Rewolucje rosyjskie 1917 r. 

Sytuacja wewnętrzna w Rosji 

• skutki wojny – poczucie klęski, upadek morale wśród żołnierzy, trudności aprowizacyjne 
• spadek autorytetu cara Mikołaja II, zarówno w wyniku klęsk wojennych, jak i afer mnicha 

Grigorija Rasputina – szarej eminencji na dworze carskim; Rasputin zamordowany w 
grudniu 1916 r. w wyniku spisku dworskiego – był podejrzewany o kontakty z państwami 
centralnymi  

• system polityczny Rosji zacofany; fasadowa rola parlamentu (Dumy) i praktycznie 

nieograniczona władza cara 

Rewolucja lutowa 

• 22 lutego 1917 r. władze zamykają Zakłady Putiłowskie w Piotrogrodzie, nie chcąc 

dopuścić do strajku na tle płacowym; 23 lutego wybuch strajków w całym mieście, żądanie 
„chleba i pokoju”; 25 lutego ogłoszenie strajku powszechnego; wojsko po stronie 
demonstrantów; 28 lutego kapituluje Twierdza Pietropawłowska 

• Duma proklamuje republikę, powołuje Rząd Tymczasowy – głównymi siłami politycznymi 

są w nim kadeci (konstytucyjni demokraci) i eserowcy (socjaliści rewolucjoniści); 
zapowiada on powszechne wybory do Konstytuanty, amnestię dla więźniów politycznych, 
wolność słowa; na czele rządu najpierw książę Georgij Lwow związany z kadetami, a 
później (od lipca) Aleksander Kiereński, reprezentant eserowców 

• utworzenie Piotrogrodzkiej Rady Delegatów Robotniczych (później: i Żołnierskich); 

sytuacja dwuwładzy; początkowo w radach mieli przewagę mienszewicy, stopniowo rosły 
wpływy bolszewików 

• 15 marca Mikołaj II podpisuje na stacji kolejowej w Pskowie akt abdykacji 
• z emigracji wraca przywódca bolszewików Włodzimierz Lenin (kwiecień); jego powrót był 

zorganizowany przez wywiad niemiecki, zainteresowany destabilizacją w Rosji; Lenin 
przyjechał do Petersburga w zaplombowanym wagonie pocztowym  

• lipiec 1917 r. – próba bolszewickiego zamachu stanu; premier Kiereński ogranicza 

swobodę działania bolszewików 

Bunt generała Korniłowa 

We wrześniu 1917 r. w rosyjskiej armii wybuchł bunt, na którego czele stanął generał 

Ławr Korniłow, pełniący funkcję głównodowodzącego sił zbrojnych. Korniłow objął tę 
funkcję 31 lipca 1917 r., po ustąpieniu z niej gen. Aleksieja Brusiłowa.  

Korniłow był zwolennikiem wprowadzenia w Rosji dyktatury wojskowej. 7 września 

wydał generałowi Aleksandrowi Krymowowi, dowodzącemu korpusem kawalerii, rozkaz 
marszu na Piotrogród. W tej sytuacji premier Kiereński zwrócił się o pomoc do bolszewików, 
którzy wystawili do obrony stolicy około 25 tys. uzbrojonych ochotników Czerwonej 
Gwardii. Po stronie Rządu Tymczasowego i bolszewików opowiedział się garnizon 
piotrogrodzki oraz Flota Bałtycka. Oddziały gen. Krymowa zaczęły bratać się z miejscową 
ludnością i odmówiły marszu na Piotrogród, a sam Krymow popełnił samobójstwo. Po 
stłumieniu buntu Korniłowa bolszewicy uzyskali pełną swobodę działania. 

Rewolucja bolszewicka 

• tzw. tezy kwietniowe Lenina: republika rad robotniczych i chłopskich (zamiast republiki 

parlamentarnej), nacjonalizacja wielkiej własności ziemskiej i banków, kontrola robotnicza 
w fabrykach, utworzenie międzynarodówki rewolucyjnej, zakończenie wojny 
imperialistycznej 

• 25 października 1917 r. Rada Piotrogrodzka, na której czele stał Lew Trocki, powołała 

Komitet Wojskowo-Rewolucyjny z zadaniem przygotowania planu przejęcia władzy przez 
bolszewików 

• rano 7 listopada 1917 r. (25 października według kalendarza juliańskiego, obowiązującego 

wówczas w Rosji) oddziały bolszewickie zajęły główne dworce kolejowe w Piotrogrodzie, 
elektrownię, bank centralny i główną centralę telefoniczną 

• 7 listopada wieczorem bolszewicy, posługując się marynarzami floty bałtyckiej, zdobywają 

Pałac Zimowy (siedzibę rządu Tymczasowego) i przejmują władzę w Piotrogrodzie; 
aresztowania ministrów Rządu Tymczasowego; pałacu bronił Kobiecy Batalion Śmierci, 
liczący około 140 ochotniczek, a także grupa Kozaków oraz około czterdziestu inwalidów 
wojennych, siły atakujące liczyły ponad 2 tys. żołnierzy; podczas szturmu zginęło sześć 
osób, rannych zostało około pięćdziesięciu 

• 8 listopada Zjazd Rad powołuje Radę Komisarzy Ludowych, czyli rząd, na czele z 

Włodzimierzem Leninem, oraz uchwala dekrety o pokoju (zawarcie pokoju bez żadnych 
warunków wstępnych) i o ziemi (cała ziemia w ręce chłopów, likwidacja własności 
obszarniczej); zjazd opuszczają mienszewicy i większość eserowców 

• bolszewicy podpisują 5 grudnia 1917 r. zawieszenie broni z Niemcami; w Brześciu nad 

Bugiem rozpoczynają się bolszewicko-niemieckie negocjacje pokojowe; ich zerwanie na 
początku 1918 r. skłania Niemców do podjęcia ofensywy, w wyniku której zajmują Ukrainę 
aż po Don, Białoruś oraz kraje bałtyckie; bolszewicy decydują się 3 marca 1918 r. na 
podpisanie traktatu pokojowego, zatwierdzającego niemieckie zdobycze terytorialne 
(pokój brzeski) 

• rozpędzenie Konstytuanty przez bolszewików (styczeń 1918); rozwiązanie partii 

opozycyjnych; system monopartyjnej dyktatury Rosyjskiej Komunistycznej Partii 
bolszwików (RKPb); rola CzeKi (Komisji Nadzwyczajnej do Walki z Kontrrewolucją i 
Sabotażem) – masowy terror przeciw „wrogom ludu”; komunizm wojenny