Grupy interesu i przetargi industrialne.

Istnienie oraz działalność grup interesu w obecnych skonsolidowanych demokracjach 
zachodnioeuropejskich nie budzi zastrzeżeń i obaw co do zasadności ich istnienia oraz ich 
intencji działania. Ugruntował się nawet pogląd ,że działania i istnienie takich grup na 
forum publicznym polityki jest jedna z cech społeczeństwa obywatelskiego. W UE i 
dokumentach wspólnoty podkreśla się znaczenie prowadzenia z nimi otwartego i 
strukturalnego(zinstytucjonalizowanego) dialogu.
Obecnie uwydatniają się pewne nieścisłości związane z terminologią i nazewnictwem grup 
interesu. Możemy spotkać się z określeniami : grupa nacisku, zorganizowane grupy 
interesu, grupy interesów prywatnych , publicznych, publicznych także różnorodne 
określenia lobbies czy grupy lobbystycznye. Komentarze dotyczące tych podmiotów 
politycznych starają się czasami sugerować że istnieją mniej lub bardziej nieformalne grupy 
interesu. Sugerować to może, iż grupy takie powinny być jawne i zawsze formalne i że 
bardziej jawne i formalne grupy mogą stać się wiarygodnymi partnerami rządu. Tym 
czasem grupy interesu są przede wszystkim tajne, niejawne- mają charakter 
nieformalny. Oczywiście na pewnym etapie rozwoju czy działalności mogą kreować 
struktury organizacyjne ,a także bardziej sformalizowane by pełniej móc korzystać z 
odpowiednie akty prawne dotyczące działalności stowarzyszeń, związków zawodowych czy 
organizacji pracodawców. Oczywiście to, że grupy interesu mają charakter niejawny , nie 
oznacza, że są podmiotami dysfunkcyjnymi dla całości wspólnoty politycznej. Czasami 
zdarza się że realizacja poszczególnych interesów przynosi uszczerbek realizowanym 
interesom innych grup interesu , uniemożliwia ich realizacje, bądź generuje działania z nimi 
sprzeczne. Zależy to głównie od rozmiarów i liczby działających poszczególnych grup 
interesu.  M. Olson (przedstawiciel kierunku analizy zwanego pluralizm elit, a także główny 
prekursor nurty nowej prawicy) uważa, iż grupy o większych rozmiarach(wielu członków, 
rozbudowany aparat administracji, zaplecze finansowe) w swoich kalkulacjach biorą pod 
uwagę często ważne ,kluczowe wręcz zagadnienia aktualnej wykładni interesu publicznego. 
Ponadto mają one częste skłonności do „sklerozy organizacyjnej” oraz rozwiązań 
konfrontacyjnych. Przyczyną jest tutaj oderwanie się grup(np. dużych central związków 
zawodowych) od ich społecznego kontekstu. Skleroza polityczna może prowadzić do 
nadmiernego uwikłania grupy interesu w rozgrywki siłowe w polityce, co prowadzi do 
zaniedbania w ich działalności statutowej. 
Dominacja dużych grup interesu wpływa na oligarchizację życia publicznego poprzez 
zawiązywanie się nieformalnych koalicji zwanych żelaznymi trójkątami. Są to koalicje 
zawierające w składzie administrację publiczną, partie polityczne oraz wpływowe grupy 
interesu. Negatywną konsekwencją jest tutaj monopolizacja rynku politycznego przez 
uprzywilejowane podmioty i niemożliwości wejścia na niego nowych. Z kolei Olsen uważa, 
że działania małych grup interesu są bardziej sprecyzowane i dyskretne. Dotyczy to 
zagadnień , których realizacja przebiega w bardziej sprecyzowanym parametrami 
środowisku. Organizację takie są dobrymi „agentami artykulacji” grup interesu. Jako agenci 
reprezentują i realizują ich dążenia na zewnątrz, ale także stanowią narzędzie wewnętrznej 
konsolidacji interesów grupowych. Jednak małe organizacje znacznie rzadziej mogą brać 
pod uwagę treści powiązane z interesem publicznym. 
Istotne jest jednak to, że grupy interesu stanowią obecnie ważny składnik ówczesnych 
demokracji i ich ładu instytucjonalnego. Agregacja, konsolidacja, artykulacja interesów 
stanowi obecnie ważny, sprzyjający składnik demokracji, a jednocześnie jest naturalnym 
miejscem aktywności grup interesu.

Grupy interesu i ich organizacje w demokratycznym ładzie instytucjonalnym.

Opracowane w oparciu o neoinstycjonalizm w ujęciu zaproponowanym przez H. Simona 
(oczywiście wg ksiązki Pana Profesora Najmądrzejszego Systemu Demokratycznego 
Herbata ). Zatem Instytucje są tutaj zasadniczym elementem kontekstu organizacji. 
Organizacje osadzone w danym środowisku instutcjonalnym, kultywują i chronią te 
zachowania ich członków, które wynikają z instytucjonalnych standardów. Można wiec 
przyjąc, że instytucję są ramowymi układami powiązań i hamulców, które część przybiera 
postać relacji o charakterze formalnym ,inne natomiast mają charakter nieformalny. Relacje 
te krępują - za pośrednictwem projektowanych na ich wzór organizacji- działania jednostek 
i grup oraz procesy krążenia i transferów zasobów.  W obrębie instytucjonalnych ram i 
hamulców, są również kreowane, chronione, ogólne standardy , którym powinny sprostać 
odpowiednie organizacje, a także główne zasady dystrybucji wspomnianych standardów. 
B. Jordan ujmuje ten problem w sposób dość lakoniczny mówiąc, że instytucje to wzorce, 
które określają kto i w jaki sposób w określonej organizacyjnie wspólnocie traci, a kto 
zyskuje .Instytucje stanowią zatem rodzaj platform , w których obrębie poruszają się 
organizacje rozumiane jako pozostające w stałych interakcjach z otoczeniem, struktury 
złożone ze strategicznie rozlokowanych zasobów. Środowiskowy kontekst organizacji(jako 
kontakt z otoczeniem) jest przyczyną ich funkcjonalnego zróżnicowania. Organizacje 
różnicują się i specjalizują co nie pozostaje bez wpływu na kształ instytucji. Występuje 
zatem oddziaływanie zwrotne. Teraz będzie już cos bardziej po Polsku  . Tak 
pojmowane instytucje są pewnego rodzaju trwałymi regułami i wzorami działań 
funkcjonujących w sposób autonomiczny do ich formalnych uzasadnień. Organizacje 
stanowią natomiast formę realizacji tych reguł . D. North określa instytucje jako „zasady 
wytwarzające przebieg gier drużynowych”, a organizacje są „drużynami stosującymi się do 
tych zasad”.
Demokratyczne reguły gry akceptują istnienie grup interesu oraz powołanych do realizacji 
celów poszczególnych grup organizacji. Uznaje się istnienie grup interesu za obiektywne, a 
ustrój demokratyczny za chroniący ich uprawnienia jak żaden inny na świecie system 
polityczny. Nie jest przy tym ważne czy grupy te starają się realizować  określone interesy 
grupowe , czy lobby , nie jest istotne czy są formalne czy nieformalne, ale ważne jest by ich 
działalność nie uderzała w interes publiczny. Jeśli tak jest powinno się nałożyć pewne 
ograniczenia ich działalności, regulowane prawnie (np. ustawy antymonopolowe) bądź 
zakazać jej jak w przypadku związków religijnych stosujących ekstremalne metody 
działania.
W odniesieniu do wszystkich grup interesu i ich organizacji można formułować postulat 
stosowania zasady inkluzji, która oznacza możliwość objęcia wszystkich członków 
wspólnoty, skutkami działania funkcjonalnych podsystemów systemu politycznego, z 
drugiej zaś strony możliwość uzależnienia od działania wspomnianych systemów 
grupowych oraz indywidualnych stylów życia. Grupy które nie uczestniczą w tak 
rozumianej inkluzji zostają zepchnięte i nie uczestniczą w głównym nurcie życia 
publicznego, bądź mogą zostać zdegradowane do roli podklasy, albo całkowicie przestać 
istnieć w sensie politycznym (ale z tym autorzy książki nie do końca się zgadzają.)

Propozycje definicyjne

Od powiedzmy lat 60’tych zauważalne są w społeczeństwach zbieżne dążenia członków 

mniejszych wspólnot do osiągania rozmaitych celów. Mają one różny charakter i mogą to 
być cele ekonomiczne, etyczne, obyczajowe, czy polityczne. Nie każdy zatem cel jest 
określamy mianem interesu politycznego. Zwykle większość tych celów osiągana jest w 
innych płaszczyznach życia społecznego np. systemie gospodarczym; w sferze kultury; etc. 
Czasami natomiast zachodzi polityzacja interesów grupowych .Dzieje się tak , gdy 
dążenia grupowe napotykają silny opór ze strony innej grupy interesu, która znacznie 
ogranicza jej działania. Wtedy zachodzi przeniesienie ,którego przyczyna jest konflikt 
interesów, własnych dążeń w sferę polityki. Niezbędna jest tutaj działalność na rynku 
polityki agentów artykulacji zagospodarowywujących nową niszę działania. Mogą to być 
różne podmioty poczynając od podmiotów powstałych ze strony zainteresowanych , idąc 
przez grupy interesu, podobne im inne podmioty, czy kończąc na partiach politycznych. W 
przypadku  długofalowego i ostrego konfliktu niezbędne jest powstanie instytucji 
publicznych , których zadaniem będzie kontrola, obsługa konfliktu oraz standaryzacja 
mechanizmów rozwiązań. Są to tzw. funkcjonalne grupy interesu ,w skład których wchodzą 
związki zawodowe, czy organizacje biznesu. W europejskich krajach demokratycznych 
funkcjonuje wiele rozwiązań prawnych regulujących stosunki indywidualne oraz zbiorowe 
pomiędzy pracownikami i pracodawcami. Kontrolują to odpowiednie organy sądowe, 
ministerialni mediatorzy, dwu- i trójstronne komisje ,a także instytucje samorządu 
pracowniczego(rady zakładowe ), gospodarczego czy zawodowego(izby rzemieślnicze, izby 
przemysłowo-handlowe).
R. Herbut definiuje interes polityczne jako „świadome pragnienie skierowania polityki 
publicznej jako całości lub poszczególnych decyzji dotyczących rozdziału wartości 
politycznych w konkretnym kierunku , postrzeganym przez zainteresowanych za konieczny 
do osiągnięcia wcześniej uświadomionych i wyartykułowanych celów” Grupę interesu 
definiuje natomiast  jako „grupę spajaną świadomością istnienia wspólnych interesów, 
której członkowie dążą do artykulacji celów grupowych oraz do pozyskania(jeśli jest to 
konieczne ) agentów artykulacji i reprezentacji interesów grupy w przestrzeni 
politycznej .Mogą one, grupy interesu, zabiegać o utworzenie własnych form 
organizacyjnych ułatwiających promocję oraz realizację interesu grupowego lub korzystać z 
pomocy istniejących już struktur organizacyjnych reprezentujących interesy grup 
zaprzyjaźnionych’. Organizacje grup interesu definiuje natomiast jako „strukturę , która 
poprzez skoordynowaną aktywność oraz strategiczne rozlokowanie dostępnych jej zasobów 
dąży w imieniu interesów danej grupy do wywierania odpowiedniego wpływu na kierunek 
realizacji polityk sektorowych ,przy jednoczesnym zaniechaniu, lub drugorzędnym 
traktowaniu prób wprowadzenia swoich członków do formalnych struktur władzy”.
Definicje i typologie dobrze nam znanych z zajęć Dr Młyńca (którego osobiście bardzo nie 
lubie) panów Almonda i Powella są nieco inne i bardziej ,z punktu widzenia autorów, 
ubogie, bądź ułomne. Nie wyodrębnili oni bowiem pojęcia organizacji grup interesu, co 
moim zdaniem , które podzielam z Herbutem jest karygodne i powinni się wstydzić. Cale 
szczęście ,że z nami leci Rychu Herbut i naprawia ich błędy Więc do rzeczy. Almond 
(Migdałek ) i Powell w dość swobodny sposób formowali kryteria stopnia organizacji 
grup interesów:
-zrzeszeniowe grupy interesu – specjalne organizacje służące artykulacji interesów (związki 
zawodowe, stowarzyszenia kombatanckie i wiele innych)
-instytucjonalne grupy interesu formujące wielopiętrowe struktury formalne (armia, 
administracja publiczna, hierarchiczny Kościół Katolicki);
-niezrzeszeniowe grupy interesu oparte na mniej lub bardziej luźnych więziach 
wynikających np. z pokrewieństwa bądź wspólnego pochodzenia’

-anormalne grupy interesu nie mające żadnych zasad regulujących ich istnienia i 
funkcjonowania.

Typologia dość dysfunkcjna jak na dzisiejsze czasy ,a bronić można ewentualnie tylko 
instytucjonalnych grup takich jak armia narodowa, Kościół Katolicki czy administracja 
publiczna. Wynika to głownie z tego, że tworzą one sformalizowane organizacje  i 
jednocześnie stanowi, każdy z nich, organizacyjne wcielenie instytucjonalnego wzorca na 
podstawie którego działa. Innymi słowy nie ma tutaj pluralizmu, bo dwie armie narodowe, 
dwa Kościoły Katolicki w jednym kraju, czy dualizm administracji , powoduje burdel i 
kwas ,a do tego głębokie kryzysy. 
W tej jakże ułomnej typologii warto zwrócić jeszcze uwagę na dwie kat. grup interesu : 
grupy sekcjonalne(reprezentujące określone interesy danej warstwy społecznej) oraz grupy 
promocyjne (chcące zwrócić uwagę na zasadność wdrożenia bądź likwidacje jakiejś zasady 
np. kary śmierci.)
Innym podziałem na który warto zwrócić uwagę jest  podział Grossmana i  Helpmana . W 
grupie grup interesów partykularnych wyróżniają : grupy sektorowe(np. branżowe związane 
z gałęziami gospodarki), grupy sekcjonalne (stanowiące produkt innych działów 
społecznych ) oraz grupy specjalne (ich członków spajają zbieżne wynikające głównie ze 
specyficznych bieżących kalkulacja ekonomicznych np. producenci bądź dostawcy 
pewnych towarów rynkowych.).

I teraz to co lubię najbardziej : powyższe typologie są fajne ,ale generalnie może wystąpić 
problem z posługiwaniem się nimi i przydzieleniem do poszczególnych kategorii np. 
promocyjnej grupy interesu i ruchu społeczno-politycznego oraz ich odróżnienie, przy 
realizacji podobnych bądź identycznych interesów. Dochodzi tutaj także kwestia trwałości 
grup, która także zniekształca ramy tych typologii. Najlepiej po prostu używać pojęcia 
„”GRUPA NACISKU” <- nie lepiej było napisać tak od razu ,a nie biadolić na 3 strony w 
książce!!! ??? :/ 

Polityka grup interesu w świetle ustaleń modelowych.

Po II WŚ w USA i Europie Zachodniej podjęte szeroko skrojone badania dotyczące grup 
interesu dowiodły, że robią one więcej dobrego i mało złego,złego także doszli do 
konkluzji, że nosiciele takich grupowych interesów mogą szukać narta artykulacji tychże 
interesów pośród zaprzyjaźnionych organizacji, pośród grup lobbujacych , czy pośród 
insiderów – czyli wysoko postawionych urzędników. Pan A. F. Bentley zajmował się 
opracowywaniem pluralizmu grup interesów kiedy nasi dziadkowie byli w naszym wieku. 
Doszedł on do wniosku, że procesom politycznym stale towarzyszą konflikty interesów 
grupowych, a rywalizacja różnych grup odbywa się w ramach istniejących instytucji i 
procedur, chociaż ,chociaż jej rozwój może być niezależny od ram instytucjonalnych. To 
behawioralne podejście umożliwiało rejestracje zjawisk związanych z dynamiką walki o 
dominację. Doszedł on wiec do wniosku, że równoważna gra interesów implikuje stan 
równowagi całego systemu politycznego do tego stopnia, że wzajemne oddziaływania grup 
interesu upodabniają się do fizycznych zjawisk presji i oporu. Było to popularne w latach 
50’tych XX w. ale wtedy Truman opublikował swoje wyniki badań, które zawierały próbę 
przedstawienia mechanizmu, w myśl, którego grupy interesu rywalizowały ze sobą w 
sposób uniemożliwiający trwałą dominację jednej ze stron. Taką sytuacje miał zapewnić 
system demokratycznych hamulców instytucjonalnych oraz konsensualny charakter 

współzawodnictwa.  Państwo demokratyczne rejestruje zatem aktualny stan rywalizacji, ale 
może także odegrać rolę promotora bądź protektora określonych interesów, działań i 
decyzji. Aktualny stan polityki jest tutaj odzwierciedlaniem bieżącej konfiguracji 
wzajemnie zależnych interesów grupowych. Jak w teorii naczyń połączonych z fizyki : 
układ stosunków władczych reaguje na wyniki walki grup interesów i ich wpływy ,a władza 
państwowa jest mechanizmem rejestrującym efekt tej rywalizacji.
Sednem obu prób redefinicji demokracji było zastąpienie wolnych i równych aktorów 
indywidualnych, aktorami zróżnicowanymi pod względem społecznego , ekonomicznego, i 
politycznego statusu oraz zorientowanymi na kolektywny zysk, aktorami zbiorowymi.
Kolejne lata przynosiły kolejne opracowania Dahla, Olsona, Polsby’ego , Rawlsa, które 
wprowadziły wiele uzupełnień ,ale i sprzeczności do wzorca pluralizmu. Nawiązali to tych 
prac także Schmitter, Lehmbrauch, Lijphart. Podniosła się także krytyka owych poglądów, 
głownie za sprawą koncepcji przeciwstawieni sił autorstwa Galbraitha, modelu 
neomarksistowskiego „nierównej rywalizacji” Milibamda, czy  modelu 
neomarksizmu„długich fal” Kellyego. Obecnie pracuje się nad  tzw. analizą połączeń 
sieciowych , zwracając szczególną uwagę na operacjoniazcję, wymianę zasobów, 
kapitalizację, kreację, w których uczestniczą przedstawiciele grup interesu. Sieciową 
perspektywę sprawowania władzy zawiera rec. Białej księgi UE zatytułowanej European 
Governance (COM 428).

Polityka grup interesu we współczesnej praktyce europejskiej.

Poziom państw narodowych.

Obecnie w krajach UE i na obszarze wielu innych krajów Europy obowiązuje ogólny i 
szeroko pojęty pluralizm grup interesu , gdyż tylko takie podejście do ich aktywności 
jest możliwe do zaakceptowania w obecnych demokracjach. Występuje tutaj jednak 
duże zróżnicowanie form przetargów interesów grupowych. Szczególnie widoczne jest 
na gruncie stosunków przemysłowych , gdzie stale ma miejsce negocjowana kooperacja, 
jak i konfrontacja interesów pracowników oraz publicznych ośrodków decyzyjnych. Po 
wojnie utrwaliły się dwa stereotypowe typy prowadzenia polityki grup interesu:

-pluralistyczny- w którym przetargi maja charakter zdecentralizowany i 
zdekoncentrowany

-korporatywistyczny- w którym obsłudze polityki grup interesu służą zcentralizowane i 
skoncentrowane –zwykle trójstronne- instytucje i procedury koordynacyjne.

Nie są to jednak kryteria opisywania dwóch zupełnie odrębnych światów, ale pomagają 
jedynie uwypuklić pewne charakterystyczne rysy przetargów interesów w 
poszczególnych krajach.. W tej klasyfikacji wskazuje się tzry główne typy stosunków 
przemysłowych , które można wyodrębnić na umownej osi stanowiącej  kontinuum od 
idealnego pluralizmu do czystego korporatywizmu. Dla demokracji zachodnio 
europejskich są to:

Pluralizm

Widoczny obecnie tylko w Wielkiej 
Brytani; przechodzący w chwiejny 
korporatyzm o wyraźnym nachyleniu 

etatycznym we Francji, Grecji, Hiszpani , 
Portugalii i Włoszech

Umiarkowany korporatyzm

Rozwija się na Cyprze, w Niemczech, 
Irlandii, Holandii, Belgii oraz 
Luksemburgu

Silny korporatyzm 

Austria i kraje nordyckie : Dania, 
Szwecja, Finlandia, Norwegia i Islandia

W Europie środkowej w wschodniej jest to raczej oddziaływanie etatyzmu,  któremu 
towarzyszą chwiejne formy korpoztyzmu. Etatyzm umiera powoli w Estonii i Słowenii 
oraz po części na Łotwie i Węgrzech. Natomiast w Polsce, Bułgarii , Czechach, Litwie, 
Rumunii, Słowacji, Ukrainie etatyzm wciąż jest ważnym elementem systemu stosunków 
przemysłowych i pomimo jego antyrozwojowego charakteru stale jest reprodukowany 
przez beneficjentów, wśród których znajdziemy także grupy interesu.

Poziom UE.

Pośród wielu organizacji grup interesu oddziałujących na ośrodki decyzyjne UE można 
wyodrębnić sześć podstawowych podmiotów, których część jest zrzeszona w 
ponadnarodowych europejskich federacjach konsumenckich. Są to :

-regiony subnarodowe
-środowiska pracownicze farmerów, rolników i spółdzielni rolnych 
-miedzysektorwe i sektorowe organizacje przedsiębiorców, 
- organizacje profesjonalistów i wolnych zawodów
- organizacje konsumentów,
- organizacje podmiotów związanych z ochrona środowiska 

Czasami wyodrębnia się osobno i dodatkowo organizacje reprezentujące ruchy kobiece.

Wiele dokumentów o różnej randze wspomina o oddziaływaniu tych podmiotów na 
isntytyucje UE. Ogólne zasady określa Traktat o UE. Mówi między innymi ,że Komisja 
Europejska ma obowiązek komunikowania się z reprezentantami grup interesów. 
Rozwinięciem tego zapisu można odnaleźć w komunikacie Komisji Europejskiej z 1992 
r  „”Otwarty i strukturalny dialog pomiędzy Komisją Europejską ,a specjalnymi grupami 
interesu.” Dostrzega się tutaj szansę na przezwyciężenie unijnego deficytu demokracji w 
bezpośrednich kontaktach z przedstawicielami grup interesu. Do kontaktów o 
charakterze lobbystycznym  zalicza się także Regulamin Parlamentu Europejskiego.
Na poziomie UE poza bezpośrednim lobbingiem istnieją także stałe i sformalizowane 
formy konsultacji z przedstawicielami najbardziej reprezentatywnych organizacji grup 
interesu.  Najważniejszym elementem jest tutaj Europejski Komitet Ekonomiczno – 
Społeczny . Powstał on na mocy traktatów podpisanych w Rzymie 1956r  (traktat 
powołał życia EWG i Euratom). ,a zapisy znowelizowane zawarto w traktacie nicejskim. 
„Komitet złożony jest z przedstawicieli różnych gospodarczych i społecznych 
zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego w szczególności przedstawicieli 
producentów, rolników, przewoźników, pracowników najemnych, kupców i 
rzemieślników, wolnych zawodów, konsumentów i opinii publicznej”. Składa się z 350 
członków nominowanych na wniosek państw członkowskich na czteroletnią kadencje.

W raporcie OECD z 2001 roku wskazuje się na możliwość ewolucji tradycyjnych form 
demokracji reprezentacyjnej ku bardziej otwartym rozwiązaniom partycypacyjnym. Sa 
to uwagi korespondowane ze wspomnianej białej księgi UE. Wyróżnia się tam pięć 
zasad partycypacyjnego rządzenia: otwartość działań, partycypacja obywateli w 
procesach decyzyjnych, konsekwentna i nieuchronna odpowiedzialność ośrodków 
decyzyjnych oraz efektywność i spójność działań.. W myśl przepisu zasady te powinny 
być wdrażane na wszystkich poziomach funkcjonowania władzy publicznej : unijnym, 
państw narodowych, regionów oraz środowisk lokalnych.
W prpopnowanej formule w procesach decyzyjnych maja uczestniczyć nie tylko 
tradycyjni przedstawiciele elektoratu, ale także emisariusze szerszych kręgów 
obywatelskich: grup środowiskowych, org. pozarządowych , wspólnot obywatelskich.
Mobilizujące do zmian , poza raportem OECD, mogą być także przesłanki niedomagania 
ciał przedstawicielskich, obniżająca się społeczna ocena tych instytucji ,co może 
prowadzić do apatii politycznej, obyatwleksiej  pasywności i absencji wyborczej.

Dodatek z wykładu profesora Rysia Herbuta: tzw. patch 1.1 

Obecnie grupy interesu są pośrednikami artykulacji interesów. Stanowią również, jak 
pisałem już wcześniej, dopełnienie społeczeństwa obywatelskiego.
Od partii politycznych różni je stosunek do władzy- parte chcą być przy władzy 
bezpośrednio, grupy interesu zaś chcą wpływać na treść ostatecznej decyzji politycznej 
poprzez nacisk z zewnątrz. Ryhu wspominał, również ,że czasami obecnie partie 
zachowują się jak g grupy interesu grupy interesu jak partie polityczne i dotyczy to 
szczególnie szarych stref ,a nie rozwiniętych demokracji.
 

Partie polityczne

Grupy interesu

Bezpośrednia władza

Wpływ na ostateczna decyzje polityczna

Walcząc o elektorat partia musi być 
skierowana do szerokiego odbiorcy

Grupy interesu są bardziej 
wyspecjalizowane. Zwracają się do 
konkretnych grup.

Partie mają wielu odbiorców.

Dlatego mają okrojone grupy poparcia, 
popeorają ję konkretne segmenty 
społeczne.

Klasyfikacja:

Ze względu na trwałość / stabilność-zakładamy ,że się nie zmieniają (klasyfikacja 
statyczna)

Promocyjne

- raczej krótkotrawałe

Sekcjonalne

-względnie trwała

Dla promocji ważnych w danym 
momencie wartości , może być odebrana 
przez szerokie grono odbiorców; wartości 
to np. kara śmierci, abolicja , ekologia

Działają w interesie danej gr. Społecznej , 
precyzyjnie określony trwały zakres 
odbiorców; związki zawodowe, 
organizacje korporacyjne managerów, 
czy weteranów. 

Ze względu na punkt dojścia do sfery władzy (klasyfikacja dynamiczna)
Z wieloma kanałami dostępu do aparatu 
władzy (dziury w serze ),którymi 
można wprowadzić interes, im więcej 
punktów dojścia tym większa pluralizacja 
; przykładowe organa / systemy : 
Komisja Europejska, reżimy anglosaskie 

System polityczny działa bez dziur; 
ograniczona liczba grup wpływających na 
proces decyzyjny; tutaj o wpływy 
decyduje rywalizacja między grupami, ze 
względu na małą ilość kanałów 
artykulacji interesu; występuje na 
przykład w Niemczech, gdzie pluralizm 
grup interesu i ich wpływ na ostateczne 
decyzje polityczne traktuje się jako brak 
autonomicznej decyzji państwa.

Wyróżniamy grupy wewnętrzne

Grupy zewnętrzne

Mogą one trwale współpracować z 
rządem

Mają utrwalone i wytworzone dojście do 
kanału artykulacji, bądź w innym 
przypadku są zupełnie wykluczone

Zróżnicowanie polega na tym, że grupy (wewnętrzne oraz zewnętrzne) są podmiotami 
mającymi różne zasoby, a ich wykorzystanie zależy od kontekstu sytuacji. Zasobami może 
być np. informacja, wiedza na jakiś temat pieniądze, pozytywny stosunek społeczny do 
grupy czy problemu , który reprezentuje, czy głośność grupy (w tym negatywnym 
znaczeniu- głośne grupy dla własnego spokoju i bezpieczeństwa wciąga się w kanały 
artykulacji). Grupy wewnętrzne często tworzą z administracją publiczną i rządem więzy, na 
mocy których stale i trwale ze sobą współpracują. Więź takie mogą wytworzyć się na 
zasadzie udowodnionej przez grupę przydatności, rzetelności, czy słowności.

Grupy interesu wpływają oczywiście na rząd administracje publiczną, a nie na parlament. 
Parlament jest znacznie bardziej liczny, przez co droższy do lobbowania (każdemu kpić np. 
kawę to kupa kasy wychodzi, a nie wspomnę już o samochodzie ). Poza tym to 
administracja publiczna pracuje na wszelkimi projektami ustaw i innych dokumentów, 
natomiast rząd ma w dużym stopniu wpływ na rozwiązanie konkretnych problemów.
Jedna z podstawowych funkcji rządu jest przyjmowanie grup interesu. Widoczne jest tutaj 
osłabienie roli parlamentu. Wynikać mogą z tego wspomniane wcześniej przymierza 
polityczne między rządem i grupami interesu (oczywiście grup wewnętrznych).

Typy polityki grup interesu:

Pluralizm

Korporatywizm 

Popularny w reżimach anglosaskich i 
amerykańskim(tutaj w dużym stopniu 
wynikał z tradycji i historii ;kongres nie 
stracił w USA na znaczeniu, ale 
jednocześnie poddany jest dość ścisłej 
kontroli przeciwko korupcji i tym 
podobnym rzeczom); 
wystepuje tutaj mnogość grup interesu –
konkretna struktura społeczna generuje 
kilka takich samych grup interesu- tzn. 

Początek to lata 80’te. Zaczęto wtedy 
mówić o powstaniu tzw. 
neokorporacjonizmu- chcąc oderwać się 
od kojarzonego z faszyzmem 
korporacjonizmu nazwali go 
neokorporacjonizm. Kiedy jednak zyskali 
na powszechne uznanie powrócili do 
poprzedniej nazwy i został ostatecznie 
korporatywizm.
Sam korporatywizm rozwijał się od lat 30 

kilka podobnych grup reprezentuje jedna 
grupę społeczna;
pluralizm nie gwarantuje trwałych 
koalicji grup interesu z władzą-
powiązanie Władzy i grup interesu są 
zmienne w czasie i zależą od wielu 
czynników budujących „obecna 
sytuacje”;
grupy interesu mają pomysły na 
rozwiązanie problemów, ale nie 
uczestniczą bezpośrednio w 
wykonywaniu decyzji rządowych- 
pomagają tworzyć projekt, a rząd i 
administracja go wykonują;
oczywiście o dojście do „władzy” 
konkretnych grup interesu zależy od 
posiadanych zasobów;
Model pluralistyczny wymaga pewnego 
rodzaju określonej kultury , potrzebuje 
odpowiedniej struktury instytucjonalnej,-
wiąże się to z mniejszą ingerencją w 
procesy zachodzące w społeczeństwie: 
tworzą się jakby dwa uzupełniające się 
subsystemy- subsystem państwowy i 
subsystem społeczny:

XX w. Jego o krystalizowanie się w 
ostatecznej formie to czas lat 60-70 ‘tych. 
W Szwecji już koniec lat 50 to czas 
rozwiniętego korporacjonizmu.
system ten był początkowo wprowadzony 
dla budowania zabezpieczenia systemu 
(można to wiązać np. z państwem 
dobrobytu ) oraz zapobieżeniu kryzysom 
ekonomicznym;
polega on na współpracy i 
koegzystencji ,jest mniej rywalizacyjny 
od pluralizmu;
opiera się na relacjach dwóch głównych 
podmiotów: związków zawodowych oraz 
organizacji pracodawców(szeroki 
biznes);
stworzyło to układ tripartyzmu- w jego 
skład wchodzą dwie wyżej wymienione 
grupy (zw. Zawodowe i org. 
pracodawców)oraz administracja 
publiczna/rzad(państwo)-do rozmów i 
ustaleń dochodzi pomiędzy grupami 
związków i pracodawców, swoje decyzje 
przedkładają rządowi , który je realizuje. 
Oczywiście związki i pracodawcy idą na 
wspólną wymianę i jedna strona drugiej 
musie zaoferować cos w zamian np. 
powstrzymanie się od strajków i 
demonstracji w zakładach produkcyjnych 
w zamian za brak możliwości grupowych 
zwolnień przez dany okres czasu;
w Austrii, Szwecji czy Holandii możemy 
śmiało stwierdzić istnienie 
korporatywizmu , ze względu na bardziej 
narodowy charakter państwa. Z powodu 
deficytu tego narodowego charakteru 
mniej korporacjonizmu jest w szeregach 
państw UE.;
w korporatywizmie musi dojść do 
koncentracji i wytworzenia silnej 
reprezentacji;
układ korporacyjny jest jedynie faktem 
politycznym, a nie konstytuowanym 
zapisem;
korporatywizm zakłada daleko idący 
udział grup interesu w implementacji 
decyzji- głównie związki i organizacje 
pracodawców wdrażają decyzje w życie;

czasami państwo w ogóle wyłączone jest 
z rozmów i implementuje ustalone 
wcześniej podczas rozmów warunki 
współpracy związków zawodowych i 
organizacji pracodawców.;;;;

Niemcy są można powiedzieć takim 
ukrytym korporacjonizmem- normalnie 
mają pluralizm, ale w czasie np. kryzysu 
ustawowo zagwarantowana jest 
możliwość wprowadzenia systemu 
korporacyjnego.

Temat nr 3
FORMY PARTYCYPACJI OBYWATELI W PROCESIE POLITYCZNYM

Partycypacja polityczna- forma wpływu politycznego obywateli na proces rządzenia; 
bezpośrednie uczestnictwo obywateli w procesie decyzyjnym

Wzrost wpływu jednostek i ich organizacji na przebieg procesów politycznych zmniejsza 
niebezpieczeństwo destabilizacji demokracji poprzez zwiększenie jej legitymacji( system 
demokratyczny chcąc uniknąć masowych buntów i niezadowolenia społecznego musi 
stwarzać prawne i faktyczne możliwości kreowania rzeczywistości politycznej wszystkim 
zainteresowanym uczestnictwem w życiu politycznym wyborcom, a nie tylko wąskiej 
grupie profesjonalnych polityków)

Formy partycypacji politycznej w demokracji
1)Partycypacja konwencjonalna

−

Wybory( wybór reprezentacji politycznej) 

−

Referendum

−

Możliwość organizacji się w organizacje polityczne
 

-partie polityczne
-grupy interesów ( np. związki zawodowe, grupy wyznaniowe, etc.)
-stowarzyszenia

D) publiczne wyrażanie swojego zdania

-protesty
- pochody
-strajki

E) inicjatywa ustawodawcza( społeczne, obywatelska

2)Partycypacja niekonwencjonalna 

A) wojna domowa
B) akcje terrorystyczne
C) rewolucja
D) odmowa płacenia podatków

E) zamachy na mienie publiczne lub życie polityków
f) nielegalne strajki, demonstracje, etc.

Demokracja bezpośrednia  zabezpiecza udział w ostatecznym rozstrzygnięciu 
konkretnego problemu wynikającego z konfliktu interesów grupowych.

−

Referendum –„ forma ustrojowa zapewniająca bezpośrednie decydowanie 
wyborców w drodze głosowania o różnych sprawach życia państwowego będących 
przedmiotem głosowania i ze skutecznością wskazaną w akcie 
głosowania( Zieliński)”  W rzeczywistości jednak w dzisiejszych państwach , z 
wyjątkiem Szwajcarii, referendum i inicjatywa ludowa mają znaczenie głownie 
pomocnicze.

 Analiza częstotliwości stosowania instytucji referendum pozwala na wyciągnięcie 
wniosku, że zyskuje ona stopniowo na znaczeniu.

Klasyfikacja ze względu na obowiązek zarządzenia głosowania

-referendum obligatoryjne- w określonej prawnie sytuacji uprawniony organ 
państwowy ma obowiązek poddania danej kwestii pod głosowanie

-referendum fakultatywne- decyzja taka jest przedmiotem jego 

swobodnego uznania.
Klasyfikacja ze względu na czas przeprowadzenia

-ratyfikacyjne- przeprowadzone po podjęciu stosownej decyzji przez 

parlament 

-konsultacyjne- przeprowadzone przed jej podjęciem

Inny podział

-kontrolowane- inicjowane przez siły rządzące( prezydenta, rząd, większość 
parlamentarną)głosowanie powszechne jest w tym przypadku dodatkowym 
sprawdzianem popularności ekipy rządzącej/jej lidera i niesie za sobą ryzyko 
porażki ( np. ustąpienie  ze stanowiska prezydenta Charles’a de Gaulle po 
nieudanym dla niego wyniku referendum z 1969r.)

-niekontrolowane-  inicjowane przez mniejszość opozycyjną.

Opozycja zyskuje możliwość mobilizowania poparcia społecznego na rzecz 
własnych projektów rozwiązania danego problemu albo na rzecz 
zakwestionowania podjętej już decyzji przez parlamentarną większość lub 
rząd.

 

Podział wg Smitha

-prohegemoniczne- utrzymujące lub umacniające pozycję 

sprawujących władzę

-antyhegemoniczne- prowadzące do przejęcia władzy przez opozycję lub co 
najmniej zablokowanie decyzji grupy rządzącej.

Referendum z jednej strony może mieć funkcję „legitymowania opinii 
establishmentu politycznego przez sceptyczny elektorat”, z drugiej jednak może być 
wyrazem niemożności rozwiązania konfliktu przez elity polityczne i przerzuceniem 
ciężaru odpowiedzialności za rozstrzygnięcie kontrawersyjnej kwestii na ogół 
elektoratu. W sytuacji, którą opisuje drugi przypadek efektem referendum może się 
Staś destabilizacja polityczna owocująca rozłamami partyjnymi, mobilizacją 
przeciwników i organizacja protestów społecznych.

−

Prawybory-
Wg książki Herbuta: ograniczenie partii politycznych na rzecz wyborców w 
arbitralnym mianowaniu swych kandydatów na stanowiska publiczne (USA) 
Wg wikipedii ( dla ułatwienia): Służą do zbadania opinii publicznej lub wyłonienia 
kandydatów mogących startować w późniejszych wyborach właściwych. Ich 
znaczenie jest uzależnione od ordynacji wyborczej i w wielu systemach politycznych 
(np. w USA) jest to część procedury wyborczej.

−

Inicjatywa ludowa

−

Weto ludowe ( w czasie vacatio legis grupa obywateli może zarządać zmiany tej 
decyzji, co ma formę aktu prawnego- rozstrzygnięcie dokonuje się w referendum; 
zwiększa to skłonność władzy do podejmowania kompromisowych decyzji)

−

Recall- instytucja odwołania deputowanych, których działalność nie satysfakcjonuje 
określonej grupy wyborców( stosowana w USA i Szwajcarii)

−

Plebiscyty ( dot. Kwestii przynależności spornego obszaru)

−

Wybór szefa egzekutywy w głosowaniu powszechnym ( pozycja sporna, nie 
wszyscy politolodzy uważają tą formę za demokrację bezpośrednią, ponieważ po 
objęciu stanowiska wyborcy nie maja wpływu na jej decyzje)

7. Władza ustawodawcza.

Parlament – wyposażona we władzę stanowienia ustaw i pochodząca z wyborów 
rywalizacyjnych, kolegialna reprezentacja interesów indywidualnych wyborców i elektoratu 
jako całości.

Podział parlamentów wg kryterium organizacji wewnętrznej:

−

jednoizbowe (unikameralne) np. Dania, Grecja, Szwecja; większość z nich występuje 
w Skandynawii; taka forma jest stosunkowo młoda, 

−

dwuizbowe (bikameralne) np. Włochy, Francja, Belgia; utrzymywane głównie siłą 
tradycji, bądź wynikające z zasady federalizmu; istnieją we wszystkich państwach 
federalnych i quasi-federalnych (izba wyższa reprezentuje interesy jednostek 
wchodzących w skład federacji) oraz w niektórych unitarnych; zdaniem Lijpharta 
zazwyczaj wybierają je kraje o większym terytorium

cechy:
izba wyższa mniej liczna, niż izba niższa (wyjątek Wielka Brytania),
kadencja izby wyższej zazwyczaj jest dłuższa niż izby niższej (wyjątek Szwajcaria),
obowiązuje zasada rotacji w przypadku izby wyższej, polegająca na tym, że część jej 
członków jest wymieniana,
w przeciwieństwie do izb niższych, pochodzących z bezpośrednich i powszechnych 
wyborów, członkowie izb wyższych zyskują swój mandat różnymi drogami

rodzaje bikameralizmu:
symetryczny (silny) – władza podzielona między dwie izby dysponujące równymi 
kompetencjami, cechuje głównie państwa federalne
asymetryczny (słaby) – faktyczna koncentracja władzy w izbie niższej

−

swoistym połączeniem jedno i dwuizbowości są parlamenty Niemiec (Bundesrat 
reprezentuje rządy krajów związkowych, a nie ich parlamenty bądź wyborców; z 
drugiej strony reprezentowanie interesów landów przy decyzji przez osobne obrady-
> w książce potraktowany jako raczej-bikameralny), Islandii i Norwegii (w obu 
państwach, mimo iż istnieją dwie izby to są wybierane w jednych wyborach i 
obradują razem, ponadto do jednej bądź drugiej izby posłowie wybierają się sami-> 
potraktowane jako raczej-unikameralne)

Funkcje parlamentów:

−

legitymizacyjna

ukryta legitymizacja (odbywanie regularnie i nieprzerwanie debat nad zasadniczymi 
kwestiami politycznymi),
jawna legitymizacja polityczna (udzielenie aprobaty dla działań innych podmiotów w tym 
zwłaszcza rządu),
stwarzanie ujścia dla napięć politycznych pojawiających się między poszczególnymi 
podmiotami polityki i stanowiących zagrożenie dla systemu,

−

socjalizacyjno – rekrutacyjna

rekrutacja polityczna (wyłanianie liderów politycznych),
socjalizacja (rozumiana jako upowszechnienie wzorców zachowań politycznych 
charakterystycznych dla systemów demokratycznych),
trening polityczny (nabywanie umiejętności działania politycznego – pokonywania rywali i 
pozyskiwania sojuszników),

−

decyzyjna (wpływu) – obejmuje przede wszystkim legislację

rozwiązywanie impasów, jakie pojawiają się w systemie politycznym,
artykulacja interesów grupowych,
rozwiązywanie konfliktów,
nadzór i patronat nad administracją.

Inna typologia:

−

ustawodawstwo,

−

kontrola (interpelacje, zapytania poselskie, rozpatrywanie sprawozdań, udzielenie 
absolutorium, wotum nieufności, wotum zaufania)

−

kreacja rządu oraz innych organów państwowych (np. wotum zaufania, prawo 
wyboru prezydenta)

−

udział w sądzeniu funkcjonariuszy publicznych

Podział parlamentów wg funkcji decyzyjnej (M.Polsby)

−

areny – będące jedynie miejscem, gdzie oddziaływają na siebie rózne partie 
politycznego

umiarkowane areny – RFN, Włochy
pełne areny – WB, Francja

−

transformatywne -  posiadające zdolność formułowania polityki i przetwarzania 
inicjatyw politycznych w obowiązujące prawo

wysoce transformatywne – tylko USA (sprzyjają im szerokie koalicje, zmienność składu 
większości parlamentarnej, zdecentralizowany charakter partii politycznych)

umiarkowanie transformatywne – Holandia, Szwecja

Podział parlamentów wg funkcji decyzyjnej (M. Mezey)

−

silne – zdolne do modyfikowania i odrzucania propozycji rządy oraz do formowania 
własnej linii politycznej

−

umiarkowanie silne – zdolne do modyfikacji, lecz nie do odrzucenia inicjatyw 
egzekutywy

−

słabe – poddane całkowitej dominacji rządu

Podział parlamentów wg poziomu społecznego poparcia i funkcji decyzyjnej (M.Mezey)

−

aktywne – zdolne do modyfikowania propozycji rządu, nie zagrożone 
przedterminowym rozwiązaniem i cieszące się społecznym szacunkiem (USA),

−

reaktywne – dysponujące skromniejszymi możliwościami ograniczenia władzy 
rządu, zagrożone przedterminowym rozwiązaniem, ale cieszące się społecznym 
uznaniem (WB),

−

wrażliwe – zdolne do modyfikowania propozycji rządowych, zagrożone 
przedterminowym rozwiązaniem i nie cieszące się społecznym uznaniem (Włochy)

−

marginalne – posiadające ograniczoną zdolność modyfikowania propozycji 
rządowych, dysponujące ograniczoną władzą kształtowania budżetu, umiarkowanie 
popierane przez elity polityczne (Brazylia)

Parlamenty demokracji zachodnioeuropejskich mają charakter umiarkowanie 
transformatywny i cieszą się uznaniem społecznym.

Na siłę parlamentu wpływają trzy rodzaje zmiennych(Norton)
a) konstytucyjne -ograniczenia władzy wynikające z konstytucji,
b) polityczne – liczba partii w parlamencie oraz ich zdolność do podporządkowania sobie 
instytucji państwa, uwarunkowana lojalnością i dyscypliną partyjną
c)proceduralne – obejmują strukturę, uprawnienia i aktywność komisji parlamentarnych(im 
bardziej struktura komisji odpowiada strukturze gabinetu i im bardziej są one zaangażowane 
w proces ustawodawczy, tym w wyższym stopniu parlament ma charakter transformatywny

Decydującym czynnikiem określającym wzajemną pozycję parlamentu i rządu jest układ sił 
w parlamencie obejmujący:

−

liczbę reprezentowanych w nim partii

−

dystans ideologiczny między nimi

−

obecność partii izolowanych

Biorąc to pod uwagę, wyróżniamy następujące warianty sytuacyjne:

−

dominację jednopartyjnej większości, która wpływa na osłabienie pozycji parlamentu 
wobec rządu (WB, Grecja)

−

istnienie wielkiej koalicji, grupującej wszystkie bądź większość  znaczących partii 
parlamentarnych; w tym przypadku efekt jest zróżnicowany (np. Holandia i Finlandia 
posiadają parlamenty transformatywne, natomiast Austria i Belgia legislatywy-areny)

−

koegzystencję praktyki formowania rządów przez jednopartyjną mniejszość 
parlamentarna z praktyką rządów koalicyjnych – mniejszościowych lub 
większościowych (Norwegia, Dania)

−

dominację koalicji synkretycznej, obejmującej partie ideologicznie zdystansowane, 
zjednoczone wokół celów pragmatycznych, z których na plan pierwszy wysuwa się 
izolacja silnej partii opozycyjnej, relewantnej na arenie wyborczej (Włochy); wariant 
ten sprzyja umocnieniu pozycji parlamenty wobec rządów i łatwości obalenia 
gabinetu

Systemy wyborcze

Wybory i ich funkcje

Główną rolą wyborów jest wybór rządzących, wg Schumpetera „powinny one mieć na celu 
przekazanie stru władzy temu kto w danym momencie ma większe poparcie niż pozostali”.
Jakie powinny być?

Cykliczne-powinny się odbywać raz na jakiś czas wg norm wyróżnionych w 

konstytucji czy innych aktach prawnych, wyjątkiem jest jedynie możliwość skrócenia 
kadencji-rozwiązanie parlamentu a w efekcie przedterminowe wybory.

Rywalizacyjne-, oznacza to,że w każdych wyborachpowinny brać udział co 

najmniej dwie partie, w tym jednaktórarzucawyzwanie rządzącym, co więcej powinna 
istnieć realna możliwość by rządzący przegrali,cojest niemożliwe w autorytaryzmach.

Wolne- nikt nie może narzucać innym swej woli czy to grożąc przemocączy też 

próbując przekupić wyborcę.

Uczciwe-powinno się na tych saych zasadach traktować 

partie,organizacje,stowarzyszenia itp., powinno się dać im wolmość zrzeszania ,dostęp do 
mediów, i wolność wyrażania poglądów (wyjątkami w pewnych krajach są konkretne 
doktryny, w Polsce np.Nazim). Ma to zniwelować różnice w potencjale finansowym i 
leczebnym każdej z grup chcącej wziąć udział w wyborach.

R.Dahl w teorii inkluzji założył,że każdy dorosły jest na tyle odpowiedzialny by móc 
swojego kandydata wybrać i by sam ocenił co jest dla niego dobre a co złe. Oznacza to,że w 
demokracjach w roli selektoriatu(podmiot uprawniony do decydowania) występuje ogół 
dorosłych, a w systemach niedemokratycznych niekoniecznie.
Ujęcie normatywne czyli to jak powinno być można podsumować 7 punktami:

1. Rywalizacja co najmniej dwóch podmiotów
2. Dawanie szansy na odrzucenie aktualnie rządzących
3. Cykliczność
4. Wolność uczestnictwa w wyborach i biernego i czynnego dla wszystkich dorosłych 

obywateli

5. Powinna istnieć wolność wypowiedzi,zwłaszcza w krytyce rządzących
6. Równe warunki rywalizacji
7. Zapobieganie dyskryminacji mniejszośći

W Europie możemy wyróżnić 3 typy elekcji i rywalizacji:

1. Wysoce  rywalizacyjne-wyrównane szanse opozcji i rządzących
2. Semi-rywalizacyjne- prewaga rządzących jest stała i utrzymuje się długo (Szwecja 

45-76)

3. Quasi-rywalizacyjne-rzadzący strają się zminimalizować szanse opozycji nie 

eliminując pluralizmu (Włochy lata 50 i 60+ Rosja)

Dwie kolejne cechy wyborów i samego systemu wyborczego to wpływ na formowanie 
rządu i wpływ na system partyjny. Mianowicie jednomandatowe okręgi wyborcze nie 
wymagają powstania systemu dwupartyjnego, ale go promują więc można powiedzieć,że 
oddziaływują na jego powstanie.

System wyborczy-całokształt norm określających „reguły wyborcze”, sposób 
przeliczania głosów,zasady prowadzenia kampani wyborczej czy organizację samego 
głosowania.

Systemy wyborcze są dlatego tak ważne ponieważ majądo spełnienia 4 kluczowe z punktu 
partii politycznych zadania:

1. Reprezentatywność-partie z największym poparciem mają wygrać wybory
2. Stabilność-partia rządząca powinna potrafic stworzyć rządzących
3. Zgodność działań rządu z oczekiwaniami rządzących
4. Pozytywna selekcja kadr-wybór najlepszych ludzi na stanowiska

Jak podkreśla Antoszewski  te cele są sprzeczne np. cel nr 1 i nr 2, przykład system 
brytyjski gdzie 35% poparcia może dać 55% mandatów więc mamy cel 2 ale brak celu 1. 
Zaś odwrotnym przykładem jest Polska, gdzie pełnej większości nikt nigdy nie miał, ale za 
to jest prawie pełna (prawie bo jest próg wyborczy) reprezentatywność. Co do celu nr 4 to 
Antoszewski nie ma złudzeń, że nie da się tu wiele zrobić, Herbut zresztą na wykładzie też 
nie miał...
CENZUS

Antoszewski pisze,że powszechność prawa wyborczego to logiczna kontynuacja 

poglądu,iż naród jako całość jest suwerenem. Trzeba tu jednak odliczyć osoby pozbawione 
praw wyborczych, ale tylko wyrokiem prawomocnym. Co do kobiet to pierwszym 
państwemEuropy zachodniej, które uznało ich prawa wyborcze była Finlandia (1904) a 
ostatnim Portugalia (1974), obecnie nie ma w Europie państwa gdzie kobiety pełnych praw 
by nie posiadały.Co ciekawe, mimo,iż demograficznie kobiet jest ciut więcej i że mają one 
takie same prawa ich udział w parlamentach jest generalnie mniejszy niż mężczyzn. 
Najwięcej kobiet jest w skandynawi (około 40-45%) a najmniej we Francji i Włoszech 
(10-12%), w Polsce co piąty poseł to kobieta. Co ciekawe peocent kobiet w polityce ciągle 
choć powoli rośnie a w wyborach do Parlamentu Europejskiego udało się im w 
Luksemburgu osiągnąć 50% mandatów a w Szwecji nawet 60%. Pojawia się też problem 
zarezerwowania dla kobiet miejsc na listach wyborczych, Antoszewski pisze, że choć jest w 
tej kwestii pełna dowolność to można zauważyć,ze takie „pule miejsc dla kobiet” rezerwują 
głównie partie lewicowe,a  w krajach takich jak Niemcy i Finlandia wszystkie partie taką 
pulę dla pan rezerwują mimo braku nakazu ustawowego.(Nic nie piszeAntoszewski o 
konkretnych liczbach). 

Kolejnym cenzusem jest cenzus wieku. Generalnie można głosować od 18 roku 

życia , wyjątkiem jest Austria gdzie jest to 19 lat, a kandydować w różnych wyborach mając 
lat więcej. Tu różne są opcje, od Słoweni gdzie takiego rozróżnienia nie ma i prezydentem 
może zostać nawet 18-latek do Włoch gdzie by ubiegać się o ten urząd trzeba mieć lat 50. 
Oprócz cenzusów mamy jeszcze wyłączenia, czyli legalne odebranie prawa wyborczego 
obywatelowi np. po przestępstwie czy dla osób które nie są obywatelami danego panstwa. 
Jest to powszechne i akceptowalne dlatego nie traktuje się tego jako złamania reguł 
demokracji.
RÓWNOŚĆ

Każdy głoswg reguł demokracji musi być równy, że nie jest to takie jasne 

pokazała Wielka Brytania do 48roku. Wtedy każdy obywatel miał jeden głos tam gdzie 
mieszkał, drugi tam gdzie miał nieruchomość, i tam gdzie ukończył szkołę wyższą. A więc 
system tych promował pewną grupę społeczną i dawał im więcej głosów. Obecnie w 
Europie nie ma już podobnego systemu. To, że liczba głosów ma być równa nie oznacza,że 
ma wynosić jeden. np. w wyborach do senatu w Polsce każdy ma tyle głosów ilu senatorów 
wchodzi z danego okręgu.  Antoszewski pisze,że równość to kolejna zasada która jest w 
praktyce nierealna do osiągnięcia bo choć głosów każdy ma tyle samo to w zależności od 
okręgu wyborczego,różna ilość głosów daje mandat. W małym okręgu może być to 1000 
głosów podczas gdy w metropolii może być to kilkukrotnie więcej.

Jednym ze składników  równości jest bezpośredniość wyborów. O ile wyborów 

prezydentów czasem dokonują,różne rady, kolegia elektorskie itp. to wybór izb niższych 
zawsze należy do społeczeństwa. W Wielkiej Brytani można głosowac, pocztą, w krajach 
skandynawskich jest możliwość głosowania przez pośrednika, a w Estonii przez internet.

Ostatnim standartem jest tajność, Choć wydaje się być to oczywiste to jednak i tu 

zdarzają się odstępstwa, bo są kraje (Austria,Belgia czy Luksemburg) gdzie głosowanie jest 
przymusowe a za nie wzięcie udziału grozi kara finansowa i to jest naruszenie zasady 
tajności bo pokazuje kto nie głosował.

Najważniejszez politologicznego punktu widzenia w systemie wyborczym jest 

sposób podziału głosów w systemie, zwany regułą rozstrzygnięcia, czy też formułą 
wyborczą, wyróżnaiamy generalnie 3 formuły choć każda ma swoje odmiany:

1. System większościowy
2. System proporcjonalny
3. System mieszany

Aby zobrazować lepiej o co chodzi dołączam tabelkę, coś podobnego było na ćwiczeniach. 
Dane są orientacyjne i mają pokazać tylko zasadę wyboru a nie konkretne liczby.

Kandydat

Poparcie

A

20%

B

19%

C

18%

D

17%

E

16%

F

10%

System więszościowy

Cechy:

1. Wygrywa kandydat z największą liczbą głosów nieważne z jaką. Przykład kandydata 

A,który reprezentuje tylko co piątego wyborcę ale „bierze wszystko”.

2. Okręgi jednomandatowe-tzn że jest o wiele więcej okręgów bo ilość miejsc w 

parlamencie jest ta sama, co sprawia,ze poseł jest „odpowiedzialny” za mniejszą 
liczbę wyborców i może się z nimi bardziej identyfikować.

3. Nie jest wymagane posiadanie bezwzględenj większości głosów, chyba że mamy do 

czynienia z pewną odmianą systemu większościowego jak istnieje np. we Francji 
(wyb parlamentarne) czy w Polsce w prezydenckich. Wtedy do drugiej tury 

przechodzą kandydaci A i B i tam walczą aż któryś z nich nie uzyska powyżej 50%.
Pewną odmianą stosowaną np. w Australii jest system głosowania alternatywnego. 
Jest on skomplikowany więc odłóżcie kawę i się skupcie :)
Otóż na karcie do głosowania nie zaznaczamy tylko tego kto ma wygrać ale też tych 
którzy mają mieć dalsze miejsca, twrzymy swego rodzaju ranking. O co chodzi? Na 
przykładzie powyższej tabelki jako,że nikt nie ma powyżej 50% to odpada ten kto 
ma ich najmniej czyli F, dla 10% wyborców miał on pierwsze miejsce ale ,że nie 
wygra to patrzymy na to kto miał u tych wyborców którzy na niego głosowali 
miejsce drugie. Przyjmijmy,ze był to kandydat C. Więc w drugiej rundzie 
głosowania ma on 26% (swoje 16+10 od kandydata F), ale dalej nikt nie ma powyżej 
50%, więc odpada kolejny czyli E, jego 16% zostaje rodzielone wg zasady „drugiego 
miejsca” (jeśli ktoś na drugim miejscu zaznaczył F-a jego już nie ma w rywalizacji to 
patrzy się na miejsce trzecie), i tak aż ktoś będzie miał miał powyżej 50%.
Wg mnie to takie robieni od razu drugiej tury.

Zalety

1. Łatwo stworzyć rząd praktycznie zawsze jednopartyjny
2. Głosowanie na osobę a nie na partię
3. Silne zidentyfikowanie posła z elektoratem
4. Promowanie ugrupowan umiarkowanych (Front Narodowy we Francji ma poparcie 

około 10-15% i 0 mandatów

5. Możliwość wejścia do parlamentu lokalnych liderów czy autorytetów
6. Jasność i prostota nie licząc rzecz jasna przykładu z Australii :)

Wady

1. Na przykładzie tabelki widać, że aż 80% wyborców nie miało swojego 

przedstawiciela. 

2. Czasem większa ilość głosów w kraju może nie przełożyć się na zwycięstwo w 

wyborach (przypuśćmy że jest 100 okręgów w 49 wygrywa partia stosunkiem sił 
90%do 10% ale w 51 okręgach przegrywa stosunkiem 51% do 49%-realnie ma 
więcej głosów w praktyce mniej posłów). Przykład brytyjski z 1974- Partia pracy 
miała 37,2% i 301 mandatów a Konserwatyści 37,9%a  mieli 297 mandatów.

3. „Sztuczna” większość- w Wielkiej Brytani od 1945 żaden rząd nie miał poparci 

powyżej 50%, mimo to zazwyczaj (o ile nie zawsze) udawało się formować 
większościowy rząd.

4. Brak reprezentacji małych partii.

Nie ma sensu go tworzyć przy niskiej homogenizacji społeczeństwa.

System proporcjonalny

1. Okręgi są wielomandatowe choć o różnym rozmiarze
2. Procent mandatów to konsekwencja poparcia społecznego 
3. Do uzyskania mandatu nie potrzeba pokonania reszty a tylko uzyskania pewnego 

pułapu poparcia

4. Duża rola rozmiaru okręgu wyborczego

Wyróżna się rzecz jasna kilka sposobów przeliczania liczby procent głosów na konretną 
liczbą mandatów ale jest to na tyle skomplikowane że nie potrafię tego opisać mimo,iż 
ksiązkę mam przed sobą...

Zalety:

1. W miarę równa reprezentacja względem liczby głosów
2. Większy pluralizmu
3. Większa „efektywność” głósu, nie ma sytuacji tak jak w systemie 

większościowym,że praktycznie 80% procent głosów się nie liczy

Wady:

1. Nieczytelność-przykład z metodą przeliczania głosów,który dla mnie jest 

niezrozumiały+rozmair okręgu wyborczego, jedne mają 3 mandaty inne więcej i dla 
przeciętnego wyborcy jest to niejasne

2. Rozczłonkowanie sceny politycznej (choć jest to ograniczane poprzez progi 

wyborcze)

3. Mała stabilność rządów (prawie zawsze koalicyjnych bądź mniejszościowych)
4. Więsza możliwość rozwoju partii radykalnych (przy tym systemie Hitler zdobył 

mandat a Fron Narodowy miałby około 15%mandatów)

Są jeszcze systemy mieszane które mają na celu zapobiec rozdrobnieniu, ale i uniknąć 
nadreprezentacji silnych partii. Są to rozwiązania stosowane rzadko a w praktyce wyglądają 
tak,że polówę deputowanych wybiera się wg jednego wystemu a drugą połowę wg systemu 
drugiego, jest tak na przykład w Niemczech.

Sposoby liczenia mandatów (systemy proporcjonalne)
-system list partyjnych

-formuły oparte na ilorazie wyborczym (Hare-Niemeyera(1)+Hagenbacha-

Bishofa(2))

-formuły podzielone (d'Honta(3)+Sainte-Louge(4))

-STV(5)

1.Hare-Nemeyer

I =

V

M

  

I-iloraz wyborczy
V-ilość głosów w okręgu
M-liczba mandatów do zdobycia w okręgu

Obliczenie dla jednej partii:

Ma=

Va

I

M-ilość mandató dla parti a
V-Ilość głosów dla parti a
I-Iloraz

Rozdzielenie mandató „resztowych”-nierozdzielonych wcześniej

Ma=

Va×M

V

-metoda HARE-NEMEYER'A  

Przykład:
Mamy komitety A, B oraz C, które otrzymały kolejno 900, 300 i 480 głosów, do obsadzenia 
jest 5 mandatów.
Według powyższego wzoru, obliczamy współczynniki dla poszczególnych komitetów:
A - 2,68
B - 0,89
C - 1,43
Zgodnie z liczbami przed przecinkiem, 2 mandaty uzyskuje komitet A, a jeden komitet C. 
Pozostałe dwa mandaty zostają rozdzielone kolejno komitetom o najwyższej wartości po 
przecinku, czyli B, następnie A. Ostatecznie komitet A uzyskuje 3 mandaty, a komitety B i C 
po jednym. 

System ten promuje partie małe.

2.Metoda Hagenbacha-Bischofa

Inna metoda obliczania ilorazu wyborczego

I =

V



M 1

System mniej korzystny dla małych partii

3.Metoda d'Honta

Wyniki partii dzielimy przez liczby całkowite, aż do liczby mandatów (10 mandató w okręgu 
dzielimy od 1 aż do 10), wyniki takich dzieleń dają nam ilorazy, na podstawie których 
rozdziela się mandaty
System ten promuje duże partie

Podaję wam przykład z internetu wg mnie dosyć jasno wyjaśnione

4.Metoda Sainte-Lague

Formuła Sainte-Lague polega na zastosowaniu identycznej operacji, z tym że dzielnikami są 
tu liczby nieparzyste (3, 5, 7 itd.) (Skandynawia oprócz Finlandii). W zmodyfikowanej, 
obowiązującej obecnie wersji pierwszym dzielnikiem jest liczba 1,4, a następnym kolejne 
liczby nieparzyste od 3 poczynając. Przyjmuje się, że system ten, zwłaszcza w wersji 
klasycznej, jest korzystniejszy dla partii małych niż metoda d’Hondta.

Przypominam dzielimy przez 1,4 a potem kolejno 3,5 itp

5.STV

Nie głosujemy na listy a na ludzi
Okręgi wielomandatowe, ale za to małe 3-4 mandaty
Wyliczenie jaka liczba głosów jest potrzebna by zdobyć mandat

I =

V



M 1



1

Dystrybucja mandatów jest dokonywana w następujący sposób:

1. Jeżeli po obliczeniu przez kandydatów „pierwszych miejsc” żaden z nich nie 

przekroczy ilorazu wyborczego, eliminuje się kandydata z najniższa liczbą głosów, a jego 
głosy rozdziela się między pozostałych wg uzyskanych przez nich „drugich miejsc”,

2. Jeżeli jeden z kandydatów przekroczy określoną przez iloraz wyborczy liczbę 

głosów, wówczas uzyskuje mandat, a nadwyżkę (czyli różnicę między liczba uzyskanych 
przez niego głosów a ilorazem wyborczym) rozdziela się między pozostałych odpowiednio 
według liczby uzyskanych drugich miejsc. Ten sposób „przenoszenia” pojedynczych głosów 
jest specyficzną cechą omawianego systemu. 
Stosując przedstawione sposoby postępowania dąży się do obsadzenia wszystkich 
mandatów przypadających na dany okręg wyborczy. System STV jest uznawany za 
stosunkowo najwierniej odwzorowujący preferencje wyborcze 

Stosowany w małych krajach-żaden głos się nie marnuje.Zachća do koalicji bo dana 
partiaa wiedząc,że wygra zachęca do głosowania w drugim wyborze na partię która będzie 
przyszłym koalicjantem.

Indeks proporcjonalności

I =100−

[

S1−V1S2−V2 S3−V3]

2

S1-procent liczby miejsc w parlamnecie pierwszej partii
S2-to samo tylko drugiej w kolejności
S3-jak wyżej
V1-liczba procentowo oddanych głosów na tę partie

Systemy relatywnie proporcjonalne 95% i więcej
Deformujące 80%-95%
Dyskryminujące poniżej 80%

Indeks agregacji

Ia=

S1

N

S1-liczba mandató kontrolowanych przez zwycięzce wyborów
N-liczbę wszystkich mandatów w parlamencie

Konsekwencje systemów wyborczych:

1. Bezpośredni-rozdział mandatów
2. Pośredni-liczba partii w parlamencie
3. Deformacja woli wyborcy-nabardziej deformuje „czysty” system większościowy 

a najmniej „czysty” proporcjonalizm ale generanie istnieje wiele form 
pośrednich

4. Rozmiar nadreprezentacji-różnica między liczbą głosów a mandatów -co 

ciekawe nawet w systemach proporcjonalnych (Hiszpania i Grecja) partie 
uzyskują więcej mandatów niż powinny z racji liczby, osiągają to poprzez 
zróżnicowanie wielkości poszczgólnych okręgów wyborczych

5. „Efektywna liczba partii”-w każdym systemie jest różnica pomiędzy liczbą 

partii która bierze udział w wyborach a liczbą która otrzymuje mandat, jak 
podkreśla Antoszewski mimo to nie ma to wpływu na powstawanie nowych 
partii (przykład Polska)

6. Strategia partii-w systemach wiekszościowych partie mogą być bardziej 

radykalne bo nie muszą mieć koalicjanta, w systemach większościowych 
powinny być bardziej nastawione na współprace, jak jest wszyscy widzimy

SYSTEMY POLITYCZNE EUROPY ZACHODNIEJ

ZACHOWANIA WYBORCZE.

•

Zachowania wyborcze wyjaśniają relacje zachodzące pomiędzy elektoratem a 
partiami politycznymi wyrażone w akcie głosowania.

•

Typy elektoratów:
1. Elektorat ustrukturyzowany- to taki, którego decyzje wyborcze są efektem trwałej 

identyfikacji partyjnej wynikającej ze struktury podziałów socjopolitycznych; 
rezultat wyborczy jest odzwierciedleniem czynników społecznych i politycznych 
wpływających na sposób głosowania.

2. Elektorat nieustrukturyzowany – oddając swój głos reaguje na konkretne kwestie 

polityczne, istotne w danym momencie a zatem mają charakter przejściowy.(słabe 
powiązanie wyborcy z partią, brak powiązań między przynależnością 
społeczną/klasową a sposobem głosowania)

−

Zachowania wyborcze możemy badać na poziomie:

−

Indywidualnym, aby uzyskać wiedzę o motywach, jakimi kierował się pojedynczy 
wyborca w akcie głosowania

−

Zagregowanymi, aby zbadać więzi społeczne powstające na poziomie wyborczym

−

Typologia zachowań wyborczych na poziomie zagregowanym:

−

Stabilne zachowania wyborcze:

8. Wyborca regularnie głosuje na tę samą partię, przez co potwierdza silne 

przywiązanie do danego ugrupowania

9. Powstająca w ten sposób lojalność wyborczą można wyjaśnić stosując dwa 

paradygmaty:

−

Paradygmat społeczno-kulturalny:

 Głównym motywem głosowania jest poczucie przynależności do 

określonej grupy społecznej

 Rodowód europejski

−

Paradygmat identyfikacji partyjnej:

 Sposób głosowania jest zależny od lojalności wobec konkretnej 

partii politycznej

 Rodowód amerykański

−

Stosunek wyborcy do partii:

 To względnie wspólny układ postaw i zachowań będących 

odzwierciedleniem w równej mierze:

−

Jego społecznej pozycji

−

Doświadczenia gromadzonego przez lata

−

Przywiązankami do pewnych wartości

−

Zmiana lojalności wyborczej( przeniesienie preferencji wyborczych)

 Lata 70-te XX w – zmiana zachowań wyborczych
 Opiera się na dwóch czynnikach:

1. Zmianie źródeł poparcia dla partii politycznej
2. Zmianie w dystrybucji głosów wyborczych

−

Rodzaje zmian lojalności wyborczej:

−

Zmiany zachowań wyborczych mogą się przejawiać także w spadku frekwencji 
wyborczej czy utracie głosów wyborczych zdobywanych przez największe partie.

−

Klasowy model głosowania( indeks Alforda)

 To sposób mierzenia klasowej orientacji wyborców
 Uproszczając jest to różnica pomiędzy procentem głosów „lewicowych” 

wśród klasy robotniczej a procentem głosów „lewicowych” wśród klasy 
średniej.
Od 0 (brak klasowej identyfikacji) do 100(doskonały klasowy model 
głosowania)

•

Przesunięcie poparcia wyborczego udzielanego partiom między kolejnymi 
wyborami.



Volatility: formuła przesunięcia poparcia wyborczego miedzy partiami

                          



V = przesunięcie poparcia wyborczego



n = liczba partii



 = ogólne poparcie wyborcze( w %) udzielone partii „i” w okresie „t”(I 

wybory) oraz „t+1” = II wybory

•

Frekwencja – jeden ze wskaźników ilościowych zmian lojalności wyborczych

•

Teorie zmian społecznych:

1.

Teoria wygasania konfliktu klasowego



Bogacenie się społeczeństwa powoduje upodobnianie się dochodów różnych 
grup społecznych

2.

Teoria mobilności społecznej



socjalna i zawodowa mobilność powoduje pomniejszenie tradycyjnych 

podziałów klasowych

3.

Teoria masowego społeczeństwa

 Kładzie nacisk na zjawisko atomizacji społeczeństwa
 Obywatele spełniają wiele funkcji społecznych powodując niestabilność i 

zmianę lojalności wyborczych.

4.

Teoria mobilizacji kognitywnej

 Poziom edukacji wzrasta i pojawia się wiele nowych źródeł informacji, co 

może się przyczynić do zmiany zachowań politycznych dużej części populacji

5.

Teoria starzenia się systemu partyjnego

6.

Zmiana systemu wartości

•

Zachowania wyborcze na poziomie indywidualnym:

 Głos opinii:

 Jest wyrazem decyzji wyborcy, podjętej na podstawie wielu propozycji 

i rozwiązań programowych przedstawianych przez partie

 Wyborca upraszcza polityczny kompleks problemów, orientując się na 

te kwestie, które są dla niego najistotniejsze

 Konsekwencjami takiego sposobu formowania ocen wyborczych są:

−

Wysoki stopień niepewności, co do wyniku wyborów; ten typ głosów czyni 
rywalizacje bardzo szeroką i otwartą

−

Duża podatność partii na zmiany w opinii publicznej

−

Niestabilność i zmienność zachowań wyborczych, co znacznie uzależnia ten typ 
głosu od różnego rodzaju konsultacji

 Najczęściej pojawiającymi się problemami politycznymi poddawanymi 

ocenie wyborców są:

I.

Wymierne osiągnięcia partii sprawującej władze

II.

Osobiste cechy kandydatów

III.

Stosunki międzynarodowe

IV.

Socjalekonomiczna redystrybucja dochodów

V.

Nie należy jednak przeceniać roli konkretnych kwestii 
politycznych politycznych, jako czynnika służącego zdobywaniu 
dodatkowych głosów wyborczych

 Głos przynależności:

 Silne osadzenie zachowania wyborczego w realiach struktury 

społecznej

 Oddanie takiego głosu jest potwierdzeniem subiektywnej identyfikacji 

wyborcy z siłą polityczna, postrzeganą, jako ta, która ma organiczny 
związek z grupą społeczną, do której należy wyborca

 Głosowanie na daną partie wynika tylko z poczucia identyfikacji a nie 

aprobaty programu

 Głos wymiany:

−

Zakłada istnienie związku między wyborcą a wybieranym

−

Oczekuje się od kandydata, iż dostarczy korzyści samemu wyborcy lub grupie, w 
której funkcjonuje

−

Głos wymiany jest czymś w rodzaju przetargu nastawionego na zaspokojenie 
określonych potrzeb albo wzmocnienie pewnych interesów wyborcy

−

Przedmiotem wyboru jest zawsze konkretna jednostka, gdyż tylko taki aktor może 
bezpośrednio zareagować na oczekiwania wyborcy i zaoferować mu wymierne 
korzyści.