Katowice, 27 IV 2013
1
System finansowy i kryzysy
ekonomiczne cz I
Katowice, 27 IV 2013
1
System finansowy i kryzysy
ekonomiczne cz I
„Cykl składa się z rozkwitu pojawiającego się mniej więcej w tym samym czasie
w wielu gałęziach gospodarki, po którym następuje ogólna recesja, dno i
ożywienie, które przechodzi w fazę rozkwitu w następnym cyklu. Te sekwencja
zdarzeń jest powtarzająca się, ale nie (idealnie) periodyczna, czas trwania
wahań wynosi od jednego do dziesięciu czy dwunastu lat i nie jest podzielny
na mniejsze jednostki pod względem określającej go amplitudy.”
Czym jest cykl koniunkturalny?
Czas
Rozwój gospodarczy
Ekspansja
Kurczenie
Szczyt
Ożywienie
Rozkwit
Recesja
Depresja
Dno
Szczyt
Wesley C. Mitchell (NBER):
„Cykl koniunkturalny to
rodzaj fluktuacji w
zagregowanej aktywności
gospodarczej podmiotów
(narodów), które organizują
swoją prace głównie
poprzez działania
wolnorynkowe.”
Przyczyny:
• Zatrudnienie w usługach – (rolnictwo i przemysł wrażliwsze)
• Globalizacja
• Lepsze zarządzanie zapasami (just in time)
• Większy udział rządu w gospodarce (mainstream)
• Skuteczniejsza polityka monetarna (mainstream)
• Reformy systemu bankowego (mainstream)
Współczesny przebieg
Czas
Rozwój gospodarczy
Ekspansja
Kurczenie
Szczyt
Dno
Szczyt
Ekspansja
4
Historyczne przykłady cykli
Przyczyny cyklu
5
Teorie endogeniczne (N/N) – sama natura rynku powoduje cykle
- Teorie podkonsumpcji (T. Malthus, J. Hobson)
- Teoria J. M. Keynesa
Teorie egzogeniczne (X/X) – przyczyny fluktuacji są zewnętrzne
- Teorie meteorologiczne (W. Jevons – plamy na słońcu, H. Moore – klimat i
planeta Wenus, J. Lkerman – zmany pogodowe)
- Teoria monetarna R. Hawtrey’a (pośrednicy i hurtownicy)
- Teoria nierównowagi monetarnej L. Yeagera (dostosowanie cen)
Teorie mieszane (X/N)
- Teoria realnego cyklu koniunkturalnego
- Austriacka teoria cyklu koniunkturalnego
Różne przyczyny – wczesne teorie
• Cykl J. Kitchina (mniejsze), odnawianie zapasów, 3-5 lat.
• Cykl C. Juglara (większe), odnawianie inwestycji kapitałowych, miał
trwać 7-11 lat. Dostrzeżony w lata 60 XIX wieku.
• Cykl Mikołaja Kondratiewa, oparty na rewolucjach technologicznych,
45-60 lat.
J. Schumpeter w 1912 r.:
• Innowacje jako przyczyna cykli.
• Oprócz innowacji jedynym wyjaśnieniem
jest nałożenie błędów popełnianych przez
przedsiębiorców (!).
Teoria monetarystyczna
Czas
Realna produkcja
Realny dochód
Zatrudnienie
Recesja
Recesja
Recesja
Rozkwit
Rozkwit
Rozkwit
. Friedman: Nie wierzę w istnienie
cyklu koniunkturalnego”
Model szarpanej struny Friedmana
Szarpnięcie=np. mniejsza ilość
pieniądza w obiegu niż chęć
posiadania zasobów pieniężnych u
ludzi. Chęć utrzymania zasobów i
ostrożność = zmniejszenie popytu,
Nowa ekonomia keynesowska
Przyczyny wahań koniunktury:
• Istnieją realne niedomagania w gospodarce mające wpływ na
fluktuacje koniunktury i zwiększające wahania.
• Źródła wstrząsów wywołujących zakłócenia mogą pochodzić od
strony podaży i od strony popytu.
• Rozróżnieniu rynków stałych cen i rynków giętkich cen (Hicks).
Na rynku pracy i częściowo na rynku dóbr panują sztywne ceny,
przynajmniej w krótkim okresie.
Elastyczne ceny obserwuje się natomiast na rynku finansowym i
rynku surowców.
Państwo wg. Keynesistów może zareagować szybciej, niż rynek.
Teoria realnego cyklu koniunkturalnego
RBC nawiązuje do myśli J. Schumpetera:
wzrost gospodarczy i cykl to nierozłączne
zjawiska, zmiany w technologiach wywołują
krótkookresową niestabilność przekładającą się
na długookresowy wzrost, przy czym ścieżka
rozwoju nie jest wygładzonym trendem, a
właśnie serią wahań.
E. Prescott i F. Kydland
Przykłady pozostałych
szoków: zła pogoda,
wzrost cen towarów
importowanych,
surowsze regulacje
dotyczące środowiska itd.
Przykład szoku
Korzystny wstrząs technologiczny (i wyższa
produkcja) uznany za krótkotrwały -> niższa
stopa procentowa.
Gdy wstrząs technologiczny uważany jest za
trwały (i wyższa produkcja) -> niezmieniona
stopa procentowa.
Teoria realnego cyklu koniunkturalnego
10
E. Prescott i F. Kydland (RBC)
-6
-4
-2
0
2
4
6
8
1955
1960
1965
1970
1975
1980
1985
produkt realny
technologia
Teoria austriacka
11
Ceny towarów a cena pieniądza
Teoria austriacka
12
Ceny towarów a cena pieniądza
Inflacja (łac. inflatio, flare)
Teoria austriacka
13
Problemy z mainstreamowym ujęciem inflacji (powtórzenie)
•
Mierzenie inflacji opiera się na założeniu pewnego „ogólnego poziomu cen”;
tymczasem nie ma czegoś takiego jak ogólny poziom cen: cena pieniądza (siła
nabywcza) jest różna w przypadku różnych dóbr i w różny sposób oddziałuje
na poszczególne rynki.
•
Gdyby inflacja oddziaływała na rynek jednocześnie, a więc wpływała na
„ogólny poziom cen”, pieniądz byłby zasadniczo neutralny wobec procesów
gospodarczych (np. dwukrotnie zwiększona podaż pieniądza skutkowałaby
dwukrotnym spadkiem siły nabywczej, a więc ceny zwiększyłyby się
dwukrotnie).
14
Teoria austriacka
Sytuacja rynkowa, ciągłe fluktuacje bez cyklu koniunkturalnego
Źródło: R.W. Garrison "Time and Money”
czas
pr
od
uk
t
Preferencja czasowa C-I.
Możliwy ruch po tej
krzywej!
Stan rynkowy
oczyszczający z
dostępnych
funduszy
pożyczkowych
Teoria austriacka
Sytuacja nierynkowa, szok monetarny oparty o kredyt fiducjarny
p
rod
u
kt
czas
Dostępne fundusze
pożyczkowe
Stop
a proce
ntow
a
Konkurencja o zasoby =
Albo
Przeciąganie liny (
Albo
„Przegrzanie gospodarki”
Skutek krótkoterminowych decyzji
BC i ekspansji kredytowej
Teoria austriacka
Punkty Ruchy pionowe
Ruchy poziome
1
Nadkonsumpcja
Przeinwestowanie
2
----------
Przeinwestowanie
3
Wymuszone oszczędności Przeinwestowanie
4
Wymuszone oszczędności
----------
5
Wymuszone oszczędności Likwidacja
6
Wtórna depresja
Wtórna depresja
7
Wtórna depresja
Wtórna depresja
8
Wtórna depresja
Wtórna depresja
Teoria austriacka