  początku  może  wyjaśnię  co  to  jest  język  ciała,  mowa  ciała  czyli  tzw.  komunikacja
niewerbalna i co chciał nam przekazać w swojej książce autor, a także genezę tej nauki. Aż do
sześćdziesiątych  lat  naszego stulecia  ta  dziedzina  nauki  nie  była  badana  naukowo.  Dopiero
Julius  Fast  w  1970r.  opublikował  swoją  książkę  o  języku  ciała.  Było  to  streszczenie  badań
behawiorystów i jest uważane za jedno z pierwszych dzieł poświęconych mowie ciała. Jednak
pracą  o  największym  znaczeniu  jest  książka  Darina  napisana  przed  20-tym  wiekiem  „O
wyrazie  uczuć  u  człowieka  i  zwierząt”  opublikowana  w  1872  i  ona  właśnie  dała  początek
współczesnym badaniom nad mimiką oraz językiem ciała. Wiele myśli i obserwacji Darwina
zostało przyjętych przez współczesnych badaczy całego świata.

A  więc  komunikacja  niewerbalna  jest  procesem  międzyludzkim  wyjątkowo  złożonym,
dotyczącym    ludzi,  słów,  tonu  głosu  ruchów  ciała.  Większa  część  komunikacji
interpersonalnej  odbywa  się  za  pomocą  gestów,  póz,  pozycji  i  zachowania  pewnych
odległości, niż za jakimiś innymi sposobami. Mało jest gestów, które używane są pojedynczo.
Zazwyczaj są one połączone z innymi z którymi razem tworzą przekaz. Większość naukowców
uważa, iż kanał słowny jest używany głównie do przekazywania informacji, podczas gdy kanał
niewerbalny służy głównie ustalaniu stosunków międzyludzkich; a także służy jako substytut
werbalnego  przekazywania  informacji.  Np.  Albert  Mehrabian  odkrył,  że  7%  znaczenia
wiadomości zawarte jest w słowach, 38% w brzmieniu głosu (ton i modulacja głosu oraz inne
dźwięki) a aż 55% w środkach niewerbalnych. Podobne wyniki miał profesor Birdwhistell.

Poprzez  swoje  dzieło  autor  chciał  nam  uświadomić  niewerbalne  sygnały  i  znaki  i  w  jaki
sposób  ludzie  się  nimi  porozumiewają,  chce  pokazać  czytelnikowi  lepszy  wgląd  w  istotę
komunikacji  z  bliźnimi,  tak  aby  mógł  ich  lepiej  zrozumieć  i  dzięki  temu  łatwiej  żyć.
Posługiwanie  się  niewerbalną  komunikacją  służy,  aby  każde  spotkanie  z  inną  osobą  było
niczym emocjonalnym doświadczeniem.

W  przekazie  niewerbalnym  odgrywa  rolę  również  spostrzegawczość,  intuicja,  przeczucie.
Jeśli  mówimy,  że  ktoś  ma  intuicję,  bądź  jest  spostrzegawczy,  odwołujemy  się  do  jego
umiejętności  odczytywania  niewerbalnych  wskazówek  i  porównywania  ich  z  sygnałami
werbalnymi.  Jeżeli  wydaje  nam  się,  iż  ktoś  skłamał  tak  naprawdę  mamy  na  myśli,  że  język

ciała tego kogoś nie idzie w parze ze słowami. Kobiety są zazwyczaj bardziej spostrzegawcze
niż  mężczyźni,  stąd  mówi  się  często  o  „kobiecej  intuicji”.  Posiadają  one  wrodzoną
umiejętność  wychwytywania  i  rozszyfrowywania  niewerbalnych  sygnałów  jak  również
spostrzegania  poszczególnych  detali.  Dlatego  większość  mężów  nie  jest  w  stanie  oszukać
swoich  żon.  Ta  intuicja  szczególnie  widoczna  jest  u  kobiet,  które  wychowywały  dzieci.
Podczas  pierwszych  lat  dziecka  matka  korzysta  niemalże  wyłącznie  z  komunikacji
niewerbalnej i dlatego uchodzą za bardziej spostrzegawczych negocjatorów niż mężczyźni.

Nie wiadomo dokładnie czy wysyłane sygnały niewerbalne mają podłoże bardziej wrodzone,
genetyczne, wyuczone czy też jest to wpływ środowiska i kultury. Zgromadzono wiele danych
na  podstawie  obserwacji  niewidomych  i  głuchych  ludzi,  którzy  nie  mogli  się  nauczyć
niewerbalnych  sygnałów  za  pomocą  środków  wizualnych  czy  słuchowych.  Wyniki  badań
wskazują iż niektóre gesty można zakwalifikować do każdej kategorii. Większość dzieci rodzi
się  z  umiejętnością  ssania  –  co  świadczy,  że  jest  to  cecha  wrodzona  lub  dziedziczna.  Eibl-
Eibesfeldt zauważył iż uśmiech u dzieci niewidomych pojawia się niezależnie od uczenia czy
naśladowania więc również musi być wrodzony. Np. kiedy krzyżujemy nogi prawa na  lewą,
bądź lewa na prawą, nie potrafimy powiedzieć dlaczego jeden ze sposobów jest wygodny a
drugi nie. Bardzo możliwe, że jest to gest dziedziczny którego nie da się zmienić. Większość
mężczyzn  zakłada  na  przykład  płaszcz  najpierw  na  prawe  ramię,  podczas  gdy  kobiety
zaczynają  od  lewego.  Kiedy  na  ulicy  mężczyzna  mija  kobietę  zwykle  odwraca  się  do  niej,
kobieta natomiast odwraca się w stronę przeciwną. Nie wiadomo czy robi to instynktownie
chroniąc piersi,  czy też jest to wrodzona kobieca reakcja czy też nieświadomie nauczyła się
tego od innych kobiet. Nadal trwają dyskusje na ten temat.

Większość  podstawowych  gestów  komunikacyjnych  wygląda  na  całym  świecie  tak  samo.
Kiedy  ludzie  są  szczęśliwi  uśmiechają  się,  skinienie  głowy  oznacza  „tak”...  Gest  kręcenia
głową  „nie”  również  jest  uniwersalny  i  może  być  równie  dobrze  wyuczonym  gestem  w
dzieciństwie.

Podobnie  jak  język  mówiony  przyjmuje  różne  postacie  w  różnych  kulturach  ,  ta  i  język
niewerbalny    może  się  różnić.  Podczas  gdy  jeden  gest  w  jednej  kulturze  może  być
powszechnie  używany  i  mieć  klarowną  wypowiedź,  w  drugiej,  może  być  całkowicie
niezrozumiały  bądź  mieć  znaczenie  całkowicie  przeciwstawne.  Np.  gest  podniesionego
kciuka:  1.  Powszechnie  używany  przez  autostopowiczów  aby  „złapać  okazję”,  2.  W  Grecji
jako  „wypchaj  się”.  3.wszyscy  liczą  od  kciuka  jeden,  podczas  gdy  Anglicy  czy  Amerykanie
zaczynają od  odliczać od   palca wskazującego.  Kciuk jest używany również w kombinacji z
innymi gestami jako znak władzy lub wyższości.

Na co należy zwracać uwagę gdy zaczniemy zajmować się interpretacją gestów? Należy
zwracać uwagę na wszystkie gesty razem a także okoliczności, aby uzyskać prawidłową

interpretację.  Język  ciała  składa  się  ze  słów,  zdań  i  znaków  interpunkcyjnych,  a  każdy  gest
jest  jak  pojedyncze  słowo  i  może  mieć  wiele  różnych  znaczeń.  Człowiek  spostrzegawczy  to
taki, który potrafi odczytać cale niewerbalne zdanie i trafnie zestawić je z daną wypowiedzią
słowną. Badania dowodzą, że sygnały niewerbalne mają pięciokrotnie większe odziaływanie
niż kanał werbalny oraz że w przypadku gdy nie zgadzają się ze sobą, bierze się pod uwagę
wiadomość przekazaną w sposób niewerbalny. Obserwacja zespołów gestów oraz zgodności
werbalnego i niewerbalnego przekazu informacji  jest kluczem do ścisłej interpretacji języka
ciała.  Wszystkie  gesty  powinny  być  również  rozpatrywane  w  kontekście  w  jakim  się
pojawiają.  Jeżeli  np.  ktoś  siedziałby  na  przystanku  autobusowym  z  rękami  skrzyżowanymi,
założonymi nogami i opuszczoną głową w mroźny dzień, oznaczałoby, że jest mu po prostu
zimno, więc nie byłby to gest obronny. Jeżeli jednak identyczne gesty zostałyby użyte przy
stole w momencie sprzedaży, zostałyby zinterpretowane jako jako wyrażenie negatywnego,
obronnego stosunku do sprawy.  Przy interpretacji gestów należy również wziąć pod uwagę
zawód (uścisk śniętej ryby), ograniczenie fizyczne (inwalidztwo), pozycję społeczną (im wyżej
ktoś jest postawiony tym więcej używa słów, ktoś słabiej wykształcony będzie posługiwał się
raczej gestami), wiek.

Pojawia  się  pytanie  czy  istnieje  możliwość  fałszowanie  własnego  języka  ciała?  Generalnie
odpowiedź  brzmi  „nie”,  z  powodu  braku  zgodności,  który  prawdopodobnie  wystąpi
pomiędzy użyciem głównych gestów a mówionymi słowami. Bywają jednak Takie przypadki,
kiedy język ciała jest specjalnie fałszowany np. przy wyborach Miss xxx czy wybory polityka
(specjalnie  wyuczone  ruchy  ciała,  aby  wywołać  wrażenie  ciepła  i  szczerości)  Problem
kłamstwa  polega  na  tym,  że  podświadomość  działa  automatycznie,  niezależnie  od  słów,  a
więc  język  ciała  i  tak  nas  zdradzi.  W  momencie  gdy  zaczynamy  kłamać  nasze  ciało  wysyła
sprzeczne  sygnały,  co  pozwala    odczuć,  że  nie  mówimy  prawdy.  Podświadomość  wysyła
impuls  emocjonalny  ujawniający  się  jako  gest,  który  może  zaprzeczać  temu  co  dana  osoba
powiedziała.  Można  udoskonalać  kontrolę  nad  swoimi  gestami  podczas  treningów
wyczuwania własnych odruchów..

Jak  wszyscy  wiedzą,  każdy  człowiek  posiada  swoje  terytorium,  a  jego  rozmiar  zależy  od
zagęszczenia populacji  w miejscu, w którym się wychował. W związku z tym osobista sfera
dystansu zdeterminowana jest kulturowo. Również pozycja społeczna ma wpływ na dystans
z jakim człowiek traktuje innych ludzi. Istnieją 4 sfery dystansu: 1. S. Intymna – 15-45 cm –
najważniejsza \, pilnie strzeżona przez każdego człowieka i uważana za jego własność. Tylko
osoby  związane  uczuciowo  mają  prawo  do  naruszenia  jej.  W  jej  skład  wchodzi  s.  Ściśle
intymna  –  0-15  cm.  2.  S.  Osobista  –  46-122  cm.  Odległość  dzieląca  nas  od  innych  ludzi
podczas przyjęć, na imprezie, w biurze, 3. S.społeczna – 122-3,6m., - odległość zachowana w
stosunku  listonosza,  miejscowego  sklepikarza.  4/  s/  publiczna-  powyżej  3,6m.  –
najwygodniejsza odległość, zwykle przyjmowana w większej grupie ludzi.

Nasza sfera intymna jest naruszana przez innych ludzi w jednym z dwóch przypadków 1. Gdy
intruz jest bliskim krewnym lub przyjacielem, lub gdy on/ona dążą do zbliżenia fizycznego. 2.
Gdy  intruz  jest  wrogo  nastawiony  i  ma  zamiar  zaatakować.    Gdy  tolerujemy  nieznajomych
poruszających  się  po  naszej  s.  Osobistej  i  społecznej  to  wkroczenie  intruza  w  s.  Intymną
powoduje zmiany fizjologiczne – bije szybciej serce, wydzielanie się adrenaliny itp. Oznacza
to,  że  nie  zawsze  przyjacielskie  położenie  ręki  na  ramieniu  lub  objęcie  kogoś,  może
spowodować  reakcje  pozytywne,  mimo  że  odbiorca  się  do  nas  uśmiecha.  Im  bardziej
intymne są nasze stosunki tym bliżej możemy się poruszać w ich sferach. Czasem zachowanie
odpowiedniego  dystansu  przestrzennego  jest  związane  z  pozycją  społeczną  danej  osoby
(dyrektor ryba pracownik). Ciekawe rzeczy można zaobserwować w kinie, podczas protestu,
czy  jadąc  autobusem.    W  autobusie  wszyscy  wydają  się  nieszczęśliwi  i  przybici  ,ale  tak
naprawdę  tworzą  oni  grupę  dostosowywującą  się  do  zasad  obowiązujących  w  miejscach
zatłoczonych,  kiedy  nieuniknione  jest  wtargnięcie  w  sferę  intymną  drugiej  osoby.  W  kinie
również szukamy najszerszego obszaru osiągalnego pomiędzy dwojgiem ludzi. Rozłoszczony
tłum walczącu o jakąś ideę   nie  reaguje w ten sam sposób jak  pojedyncze osoby. W miarę
zwiększania  się  tłumu  przestrzeń  osobista  każdego  człowieka  zmniejsza  się,  jest  więc  on
coraz  bardziej  wrogo  nastawiony.  Dlatego  też  staje  się  on  coraz  bardziej  rozłoszczony.
Wziąwszy  to  pod  uwagę  łatwo  zrozumieć  dlaczego  regiony  o  największym  zaludnieniu
charakteryzują się wyjątkowo dużą liczbą zbrodni i ataków przemocy.

Wielkość sfer uwarunkowane jest również kulturowo, zagęszczeniem populacji w miejscu
gdzie przebywa a także skąd pochodzi (status społeczny)

A teraz trochę z praktyki:

GESTY DŁONI:

OTWARTOŚĆ I UCZCIWOŚĆ:

Otwarte dłonie – kojarzone z prawdą, uczciwością, wiernością i posłuszeństwem (przysięgi z
ręka na sercu,; w sądzie lewa na biblii prawa do góry. Już za czasów jaskiniowców w góre
dłonie – brak broni

Na co dzień używamy dwóch podstawowych pozycji dłoni:

1. Otwarta i odwrócona– szczerość, uczciwość, wyraża uległość, prosząca, charakterystczna

dla żebraków Pozwól że będę z Tobą szczery str/ 34 rys. 16, wydajemy się bardziej
wiarygodni, fakt trudno jest kłamać z otwartymi dłońmi.

2. Wyrażająca dominację : odwrócona w dół lub w dół z palcem wskazującym

wyciągniętym.  Np.  poprosić  o  podanie  pudełka:  a)  otwarta  ku  górze  wyraża  uległość,
osobą  proszona  nie  czuje  żadnego  nacisku  w  prośbie;  b)  otwarta  dłoń  zwrócona  ku
dołowi  –  w  grę  wchodzi  autorytet,  osoba  czuje  że  został  wydany  rozkaz  i  może  się
nastawić antagonistycznie; c) otwarta ze wskazującym palcem – zmusza słuchającego do
uległości,  zresztą  wskazywanie  placem  jednym  z  najbardziej  irytujących  gestów.  Ciężka
atmosfera.

Uścisk dłoni: intencją jest okazanie szczerości, zaufania lub uczucia do drugiej osoby. Lewa
ręka jest używana jest do podkreślania uczucia, które witający pragnie okazać – położenie
dłoni, uścisk nadgarstka, łokcia, ramienia, barku str.43 wejście lewej ręki w sferę intymną.

gdy poznajemy kogoś nowego pierwszy uścisk ma b.duże znaczenie. Ten  uścisk dłoni może
przekazać  jedna  z  trzech  postaw:  dominacji  (przekręcenie  ręki,  że  zewnętrzna  część  dłoni
skierowana  jest  ku  dołowi  –str37,  rys  20),  uległość  (dłoń  otwarta  ku  górze  –  gdy  chcemy
przekazaqć kontrolę nad spotkaniem), bądź równość (gdy dwie osob dominujących dochodzi
do symbolicznej walki i każda próbuje przekręcić dłoń drugiej i nadać jej pozycję uległości).
Jest  to  przekazywane  podświadomie  i  może  to  zaważyć  na  późniejsze  kontakty.  Należy
również zwrócić uwagę na występujące okoliczności – chory na artretyzm obdarzy nas lekkim
uściskiem, podobnie chirurg czy muzyki.

Sposoby uścisku: 1) naprężona dłoń skierowana ku dołowi – najbardziej agresywny sposób i
daje  witanemu  niewielką  szansę  równości  –  mężczyźni  agresywni,  dominujący,  zmusza  do
przyjęcia  pozycji  uległości  –  złagodnienie:  krok  na  prawo,  złapanie  drugiej  osoby  od  góry  i
uściśnięcie jej i my stajemy się dominantem; 2)rękawiczki str40– tzw. polityka – chce sprawić
wrażenie,  że  jest  godny  zaufania  i  uczciwy,  ale  przy  nowo  poznanych  osobach  ma  ona
odwrotny  stosunek.  Odbiorca  staje  się  podejrzliwy  i  uważny  co  do  intencji  inicjatora;
3)śniętej ryby – nie zachęcające, miękka wilgotna dłoń, powszechnie nie lubiany. Przypisuje
się  osobom o słabym charakterze, ze względu na to, że taka dłń może być łatwo odwrócona
ku dołowi. 4) strzelających kostek- specyficzna dla ludzi agresywnych, a głównym celem jest
trzymanie  się  na  dystans  poza  sferą    intymną  inicjatora,  również  stosowany  przez  ludzi
wychowywanych  na  wsi,  którzy  posiadają  większe  sfery  intymne  5)uchwycenie  końców
palców  niczym  gest  sztywnych  palców  –  łapanie  palców  przez  pomyłkę,  udawanie
zaangażowania i emocjonalnego stosunku do odbiorcy to tak naprawdę brak mu pewności
siebie cel-utrzymanie odbiorcy w niekrępującej odległości.

GESTY RĘKI

Zacieranie rąk: przekazanie pozytywnych oczekiwań., spodziewanie się zwycięstwa,
kontraktu, wygranej, napiwek; prędkość zacierania sygnalizuje kogo bądź co mamy na myśli

wolno: chytrość i nieszczerość – sprzedawca domu; handlowiec przy produkcie – szybko, aby
nie stracić klienta. (zwracamy uwagę na okoliczności – zima i przystanek autobusowy)

Pocieranie kciukiem o palce: oczekiwanie, spodziewanie się pieniędzy, często używany przez
handlowców, ktoś kto chce pożyczyć pieniędzy.

Splecione dłonie: na pierwszy rzut oka-wyrażają pewność siebie; ale również sfrustrowanie,
wrogą  postawę,  próba  zapanowania  nad  swoją  negatywną  postawą  –  3  postawy:  dłonie
splecione  na  wysokości  twarzy,  ręce  spoczywające  na  biurku,  w  okolicach  krocza;    Należy
postarać  się,  aby  osoba  rozwarła  palce,  odsłoniła  dłonie  i  przód  swego  ciała.,  gdyż  będzie
trudno nawiązać z taką osobą kontakt

Ręce ułożone w wieżyczkę: pewność siebie, wyższość, często używane w kontaktach między
przełożonym a podwładnym; 1) podniesiona – przy wyrażaniu swojej opinii 2) obniżonej –
osoba słuchająca; + podniesiona głowa – arogancja, pycha, zadowolenie z siebie

Chwytanie dłoni ramion i nadgarstków str.49 – gest wyższości i pewności siebie, w sposób
nieświadomy odsłania brak lęku (nie zabezpieczony żołądek, serce); przy sytuacji stresowej
poczujemy się zrelaksowani, pewni siebie a nawet autorytatywni. UWAGA Jednak gest dłoń
w dłoń jest oznaką frustracji i próbą zapanowania nad sobą. Ciekawe im człowiek bardziej
wzburzony tym wyżej podnosi dłoń, aby zapanować nad emocjami.

Gesty z użyciem kciuka str50: kciuk oznacza siłę charakteru i „ego”; używane w celu okazania
dominacji, wyższości czasem nawet agresji; odsłonięcie kciuka ma wartość pozytywną;
zwykle wystają z kieszeni, czasem tylnych, aby ukryć postawę dominującą osoby (feministki,
dominujące kobiety); zgięte ramiona + z kciukami ku górze – posiadanie obronnej,
negatywnej postawy + stosunek wyższości, często do tego kołysanie się na stopach.; może
służyć jako sygnał wyśmiewania się i braku respektu – gdy jest stronę drugiej osoby

JAK WYKRYĆ OSZUSTWO, KŁAMSTWO WĄTPLIWOŚĆ? GESTY RĘKI

Gdy mówimy nieprawdę chcemy zakryć ręką usta, jakbyśmy próbowali zatrzymać słowa aby
nie  wydostały  się  na  zewnątrz.  (dzieci),  gdy  nie  chcemy  słuchać  napomnień  –  zakrywamy
uszy; gdy nie chcemy czegoś widzieć- symbol 3 mądrych małp/ Im człowiek jest starszy tym
jego gesty ręki dotykającej twarzy stają się bardziej wyrafinowane i  mniej klarowne, ale są
zawsze jak ktoś kłamie bądź nieświadomie oszukuje.

ZAKRYWANIE UST – NIE MYLIĆ Z SYGNAŁEM OCENY; CZASEM ZAKRYCIE SYGNAŁU KASZLEM

Dotykanie nosa – kilka delikatnych potarć, bądź szybkim prawie niedostrzegalnym
dotknięciem

Pocieranie oka – próba ukrycia widocznego oszustwa lub chęcią niewidzenia tego co się
widzi; mężczyźni zwykle pocierają energicznie oczy albo wpatrują się w podłogę, kobiety
spokojniej również unik

Pocieranie ucha – próba niesłyszenia złych wieści, zagłuszenie słowa dzieci reprymendy

Drapanie szyi – obok ucha ok.5x wątpienie lub niepewność, niespójne z tym co się mówi

Pociąganie kołnierzyka- kłamstwo powoduje podrażnienie delikatnej tkanki skóry twarzy i
tarcie i drapanie jest potrzebne do uśmierzenia swędzenia

Palce w ustach – dana osoba jest pod nacikiem, podświadoma próba powrotu do
bezpieczeństwa dziecka, które ssie pierś matki; jest to zewnętrzna manifestacja wewnętrznej
potrzeby upewnienia się.

Interpretacja wypowiedzi:

Gesty  policzka  i  podbródka:  szczególnie  ważne  informacje  dla  handlowców.1)słuchacz
podpiera  głowę  –  nudzi  go  wypowiedź,  a  ręka  pomaga  mu  nie  zasnąć.  Nuda  zostaje
wyrażona  poprzez  w  jak  dużym  stopniu  głowa  jest  podparta.  Całkowita  nuda  i  brak
zainteresowania jak słuchacz leży na stole i chrapie.

Bębnienie  o  stół  palcami,  uderzanie  stopami  o  podłogę  im  szybsze  większe  natężenie
emocji–  sygnalizują  nie  jak  by  się  wydawało  nudę  a  niecierpliwość.  Dwa  takie  sygnały  i
mówca powinien skończyć swoją wypowiedź

Ocena  str60:  sygnalizowana  jest  przez  zaciśniętą  pięść  spoczywającą  na  policzku,  często  ze
wskazującym palcem uniesionym do góry. Gdy osoba zaczyna tracić zainteresowanie, ale nie
chce  tego  okazać,  zmienia  pozycję:  wnętrze  dłoni  podpiera  brodę  PODPIERANIE  TO  JUŻ
KONIEC. Prawdziwe zainteresowanie jest wtedy gdy dłoń jest na policzku 1) palec wskazujący
do  góry+  kciuk  podpiera  podbródek  –  słuchacz  ma  krytyczny  stosunek  +  tarcie  oczu
katastrofa

Głaskanie brody: słuchacz podejmuje decyzje, skrzyżowanie nóg rąk – nie

Zdjęcie okularów – podejmowanie decyzji, wkładanie zauszników do ust., długopisów itp.

Uderzenie się w tył szyi – zapominalstwo

Bariery rąk:

Gest  założonych  rąk:  ciasno  na  klatce  piersiowej  w  momencie  zagrożenia,  próba
zablokowania  ewentualnego  zagrożenia  bądź  niepożądanych  okoliczności;  osoba  o
defensywnej, negatywnej postawie założy mocno ręce na piersiach – co pokazuję że czuje się
mocno  zagrożona,    taka  osoba  ma  wtedy  negatywny  stosunek  do  mówiącego  i  nie
przywiązuje wagi do tego co mówi. Taka postawa może być po prostu wygodna i  o niczym
nie świadczyć połączona z odpowiednia postawą.

Standardowe skrzyżowanie rąk str66 – próba ukrycia serca i górnej części ciała:

1) standard - oznacza próbę ukrycia się przed niekorzystną sytuacją, gest uniwersalny,

sygnalizowanie defensywnej, negatywnej postawy; często widoczna gdy osoba znajduje
się wśród obcych sobie ludzi (spotkania publiczne), gdzie czuje się niepewnie. Aby
przełamać tę pozycję wystarcza dać takiej osobie książkę albo pióro, aby rozłożyło ręce.
Poruszy to daną osobę w kierunku postawy bardziej pozytywnej.

2) wzmocnienie założonych rąk pełne skrzyżowanie+ zaciśnięte pięści – oznaka przyjęcia

wrogiej defensywnej postawy, często dochodzą do tego zaciśnięte zęby, czerwona twarz,
można się spodziewać ataku słownego bądź fizycznego

3) gest ściśnięcia rąk – skrzyżowane ręce mocno ściskają ramiona, aby wzmocnić pozycję i

powstrzymać ewentualną próbę rozłożenia rąk. (często kostki bieleją z powodu odcięcia
dopływu krwi. Typowe przy wizycie u lekarza

4) postawa wyższościowa: ręce skrzyżowane + kciuki do góry.

Bariery częściowego skrzyżowania rąk – mówi, że się czegoś obawiamy, jedna ręka zasłania
drugą przenoszona wzdłuż ciała; czasem dłoń ściska drugą dłoń

Zamaskowane  gesty  skrzyżowania  rąk:  są  to  gesty  bardzo  wyszukane  i  stosowane  przez
osoby  wystawione  na  ciągłą  obserwację  przez  innych,  są  to  głównie  politycy,  sprzedający,
osobistości TV: jedna ręka przenosi się z przodu ciała, aby pochwycić drugą rękę, lecz zamiast
tego  dotyka  torebki,  naszyjnika  rękawa  koszuli  albo  innego  przedmiotu  na  lub  w  pobliżu
drugiej  ręki,  często  trzymanie  piwa,  szklanki  obydwa  rękoma  (kobiety)  .  I  tak  powstaje
poczucia bezpieczeństwa.

Bariery nóg :

Gesty skrzyżowanych nóg: sygnał, że może wystąpić postawa negatywna lub obronna,
obrona genitaliów.

1) standardowe skrzyżowanie nóg: jedna noga założona zgrabnie na drugą, zazwyczaj prawa

na  lewą  –  może  służyć  do  zasygnalizowania  postawy  nerwowej,  pełnej  rezerwy  lub
defensywnej;  jednak  zazwyczaj  jest  to  postawa  pomocna,  występująca  przy  innych
negatywnych  gestach,  nie  powinno  się  jej  interpretować  oddzielnie  lub  bez  kontekstu.
Tak  ludzie  siedzą  podczas  wykładów,  gdy  dochodzi  do  tego  skrzyżowanie  rąk  osoba
wycofuje się z rozmowy

2) amerykańska pozycja czwórki – postawa argumentująca lub współzawodnicząca

normalnie siedzisz + kostka na kolanie

3) klamra nożna w pozycji czwórki – osoba o zdecydowanej postawie w czasie dyskusji czy

sprzeczki (noga na 4 + ręce nogi do piersi); człowiek nieustępliwy, uparty, trzeba znaleźć
specjalne podejście, aby przełamać jego upór wewnętrzny

4) skrzyżowanie nóg w pozycji stojącej- często na imprezach i ludzie od siebie stają też dalej,

prawdopodobnie w grupce jest ktoś obcy, pozycja stojąca defensywna

5) przebieg procesu otwierania się gdy ludzie zaczynają się czuć coraz bardziej rozluźnieni w

grupie i poznają się wzajemnie ich ruch wg. niepisanego kodu sprawiają, że przechodzą
od  defensywnej  postawy  do  zrelaksowanej  pozycji  otwartej  (etap  1  –  pozycja
defensywna  ręce  i  nogi  skrzyżowane.  2  –nogi  obok  siebie,  stopy  razem  w  pozycji
neutralnej.  3-jedna  ręka  opada,  druga  zaczyna  gestykulować  4-  ręce  rozkładają  się  a
jedna  trafia  do  kieszeni,  5-dana  osoba  opiera  się  na  jednej  nodze  i  wysuwa  drugą  w
kierunku osoby, którą uważa za najbardziej interesującą dla siebie)

6) skrzyżowanie stóp – postawa równie defensywna. Mężczyźni + zaciśnięte pięści na

krześle; kobieta kolana razem + stopy zwrócone w jedną stronę. = zagryzanie warg
podczas przeprowadzania wywiadu, wstrzymywanie emocji czasami u kobiet dochodzi
jeszcze gest zamykania stóp

INNE POPULARNE GESTY I RUCHY:

1) siedzenie okrakiem na krześle: symbolizuje zachowanie ochronne, jeśli osoba staję się

obiektem ataku fizycznego czy słownego. Oparcie służy jako tarcza do ochrony ciała; ci co
tak siedzą próbują przejąć kontrolę nad innymi ludźmi czy grupami; osoba ta jest często

ostrożna i może przyjąć taką pozycję prawie niepostrzeżenie; można ją rozbroić siadając
bądź stając za nią, zmuszając do zmiany pozycji

2) zdejmowanie wyimaginowanej nitki – gdy dana osoba nie zgadza się z opinia lub postawą

innych,  lecz  czuje  się  skrępowana  i  nie  chce  przedstawić  swojego zdania.  Pojawiają  się
wtedy gesty niewerbalne  znane jako gesty przemieszczenia tj. wynikłe ze wstrzymywania
się  przed  wyrażeniem  opinii  –  zdejmowanie  nitki  z  ubrania.  Osoba  nie  patrzy  na  ludzi
spogląda w kierunku podłogi; jest odruch dezaprobaty

GESTY GŁOWY:

Najczęstsze ruchy głowy to:

1) kiwanie – gest pozytywny, ma znaczenie „tak” lub afirmacji, możliwe, że jest to gest

wrodzony, gdyż ludzie głusi, niewidomi również stosują ten gest do zaznaczenia afirmacji.

2) potrząsanie – zazwyczaj znaczy „nie”, uważa się, że również jest wrodzony i jest

pierwszym gestem – gdy małe dziecko się nasyci mlekiem matki potrząsa główką.

3) Zakamuflowany sprzeciw w stosunku do innych można odkryć gdy dana osoba używa

gestu potrząsania głową podczas werbalnego zgadzania się ze swoim rozmówcą, nawet
jeżeli to brzmi przekonywująco gest potrząsania głowa sygnalizuje wystąpienie postawy
negatywnej.

Zasadnicze pozycje głowy:

1) głowa do góry - neutralna pozycja względem tego co słyszy, głowa pozostaje nieruchoma

i tylko czasami wykonuje lekkie kiwnięcia, w tej pozycji często ocena

2) pozycja zainteresowania – trochę przekrzywiona głowa, jest to wyraz zainteresowania,

zrozumienia, kobiety wyrażają tym swoje zainteresowanie atrakcyjnym mężczyzną.

3) głowa spuszczona - sygnalizuje postawę negatywną a nawet osądową, + zespoły gestów

krytyczno – oceniających, dopóki głowa nie zostanie podniesiona lub przekrzywiona
rozmówca ma problemy z komunikowaniem się.

4) Obie ręce z tyłu głowy (+4) – gest typowy dla profesjonalistów, księgowych, prawników,

ludzie  którzy  czują  się  pewnie,  dominujący  lub  przewyższają  w  czymś  innych.,  poczucie
wyższości,  („znam  wszystkie  odpowiedzi”,  „może  któregoś  dnia  będziesz  tak  mądry  jak
ja”), gest wykonywany przez wszystkowiedzących, co wielu denerwuję jak się go robi w
ich obecności, jest to demonstrowanie w bezsłowny sposób jak bardzo są wykształceni,
gł.  Prawnicy.  Może  być  to  również  znak  terytorialny  ukazującym,  iż  dana  osoba
wyznaczyło  sobie  ten  teren.,  jest  skłonność  do  sprzeczki,  jak  z  takim  wygrać?  Przybrać
również podobną pozycje, zmuszenie do zmiany pozycji rozmówcy i jego postawy, poza
tym można położyć jakiś przedmiot poza zasięgiem rozmówcy, aby się przechyliła. Często
stosowany gest wobec pracowników, ale nie wobec zwierzchników.

Gesty agresywności i gotowości:

Stanie  z  rękoma  na  biodrach:  -  jeden  z  najbardziej  powszechnych  gestów  do
zakomunikowania  agresywnej  postawy,  nazwany  gestem  :gotowości”  –  w  pewnym  sensie
zostało nazwane prawidłowo, ale symbolizuje agresję., nazywane również pozycją zdobywcy
w odniesieniu do jednostki nastawionej na dany cel, przyjmuję ta pozycję w momencie gdy
jest  gotowa  do  przystąpienia  do  zdobycia  tego  celu.  Mężczyźni  często  używają  tego  gestu
wobec  kobiet,  aby  wyrazić  agresywną,  dominującą  postawę  a  także  jako  wyzwania
niewerbalnego w stosunku do innych mężczyzn, którzy wkroczyli na ich terytorium. Do tego
można  dołączyć  inne  czynniki  a)  +  rozpięta  marynarka  –  ujawnienie  bezpośredniej  agresji,
otwarcie  eksponowanie  serca  i  szyji  b)  +  zapięta  marynarka-  ujawnia  frustrację.  Kobiety
często kładą jedną rękę na biodrze.

Gotowość w pozycji siedzącej: ważne dla osoby negocjującej, jeżeli rozmówca byłby w takiej
pozycji, znaczy iż wywiad przebiegł pomyślnie i możemy spodziewać się kontraktu; + ręce na
kolanach, pochylanie się do przodu, ściskanie krzesła – gotowość do zakończenia spotkania,

Agresywność seksualna:

Kciuki  wetknięte  za  pasek  lub  za  kieszenie  to  gest  okazywany  dla  podkreślenia  postawy
agresywności  seksualnej  (jak  na  westernie),  ma  na  celu  ukazanie  pokazanie  męskości,  +
ramiona  przyjmują  pozycję  gotowości  a  ręce  zaznaczają  okolice  genitaliów.  Mężczyźni
używają  tego  gestu  dla  podkreślenia,  że  są  na  swoim  terenie  lub  że  się  nie  boją,  wobec
kobiet – jestem pełen męskości i mogę cię zdominować. + rozszerzone źrenice i jedna stopa

wysunięta w kierunku kobiety jest łatwo rozpoznawane przez kobiety. Jest to podświadoma
gra mężczyzn, kobiety za to wkładają kciuk za pasek.

Agresja męsko-męska; - dwaj w takiej pozie na biodrach ręce + kciuki za paskiem =
podświadome ocenianie się nawzajem ale atak mało prawdopodobny, ale gdy + stanie
mocno na ziemi możliwa walka.

Sygnały dawane oczami

Oczy  przesyłają  najbardziej  sekretne  i  precyzyjne  ze  wszystkich  sygnałów  porozumienia
międzyludzkiego, ponieważ są one punktem ogniskowym ciała, a źrenice pracują niezależnie.
W określonych warunkach oświetlenia źrenice rozszerzają się bądź zwężają wraz ze zmianą
postawy  i  nastroju  danej  osoby  od  pozytywnego  (rozszerzenie  się)  do  negatywnego
(zwężenie) i vice versa.  Gdy kobieta kocha mężczyznę na jego widok rozszerzają się źrenice.
Zły  nastrój  powoduje  zwężenie  do  „małych  świecących  oczek”.  Oczy  są  powszechnie
używane,  gdy  chcemy  na  siebie  zwrócić  uwagę  i  komuś  się  przypodobać  np.  Kobiety  robią
sobie makijaż.  Młodzi kochankowie patrzący sobie głęboko w oczy instynktownie poszukują
u siebie rozszerzonych źrenic, bo to ich wzajemnie podnieca. Badania wykazują iż na widok
pozycji seksualnych na filmach pornograficznych źrenice u mężczyzn mogą się powiększyć aż
trzykrotnie w stosunku do ich normalnej wielkości. U kobiet mogą nawet jeszcze bardziej się
rozszerzyć.  Dzieci  mają  większe  źrenice  niż  dorośli  i  w  ich  obecności  ciągle  się  rozszerzają,
ponieważ dorośli starają się wyglądać atrakcyjnie wobec dzieci, a te ich bacznie obserwują.
Przy grze w kartach również można dostrzec układ kart przeciwnika poprzez sam wyraz oczu.
Wg.  starego  powiedzenia  „patrz  w  oczy  jak  z  kimś  rozmawiasz”  aby  źrenice  mogły  Ci
powiedzieć  wszystko  co  myśli  Twój  rozmówca.    I  wtedy  jest  pełne  porozumienie.  Jedni
wywołują w nas uczucie rozluźnienia a inni nie budzą uczucia zaufania, zasadniczo wiąże się
to z czasem patrzenia – gdy dana osoba jest nieuczciwa jej oczy spotykają się z naszymi tylko
na 1/3 rozmowy , Jeżeli przez 2/3 to może to oznaczać: zainteresowanie naszą osobą, bądź
wrogie  nastawienie  rozmówcy  i  może  nam  wydawać  niewerbalne  wyzwanie.  Jak  większa
część  języka  ciała  i  gestów,  w  ciągu  którego  jedna  osoba  patrzy  na  drugą  jest
zdeterminowana  kulturowo,  miejsce  na  twarzy  i  ciele  osoby  na  którą  skierowywujemy
wzrok.  Sygnały  te  przenoszone  są  i  odbierane  w  sposób  niewerbalny  i  są  dokładnie
interpretowane przez odbiorcę:

1) spojrzenie biznesmana: trójkąt na czole; stwarza to poważną atmosferę a rozmówca

odczuwa zainteresowanie całą sprawą, jeśli wzrok nie opadnie poniżej poziomu oczu
jesteśmy w stanie utrzymać kontrolę nad sytuacją.

Spojrzenie towarzyskie: trójkąt pomiędzy oczami a ustami

Spojrzenie intymne: trójkąt pomiędzy oczami aż niemalże do samego krocza – okazanie
zainteresowania

Spojrzenie w bok: zakomunikowanie zainteresowania czymś innym lub wrogości; + lekko
uniesione brwi lub uśmiech –kokieteria; + zmarszczone brwi lub opuszczone kąciki ust –
postawa podejrzliwości, wrogą lub krytyczną.

5) Gesty przymkniętych oczu: gest jednych z najbardziej irytujących ludzi, gest nieświadomy

i  jest  próbą  odgrodzenia  się  od  naszego  spojrzenia,  ponieważ  osoba  ta  znudziła  się,
przestała  być  zainteresowana  lub  czuje  wyższość  w  stosunku  do  nas.  Jeżeli  taka  osoba
czuje  wyższość  to  jeszcze  +  przechylenie  głowy  do  tyłu,  celem  przesłania  długiego
spojrzenia,  gest  nacechowany  negatywnie  i  potrzebna  jest  nowa  taktyka  jeżeli
porozumienie ma się stać efektywne.

6) Jak sterować spojrzeniem drugiej osoby: 87% przekazywanych danych przechodzi drogą

przez oczy wiec jak komuś coś tłumaczymy to możemy zastosować wizualne wsparcie
(długopis do góry)

Gesty i sygnały kokieterii

Obserwacje  badaczy  zwierząt  wykazują,  iż  zarówno  samce  i  samice  stosują  szereg
wyszukanych ruchów z których pewne są całkiem oczywiste inne zaś subtelne a większość z
nich  jest  wykonywana  podświadomie..  Zachowanie  podczas  umizgów  przedstawicieli
każdego  gatunku  świata  zwierzęcego  następuje  wg.  specyficznych  i  z  góry  określonych
wzorców  (u  ptaków  puszenie  piór,  wydawanie  dźwięków,  woni  itp)  Sukces  jaki  ludzie
odnoszą w spotkaniach seksualnych z osobnikami płci przeciwnej wiąże się bezpośrednio z
ich zdolnością do wysyłania sygnałów zalotów i rozpoznawania tych, które są im odsyłane w
odpowiedzi.  Kobiety  są  świadome  tych  gestów,  tak  zresztą  jak  większości  gestów  ciała,
natomiast mężczyźni dostrzegają je w daleko mniejszym stopniu, a często nawet w ogóle ich
nie dostrzegają. Podczas gdy niektóre gesty zalotów są wystudiowane i rozmyślne, inne robi
się  zupełnie  nieświadomie.  Dr.  Albert  Scheflen  zauważył  iż  zachodzą  pewne  fizjologiczne
zmiany u osoby, która nagle znajdzie się w towarzystwie osobnika płci przeciwnej. Stwierdził
on, że w  przygotowaniu do ewentualnego kontaktu seksualnego pojawia się  duże  napięcie
mięśni,  zmniejszają  się  worki  pod  oczami  i  zwiotczenie  twarzy,  znika  obwisła  sylwetka
(wypięta  pierś,  wciągnięty  brzuch,  ciało  się  prostuje  i  człowiek  sprawia  wrażenie
odmłodzonego) Idealne miejsce do zobaczenia tej sytuacji plaża.

Męskie gesty zalotów:

Fizjologiczne  zmiany,  poprawianie  krawata,  kołnierzyk,  spinki  do  mankietów,  koszulę,
marynarkę lub inną część garderoby, ewentualnie strzepuje pyłek z ramienia, przygładzanie
włosów;  gest  kciuków  włożonych  zapasek  –  najbardziej  agresywna  manifestacja  wobec
kobiety  –  podkreśla  to  obszar  genitaliów,  wysunięcie  stopy  w  stronę  kobiety,  ogarnia  ją
intymnym spojrzeniem, zatrzymuje wzrok na trochę dłużej

Sygnały i gesty kobiecej kokieterii:

 Podobnie jak mężczyźni dotykanie włosów (odrzucanie głowy i włosów do tyłu),

wyeksponowanie nadgarstków – najbardziej ponoć erotycznego miejsca (kobiety które
palą  mają  ułatwione  zadanie),  przygładzanie  ubrania,  kładzenie  rąk  na  biodrach,
kierowanie  stopy  i  ciała  ku  mężczyźnie,  długie  intymne  spojrzenie  oraz  zwiększony
kontakt wzrokowy, spojrzenie w bok z częściowo spuszczonymi powiekami, spojrzenie w
bok  przez  ramię,  trochę  rozchylone  nogi,  kołyszące  się  biodra,  aby  podkreślić  okolice
miednicy, usta lekko rozchylone wilgotne wargi (symbolika narządów płciowych), użycie
kosmetyków,  pieszczotliwa  zabawa  obłym  przedmiotem  (papieros,  nóżka  od  kieliszka
itp.),  kobiece  sposoby  krzyżowania  nóg:  pozycja  kolana  wskazującego  obiekt
zainteresowania, pieszczotliwe zabawianie się butem, i standardowe splecenie nóg.

Cygara, papierosy, fajki okulary

Gesty palaczy:

Palenie  jest  zewnętrzną  manifestacją  wewnętrznego  konfliktu  i  ma  niewiele  wspólnego  z
przyzwyczajeniem  nikotynowym.  Jest  jedna  z  czynności  rozładowywujących,  mających  na
celu uwolnienie się od napięć powstających w wyniku aktywności towarzyskiej i zawodowej.
Gdy czekamy na lekarza palacz sobie zapali i mu lepiej, a nie palący chodzi w kółko, nerwowo
przebiera nogami, drapanie się po głowie itp.

Palacz  fajki:  rytualne  czyszczenie,  zapalanie,  postukiwanie,  ubijanie  pykanie  zmniejsza
napięcie,  wydają  się  być  ludźmi,  którzy  lubią  stosować  praktykę  wykręcania  się  od
podejmowania  decyzji  robiąc  to  w  sposób  nie  rzucający  się  w  oczy.  Lepiej  zabrać  mu  fajkę
przed oczekiwaniem na odpowiedź.

Palacze papierosów: rozładowanie napięcia wewnętrznego, aby uzyskać czas na wykręcenie
się  od  decyzji,  ale  ten  podejmuje  ją  szybciej  niż  palacz  fajki,  postukiwanie,  obracanie,
wymachiwanie  świadczą  iż  palacz  doświadcza  w  danym  momencie  większego  napięcia  niż
zwykle; sygnał wskazujący na nastawienie pozytywne bądź negatywne to sposób i kierunek
wydmuchiwania dymu do góry ( osoba pyszałkowata, pewna siebie) bądź do dołu (osoba o
negatywnym,  skrytym  czy  tez  podejrzliwym  usposobieniu)  a  także  szybkość

wydmuchiwanego  dymu  :  im  szybciej  do  góry  tym  osoba  czuje  się  bardziej  wyniośle  lub
pewnie,  do  dołu  tym  bardziej  negatywne  są  odczucia  danej  osoby.  Wydmuchiwanie
nozdrzami  oznacza  wyniosłego,  pewnego  siebie  osobnika,  złego  i  chcącego  sprawiać  takie
wrażenie.

Palacze cygar: cygaro zawsze był atrybutem wyższości ze względu na ich koszt i wielkość i
dlatego są to zazwyczaj biznesmani, przywódcy gangów oraz osoby o wysokim statusie
społecznym; używa się cygar do świętowania zwycięstwa lub wielkich wydarzeń. Większość
dymu idzie ku górze.

Ogólne sygnały palaczy: ciągłe postukiwanie końcem cygara lub papierosa o popielniczkę –
wskazuje na wewnętrzny konflikt oraz potrzebę uspokojenia. Palenie do pewnego momentu
również sygnał np. O zakończeniu rozmowy po zgaszeniu papierosa.

Gesty z okularami: wkładanie oprawek w kąciki ust może świadczyć o próbie przeżycia
ponownego stanu bezpieczeństwa, jakiego dana osoba przeżyła będąc niemowlęciem;
zastosowanie przy wymigowywaniu się od podjęcia decyzji podobnie jak palenie papierosa;
spoglądanie znad okularów – stosunek krytyczny lub osądowy do sprawy

Gesty terytorialne i posiadania:

Gesty terytorialne: opieranie się o coś, stawianie nogi bądź kładzenie ręki na swojej rzeczy,
dotykanie swojej własności – pokazanie dominacji lub onieśmielenia gdy przedmiot o który
dana osoba się opiera należy do kogoś innego. Młodzi kochankowie trzymają się za ręce, aby
pokazać, że mają do siebie prawo. Szef firmy kładzie nogi na biurku

Gesty posiadania: szczególnie widoczne u nowo obsadzonych młodych dyrektorów, gest
lekceważenia: noga na poręczy krzesła; luźne oparcie ciała na krześle, nogi na stole

Naśladowanie: jest to środek, za pomocą którego jedna osoba przekazuje drugiej zgodność
myśli i postaw, występuje u ludzi, którzy są dobrymi przyjaciółmi  lub u  osób o tym samym
statusie  społecznym,  wśród  małżeństw  –  pary  spacerujące,  poruszające  się  w  ten  sam
sposób.  Rozmówcy  robią  to  samo  i  widoczne  jest  przy  tym  zrozumienie,  sposób
przekazywania,  że  rozmówca  się  z  nami  zgadza,  a  także  okazanie  sympatii.    Scheflen
stwierdził iż ludzie obcy świadomie unikają przybierania tej samej postawy. Ważny jest tutaj
stosunek obu stron do siebie.

Status społeczny: ukazane poprzez obniżenie pozycji ciała jednej osoby stojącej przed drugą
jest to sygnał stosunku zwierzchnik podwładny. Wysocy ludzie dominują nad niskimi,
składanie należytych hołdów, zwracanie się w odpowiedniej formie podkreśla status

społeczny. Im dana osoba czuje się  bardziej pokorna lub „niższa” w stosunku do innej tym
niżej  pochyla  swoje  ciało.  Ciekawe  jest,  że  w  niektórych  okolicznościach  zniżanie  sylwetki
ciała  może  stanowić  symbol  dominacji  np.  Gdy  siadasz  niedbale  i  przybierasz  wygodną
pozycję w fotelu w czyimś domu a właściciel staje koło ciebie. Takie zachowanie na czyimś
terytorium  jest  oznaką  postawy  dominującej  i  agresywnej.  Dana  osoba  zawsze  się  będzie
czuła ważniejsza na swoim terytorium szczególnie w swoim własnym domu.

Wskazówki – parę innych sygnałów:

Osoba która jest z tobą pokazuje że chciałaby być gdzieś indziej – głowa zwrócona do ciebie,
a sygnały twarzy i głowy są ewidentne, ciało i i stopy tej osoby skierowane są od ciebie w
kierunku innej osoby albo drzwi

Kąty i trójkąty: stosowane do włączania bądź wyłączania osoby z rozmowy, ale tylko wtedy
jak dwie pierwsze osoby ustawią się odpowiednio

formacja otwarta: kąt pod którym ludzie ustawiają swoje ciała daje również wiele
wskazówek najczęściej 90o, zwrócenie w trzeci punkt co stanowi zaproszenie trzeciej osoby
do rozmowy tutaj raczej rozmowa niewerbalna

Formacja zamknięta: gdy osoby potrzebują intymności czy też prywatności, kąt tułowia
zmniejsza się od 90o do 0o, bezpośrednie skierowanie ciał. Ta formacja może być również
zastosowana jako niewerbalne wyzwanie dwóch wrogo nastawionych do siebie osób.

Biurka , stoły i organizacja miejsc siedzących:

Odległość pomiędzy stołami w miejscu pracy w restauracji odgrywa dużą rolę i ma
zniekształcający wpływ na zachowanie podczas siedzenia, naprzeciwko pozycja defensywna.

Rys. 137 do osoby A osoba B może zająć pozycje:

B1 – pozycja narożna – zajmują osoby podczas serdecznej, przypadkowej rozmowy, pozwala
na nieograniczony kontakt wzrokowy, daje możliwość licznych gestów oraz ich obserwacji

B2 – współpracująca – występuje gdy dwie osoby myślą podobnie lub pracują wspólnie nad
tym samym tematem

B3 – współzawodnicząco – defensywna – ta pozycja może stworzyć sytuację defensywną,
może doprowadzić do obstawania każdej ze stron przy własnym punkcie widzenia, a stół
zaczyna funkcjonować jako bariera pomiędzy stronami

B4 – niezależna – pozycja przyjęta przez osoby, które nie chcą mieć ze sobą kontaktu,
najczęściej w bibliotece w parku. Oznacza brak zainteresowania, może być interpretowana
jako wroga,

Stoły kwadratowe – stwarzają stosunki współzawodnictwa, defensywne pomiędzy ludźmi o
tym samym statusie; idealne do krótkich precyzyjnych rozmów lub do podkreślania stosunku
zwierzchnik podwładny

Stoły okrągłe – zapewnia tę samą pozycję w hierarchii, stwarza atmosferę relaksującą
nieformalna i jest idealny do pobudzenia dyskusji pomiędzy ludźmi o tym samym statusie.

Stoły prostokątne – pozycja głowy rodziny daje możliwość największego wpływu

Stół jadalny w domu – jego rozkład zależy od od rozkładu władzy w rodzinie.