prus_placowka

Bolesław Prus Placówka – tre

ść

rozdział I
Rzeka Białka le

y w dolinie otoczonej sieci

wozów. Brzeg zachodni jest dziki, bagnisty i nieurodzajny. Na

wschodnim brzegu jest wioska, nad ni

dwór i las, wsz

dzie uprawy. Na północnym kra

cu, na odludziu

swoje gospodarstwo ma Józef

limak z rodzin

. Gdy na

wiat przyszły dzieci (2 chłopaków, Stasiek i J

drek)

naj

li pomocnice (Sobieska na pół roku, głupia Zo

ka na 6 lat i sierota Magda, która wolała by

na słu

bie

na swoim, gdzie bił j

stryj) i parobka (Maciek Owczarz został u nich, gdy wracał ze szpitala). Celem ich

ycia było utrzymanie bytu.

rozdział II
Kwiecie

. Po obiedzie wszyscy rozeszli si

do swoich zaj

ęć

limak przysypiał pod piecem z fajk

, ale po

chwili przemógł si

i wyszedł do roboty. Słoma wabiła go do drzemki, konie zdawały si

mówi

to samo, ale

wyj

ł brony i poszedł na pola. Krzyczał na wróble, które dziwiły si

e tylko ziarna pod ziemi

zakopuje.

Narzekał na ziemi

, ale ona odpowiedziała,

e karmi j

tylko raz na osiem lat, odpocz

ąć

daje raz na 10.

Wiatr groził,

e do reszty mu ziemi

wyjałowi.

drek kopał ziemi

piewał, przekomarzał si

z Magd

limakowa prała, a Stasiek patrzył w wod

. Był

ukochanym synem

limaka, cz

sto widział rzeczy niedost

pne dla zwykłego oka.

limak narzekał,

e ci

ęż

teraz wy

, zaraz po

lubie było im l

ej. Dobrze,

e cho

na dworze czasem robot

mu dadz

. Chciałby

mie

cej bydła i ł

Opodal jechał jaki

pan w stroju d

okeja i z papierosem. Nie mógł zupełnie zapanowa

nad koniem, chyba

dosiadał go pierwszy raz. Goniły za nim psy i dzieciaki ze wsi, a on si

cieszył, bo miał demokratyczne serce

i kochał lud, cho

go nie znał. Był to szwagier dziedzica, przyjechał z Warszawy. Gdy zapytał o co

limakowej, jej m

ąż

czerwieniał z zazdro

ci. Ona jednak odwin

ła je

cowi, gdy chciał j

pocałowa

☺

drek

miał si

z d

okeja, nie chciał mu poda

spadłej czapki ani swojej przed nim

. Paniczowi

podobało si

to, ale

limak był zdenerwowany. Jeszcze bardziej si

zdumiał, gdy panicz przezwał go

„obywatelem”, a jego

„pani

”.

limakowa kazała m

ęż

owi kupi

krow

od stryja Magdy, Wojciecha Grochowskiego. Chciał j

kupi

Grzyb,

limakowa nie chciała by

gorsza. Radziła wzi

ąć

w arend

, by mie

na pasz

. Takie plany miał

sam

limak ju

dawno, ale bał si

wprowadza

je w czyn. Mówił,

e chłopska rzecz robi

, a pa

ska

rozkazywa

. Był posłuszny, ale nie samodzielny.

Jacy

Niemcy, stary i młody (Fryc) wypytywali

limaka o grunta. Fryc mówił do niego na ty, stary per

„gospodarzu”. Dowiedzieli si

e pole i wzgórze

limaka otaczaj

skie grunta i odeszli.

limak my

lał

dalej o kupnie ł

k i krowy – mógłby wtedy odpoczywa

rozdz. III
Krowa podobała si

limakowi, ale czuł ból w r

kach i nogach, gdy dowiedział si

, ile kosztuje – tyle trzeba

natrudzi

eby zarobi

takie pieni

dze. Grochowski radził Magdzie, by był

posłuszna we wszystkim

gospodarzom, nawet gdy j

bij

, bo

ta r

ka, co bije. Krow

sprzedaje, bo chce Magdzie dokupi

ziemi.

Jak przyjd

nowe łaski i nadania (po uwłaszczeniu chłopi, bałamuceni przez pok

tnych doradców,

spodziewali si

kolejnych nada

), to ka

dy dostanie jeszcze raz tyle ziemi, ile ju

ma. Maciek Owczarz był

pełen czci dla sołtysa, siedział wpatrzony w niego. Nie dostał ani krzesła z oparciem, ani wódki, ale był
szcz

ęś

liwy, bo sołtys z gospodarzem tacy byli.

Kiedy ju

popili i rzucali si

sobie w ramiona, sołtys zgodził si

sprzeda

krow

za 33 ruble w zamian za

cin

, ale

limak oburzał si

e on nie

yd,

eby bra

za go

cin

i chciał dawa

za ni

35 rubli! Sołtys

płakał,

limak stawiał si

onie – Maciek nie mógł si

nadziwi

, jak wódka zmienia ludzi.

☺

rozdz. IV

limak natarł włosy i buty sadłem,

ona poradziła mu,

eby si

umył – szedł do dworu w sprawie kupna ł

ki.

Bał si

, bo wiedział,

e chłopi i panowie zawsze musz

sobie robi

na zło

ść

. Szedł z synami, Stasiem i

drkiem. Sta

rozumiał,

e ł

ki potrzebuj

dla nowej krowy, ale zastanawiał si

, co my

li trawa, gdy j

krowa je. J

drek sam my skosił traw

, ł

ka wg niego nie jest pa

ska, bo ani on jej nie posiadł, ani nie jest

przy jego chałupie. Słyszał od Ja

ka Grzyba,

e musi by

równo

ść

, a b

dzie, gdy chłopi panom pola zabior

Podziwiali pi

trowy dwór, gdzie na strych wchodzi si

schodami, a nie drabin

. Oran

eri

, gdzie zim

rosn

pomara

cze. Przed domem z fuzji strzelał szlachcic, którego widzieli na koniu. Kazał

limakowi nakry

głow

i nie kłania

– cenił sobie równo

ść

. Narzekał,

e chłop nie umie gospodarowa

na swojej ziemi i

plonów mu ona nie przynosi. Przedstawił spraw

limaka swojej siostrze, narzekał na niewolnicze

przyzwyczajenia chłopa. Siostra próbowała zbli

do chłopów, ale po pobycie w ich chacie musiała

wyrzuci

sukni

. Chciała uczy

synów

limaka, ale oni nie mieli czasu. Dziedzic od razu zgodził si

odda

limakowi ł

w dzier

. J

drek wygadał,

e matka kazała mu ojca pilnowa

, by co

stargował – to

utwierdziło pa

stwo w przekonaniu,

e chłopi s

idiotami. Dziedzic zaproponował,

e sprzeda mu ł

nie za

160, ale 120 rubli, ale musi zdecydowa

natychmiast.

limak oczywi

cie zasłonił si

i nie zgodził

limak opowiedział

onie,

e chcieli go wzi

ąć

podst

pem, ale si

zmiarkował i nie zgodził si

kupi

ki.

Zastanawiał si

, czy

le nie zrobił, wi

c chciał zbi

drka, ale

ona go od niego odci

ła, mówi

e co

złego jest z krow

. Zło

ść

mu przeszła.

rozdz. V
Lipiec. Dziedzic z

od dawna s

za granic

. Dla ludzi zaczynała si

najwi

ksza praca.

limak

żą

ł zbo

Jacy

ludzie robili pomiary na ł

ce. J

drek poszedł wywiedzie

, o co chodzi, ale przył

czył si

do nich.

Poszli potem w go

cin

limaka i pytali o wylewy rzeki. Chwalili sobie go

cin

limakowej i dziwili si

kobieta nie chce zapłaty, ale za to kupili sery, kurcz

ta, chleb itd. Powiedzieli,

e przeprowadz

dy kolej

elazn

. Przez tydzie

limak zarobił jeszcze du

o, sprzedaj

c in

ynierom ró

ne produkty.

niwami

zajmował si

Maciek i naj

ta stara Sobieska. Do południa pracowała, ale potem wypiła okowit

(gorzałka) i

wyrzekaj

c na

limaka, usn

ła.

W niedziel

limakowa kupiła sobie fular, dała jałmu

, siedziała z przodu w ko

ciele. Maciek dostał na

buty, bo wstyd mu było i

ść

z gospodarzami w swoich.

limaka wiele osób prosiło o po

yczk

, zacz

li o nich

plotkowa

. Owczarz butów nie kupił, bo najpierw oddał dług szynkarzowi, a potem robotnicy z kolei kazali mu

postawi

gorzałk

We wrze

niu, w deszczowy dzie

przyszła do nich Zo

ka z małym dzieckiem na r

ku. Szukała słu

by.

Chciała odda

swoj

córk

Owczarzowi. Na widok pal

cego si

polana wybiegła z krzykiem, dziecko

zostawiła. Maciek zaopiekował si

znajd

i nie dał jej sobie odebra

rozdz. VI
Dwór podupadał, parobcy

le pracowali, a rz

dca wymówił miejsce, bo rozeszła si

pogłoska,

e pa

stwo

chc

go sprzeda

. Młoda pani nudziła si

na wsi.

limak nie mógł zrozumie

, jak mo

na opu

ziemi

ojców. Stara Sobieska przyniosła wie

ść

e chłopi chc

kupi

wie

limaka do spółki nie dopuszcz

, bo on i

tak dorobił si

na kolei.

yd Josel ofiarował si

pogodzi

limaka z chłopami, ale ten miał mu w zamian

odda

50 rubli, które

yd stracił przez jego interesy i wybudowa

na swych polach chałup

, gdzie szwagier

yda trzymałby konie, by doje

do kolei.

limak chciał i

ść

do dworu w sprawie ł

ki, ale powstrzymało go to, co chłopi zw

nie

miało

, szlachta

pró

niactwem, a uczeni brakiem woli. Gdy w ko

cu poszedł, pan go zbył, bo był zaj

ty organizowaniem

ców.

Maciek nadal opiekował si

znajd

. Nie opuszczał jej, a noc

po kryjomu karmił j

mlekiem krowy.

Opowiadał dziewczynce o tym, co robi, o okolicy, o pracy. Pewnego razu wyjechali wozem do lasu w czasie
gołoledzi. Mróz i lód utrudniły powrót. Przed wozem Ma

ka zatrzymał si

kulik ze dworu. Przenie

li go z

wozem przez wzgórze, bo zagradzał im drog

. Młodzi zrobili sobie wy

cigi pod oblodzon

gór

, a panie

przeprowadzili piechot

w rytm poloneza Ogi

skiego. Maciek pokazywał dziecku rycerza, szlachcica,

duchownego, hulak

, ułana – których ju

nie ma. Inni przebrani byli za chłopów, kowali i innych.

Na zabaw

pojechał

yd, Josel Hirszgold, i dał dziedzicowi list od te

cia, w którym ten polecał go jako kupca

ziemi. Dziedzic zgodził si

na wszystkie warunki, bo obok ta

czono i hrabia obraził si

e gospodarz nie

dotrzymuje pary jego narzeczonej. Słu

ba zacz

ła inaczej patrze

yda, z szacunkiem.

Ziemi

kupił

yd w imieniu Niemców. Teraz oni przyszli do

limaka – starszy chciał kupi

jego wzgórze, by

postawi

na nim wiatrak dla syna, by mógł zaj

ąć

młynarstwem i ustatkowa

limak nie chciał

sprzeda

swojej ziemi nawet za wygórowan

cen

. Martwił si

potem,

e Niemcy zabior

mu ł

limakowa kazała mu i

ść

do dziedzica i spróbowa

kupi

limak zawzi

ł si

i nabrał odwagi, bo musiał

broni

ziemi.

We dworze wszyscy posn

li nad ranem. Dziedziczka ucieszyła si

e ziemia jest sprzedana, b

mogli

wyjecha

...

rozdz. VII
W tydzie

po zabawie pa

stwo wyjechali, a sprz

ty ze dworu rozprzedano. Wkrótce przyszli Niemcy i wyci

las. Nie oszcz

dzono nawet stuletniego d

bu, d

bu, na którym powiesił si

Szymon Goł

b, sosny z dziupl

wiewiórek. Niemcy pozbyli si

głazów, wysadzaj

c je dynamitem. Ludzie ich dot

d nie ruszali, bo

podobno to diabły po stworzeniu

wiata rozsypały je tu, rzucaj

c w anioły.

Nad ranem koło chaty

limaka przechodzili koloni

ci zza Wisły. Jedna z kobiet ci

ła na wózku starego

ojca. Starzec uczył dzieci, kobieta zatrudniała si

do szycia lub pracy w polu. Dobrze mówili po polsku, ale

przedstawiali si

jako Niemcy. Przyszli tu, bo w ich kraju nie ma pracy i ziemi, za du

o ludzi, musz

płaci

podatki. Pola szybko zaroiły si

od kolonistów, którzy wzi

li si

za gotowanie, kto

sprzedawał rzeczy z

wozu, inny leczył zwierz

ta, inny golił m

ęż

czyzn.

limak podziwiał ich, a szczególnie dwie cechy nowo

ytnej

pracy – po

piech i organizacj

. Niemcy narzekali na Hamerów, którzy tu kupili ziemi

dro

ej, ale po to, by

było bli

ej kolei.

Grzyb był w

ciekły, bo układał sobie,

e kupi grunt, o

eni syna z córk

Orzechowskiego i osadzi ich na

polach jak szlachciców. Noc

kto

napadł na tabor kolonistów, ale obronili si

. Wachmistrz wywiadywał si

yda i

limaka, kto mógł kra

ść

te konie. Wsz

dzie pił i ostrzegał przed kradzie

ami. Tymczasem w

ród

Niemców panowała coraz wi

ksza zgoda. Geometra wymierzył im grunta, a oni zwie

li deski, cegły, kamie

wapno. Hamer symbolicznie wbił cztery kołki na pocz

tek domu, przy

piewie hymnu Lutra, który chłopom

wydawał si

pełen pot

gi w porównaniu do ich sm

tnych

piewów ko

cielnych. Stasiek, wra

liwy na muzyk

zemdlał. J

drkowi spodobała si

córka bakałarza, któr

widział przy chacie. Dała mu piwo, gdy młodzi

Niemcy zacz

li go poniewiera

. Grzyb powiedział,

e rodzina

limaka brata si

z Niemcami, bo J

drek do

nich chodzi, a reszta modli si

, gdy oni

piewaj

– ju

ich pokarało, bo diabeł op

tał Sta

ka.

rozdz. VIII
Tego roku

limak odpocz

ł sobie, nie musiał wstawa

do pracy we dworze lub w mie

cie, mógł spa

do 7

nawet! Niemcy ju

pobudowali. Ich domy były identyczne, czyste i gładkie, ale surowe, bo dachy miały 2-

spadziste, a nie cztero jak chłopskie. Czasem

limakowi

al było dawnej pracy, miał wyrzuty sumienia,

pró

nuje. Bał si

e Niemcy go wyrzuc

tak jak dziedzica, ale uspokajał si

, widz

e to naród pracowity i

uczciwy,

e płac

mu za towary. Kupował zwierz

ta i ro

liny, by sprzedawa

je, gdy ruszy kolej.

Niemcy je

dzili gdzie

furmankami co rano.

limak s

dził,

e to kolej ju

buduje i postanowił to

sprawdzi

. Nie chcieli tam od niego kupowa

, bo mieli swoich dostawców. Za namow

Hamera przegnali go

nawet, gdy chciał u

yczy

swego wozu do pracy. Zawstydził si

miał i

ść

do roboty, za któr

wzi

li si

Niemcy. Ale gdy zorientował si

e to przez Hamera go przegnali, chciał jego ojcu powiedzie

e s

podli.

Od bakałarza dowiedział si

e Hamerowie i swoich tak odsuwaj

od pracy, a na

limaka s

szczególnie

zawzi

ci, bo nie chce im sprzeda

pola i wzgórza pod wiatrak.

Hamer nie wzi

limaka do budowy mostu, bo mówił,

e mu nie ufa. Starzec, któremu

limak si

poskar

ył,

powiedział,

e zawsze b

dzie go wynajmował, gdy b

dzie potrzebował gdzie

pojecha

. Wał kolejowy

wydawał si

limakowi złowrogi, bo nie wiedział,

e to cywilizacja. Niemcy budowali wały powodziowe w

razie wylewu rzeki.

limak te

miał taki zamiar, ale odkładał jego realizacj

w niesko

czono

ść

W lipcu przyszła straszna burza – noc chciała zniszczy

wszystko, co jest na ziemi. J

drek był cały

zadowolony, co chwil

wybiegał na deszcz. Tylko Stasiek był niespokojny, nie bał si

burzy, ale cierpiał,

c, sk

d bior

nieszcz

ęś

cia na

wiecie. Nikt go nie rozumiał.

limaka zalało, bo Niemcy postawili na

swoim polu tam

. Cała rodzina wylewała wod

, a Sta

słuchał

piewu Niemców, którzy wyławiali deski z

rzeki. Poszedł w ich stron

limak wyci

ł go chwil

potem z dołka z wod

za górk

. Bakałarz próbował

go ocuci

, ale po pół godzinie przykrył ciało Sta

ka, prze

egnał si

i wyszedł. Maciek Owczarz powiedział,

e Stasiek od zimy był chory, szybko si

czył. To nie

piewanie Niemców go zamroczyło, ale wła

nie ta

choroba.

limak doszedł do wniosku,

e nie dało si

tego unikn

ąć

, po prostu Bóg tak chciał. Ze Sta

ytku w gospodarstwie by nie było. Cał

noc nie spali, pies wył. Rano

limak zrobił trumn

. Na trzeci

dzie

sprawili mu pogrzeb.

limak płakał, my

e gdyby gór

ogrodził, to syn by

ył, ale potem

wytłumaczył sobie,

e to wola Bo

rozdz. IX
Na jesieni ruszyła kolej. Zacz

ły si

kradzie

e. Handlem zaj

li si

Niemcy, od chłopów nikt nic nie kupował.

O Sta

ku pomału zapominano. Najgorzej znosił jego brak J

drek – gdy nie było roboty, wał

sał si

bez celu.

Bakałarz z córk

uczyli go czyta

i pisa

. W domu brakował im paszy dla zwierz

t. Musieli sprzeda

rze

nikom krow

. Patrzyła tak

ało

nie, gdy j

zabierali,

e wszystkim było okropnie

al. Hamer znów

proponował,

e kupi jego ziemi

, ale

limak nie chciał opuszcza

ojcowizny.

limakowa wymówiła miejsce

Magdzie. Chciała, by dziewczyna naj

ła si

gdzie

za lepsze pieni

dze.

limak wci

ąż

lał,

e złe si

samo odwróci. Nie zdobył si

nawet na zrobienie skobli do drzwi przed kradzie

ami.

Pewnej nocy

limak i Owczarz spłoszyli złodziei, którzy zabili i ukradli Niemcom

winiaka. Parobek Hamera

wygadał,

e wzi

li chłopów za złodziei, wi

c oni nie chcieli pomóc w

ciganiu przest

pców. Przyszła zima.

drek pobił si

z parobkiem Hamera, Hermanem, gdy ten przyłapał go na zagl

daniu do okien bakałarza i

oskar

ył o złodziejstwo. J

drek przywalił mu kijem a

krew poszła. Herman poszedł na skarg

do s

du.

Gdy Owczarz był sam w domu, pewien przejezdny poprosił go o pomoc przy naprawie wozu. W zamian dał
mu mocnego, leczniczego trunku.

limakowie wrócili z ko

cioła rado

ni, bo Jasiek Grzyb powiedział im,

drkowi nic nie grozi. Poszli spa

. Maciek te

chciał si

poło

, ale trunek od obcego jako

wpadł mu w

ce. Miał po nim jakie

halucynacje, a potem zasn

ł jak kamie

. Przez noc znikły konie, Burek zdechł

otruty.

limak wyp

dził Ma

ka z dzieckiem i kazał mu bez koni nie wraca

. Maciek nie miał za to

alu,

szkoda mu było tylko koni, z którymi si

zaprzyja

nił. Maciek poszedł po

ladach. Wst

pił do sołtysa

Grochowskiego, by nakarmi

sierot

. Przyj

ł go ch

tnie, bo przy go

ciu

ona nie mogła mu wymy

. Sołtys

od dawna

ledził złodziei, kazał Ma

kowi i

ść

dalej

ladem. Owczarz zbł

dził w w

wozach, w

niegu i

zapadaj

cym zmroku. W ko

cu usiadł, by odpocz

ąć

, poczuł mrowienie i zasn

ł. Zamarzni

tych znalazł ich

dró

nik.

Głupia Zo

ka jaki

czas bł

kała si

dzy wiezieniem a szpitalem, w ko

cu odesłano j

w miejsce

urodzenia. Gdy j

prowadzili, min

ły ich sanie z Ma

kiem i dzieckiem. Zo

ce pokazali jej córk

. Chciała

jecha

z dzieckiem, ale nie puszczono jej, wi

c tylko wyklinała na

limaka, który ich wygnał na mróz. Szybko

jednak popadła znów w apati

rozdz. X

limak był w

ciekły, pobił krowy, zdechłego Burka, J

drka, a potem r

bał drzewo.

limakowa

le si

czuła,

w nocy miała dreszcze.

yd Josel przyniósł wie

ść

mierci Ma

ka.

limakowi przypomniało si

kazanie:

„byłem głodny, a nie nakarmili

cie mnie...” Sołtys zabrał J

drka do s

du, ale

limakowa pozostała oboj

tna.

limakowi było coraz sm

tniej w cichym domu, win

zrzucał na Szwabów.

Przyszła Zo

ka, a

limak j

nakarmił i przenocował. W nocy uciekła, ale przedtem podpaliła dach.

limak

wyniósł z domu Jagn

(

), ubrania i pieni

dze. Wtedy Zo

ka podpaliła te

stodoł

. Nie ratował nic, bo

widział w tym Bosk

kar

mier

ka. Niemcy przybiegli z pomoc

, ale niewiele udało si

uratowa

Stary Hamer przyniósł im strawy. Nikt z wioski nie chciał pomóc

limakom.

limak zdecydował si

sprzeda

pole, a Hamer wzi

ł ich do siebie na zim

, miał im płaci

jak parobkom. Bakałarz radził

limakowi

potargowa

o cen

, bo Hamerowie musieliby sprzeda

na wiosn

ziemi

Grzybowi, nie mog

c dłu

zaci

długu u

yda. Noc

limakowa wyci

ła m

ęż

a, by wracali do domu. Nie chciała umiera

cudzej izbie jak wyrobnica. Wygra

ała,

e je

limak sprzeda grunt, to ona nawet po

mierci b

dzie go

limakowa umarła, gdy zło

ył j

w stajni na sianie.

limak chciał ju

tylko zasn

ąć

i umrze

nie.

limaka zaszedł Jojna Niedoperz, najbiedniejszy

yd w wiosce. Napoił krowy, chciał koniecznie pomóc

limakowi, bo jego n

dza przypominała mu własn

. Grochowski wzi

yda za złodzieja. Proboszcz był

młody, pi

kny i wykształcony.

ył dobrze ze szlacht

, bo pił i hulał z nimi, ale chłopi go bali, nie umiał

rozmawia

z nimi. Tego wieczoru jechał na bal do s

siadów, z dr

eniem wspominał jedn

pani

. Bił si

lami – czy jecha

na raut, czy do potrzebuj

cego pomocy

limaka. Wybrał w ko

cu chłopa...

rozdz. XI
Wkrótce

limak płakał w obj

ciach ksi

dza. Zjadł co

i opowiedział sw

histori

. Ksi

dz strapił si

e jego

„owce” gryz

dzy sob

, z Niemcami, radz

ydów, a on na rauty je

dzi. Załatwił

limakowi pomoc

Grzyba i pojechał na zabaw

Grzyb rzeczywi

cie pogodził si

limakiem, ale nie omieszkał wyrzuci

mu jego dawnych „przewin”.

Pogodziła ich niech

ęć

do Niemców. Sołtys Grochowski przyjechał z Ja

kiem Grzybem – złapał go na

kradzie

y koni. To on ukradł konie

limakowi i innym za polecenie Josela, któremu był winien 100 rubli.

Sołtys chciał odszkodowanie, bo inaczej groził s

dem. Grzyb chciał, by

limak o

enił si

z jego siostr

wdow

Gaw

dzin

. Grzyb wzi

łby jej ziemi

limak dostałby cz

ęść

ki i ziemi Hamera, ale musiałby spłaci

za t

łask

sołtysa i Josela.

limakowi było tylko szkoda,

e jego Jagna nie b

dzie widzie

jego nowego

dostatku.

Grzyb kupił folwark Hamerów, a przed postem jeszcze były wesela Ja

ka z Orzechowsk

limaka z

Gaw

dzin

ona zatruwała

limakowi

ycie, mówi

e jej wszystko zawdzi

cza, a on wspominał wci

ąż

swoich bliskich zmarłych – Jagn

, Stasia, Ma

ka, a nawet Burka i krow

, któr

oddał rze

nikowi. Zo

zmarła w wi

zieniu, a Sobieska w szynku u Josela. Reszta

yje i ma si

dobrze.

THE END