Microsoft Word - praca semestralna - poetyka II semestr.doc

Edmund Niziurski

DIABLI ZJAZD

Uwaga, zbliŜa się DOZAKONAKOR! Świadczą o tym wszelkie zjawiska na ziemi i niebie,
oraz w Szkole im. Konarskiego w Niekłaju. JuŜ od dwu tygodni tryb Ŝycia chłopców wywró-
cił się na nice. Gruntowne przeobraŜenia dotknęły ich codziennych obyczajów, które, przy-
znajemy to szczerze, nigdy nie budziły zachwytu dorosłych.

Matki nocnych marków nie mogą wyjść ze zdumienia. Ci sami bracia czuwający, róŜni
przytomniacy i tele-wyznawcy, których dawniej nie moŜna było zapędzić wieczorem do
łóŜka, teraz chodzą potulnie spać razem z kurami, tłumacząc osłupiałej opiece domowej, Ŝe
„sen podbudowuje organizm kondycyjnie”.

A kiedy osłupiała opieka domowa pyta, po co podbudowywać organizm kondycyjnie, odpo-
wiedź jest krótka i zagadkowa: DOZAKONAKOR!

Matki grymaśników, tadków-niejadków, ascetów z zamiłowania i dietetyków z natury patrzą
oniemiałe, jak ich głodomorki opychają się z samozaparciem serami i mięsem, piją litrami
mleko (bo to wzmacnia kości), poŜerają pajdy razowca (wzmacnia nerwy), chrupią rzod-
kiewki (witaminy) i cukier w kostkach (krzepa), a na obiad proszą o dubeltową repetę.

A kiedy pytają: skąd u ascetów ta dbałość o ciało, odpowiedź znów ta sama:
DOZAKONAKOR!

Ustają teŜ tradycyjne walki między szóstą i siódmą, oraz bratobójcze rozgrywki w łonie klas
piątych między Ceklasistami i Beklasistami (bo łatwo o kontuzje).

A wszystko dlatego, Ŝe zbliŜa się połowa maja, a z nią DOZAKONAKOR. Takim skrótem
nazywają wtajemniczeni „Doroczne zawody kolarskie o nagrodę Komitetu Rodzicielskiego”.

W pierwszym terminie odbywają się wyścigi klas piątych i dlatego największe podniecenie
ogarnia zwykle piątaków. KaŜdy chciałby przepchać się przez eliminacje, dlatego angaŜują
trenerów z klas starszych, sprawdzają, reperują, smarują i pucują rowery. Nawet największe
niedbaluchy i flejtuchy przezwycięŜają naturalny wstręt i sięgają po klucze, śrubokręty,
szmatkę i oliwę. Jeśli zaś chodzi o lekcje... No cóŜ, nie mówmy lepiej o tym, na szczęście jest
juŜ koniec roku i większość wiadomości przewidujący pedagogowie zdołali juŜ wtłoczyć do
opornych mózgów.

Bo teraz juŜ za późno. Teraz juŜ nie czas. Teraz jest pora na szlifowanie formy i podnoszenie
kondycji. Z kondycją jeszcze jako tako dzięki owym zabiegom odŜywczym i higienicznym,
ale z formą jest zawsze rozpacz, bo to i nogi zwiotczałe przez zimę, i ręce odwykłe od kie-
rownicy, i płuca nie przewietrzone, i garby od siedzenia i wiosennego kucia.

A eliminacje są trudne i podwójne. Do pierwszych stają niemal wszyscy, nawet jeśli kto nie
ma roweru, to poŜycza, a jeśli choruje, to wyskakuje z łóŜka.

Bractwo się szybko wykrusza i do drugiej eliminacji staje juŜ tylko sześciu najlepszych z po-
przedniego wyścigu. Następnie zwycięzcy tych drugich eliminacji — trzej najszybsi kolarze z

klasy A, B i C — zostaną reprezentantami swoich klas i staczają finałową walkę o mi-
strzostwo klas piątych i nagrodę Komitetu.

Oprócz eliminacji oficjalnych przez cały ten okres trwają bez przerwy eliminacje nieoficjalne,
na których równieŜ mocno przerzedza się kadra, a które znajdują swój finał w gabinecie le-
karskim szkoły. Są to „eliminacje kolankowe”, jak mówi pani doktor Frędzlowa. Bo najwię-
cej ofiar szalonych treningów cierpi na stłuczone kolana, dalej idą nosy, łokcie i Ŝebra, nie
mówiąc o zdartej skórze.

Co roku pan kierownik grzmi, Ŝe juŜ po raz ostatni pozwala na coś takiego i Ŝe na przyszły
rok zrobi koniec z Dozakonakorem. Ale gdy mija rok, daje się ubłagać i przyjmuje z głębo-
kim westchnieniem solenne zapewnienia, Ŝe tym razem eliminacje kolankowe zostaną wyeli-
minowane.

Niestety, głębokie westchnienie pana kierownika okazało się i w tym roku uzasadnione. Dość
powiedzieć, Ŝe zwycięzca pierwszych eliminacji i ogólnie typowany na reprezentanta klasy
piątej A, Jarek Strzębski, uległ w czasie treningu eliminacji kolankowej i powiększył kadrę
inwalidów.

Jarek ma w ogóle pecha. Nigdy mu się nie udaje z tym wyścigiem. Dwa lata temu nie miał ro-
weru. Rok temu dostał rower, wspaniały „Favorit”, ale co z tego, kiedy akurat w maju zacho-
rował na świnkę.

W tym roku miał rower i nie chorował na świnkę, ale za to uległ straszliwej kraksie na tre-
ningu. W rezultacie mistrzem klasy A został niejaki Bąk i on będzie walczył w finale klas pią-
tych. Jego przeciwnikami będą Beksiński z B i Stefek Stefanek z C.

Jarkowi pozostanie tylko rola widza... i obserwatora-fotoreportera, poniewaŜ chciał zrobić
serię zdjęć z wyścigu dla kroniki klasy.

Niepewny jest los człowieka, cóŜ dopiero sportowca! Czy w ogóle warto być sportowcem?
Byle jakie głupstwo niweczy całą karierę i tyle wysiłków na nic...

O tym wszystkim myślał Jarek w dniu zawodów, kiedy ze smętną miną jechał na rowerze, z
nieco jeszcze sztywnym kolanem, na miejsce startu wyścigu, pod bramą pofabrycznego
ogrodu.

Chciał być nieco wcześniej, poniewaŜ bał się o Bąka. Jego zwycięstwo było bardzo wątpliwe.
Wprawdzie Ceklasista Stefek Stefanek jest groźny tylko w piłce, ale z Beklasistą Beksińskim,
zwanym Beksą, sprawa jest znacznie trudniejsza. KrąŜą słuchy, Ŝe podobno sam sławny An-
drzej Kszyk z siódmej był jego trenerem i doprowadził go do dzisiejszej formy. Tymczasem
biedny Bąk nigdy nie znajdował się nawet w przedsionku formy, a wczoraj w dodatku skarŜył
się na ból łydek... Dlatego Jarek zabrał z sobą resztę glukowitu, który kiedyś po chorobie
zapisał mu lekarz na wzmocnienie, oraz flaszeczkę z babcinym lekarstwem na reumatyzm do
smarowania. MoŜe Bąkowi pomoŜe glukowit i lekarstwo na ten mięsień?

Pod bramą ogrodu było juŜ gwarno, chociaŜ do rozpoczęcia wyścigu pozostawała prawie cała
godzina. Rzecz jasna, najwięcej zebrało się piątoklasistów. W małych grupkach Ŝywo dysku-
towali o szansach poszczególnych zawodników i trudnościach trasy. W tym roku miała prze-
biegać, zataczając ogromny krąg, wokół ogrodu z jednym odskokiem w hałdy. Najtrudniej-

szym miejscem trasy miał być odcinek drogi przez dawne, porośnięte obecnie młodym zagaj-
nikiem, hałdy fabryczne. ŚcieŜka, skręcająca z tych hałd w kierunku ogrodu, spadała tu
stromo i kręto w błotnistą dolinkę nad strumieniem i jego rozlewiskami. Nie darmo nazywano
to miejsce Diablim Zjazdem.

Jarek rozglądał się niespokojnie za Bąkiem, ale reprezentanta Aklasistów nigdzie nie było.
Widać jeszcze nie przyjechał. Zamiast niego zjawił się na rowerze podniecony Krapulski,
drugoroczny Aklasista, popularnie zwany Krapulem albo Ekspertem z uwagi na rozległość i
głębinę wiedzy praktycznej.

Teraz teŜ miał widać w zanadrzu jakąś sensacyjną wiadomość, bo zbliŜył się do nas i począł
zachęcająco bębnić palcami marsza na siodełku, a jego zielone, świdrujące oczka rzucały nie-
spokojne, krótkie spojrzenia. Swoim zwyczajem nie odzywał się jednak pierwszy.

— Co tam, Krapul? — zapytał Jarek. — Masz jakąś tajemnicę?

— Skąd!

— Nie bujaj, na sześć metrów czuć od ciebie tajemnicę.

— Nie umiesz z nim rozmawiać — wtrącił Cykucki, szef paczki realistów, zbliŜając się sprę-
Ŝystym krokiem. — Ile to ma kosztować, Krapul?

— Sześć punktów.

Na szkolnej giełdzie posługiwali się specjalnymi punktami na oznaczenie towarów i usług.

— Sześć pe? Oszalałeś chyba. Nigdy nie płaciliśmy tyle — zdumiał się Cykucki.

— Mówię: sześć pe — powtórzył twardo Krapul.

— Dostaniesz dwa i Togo.

— Przestałem filatelizować.

— Filumenizujesz?

— Fotografuję.

Cykucki spojrzał na aparat Jarka.

— Dostaniesz sześć pstryków.

— Trzydzieści sześć.

— Cały film! Za co?

— Za wieść.

— Co to właściwie za wieść?

— Wiem, jaka będzie w tym roku nagroda.

Zapanowało milczenie. Trudno o bardziej aktualną nowinę. „Jaka będzie nagroda?”. Nie było
chyba chłopaka, który by się nad tym nie zastanawiał. Nagroda, zgodnie z tradycją, stanowiła
bowiem niespodziankę i Komitet Rodzicielski oraz nauczyciele dbali skrupulatnie o to, by nie
przedostawała się ona przed zawodami do wiadomości publicznej.

— Daj mu te pstryki — powiedział do Jarka Cykucki. — Dostaniesz zwrot z funduszów na-
szej paczki.

Jarek niechętnie zdjął z szyi aparat.

— Nie, teraz zatrzymaj — powiedział Krapulski — potem będę robić, jak się zacznie... Znaj-
dziemy ciekawsze miejsce.

— No to gadaj! — popędził go Cykucki.

— Wiecie chyba... — zaczął Krapulski — Ŝe nagrodę kupuje pan Kargul. Robi to zwykle na
dwa dni przed wyścigiem, bo w dniu wyścigu ma inne sprawy na głowie. PoniewaŜ nie do-
wierza swojemu synowi Julkowi, więc boi się nagrodę trzymać w domu i od razu po kupnie
zanosi ją do szkoły. Prawdopodobnie domyślił się, Ŝe Julek jest od dawna moim agentem —
chrząknął skromnie Krapulski, oglądając paznokcie. — Tak więc przez dwa dni moi agenci
czatowali przed szkołą na pana Kargula, czy juŜ idzie z paczką, ale na próŜno. JuŜ myślałem,
Ŝe mnie przechytrzy, kiedy nagle dziś, na ostatniej przerwie, dostaję meldunek. „Kargul pięć
minut temu przeniknął do szkoły wraz z panem Rekszą. Przemknęli cichcem, wejściem od
ogrodu. Nieśli do spółki paczkę olbrzymich rozmiarów, ale niezbyt cięŜką”. „Nie mam czasu
— pomyślałem — trzeba działać”. Pędzę do kancelarii... Wiecie, tam w kancelarii są takie
szafy ścienne, gdzie nauczyciele chowają pomoce naukowe... Myślę: „Jeśli gdzieś schowają
nagrodę, to tylko tam”. Otwieram ostroŜnie drzwi. W kancelarii nie ma nikogo — ani Kar-
gula, ani paczki, ani pani sekretarki, ani gogów... Tylko z przyległego pokoju dochodzą głosy.
Pewnie są wszyscy w gabinecie pana kierownika. „Niedobrze — myślę — schowają nagrodę
w gabinecie pana kierownika, a tam przeniknąć jest znacznie trudniej. Ale moŜe przynajmniej
podsłucham, co mówią?”

Nasłuchuję, ale oni nie mówią o nagrodzie, tylko o pluskwach w szkole... Nagle usłyszałem
kroki w korytarzu. „To pewnie pani sekretarka wraca — myślę sobie — jak mnie tu zastanie,
przepędzi i wszystko na nic. śeby tak moŜna się było gdzieś bezpiecznie schować. Ale gdzie?
Szafy tylko ścienne, i w dodatku pozamykane na klucz, Ŝadnych portier, zasłon ani nawet
firanek”.

Kroki pani sekretarki dudnią juŜ tuŜ, tuŜ... „Co robić?” — gorączkowo zastawiam szare ko-
mórki...

— Jakie komórki? — zdumiał się Jarek.

— Ech... głuptas, te w mózgu... — odparł Krapul z odcieniem pogardy i mówił dalej. — Więc
nastawiam... nastawiam...

— I co?

— I nagle olśniła mnie myśl. Jest schowek! WłaŜę tam czym prędzej i znikam w ostatniej
chwili, bo właśnie otwierają się drzwi i wchodzi sekretarka z woźną.

— Zaraz... ale jaki schowek? — przerwał podniecony Susuł. — Tam przecieŜ nie ma Ŝadnego
schowka.

— EjŜe... czyŜby... zastanów się dobrze — przymruŜył oko Krapul.

— Tam nic nie ma! — zasapał Susuł. — Tam są gołe ściany. Nawet za szafą się nie moŜna
schować, bo szafy są w ścianie... Sam przecieŜ mówiłeś.

— A co stoi w kącie?

— W kącie stoi zegar.

— Właśnie.

— Schowałeś się w zegarze?

— Nie inaczej.

— To niemoŜliwe.

— Tak, to jest prawie niemoŜliwe.

— Co to znaczy: prawie niemoŜliwe?

— To znaczy, Ŝe zaleŜy, dla kogo. Dla ciebie z takim brzuchem na pewno jest niemoŜliwe. —
Krapul kuksnął Susuła w Ŝołądek. — A dla mnie jest moŜliwe.

Chłopcy roześmieli się. Zawsze lubili słuchać Krapula, chociaŜ nie bardzo wierzyli w to, co
mówił. Krapul nieraz wymyślał niestworzone historie i niewiarygodne przygody, Ŝeby móc
imponować chłopakom, a nawet jeśli coś mu się naprawdę zdarzyło, to nigdy nie opowiedział
po prostu, jak było, zawsze coś musiał poprawić lub dodać.

Ale faktem jest, Ŝe naprawdę duŜo wiedział i jakimś psim swędem umiał zdobywać najbar-
dziej tajne wiadomości...

— Znów wymyślasz! — bronił się zaczerwieniony Susuł. — Jak mógłbyś wejść do brzucha
zegara... kiedy tam stale chodzi wahadło za szybą. Nie ma w ogóle miejsca.

— Jest. To olbrzymi zegar. Tylko trzeba trzymać się płasko, przylepić się do ścianki, Ŝeby nie
potrącić wahadła. To straszna męka, ale najgorsze były duchowe męczarnie. PrzeŜyłem je za-
raz na samym początku.

Siedzę, patrzę przez szybkę, tam jest taka kolorowa szybka, i widzę, Ŝe do kancelarii weszła
pani sekretarka z woźną.

„Tu wszystko jest zapluskwione — powiada do woźnej — musiały być pluskwy w tej ka-
napce, którą pan Kargul podarował szkole... Teraz gryzą mnie w fotelu... Widziałam je takŜe
w zegarze”.

„On ma nieszczęśliwą rękę — westchnęła woźna. — Osobliwie względem robactwa. Ja tylko
drŜę, Ŝeby czegoś do szkoły nie przyniósł. Nie daj BoŜe, jeszcze jakich karaluchów albo
moli”.

Tak narzeka, bo, jak wiecie, nasza woźna jest uczulona na punkcie owadów. Dlatego inne
szkoły pachną atramentem, pastą, a nasza zawsze naftaliną i azotoksem. A przez to, Ŝe tak ga-
dają, nic nie słychać, o czym pan Kargul rozmawia z panem kierownikiem. Wreszcie woźna
pyta pani sekretarki:

„To teraz to zabrać?”

„Tak. JuŜ nie mogę dłuŜej patrzeć na ten zegar i fotel”.

„Ale gdzie ja to wstawię?”

„Na razie niech pani to wystawi na korytarz”.

Woźna westchnęła, podeszła do zegara i chciała go przesunąć. Ale nadaremnie.

Spojrzała na niego podejrzliwie.

„Nie mogę. Osłabłam widać do reszty... Ta szkoła mnie wykończy...”

„Co teŜ pani opowiada!” — sekretarka podeszła do woźnej i próbowała jej pomóc, natęŜając
wszystkie siły, ale zegar nie drgnął nawet.

„Niesamowita historia — zasapała — musiał o coś zaczepić, przecieŜ jeszcze wczoraj sama
go odsuwałam, jak szukałam korali, co mi się rozsypały”.

„Pójdę po miotłę — powiedziała woźna — podwaŜymy tego grata miotłą”.

W tym momencie do kancelarii wszedł pan kierownik i pan Kargul. Nieśli tajemniczą paczkę.

„Czemu pani się mocuje z zegarem?” — zapytał zdziwiony kierownik.

„Chciałam go wystawić na korytarz. Przeszkadza mi tu w pracy. Tak głośno tyka... Zresztą
myślę, Ŝe na korytarzu będzie bardziej uŜyteczny”.

„Pomogę pani” — zaczął zawsze usłuŜny pan Kargul, ale nagle umilkł zaskoczony, poniewaŜ
zegar począł ni stąd, ni zowąd bić.

Czy byliście kiedyś zamknięci w bijącym zegarze? Nie, to nie macie pojęcia, co to za męka.
Bił tuŜ przy moim uchu. Myślałem, Ŝe oszaleję. KaŜde uderzenie bolało mnie, jakby mi ktoś
wbijał gwoździe do mózgu... Za kaŜdym uderzeniem kurczyłem się i oblewałem potem, a nie
mogłem sobie nawet zatkać uszu...

— I nie krzyknąłeś? — zapytał zdziwiony Susuł.

— Chyba nie. Bo pan Kargul słuchał w dalszym ciągu osłupiały uderzeń zegara i nawet się
nie poruszył.

Potem spojrzał na swój zegarek i powiedział. „Dziwne, wskazówki wskazują właściwą go-
dzinę, a bicie spóźnia się o cztery godziny”.

„Albo śpieszy się o osiem” — zauwaŜył pan kierownik”.

„Ureguluję go panu — zaofiarował się pan Kargul — taki zegar kompromituje szkołę,
punktualność zegarów szkolnych to bardzo waŜna rzecz”. To mówiąc chciał otworzyć
drzwiczki w skrzyni zegara, ale przytrzymywałem je z całej siły.

„Zacięły się, ale to nie szkodzi, widzę, Ŝe regulator znajduje się na zewnątrz” — powiedział i
wyciągnął rękę w kierunku drutu regulatora.

PrzeraŜony, Ŝe czekają mnie nowe męczarnie, złapałem za wahadło.

„Co to, zegar stanął?” — zdziwił się pan Kargul i odstąpił na krok.

Puściłem wahadło.

„Nie, zegar idzie — rzekł pan kierownik — zdawało się panu”.

Ale ledwie pan Kargul zbliŜył się powtórnie do zegara, ja czym prędzej złapałem za wahadło.

„Znów stanął” — cofnął się pan Kargul.

„Co teŜ pan! Idzie!” — powiedział pan kierownik.

Powtórzyłem tę zabawę kilka razy. Kiedy Kargul się zbliŜał, zatrzymywałem zegar, a kiedy
się cofał, puszczałem go znów.

Wreszcie pan kierownik powiedział do pana Kargula:

„AleŜ to nadzwyczajne! Pan działa z odległości na zegar. Wygląda, jakby zegar się bał pana”.

„Mnie? Dlaczego?”

„Pan ma w sobie jakieś dziwne właściwości fizyczne”.

„BoŜe, pan na pewno ma fluid, moŜe pan jest hipnotyzerem albo surrealistą?” — wykrzyknęła
pani sekretarka.

„Myśli pani?” — stropił się pan Kargul.

„Niech pani nie szerzy poglądów nienaukowych — zmarszczył brwi kierownik — niech pani
lepiej poprosi pana Cyrkucia, Ŝeby nam wyjaśnił rzecz od strony fizyki. Moim zdaniem, pan
Kargul jest po prostu magnetystą”.

Oblały mnie zimne poty. Cyrkucia tu jeszcze brakowało! Czułem, Ŝe wpadłem bez nadziei i
juŜ się nie wykaraskam.

Nogi cierpły mi coraz bardziej, plecy omdlewały, bo musiałem z całej siły płasko przylegać
do ściany, Ŝeby nie potrącić wahadła, a na dobitek czułem, Ŝe coś mnie gryzie w łydkę. MoŜe
te pluskwy? Zacisnąłem wargi, Ŝeby nie jęczeć. Wtem usłyszałem kroki. To wróciła sekre-
tarka, prowadząc pana Cyrkucia. Za nim wkroczyła woźna z miotłą.

„Co to za historie?” — zapytał rozbawiony pan Cyrkuć.

„Pan Kargul zdradza dziwne objawy magnetyczne”.

„Raczej surrealistyczne” — sprostowała zimno pani sekretarka, malując usta.

„Proszę o spokój” — powiedział pan Cyrkuć.

Wszyscy umilkli, a fizyk przyglądał się przez chwilę bacznie zegarowi i nasłuchiwał.

„No, tak” — westchnął wreszcie.

„Czy to moŜliwe, Ŝe w grę wchodzi fluid? — dopytywał pan Kargul. — Ja przecieŜ nic nie
czuję”.

„W grę wchodzi mysz! — orzekł lakonicznie pan Cyrkuć. — W zegarze siedzi jakiś gryzoń,
słyszę go. To on zakłóca pracę zegara”.

„O Jezu! Tego jeszcze brakowało. Mysz w zegarze” — jęknęła woźna i chwyciła odruchowo
za miotłę.

„Jak ją wypłoszyć?” — zapytała sekretarka.

„Zwyczajnie, otworzyć drzwiczki”.

„Zacięły się...”.

„WywaŜę” — zaofiarował się Kargul.

„Szkoda zamka. Lepiej wpuścić kota” — powiedział fizyk.

Woźna pobiegła po kota i po minucie wróciła z Łatką, wiecie, z tą małą kotką. Wpuszczono ją
do zegara przez otwór w górze. Spadła pazurkami wprost na moją głowę. Jęknąłem boleśnie,
ale kotka przeraziła się mnie jeszcze bardziej. Wyskoczyła jak szalona z zegara wprost na
stół... Strąciła paczkę pana Kargula na podłogę... Paczka rozsypała się i...

— I co?! — krzyknęli zaciekawieni chłopcy.

— I potoczyły się z niej dwie piłki do siatkówki, niebieska i Ŝółta. Ale jakie piłki! Nie wi-
działem takich w Niekłaju! Musiał je Kargul w Warszawie kupić albo moŜe za granicą... A do
tego siatka. Mówię wam, co za siatka! Nylonowa!

— I co? — dopytywali.

— Nie mogłem powstrzymać okrzyku.

— I co?

— I nic. To mnie zdradziło.

— A potem?

— Potem wyciągnęli mnie z zegara.

— Krzyczeli?

— Nie. Zbyt byli osłupiali.

— A ty, co powiedziałeś?

— Powiedziałem, Ŝe to Zenon mnie zamknął.

— Uwierzyli?

— Od razu! A nawet mnie Ŝałowali i pocieszali, a Kargul poczęstował mnie dropsem mięto-
wym. Zenon ma tak zepsutą opinię u pana kierownika, Ŝe wszystko moŜna na niego zwalać i
niczemu się nie zdziwią. Nawet jakbym powiedział, Ŝe Zenon wsadził mnie do komina, teŜ by
uwierzyli.

— Ale przecieŜ to się w końcu wyda.

— Och, nie boję się, pan kierownik ma tyle spraw na głowie, Ŝe jak czegoś nie zapisze, to za-
pomni. A nie zapisał przecieŜ.

Chłopcy spojrzeli na Krapulskiego oszołomieni rozmachem jego szelmostwa.

— E, zbujałeś wszystko! — powiedział Jarek.

— Zbujałem? No to zobaczycie, czy nam nie dadzą kompletu do siatkówki i czy tam nie będą
dwie piłki — niebieska i Ŝółta.

— Dadzą, ale nie nam — mruknął zdenerwowany Cykucki, rozglądając się dookoła. — Pa-
trzcie! Beksa i Stefanek juŜ są, a naszego Bączka ani śladu... Beksa udaje dobrą minę... A to
kawał aktora!

Istotnie, przed bramą ogrodu pojawił się na rowerze ostrzyŜony na jeŜa osobnik o przeraŜa-
jąco odstających uszach, w którym chłopcy poznali reprezentanta Beklasistów Beksińskiego.
Beklasiści od razu pobiegli do niego, ściągnęli z roweru i zarzucili mu na ramiona koc,
prawdopodobnie, by nie uronił ani jednej kalorii energii cieplnej.

Zadowolony Beksa przechadzał się teraz szerokim, pewnym siebie, krokiem, otoczony tłu-
mem swych stronników. Zajadał z apetytem pajdę chleba z rzodkiewką i Ŝartował głośno.

Od tych jego Ŝartów cierpło serce Aklasistom i Ceklasistom. Zwłaszcza Ceklasistom, bo ich
zawodnik Stefek Stefanek siedział z nieszczęśliwą miną, owinięty jak mumia w koc, stremo-
wany, wystraszony i przygnieciony cięŜarem odpowiedzialności. Twierdził, Ŝe ma dreszcze.
Był chudszy niŜ zwykle. Ceklasiści patrzyli na niego z głęboką troską i poddawali go ener-
gicznym zabiegom odŜywczym. Pakowano w niego pośpiesznie tatara z jajkiem oraz jakieś
podejrzane pulpety i pojono go śmietanką homogenizowaną, jakby to jeszcze mogło mu coś
pomóc.

Przetrenował się tą swoją piłką! Kto to widział, Ŝeby na dzień przed wyścigiem jeszcze urzą-
dzać mecze!

— Za kwadrans piąta — powiedział zdenerwowany Jarek. — DłuŜej nie moŜemy czekać. Z
Bączkiem musiało się coś stać! Chodź, Krapul, jedziemy po niego.

Wskoczył na siodełko, ale w tej właśnie chwili rozległy się głosy:

— Przyjechał! Przyjechał!

Istotnie, z roweru zeskoczył zadyszany Bączek, zaczął się przeciskać przez gromadę
chłopców do Aklasistów.

— AleŜ on kuleje! — krzyknął Cykucki.

— Co ci się stało?! — dopadli do Bączka.

— Och, nie wiem... mięsień mnie boli, musiałem sobie naderwać...

— Nie opowiadaj! To by dopiero było!

— Gdzie cię boli?

— Tam, gdzie wczoraj.

— W łydce?

— Tak, w lewej, tylko jeszcze bardziej niŜ przedtem. Aj, nie dotykaj!

— Siadaj, nasmaruję cię! — krzyknął Jurek wyciągając lekarstwo babci. — A tu masz glu-
kowit. Połknij! — nim się Bączek zorientował, juŜ mu wsypali do ust całą porcję odŜywki.

Gorzej było z nacieraniem. Bączek nie dał się dotknąć Jarkowi i zaraz podnosił wrzask. Na
szczęście nadbiegł Odjemek Mniejszy, prowadząc z sobą brata Odjemka Większego.

Stanęli nad jęczącym reprezentantem i zapytali:

— Co mu jest?

— Boli go mięsień.

— Kładź się — powiedzieli Odjemkowie i nie czekając, aŜ się sam połoŜy, rozciągnęli go
sprawnie na kocu, na trawie. — Na takie rzeczy nie ma jak masaŜ!

Po czym zabrali się fachowo do roboty. Miętosili, klepali, rozcierali nieszczęsny mięsień re-
prezentanta. Wszyscy zawsze podziwiali nadzwyczajne zgranie braci Odjemków, ale to, co
pokazali teraz na łydce Bączka, było zaiste koncertem braterskiej harmonii i współdziałania.

Niestety, trzeba z przykrością stwierdzić, iŜ reprezentant Aklasistów nie docenił tych szla-
chetnych zabiegów. Nie tylko nie okazał naleŜnej wdzięczności, ale co gorsza począł wyry-
wać się rozpaczliwie, wydając zwierzęce, nieartykułowane wrzaski:

— Aaa!!! Aoouuuch! Moja łydka! Nie chcę!! Wolę nie jechać! Puśćcie!

Wszyscy Aklasiści byli zgorszeni tak haniebnym zachowaniem się reprezentanta i oglądali się
z lękiem, czy ktoś z Beklasistów nie słyszy tego wszystkiego. Dopiero by sobie Beksa uŜył na
nich! Co za wstyd!

Tylko bracia Odjemkowie nic sobie nie robili z krzyków pacjenta i sumiennie kontynuowali
masaŜ.

— Normalna historia — pocieszali przygnębionych Aklasistów. — Nie przejmujcie się. To
mu dobrze zrobi. Wszyscy początkujący tak krzyczą... Myślą, Ŝe być czołowym zawodnikiem
i reprezentantem to sama cześć, chwała i przyjemność... No, no... spokojnie, bratku, nie fikaj!
— powalili z powrotem na koc wyrywającego się Bączka. — A widzisz, kopiesz juŜ! NóŜka
nie boli.

Istotnie, masaŜ musiał pomóc Bączkowi, bo kiedy wyrwał się wreszcie oprawcom, nic juŜ nie
utykał... Zresztą, kto go tam wie! MoŜe tylko ze strachu przed powtórzeniem zabiegów uda-
wał, Ŝe nie utyka, a nawet podskakiwał i drobił w miejscu małymi kroczkami jak zawodnicy
przed startem. Chciał widać zatrzeć złe wraŜenie.

Jarek przyglądał mu się ze ściągniętymi brwiami. „A jednak szkoda — pomyślał — szkoda,
Ŝe to nie ja”.

— No, Strzębski, jedziemy juŜ — usłyszał szept i poczuł na ramieniu cięŜką łapę Krapula.

— Dokąd chcesz jechać? — zapytał niechętnie Jarek. — Wolałbym zostać przy mecie.

— Ciii... — uciszył go Krapulski i odciągnął na bok. — Mów cicho, Ŝeby nie słyszeli, bo go-
towi popędzić za nami. Tutaj nic nie zobaczysz — szeptał. — Patrz, ile ludzi wali. Niedługo
nie będzie gdzie szpilki wetknąć. Zresztą... mamy przecieŜ robić zdjęcia. Zapomniałeś?

— Nie. Ale zdaje mi się, Ŝe najciekawsze zdjęcia są przy mecie. Tu się przecieŜ wszystko
rozstrzyga.

Krapulski zaśmiał się.

— I ty to mówisz, stary kolarz! PrzecieŜ znasz tegoroczną trasę! Nie, bracie, w tym roku roz-
strzygnięcie nastąpi znacznie wcześniej. No, pomyśl, gdzie!

— Na Diablim Zjeździe? — zapytał niepewnie Jarek.

— Ciiicho... nie tak głośno... — obejrzał się niespokojnie Krapulski. — No pewnie, Ŝe na
Diablim Zjeździe. Zobaczysz, co tam się będzie wyrabiać! A my to wszystko, bracie, na
obiektyw! Takie zdjęcia to majątek!

Wsiedli na rowery i odjechali ukradkiem. ŚcieŜka prowadziła zrazu przy murze ogrodu, a po-
tem poczęła wspinać się na zbocze starej, częściowo juŜ zadrzewionej hałdy... Na ostatnim
odcinku pod górę zsiedli z rowerów. Podjazd był zbyt męczący... A mokre jeszcze od niedaw-
nego deszczu gałęzie nieprzyjemnie biły ich po twarzy...

Wreszcie minęli zakręt. Wyszli z zagajnika i zatrzymali się na małej, trawiastej platformie.

Pod nimi wiła się śmiałym zygzakiem prosto w dół niebezpieczna, oślizgła ścieŜka i znikała
w miejscu, gdzie kałuŜe rozlewisk błyszczały jak stłuczone lusterka. Spłoszony gawron ze-
rwał się z posępnym krakaniem. Mimo, Ŝe znali to miejsce, zawsze robiło na nich silne wra-
Ŝenie.

— Tutaj się zatrzymamy — powiedział Krapulski. — To najlepsze miejsce. Stąd wszystko
będzie widać. Daj aparat. — Przewiesiwszy sobie aparat przez ramię, oparł się swobodnie o
rower i zapatrzył w dół.

— Na kogo postawiłeś? — zapytał nagle.

— Ja? Na nikogo — odparł Jarek.

— Nie zrobiłeś zakładu? — zdziwił się Krapulski.

— Nie.

— Ja zawarłem sześć!

— Będziesz bogaty — mruknął Jarek.

— Ja teŜ tak myślę. Szkoda, Ŝe nie załoŜyłeś się... ChociaŜ nie wiem... MoŜe dobrze zrobiłeś,
Ŝe się nie załoŜyłeś. Pewnie postawiłbyś na Beksę, co?

Jarek milczał.

— No, gadajŜe!

— Chyba tak.

— OtóŜ to właśnie — zaśmiał się Krapulski. — Prawie wszyscy postawili na Beksę. A Beksa
nie wygra.

— Dlaczego nie wygra? — zdziwił się Jarek.

Krapulski wzruszył ramionami i uśmiechnął się tajemniczo pod długim nosem.

— Zobacz, jak dziś wygląda Diabli Zjazd — mruknął po chwili i powtórzył z przekonaniem:
— Tak, Beksa tu się rozłoŜy.

— Inni teŜ mogą się rozłoŜyć — zauwaŜył Jarek.

— Tak, mogą, ale Beksa rozłoŜy się na pewno.

— Skąd wiesz? Beksa to świetny zawodnik.

— To czasem nie wystarcza...

— Czemu?

— O, róŜne są powody — powiedział Krapulski, oglądając sobie paznokcie.

— Na przykład?

— Na przykład, co poradzi najlepszy zawodnik, jeśli ktoś zdradziecko wsypie mu... no... tro-
chę tłuczonego szkła między oponę a dętkę?

Jarek popatrzył na kolegę podejrzliwie.

— Słuchaj — rzekł niespokojnie — czy przypadkiem nie zmajstrowałeś czegoś przy tym ro-
werze?

— Co miałem zmajstrować?

— No — zaczerwienił się Jarek — na przykład to szkło do opony.

Krapulski roześmiał się rozbawiony.

— Co ci strzeliło do głowy? — A potem dodał: — Myślisz, Ŝe ja mógłbym coś takiego zro-
bić? No, wiesz! Za kogo mnie masz! To byłoby niehonorowe i w ogóle ostatnie świństwo.
Nie, bracie, ja lubię czystą grę — wyprostował się z godnością. — W sporcie najwaŜniejsza
jest czysta gra!

Jarek odetchnął z ulgą i zrobiło mu się głupio, Ŝe tak łatwo posądził kolegę.

— Przepraszam cię — mruknął.

Krapulski skrzywił się.

— Nie szkodzi. Beksa i bez tego musi przegrać. Powiem ci zresztą, dlaczego. W jego rowerze
spada łańcuch.

Jarek uniósł brwi do góry.

— Łańcuch?! To niemoŜliwe. Widziałem przecieŜ, jak jeździł. Wcale mu łańcuch nie spadał.
PrzecieŜ gdyby mu spadał, Beksa nie stanąłby do wyścigu z takim niepewnym rowerem.

— Tak — powiedział Krapulski — ale on o tym nie wie. Na normalnej drodze jego łańcuch
nie spada. Jego łańcuch spada wtedy, kiedy się zahamuje gwałtownie. Rzecz w tym, Ŝe wła-
śnie tu, na Diablim Zjeździe, Beksa będzie musiał gwałtownie hamować...

— Myślisz, Ŝe on nie próbował tego zjazdu?

— Co z tego. Próbował wczoraj. A dziś w nocy spadł deszcz i widzisz, co się zrobiło. Beksa
będzie musiał hamować dwa razy mocniej i wtedy... No, zresztą zobaczysz sam.

— I ty nie powiedziałeś mu o tym? Nie uprzedziłeś go?! — zmarszczył brwi Jarek.

Krapulski spojrzał na niego jak na wariata.

— PrzecieŜ to Beklasista, a ja jestem Aklasistą i trzymam z Aklasistami!

— A czysta gra? Sam przecieŜ mówiłeś, Ŝe uznajesz tylko czystą grę.

— To juŜ nie naleŜy do czystej gry.

— Jak to, nie naleŜy?!

— A nie naleŜy! Z jakiej racji mam mu pomagać? PrzecieŜ ja wcale nie chcę, Ŝeby on wy-
grał! I ty teŜ nie chcesz. Obaj chcemy, Ŝeby wygrał Bączek. Bo on jest naszym reprezentan-
tem.

Jarek przygryzł wargi. Nie wiedział, co odpowiedzieć. Pewnie, chciałby, Ŝeby Bączek wygrał,
a Beksa przegrał. Bardzo by chciał, to jasne. Jest przecieŜ Aklasistą i musi trzymać z Aklasi-
stami, a jednak... Jednak coś tu chyba było nie w porządku. Niestety, nie miał czasu zastana-
wiać się nad tym dłuŜej, bo właśnie rozległ się huk wystrzału.

— Ruszyli! — wykrzyknął podniecony Krapulski. — Zaraz tu będą. Odsuń się ze ścieŜki.

Cofnęli się obaj dwa kroki i w napięciu czekali, kto pierwszy wyłoni się z zarośli na górze.
Upływały sekundy. Nagle Krapulski chwycił Jarka za ramię.

— JuŜ jadą! Słyszysz?

Istotnie rozległ się trzask chrustu na ścieŜce i szelest potrącanych gałęzi. Jarek wstrzymał od-
dech... i nagle... osłupiał z wraŜenia.

Zza zakrętu ścieŜki wynurzyła się... mała, przygarbiona postać dziadka Borzyma. Stary
trzymał w ręku kubełek, a na ramieniu wędkę.

Chłopcy spojrzeli po sobie i parsknęli śmiechem. A to niespodzianka! Pierwszy zreflektował
się Krapulski.

— Hej, dziadku Borzymie! — zawołał głośno za starcem. — Zejdźcie ze ścieŜki, bo zaraz tu
przejedzie wyścig.

W tej samej chwili w górze ścieŜki pojawił się pierwszy zawodnik, pochylony nisko nad kie-
rownicą. Chłopcy poznali od razu po czerwonej koszulce. To był Beksa!

Wszystko teraz potoczyło się w mgnieniu oka. Przy zjeździe z góry Beksa zahamował
gwałtownie. Rozległ się nieprzyjemny zgrzyt. Łańcuch zleciał z koła, a chłopak z całym roz-
pędem począł się staczać w dół.

— UwaŜaj! — krzyknął rozpaczliwie Jarek i przygryzł nerwowo palce.

Ma refleks ten Beksa! Był jeszcze na tyle przytomny, Ŝe zadzwonił z całych sił! Nim jednak
dziadek Borzym połapał się, o co chodzi, rozpędzony rower znalazł się o krok za nim.

Jarek i Krapulski zastygli w przeraŜeniu. NiemoŜliwe, by Beksa zdołał wyminąć starca.
ŚcieŜka była zbyt wąska i kręta. Straszliwa kraksa wydawała się nieunikniona. Na szczęście,
w ostatnim ułamku sekundy Beksa błyskawicznym szarpnięciem kierownicy skręcił w bok.

Rower zarył się w bagnie, a dzielny kolarz, jak wyrzucony z procy, przeleciał nad kierownicą
i wylądował w gęstwinie pokrzyw i łopianów.

Dopiero teraz dziadek Borzym odskoczył na bok i sapiąc ze wzburzenia począł wygraŜać ro-
werzyście wędką.

Beksa zerwał się z ziemi. Twarz miał umorusaną błotem, koszulkę rozdartą na piersi. Rower
przedstawiał Ŝałosny widok. Kierownica była wygięta, koło zósemkowane. No i ten przeklęty
łańcuch!

Tymczasem z góry zjechał na pełnym gazie Bączek z A klasy, a w trzy sekundy za nim Stefek
Stefanek, Ceklasista.

— No, to juŜ po wszystkim. Wyścig rozstrzygnięty! — wykrzyknął podniecony Krapulski. —
Wiesz, co to znaczy? Wygrałem! Stawiałem na Bączka, a przeciw Beksie! Sześć zakładów
wygranych! Hurra!!!

Nie czekając na Jarka, który wciąŜ jeszcze skamieniały patrzył na rozbitego Beksę, wskoczył
na rower i zawrócił szybko w stronę bramy ogrodu.

— Chłopaki! Wygraliśmy! Bączek będzie pierwszy! — zadyszany Krapul wpadł między
Aklasistów oczekujących na mecie.

— Skąd wiesz? — zapytali zelektryzowani. — A Beksa?

— Beksa? Nie ma juŜ Beksy! — krzyknął Krapulski. — Beksa rozłoŜył się na zjeździe.

— Co?! Naprawdę? Nie bujasz?

— No, mówię wam, zaraz na początku trasy. Na Diablim Zjeździe. Co to była za kraksa! Jego
rower w proszku! Nasz Bączek ma juŜ zwycięstwo w kieszeni.

— Hurra Bączek!!! — krzyknęli uradowani Aklasiści.

— Powinien zaraz tu być — zauwaŜył Cykucki, spoglądając na zegarek.

— JuŜ jedzie! — ktoś zawołał.

Tłum na mecie zafalował.

— Jedzie! Jedzie! — podniosły się wrzaski. — Bączek! Bączek! Bączek! — zaczęli skando-
wać.

Istotnie na zakręcie ścieŜki pojawił się skurczony nad kierownicą Bączek. Dyszał głośno,
walcząc cięŜko o ostatnie dziesiątki metrów.

Nagle okrzyki urwały się jak noŜem uciął. Aklasiści wytrzeszczyli oczy w niemym osłupie-
niu. Czy to moŜliwe?! Oto bowiem tuŜ za Bączkiem pojawiła się znajoma czerwona koszulka
Beksy. Pedałował zawzięcie. JuŜ doszedł Bączka. Jadą ramię w ramię. Do mety jeszcze dzie-
sięć metrów. Cały tłum zastygł w milczeniu. Nikt juŜ nie krzyczał. Do mety jeszcze pięć me-
trów. Co to?! Nagle ostatnim wysiłkiem Beksa staje na pedałach. Metr po metrze wysuwa się
do przodu. PrzejeŜdŜa pierwszy białą linię mety.

Wygrał! O całą długość roweru przed Bączkiem.

Ale jakim cudem?

Dopiero teraz wśród Beklasistów podniósł się niesamowity dziki wrzask radości! Podskoczyli
do Beksy, dosłownie zdjęli go z roweru i zaczęli jak szaleni podrzucać do góry.

Aklasiści patrzyli na to ponuro, a Odjemek Mniejszy zapytał ostro Krapulskiego:

— CóŜ to, zaŜartowałeś z nas, Krapul, mówiłeś przecieŜ... Ŝe Beksa... Co to właściwie zna-
czy?!

Krapulski zaciskał zęby. Dyszał cięŜko. Jego oczy zwęziły się z wściekłości.

— Mnie pytacie?! — wybuchnął wreszcie. — Zapytajcie tego smarkacza, Strzębskiego. To
przecieŜ jego rower! Zobaczcie! Drań dał Beksie swój rower! To na jego rowerze Beksa za-
kończył wyścig.

— Ma rację! — krzyknął Cykucki. — To przecieŜ rower Jarka.

— Jak on śmiał?...

— śeby coś takiego...

— Zdrajca!

Zewsząd podniosły się wzburzone głosy.

— Gdzie on jest? — zawołał Cykucki. — Dajcie go tutaj! Porachujemy się z nim.

Aklasiści oglądali się ze złością.

— Idzie! Idzie! O, tam! — ktoś krzyknął.

Jarek zbliŜał się do nich wolnym krokiem. Na widok rozgniewanych twarzy kolegów za-
trzymał się z niepewną miną.

Dopadli do niego. Obskoczyli dookoła z pięściami.

— Więc to tak, przeciw własnej klasie?!

— Przekupili cię pewnie!

— Wynoś się do nich!

— Tak, niech się wynosi!

Jarek patrzył na nich zaskoczony. Nie wiedział, czego od niego chcą.

— No, czemu stoisz? — krzyknął Cykucki. — Słyszałeś, co powiedziała klasa? Wynoś się!
Idź do swoich!

— Nie, najpierw trzeba się z nim rozprawić — rozepchnął Aklasistów Krapulski i stanął
przed Jarkiem. — To mu nie moŜe ujść na sucho! Popamiętasz, nas ty... ty... Beklasisto! —
wycedził przez zęby i zamachnął się na Jarka.

Jarek cofnął się błyskawicznie. Dopiero teraz zrozumiał, czego od niego chcą.

— No, no, ty specjalisto od czystej gry — zaszydził i zacisnął pieści, gotów się bronić do
upadłego.

Szczęściem, w tym momencie zabrzmiały uroczyste fanfary. Z bramy ogrodu wychodzili har-
cerze z sygnałówkami. Donośny dźwięk trąbek obwieszczał koniec wyścigu. Taki juŜ jest tra-
dycyjny rytuał zawodów.

Z kolei w bramie pojawił się pan kierownik oraz pan Kargul, przewodniczący Komitetu Ro-
dzicielskiego, a za nimi wychowawcy klas biorących udział w wyścigu, niosąc nagrodę dla
zwycięskiej klasy. Chłopcy wyciągali ciekawie szyje. Tak, wywiad ich nie zawiódł. Rzeczy-
wiście — nowiutki komplet do gry w siatkówkę. Wychowawczyni Beklasistów, pani Szycka,
niosła Ŝółtą piłkę, pan Kwaskowski z piątej C — niebieską piłkę, a pan Frędzla z piątej A —
sznurową siatkę.

Pan kierownik odchrząknął i wśród zupełnej ciszy rozległy się jego uroczyste słowa:

— Podajemy do wiadomości, Ŝe zwycięzcą tegorocznych zawodów kolarskich klas piątych
został Tomek Beksiński z klasy piątej B. Gratulujemy mu wspaniałego zwycięstwa odniesio-
nego w uczciwej sportowej walce i na jego ręce składamy nagrodę dla klasy piątej B.

Oczy wszystkich przeniosły się na Beksę. Zwycięzca stał ze spuszczoną głową, wciąŜ jeszcze
ze śladami kraksy na twarzy i ubraniu, z grubsza tylko otarty, blady i zmęczony, a jego uszy
odstawały bardziej niŜ zwykle.

— ZbliŜ się, chłopcze — powiedział pan kierownik i wziął z rąk pani Szyckiej piłkę.

Beksa podniósł głowę, ale nie ruszył się z miejsca.

Pan kierownik niecierpliwie przełoŜył piłkę z ręki do ręki.

— No, Beksa...

Wszyscy patrzyli zdziwieni na zwycięzcę, a on potrząsnął głową.

— Nie, proszę pana — powiedział — ja nie mogę przyjąć tej nagrody.

— Jak to?

— Bo to nie ja wygrałem.

— Nie ty? Co ja słyszę! — Pan kierownik uniósł do góry brwi i spojrzał pytająco na pana
Kargula, a pan Kargul z kolei na troje wychowawców, którzy byli sędziami wyścigu.

— Co ty opowiadasz, Tomku? — zdumiała się pani Szycka. — Twoje zwycięstwo nie ulega
Ŝadnej wątpliwości. PrzecieŜ przyjechałeś pierwszy.

— Przyjechałem pierwszy, ale nie wygrałem.

— CóŜ to za filozofia?! Kto wygrał, jak nie ty?

— Aklasiści wygrali — odparł krótko Beksa i odchrząknął z godnością... i poruszył uszami,
co mu się bardzo rzadko zdarzało.

Aklasiści drgnęli i spojrzeli na Beksę. Nie mieli w tym momencie zbyt mądrych min.

— Dlaczego mówisz, Ŝe oni wygrali? — pani Szycka z trudem zachowywała spokój.

— Bo dali mi rower, kiedy miałem kraksę. Tam przy Diablim Zjeździe, proszę pani. I tylko
dzięki nim przyjechałem pierwszy — powiedział głośno Beksa. — Oni mogli wtedy łatwo
wygrać... Co ja mówię, oni mieli juŜ właściwie wygraną w kieszeni. Ale nie poszli na takie
łatwe zwycięstwo... I dlatego... dlatego ja... ja nie mogę przyjąć tej nagrody. To byłoby... no...
po prostu... niesprawiedliwe — odsapnął.

A potem, wśród niezwykłej ciszy, podszedł do oniemiałego Jarka, uścisnął mu mocno rękę i
oddał rower.

— Dziękuję ci, stary — powiedział. Po czym zwrócił się do kierownika: — Proszę tę nagrodę
wręczyć Strzębskiemu. To, co on zrobił, było trudniejsze od... od pedałowania.

Aklasiści stali z oczami wbitymi w ziemię i szeptali coś między sobą, poszturchując się nie-
znacznie i wypychając naprzód jeden drugiego.

Ostatecznie wypchnęli Cykuckiego.

— Słuchaj, Beksa — wykrztusił zaczerwieniony Cykucki — ty... bracie, nie opowiadaj
głupstw. — Dostałeś od nas... eee... to znaczy od naszego Jarka rower w potrzebie, to się
ciesz... a nie graj nam... eee... na nerwach. My, bracie, teŜ mamy honor, mówię ci, lepiej nie
draŜnij nas, bo... Panie kierowniku, niech pan da nagrodę Beksińskiemu!

— Ja jej nie wezmę — wzruszył ramionami Beksa.

— My teŜ nie — warknął Cykucki. — Patrzcie go! Bohater! Myśli, Ŝe ma monopol na szla-
chetność. Ty, Kłapouch, nie bądź taki wspaniały, to niezdrowo.

— No... no... tylko nie wspaniały! — zasapał Beksa.

Oczy im się obu zaświeciły. Sytuacja stała się napięta. Bo tam juŜ z boku Aklasiści i Beklasi-
ści zaciskali pięści i groźny pomruk szedł po szeregach.

Jeden Krapulski roześmiał się pogardliwie.

— TeŜ was napadło! Co za komedia, jak gramatykę kocham! Daje, to brać! Pogłupieliście
wszyscy. AŜ mnie mdli, tak tu się słodko zrobiło. Sam miód i mamałyga.

— Cicho bądź, Krapul — uciszył go Cykucki — nie znasz się na tych rzeczach.

Nauczyciele i pan Kargul szeptali niespokojnie między sobą, wreszcie pani Szycka obróciła
się do osłupiałego kierownika:

— Boję się, Ŝeby chłopcy znów się nie wzięli za łby, tym razem w szlachetnym sporze.
Sprawy honorowe to bardzo niebezpieczna historia... Niech pan szybko coś postanowi.

Pan kierownik jakby się ocknął.

— Tak, ma pani rację. Trzeba coś postanowić — odchrząknął zaaferowany. Chciał coś po-
wiedzieć do chłopców, ale jego głos ginął w narastającej wrzawie. Wreszcie, Ŝeby uciszyć
roznamiętnionych sportowców, dał znak trębaczom.

Dopiero, gdy trębacze zatrąbili przeraźliwie, chłopcy umilkli.

— Podjęliśmy decyzję — rzekł pan kierownik nieco nieswoim głosem. — śółta piłka dla A.
Niebieska dla B. Siatka wspólna. Skończyłem na ten temat. Odwołań nie przyjmuję...
Chciałem wam tylko na marginesie powiedzieć... — zaczął, ale głos mu podejrzanie zachrypł.

Machnął więc ręką i wypchnął do przodu pana Kargula.

— Niech pan lepiej coś powie... Ja jestem zbyt... zaskoczony. Słowo daję! Tego jeszcze nigdy
nie było.

Edmund Niziurski, polski prozaik, publicysta, dramaturg, socjolog i prawnik, urodził

się w rodzinie urzędniczej w 1925 roku w Kielcach. Uczył się w gimnazjum im. J.

Śniadeckiego w Kielcach, jednak naukę przerwała wojna. Wraz z rodziną wyjechali na

Węgry, gdzie kontynuował naukę w gimnazjum dla uchodźców. Jego powrót do Polski miał

miejsce w 1940 roku. Po zakończeniu wojny kontynuował studia prawnicze na Katolickim

Uniwersytecie Lubelskim i Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie. Studiował

równocześnie dziennikarstwo na WyŜszej Szkole Nauk Społecznych w Krakowie (1946-

1947) i socjologię na Uniwersytecie Jagiellońskim (1947). W 1947 r. ukończył studia

prawnicze i uzyskał tytuł magistra. W 1951 r. został członkiem Związku Literatów Polskich, a

w 1952 r. członkiem ZAiKS. Jest członkiem Stowarzyszenia Pisarzy Polskich. Jego dzieła

charakteryzował specyficzny, nieco absurdalny humor szkolny. Debiutował w 1944 r. w

wydawanym przez Armię Krajową "Biuletynie Informacyjnym", w którym opublikował

wiersz. Współpracował z takimi pismami jak: „Płomyk”, „Świat Młodych”. Popularność

przyniosły mu utwory pisane w sposób Ŝywy i zmuszający do refleksji. Dla czytelnika

dorosłego Niziurski napisał takie powieści, jak Przystań Eskulapa (1958, powieść

sensacyjna), czy Pięć manekinów (1959, powieść kryminalna). W roku 1964 wydano zbiór

opowiadań dla młodzieŜy Nikodem, czyli tajemnica gabinetu, w którym właśnie znajduję się

opowiadanie Diabli zjazd

. Temu opowiadaniu właśnie będzie poświęcona dalsza część

pracy.

Diabli zjazd z pewnością moŜemy określić mianem opowiadania przygodowego,

bowiem charakteryzuje się ono jednotorową akcją, opisany jest w nim jeden wątek, na którym

skupia się całe dzieło. Wątkiem tym jest tematyka „Dorocznych zawodów kolarskich o

nagrodę Komitetu Rodzicielskiego”, opatrzonym skrótem DOZAKONAKOR. Czytając to

opowiadanie moŜemy stwierdzić, Ŝe mamy tutaj do czynienia z sytuacja narracyjną w postaci

prezentacji scenicznej

. Narracja jest tutaj poprowadzona w taki sposób, Ŝe czytelnik ma

wraŜenie jakby towarzyszył całemu wydarzeniu. Bieg zdarzeń w opowiadaniu jest

przedstawiony jako teraźniejszy, co powoduje poniekąd utoŜsamianie się czytelnika z akcją

utworu. Świadczą o tym takie zwroty jak: zbliŜa się czy teraz chodzą potulnie. Natomiast,

jeŜeli chodzi o osobę samego narratora, to w przypadku tego opowiadania, na początku mamy

do czynienia z narratorem personalnym

. Taki typ narratora potwierdza to, iŜ narrator

praktycznie nie wtrąca się w opowiadaniu, staje tak jakby w jego tle (nie czujemy jego

Informację na temat autora zaczerpnięto z serwisu internetowego www.wikipedia.pl

Franz Stenzel, Typowe formy powieści, [w.] Poetyka tom 2, pod. red. Danuty Ulickiej, Warszawa 2000, s. 35.

Ibidem, s. 40.

obecności). Mamy wraŜenie jakby świat przedstawiony był opisywany przez jedną z postaci, i

Ŝe my równieŜ bierzemy w nim udział. Tak jak byśmy bezpośrednio stali i obserwowali

przygotowania do „zawodów” DOZAKONAKOR oczami jednego z widzów zdarzenia.

Świadczy o tym chociaŜby następujący fragment utworu: Teraz teŜ miał widać w zanadrzu

jakąś sensacyjną wiadomość, bo zbliŜył się do nas i począł zachęcająco bębnić palcami mar-

sza na siodełku, a jego zielone, świdrujące oczka rzucały niespokojne, krótkie spojrzenia. Nie

jesteśmy tu w stanie określić kim jest narrator, nie odnajdujemy tutaj teŜ jego Ŝadnych cech

osobistych. W dalszej części utworu mamy do czynienia z mediami personalnymi

w postaci

jednego z bohaterów, a mianowicie Krapulskiego. Nosi on charakterystyczne cechy narratora

pierwszoosobowego. PrzynaleŜy on do świata postaci z opowiadania. Krapulski opowiada o

tym jak zakradł się do kancelarii szkolnej, co wskazuję na to, iŜ brał w tym udział, osobiście

w tym uczestniczył. Scena, w której opowiada on jak starał się dowiedzieć jaka będzie

nagroda tegorocznych zawodów potwierdza, Ŝe mamy do czynienia z narracją

pierwszoosobową. W całym opowiadaniu moŜemy zaobserwować ciągłe przeplatanie się

narracji personalnej i pierwszoosobowej. Niekiedy w tekscie mamy równieŜ styczność z

narracja auktoralną

. We fragmencie: Ale faktem jest, Ŝe naprawdę duŜo wiedział i jakimś

psim swędem umiał zdobywać najbardziej tajne wiadomości…, widzimy wyraźną ingerencję

narratora, moŜemy zaobserwować, Ŝe narrator komentuje mające miejsce zdarzenia. W ten

sposób dowiadujemy się o znajomości świata przez narratora oraz poznajemy jego podejście

do bohaterów.

Tak więc narrator w tym opowiadaniu, zdecydowanie naleŜy do świata

przedstawionego (przynajmniej sprawia wraŜenie osoby obecnej na zawodach). Relacjonuje

on zdarzenia, ale nie przedstawia nam myśli, ani przeŜyć bohaterów, więc nie jest narratorem

wszechwiedzącym. Jego wiedza jest ograniczona tylko do tego co zdoła zaobserwować sam

zgodnie z akcją opowiadania. W tym utworze mamy do czynienia z dwoma postaciami

narracji, tzn. z narracją kilkupłaszczyznową. Na początku narrator jest osobą stojącą z boku i

obserwującą całe zajście, później natomiast przybiera postać jednego z bohaterów, a

mianowicie Krapulskiego, opowiadającego kolegom zajście w kancelarii. Tak więc moŜemy

wyróŜnić narratora nadrzędnego, poniekąd ukrytego jeŜeli chodzi o jego jakiekolwiek cechy,

oraz narratora skonkretyzowanego jako postać naleŜącą do świata przedstawionego.

Obecność dwóch narratorów przedstawia nam pewne zróŜnicowanie punktów widzenia, z

Postacie, których świadomość jest czytelna i bezpośrednio ukazana czytelnikowi.

Franz Stenzel, op. cit., s. 39.

jakich się kreuje fabułę. Postawa narratora wobec świata przedstawionego generalnie polega

na relacjonowaniu zdarzeń. Nie ocenia on całej sytuacji, nie wysnuwa własnych osądów na

temat bohaterów. Postawa ta jest jednolita, nie zmienia się razem z rozwojem akcji

opowiadania.

JeŜeli chodzi o czas narracji to w tym opowiadaniu nie da się konkretnie sprecyzować

roku, w którym akcja ma miejsce. MoŜemy natomiast określić kiedy ma miejsce akcja

właściwa utworu. Okres ten przypada na połowę maja. I wtedy teŜ ma miejsce większa część

utworu, a mianowicie sam wyścig „DOZAKONAKOR” . MoŜemy podejrzewać, Ŝe część

utworu dotycząca wyścigu odbywa się w ciągu jednego dnia, a nawet w ciągu kilku godzin.

Myślę, Ŝe moŜe to być okres przedpołudniowy, a więc godziny zajęć szkolnych. Początek

utworu natomiast wyróŜnia się z reszty opowiadania, jeŜeli chodzi o czas fabuły. Tutaj okres

opisany przez narratora obejmuje dwa tygodnie. Jest to okres „przygotowań” do wyścigu.

Narrator stopniowo zbliŜa się do dnia wyścigu, opisując przebieg eliminacji. MoŜna

stwierdzić, Ŝe na początku opowiadania biorąc pod uwagę okres tych dwóch tygodni mamy

do czynienia z rodzajem retrospekcji. Tak więc rozpiętość czasu fabularnego obejmuje okres

dwóch tygodni, natomiast czas akcji obejmuje jeden dzień, a nawet kilka godzin, czyli czas

fabuły jest dłuŜszy niŜ narracji.

Świat przedstawiony w utworze jest w sposób naturalny i całkowicie rzeczywisty.

Akcja utworu toczy się praktycznie w dwóch miejscach. Epizod Krapulskiego ma miejsce w

kancelarii szkolnej, a reszta utworu rozgrywa się na torze wyścigu. Autor nie skupia się na

przedstawieniu scenerii wydarzeń. Dowiadujemy się jedynie gdzie będzie miał miejsce

początek wyścigu i czym jest tytułowy Diabli zjazd, który jako jedyny element opowiadania

jest opisany bardziej szczegółowo. Ów Diabli zjazd to po prostu stara zadrzewiona hałda,

przez którą przebiegała trasa wyścigu. Autor chcąc podkreślić istotę tego miejsca porównuje

kałuŜe rozlewisk znajdujące się pod hałdą do potłuczonych lusterek. Takich zabiegów jest

bardzo niewiele w całym opowiadaniu. Miejsce startu i zakończenia wyścigu zostało

wyznaczone pod bramą pofabrycznego ogrodu. W tym ogrodzie odbywa się równieŜ cały

wyścig.

Ośrodkiem epickiego świata przedstawionego jest najczęściej fabuła ukazująca losy

bohaterów, ich działanie w konkretnym otoczeniu i konkretnych warunkach, ich przeŜycia,
konflikty, postawy, myśli

. W tym opowiadaniu mamy do czynienia z pośrednim sposobem

Epika, [w.] Zarys poetyki, Ewa Miodońska-Brookes, Adam Kulawik, Marian Tatara, Warszawa 1980, s. 121.

charakteryzowania bohaterów, bowiem narrator nie opisuje w sposób szczegółowy Ŝadnego z
nich. Nie ocenia on Ŝadnego z bohaterów i sam nie daje nam praktycznie moŜliwości
jednolitej oceny bohaterów. NajwyŜej jesteśmy w stanie stwierdzić, Ŝe bohaterowie są
zwykłymi chłopcami ze szkoły, co tłumaczy teŜ poniekąd ich styl wypowiadania się:

Na szkolnej giełdzie posługiwali się specjalnymi punktami na oznaczenie towarów i usług.

— Sześć pe? Oszalałeś chyba. Nigdy nie płaciliśmy tyle — zdumiał się Cykucki.

— Mówię: sześć pe — powtórzył twardo Krapul.

— Dostaniesz dwa i Togo.

— Przestałem filatelizować.

— Filumenizujesz?

— Fotografuję.

Czytelnik sam powinien wysnuć wnioski na temat bohaterów. Narrator jedynie sugeruje nam

niektóre cechy głównych bohaterów. W Diablim zjeździe moŜemy zauwaŜyć dwóch

bohaterów aktywnych, a są nimi: Krapul i Jarek Strzębski. To oni są motorem fabuły. A

przykładem bohaterów pasywnych są: Cykucki czy Susuł. JeŜeli chodzi o hierarchię

bohaterów, to głównymi bohaterami są równieŜ Krapul i Jarek Strzębski. Postacią uboczną

jest np. Beksa lub Kargul. Natomiast określając postacie epizodyczne moŜemy wymienić

chociaŜby osobę sekretarki. Dodatkowo moŜemy w opowiadaniu tym wyróŜnić bohatera

zbiorowego, którym jest grupa Beklasistów i Aklasistów. Narrator konkretyzuje parę

głównych bohaterów, chcąc podkreślić ich indywidualność. Co do reszty bohaterów, narrator

nie poświęca im większej uwagi ukazując w ten sposób ich typowość.

W zdecydowanie większej części utworu mamy do czynienia z mową niezaleŜną.

MoŜemy to stwierdzić dlatego, iŜ w treści opowiadania widzimy wypowiedzi, rozmowy

bohaterów wyodrębnione z toku narracji. W niektórych momentach opowiadania równieŜ

moŜna zauwaŜyć mowę zaleŜną, w której narrator uŜywa formy trzeciej osoby. Nie przytacza

w sposób dosłowny brzmienia wypowiedzi: Co roku pan kierownik grzmi, Ŝe juŜ po raz

ostatni pozwala na coś takiego i Ŝe na przyszły rok zrobi koniec z Dozakonakorem. W

pewnym momencie utworu mamy równieŜ styczność z mową pozornie zaleŜną: Jarek przy-

gryzł wargi. Nie wiedział, co odpowiedzieć. Pewnie, chciałby, Ŝeby Bączek wygrał, a Beksa

przegrał. Bardzo by chciał, to jasne. Jest przecieŜ Aklasistą i musi trzymać z Aklasistami, a

jednak... Jednak coś tu chyba było nie w porządku. Widzimy tutaj tak jakby połączenie się

dwóch róŜnych punktów widzenia podmiotów wypowiadających się w tekście. Taki zabieg

pomaga nam zrozumieć tok myślenia i zachowania bohatera. Wydaje mi się, Ŝe jest to jedyny

moment utworu, w którym zastanawiamy się czy narrator nie jest wszechwiedzący.

Tak więc w przypadku tego utworu mamy do czynienia z epiką współczesną.

Opowiadanie odnosi się do czasu realnego, przy którym mamy wraŜenie jakby akcja miała

miejsce właśnie w chwili czytania utworu. Bohaterowie opowiadania równieŜ są jak

najbardziej realni. Postacie jak i miejsce akcji nie wykazują Ŝadnych cech, które mogłyby

nam dawać do zrozumienia iŜ mamy styczność z epiką fantastyczną, czy teŜ historyczną.

Utwór ten jest napisany w sposób Ŝywy i łatwy do przyswojenia. Cechuje się nieco

kolokwialnym humorem, ale dzięki temu opowiadanie to czyta się w sposób łatwy. Jest to

utwór zdecydowanie przeznaczona dla młodzieŜy.