WSTĘP – WEDŁUG BN,, PANI BOVARY – GUSTAW FLAUBERT 
 
I.ŻYCIE I TWÓRCZOŚĆ PISARZA.  
 
Gustaw Flaubert urodził się w Rouen we Francji, 12 – go grudnia 1821 roku. Jego ojciec był 
sławnym  chirurgiem,  wychowywał  syna  w  atmosferze  surowości  i  powagi.  Gustaw  oprócz 
obowiązkowych  zajęć,  często  grywał  w  bilard,  włączając  a  to  siostrę  Karolinę.  Już  w  liceum 
zajął  się  pisaniem,  wydawał,  bowiem  pismo,,  sztuka  i  postęp”.  Zawierał  w  nim  nowinki 
teatralne  i  plotki  literackie.  Po  ukończeniu  trzynastu  lat  zaczął  pisać  powieść  pt.,,  Izabela 
bawarska”. Powieść była dość surowa, bez uniesień i radości. 
 

W  19837  roku  Flaubert  pisze,,  Quidaquid  volueris”,  kreśląc  smutny  żywot  postaci, 

będącej  dzieckiem  kobiety  i  małpy.  W  sierpniu  tego  samego  roku  zakochuje  się  w  Marii 
Schlesinger.  Właśnie  pani  Arnoux  z  utworu,,  Education  sentimentale”  jest  odniesieniem  do 
osoby wspomnianej kobiety. Potem Gustaw wybiera się w podróż na Korsykę i w Pireneje. Po 
raz pierwszy ma okazje opisywać krajobrazy i poznawać nowe horyzonty. 
 

W  1840  roku  pisarz  przyjął  się  na  wydział  prawa  w  Paryżu.  Napisał  wtedy  utwór 

pt.,,Novembre”. W uniwersytecie napotkał na nudny system nauczania, kolidujący mocno z 
jego  rozwinięta  i  bujną  wyobraźnią.  Po  ślubie  siostry  pojechał  z  rodziną  do  Włoch.  Tam 
oczarował  go  obraz  Bruegla  pt.,,Kuszenie  św.,  Antoniego”.  Niedługo  po  tym  umarł  ojciec 
pisarza.  Gustaw  porzucił  studia  prawnicze  i  zamieszkał  we  wsi  Croisset  pod  Rouen.  W 
zarządzie szpitala funkcję ojca przejął starszy brat Gustawa – Achilles. 
 

Gustaw pozostał w cieniu, nie  mając żadnych konkretnych celów życiowych. Stał się 

człowiekiem  nieśmiałym,  pełnym  smutku,  niepotrafiącym  czerpać  radości  z  życia.  Zajął  się 
notorycznym  czytaniem  książek  i  nauka  greki.  Nachodziły  go  wtedy  dość  częste  myśli 
samobójcze. W tym czasie poznał paryską, mało znana poetkę Luizę Colet, która stała się dla 
niego  uosobieniem  kobiecości.  Dzięki  niej  Gustaw  brał  udział  w  spotkaniach  w  Paryżu  ze 
sławami literackimi. 
 

Potem  w  życiu  pisarza  przyszedł  czas  na  włóczęgę  po  Bretonki,  wraz  z  przyjacielem 

M.Ducamp.  z  tej  wędrówki  powstała  praca  pt.  ,,  Par  les  chaps  et  par  les  greves”,  która 
została  wydana  po  śmierci  Gustawa.  Następne  dwa  lata  życia  to  okres  samotności  i 
oderwania od spraw przyziemnych, ciągła plątanina idei i fantazji. 
 

Następnie Flaubert wraz z M. Ducamp wyruszył w podróż na Wschód. Zwiedzili Egipt 

od Aleksandrii po Wadi Halfa, Syrię i Palestynę, z Rodos przepłynęli do Marmoriki i dotarli do 
Smarny.  Potem  parowcem  przejechali  do  Konstyntynapola,  stamtąd  do  Aten.  Obejrzeli 
jeszcze  Peloponez,  idąc  od  wschodu  i  kończąc  na  Potras,  wsiedli  na  statek,  do  Brindisi.  W 
czasie  wyprawy  Gustaw  wyobrażał  sobie,  że  jest  potomkiem  rasy  północnej  o  popędzie 
wędrownym.  Widział  się  bogiem  pośród  pięknych  krajobrazów,  marzył  ciągle  o  świetlistej 
przyszłości  pełnej  miłości.  Podróż  trwała  półtora  roku,  ale  pisarz  nasycił  się  nią  w  jej 
końcowym odcinku. Wtedy  zaczął tęsknić z pracownicą w  Croisset, zamykając się  w sobie i 
wspominając własny dom. 
 

W  wieku  trzydziestu  lat  Gustaw  zaczął  uprawiać  zawodowe  pisarstwo.  Oddał  się 

samotności,  by  w  niej  realizować  narzucone  sobie  twarde  zasady  pisarskie.  Każdy  dzień 
Flaubert to około czternaście godzin ciężkiego nieustępliwego tworzenia. 

 
 
 

W  styczniu  1857  roku  zaczął  pisać  powieść  pt.,,  Madami  Bovary”.  Flaubert 

przeczuwał,  że  pisanie,,  Madami  Bovary”  będzie  pracą  szczerą  i  rzetelną,  pozbawiona 
jakichkolwiek granic. Powieść miał być historią ludzi – jednostek wydobytych dużego tłumu. 
Prawdziwość tej historii miała przemawiać przez powagę badań, nienaganność szczegółów i 
niezachwianą  czymkolwiek  sprawiedliwość.  A  twórca  powinien  znaleźć  się  w  ukryciu,  nie 
zastawiając w powieści śladów własnych uczuć i przekonań. 

Narzucenie sobie konkretnych, wręcz idealnych założeń, spowodowało, że autor czuł 

się  niekiedy jak  więzień.  Flaubert  żył  własnym  życiem,  gardząc  sprawami  ludzi  pospolitych. 
Nienawidził mieszczaństwa,  a  rozmowy  na tematy  spraw przyziemnych wielce  go  oburzały. 
Przedmiot wstrętu stał się z czasem przedmiotem zainteresowania. W końcu Flaubert stał się 
swoistym  kolekcjonerem  pospolitości,  stąd  nastrój,  nastrój  którym  rodziła  się  ,,  Madami 
Bovary” nie był całkiem obojętny. 

 

Historia Emmy to jakby odbicie przeżyć i przygód duszy pisarza. W tym dziele 

Gustaw  był  zawsze  dokładny  i  szczegółowy,  oddając  każdemu  słowu  i  zdaniu  całe  swoje 
serce.  Wyrzekł  się  przy  tym  wszystkiego,  co  mogłoby  oddalić  jego  namiętność  do  smaku 
pisarskiego, nawet zrezygnował z miłości do Luizy. Pisarz karmił się wzniosłością tworzonych 
przez siebie zdań i właśnie wtedy przeżywała chwile ekstazy literackiej. Bez wahania można 
stwierdzić, że Flaubert był męczennikiem stylu.  

Po pięciu latach ciężkiej pracy, dzieło,, Madame Bovary” było skończone. Pisarz miał 

poprawić  wstęp  i  przedstawić  skróty  stworzonego  dzieła.  Druk  powieści  skończył  się 
oskarżeniem  autora  i  wydawców  tj.,,  Revue  de  Paris”  o  występek  przeciw  obyczajom.  Sąd 
jednak wydał wyrok uniewinniający i 30 kwietnia 1957 roku ukazała się drukiem firmy,,Levy” 
cała  powieść.  Był  to  wielki  dzień  dla  prozy  francuskiej,  ponieważ  dotychczas  nie  było 
powieści o tak doskonałej kompozycji i tak świetnym stylu. Dzieło Flaubert nakreśliło również 
kształty nowego kierunku w literaturze zwanego realizmem. 

Pisarz  nie  mógł  otrząsnąć  się  po  rozgłosie,  jaki  przyniosła  mu,,  Madame  Bovary”, 

dlatego też wyjechał do rodzinnego Croisset. Najpierw zajął się utworem,,Tentation”, potem 
zabrał się do powieści pt.,, Kartagina”. Wiosną 18558 roku wyjechał w podróż do Tunisu, aby 
zwiedzić  okolice  starożytnej  Kartaginy.  W  samotności  podziwiał  krajobrazy  tamtejszej 
przyrody,  jego  oczom  nie  umknął  żaden  szczegół.  Powrócił  do  domu  wypoczęty  i  pełen 
werwy  do  dalszego  tworzenia.  Fakty  historyczne  ubarwił  pisarz  własnymi  marzeniami  o 
epoce  Fenicjan.  Krytycy  literaccy  zaczęli  nabierać  do  Flaubert  szacunku,  żałując  jednak,  ze 
ten oddał się zbyt mocno erudycji historycznej. Gustaw przestał być pustelnikiem wyszedł na 
dwory.  Był  częstym  gościem  Napoleona  III,  księcia  Hieronim  i  księżniczki  Matyldy.  Sam 
przewodził w obiadach literackich organizowanych w Paryżu, gdzie zapraszał takie sławy jak: 
Turgieniew, Gautier i Daudet. 

 
 
 
 
 
 
Między  rokiem  1862,  a  1864  napisał  feerie,,  Chateau  des  coeurs”.  Przedtem 

przeczytał  dramaty  Szekspira,  około  trzydzieści  innych  sztuk,  jak  również  mnóstwo  bajek. 
Kolejne  próby  stworzenia  sztuki  teatralnej  to  komedia,,  Słaba  płeć”  i  ,,Kandydat”.  Były  to 
jednak  próby  nieudane.  W  1864  roku  zaczął  ponownie  pisać  powieść,  była  nią,,  Education 
sentimentale”. Każdy jej rozdział był przemyślany i zaplanowany. Akcja, bohaterowie, nastrój 

obyczaje przedstawione były wręcz z historyczną drobiazgowością. Flaubert po pięciu latach 
pracy  oczekiwał  sukcesu,  jednak  napotkał  na  obojętność  czytelników  chłód  krytyki.  Potem 
wgłębił  się  w  mitologię  indyjska,  grecką,  czytał  Hegla,  Kanta  i  Spinczę.  W  1874  roku  wydał 
ostatnią,,  Tentation”,  która  była  od  poprzedniej  bogatsza  stylowo,  lecz  pozostawała  ciągle 
poematem samotnictwa i obrazem duszy niezrozumiałej. 

Nadeszły  dla  Flaubert  głębokie  lata  goryczy.  Odchodzili  po  kolei  z  tego  świata  jego 

przyjaciele:  Bouillet,  Duplan,  Gautier.  Umarła  Luiza  Colet,  przyszedł  tez  czas  na  matkę 
pisarza.  Wtedy  Gustaw  poczuł  się  prawdziwym  sierotą.  Ale  starość  i  sława  nadała  duszy 
pisarza większego animuszu. Powstała jeszcze powieść,, Bouvard et Pecuchet”, opowiadająca 
życie  dwóch  mężczyzn  zajmujących  się  kopiowaniem  utworów  literackich.  Utwór  ten  jest 
jakoby farsa i historią ułomności wiedzy ludzkiej. 

Wyczerpany i zmęczony nabrał jeszcze siły życiowej przez rok następny, pisząc coś na 

wzór  dawnej  swej  twórczości  tj.,,  Trois  contes”.  Po  czym  znów  ogarnęła  pisarza  obsesja 
samotnika.  Organizm  wycieńczony  pracą  i  bezsennością  i  zamkniętym  trybem  życia  nie 
wytrzymał  ataku  apopleksji.  Flaubert  umarł  8  maja  1880  roku,  mając  lat  pięćdziesiąt 
dziewięć.  Został  pochowany  w  grobowcu  rodzinnym  w  Rouen,  ale  postało  po  nim  jeszcze 
jedno  dzieło,  pisane  całe  życie  tj.  korespondencja.  Żyje  w  ty  listach  człowiek  szczery, 
serdeczny,  bezinteresowny,  wytrwały  w  przyjaźni  i  pobłażliwy  dla  tych,  których  kochał. 
Rzetelny, wytrwały i zdyscyplinowany stał się wzorem i jakby patronem pisarzy następnego 
stulecia. 

II. REALIZM I NATURALIZM. 
Realizm  rozumiany  jako  prąd  w  literaturze  sztuce  powstał  we  Francji  w  XIX  wieku. 

Wywodził się ze starożytnej teorii  – mimesis – i pojmowany jest jako zasada prawdziwego, 
wiernego, obiektywnego odtwarzania rzeczywistości. Gustawa Flaubert z realizmem łączyło 
zainteresowanie  przeciętnością  i  drobiazgami,  troska  o  dokumentalną  prawdę  utworu, 
niezgoda  na  ujawnianie  w  dziele  uczuć  i  poglądów  autora.  Realizm  Flaubert  jest  rzeczowy, 
bezosobowy i bezstronny. 
 

W  prozie  Flaubert  spotkać  można  cechy  wyróżniające  realizm  nowoczesny.  I  tak,  z 

wielka  powagą  traktowane  są  wydarzenia  powszednie  i  autentyczne  rozgrywające  się  w 
niskiej  warstwie  społecznej,  a  mianowicie  pośród  prowincjonalnego  drobnomieszczaństwa. 
Po  drugie  opinie  pisarza  na  temat  wydarzeń  i  postaci  pozostają  niewypowiedziane.  Jeśli 
nawet postaci wypowiadają się same, to nigdy w ten sposób, by pisarz identyfikował się z ich 
sądami, ani też tak, by mógł z nimi identyfikować się czytelnik. Autor nigdy nie staje w roli 
sędziego, ani tez komentatora wydarzeń. Jego rola ogranicza się do selekcjonera sytuacji i do 
nadania  im  kształtu  językowego.  Postępuje  w  ten  sposób,  ponieważ  jest  przekonany,  że 
każde  wydarzenie  przedstawione  przejrzyście,  interpretuje  się  samo  przez  się  i  przez 
uczestniczących  nim  ludzi.  I  właśnie  na  takim  zaufaniu  do  prawdy,  podpartym  uczciwym  i 
starannym języku literackim, osadzony jest artyzm Flaubert. 
 

Korespondencja  pisarza,  zwłaszcza  z  lat  1852  –  1854  niesie  wiele  wypowiedzi  na 

temat artystycznych zamysłów twórcy. Wypowiedzi te łączą się we wspólnej teorii o oddaniu 
się  przedmiotom  rzeczywistym,  które  wreszcie  nabierają  dojrzałej  ekspresji.  Pisarz  zostaje 
całkowicie wypełniony przez swój przedmiot, zapomina o sobie, jego serce służy mu tylko do 
odczuwania  serc  innych,  a  kiedy  ten  stan  zostaje  osiągnięty,  wówczas  doskonały  wyraz 
językowy  narzuca  się  sam.  Wyraz  ten  jest  zdolny  osądzić  każdy  przedmiot  bezstronnie,  a 
rzeczy widziane są w ich autentycznej istocie. 
 

Według  Flaubert  nie  ma  rzeczy  ważnych  i  mniej  ważnych,  wielkich  niskich, 

wszechświat  jest  dziełem  sztuki  stworzonym  w  sposób  bezstronny.  Pisarz  realistyczny 

powinien naśladować pracę stwórcy, a każda rzecz może zawierać w sobie zarówno powagę, 
jak  i  komizm,  wzniosłość  i  pospolitość.  Niepotrzebny  jest,  więc  jakikolwiek  komentarz, 
umożliwiający lepsze zrozumienie przedmiotu i jego przyporządkowanie. Flaubert twierdził, 
ze dane serce może być dobre tylko wtedy, gdy czuje serce innych. Jednak korespondencja 
artysty pokazuje, z jakim trudem i wysiłkiem dochodził do swoich przekonań. Zdarzało się, że 
pisarz  przeklinał  drobnomieszczański  przedmiot  swej  własnej  sztuki,  ponieważ  ten  zmuszał 
go  do  uciążliwej  i  drobiazgowej  pracy  nad  stylem.  Zakładał,  że  nawet  przy  osiągnięciu 
doskonałości, powieść może być średnia i niekoniecznie piękna, z przyczyny samej jej istoty. 
 

Z  jednej  strony  poważny  sposób  ujmowania  rzeczywistości  powszedniej, 

przedstawienie  drobnomieszczaństwa  w  ramach  problemowo  –  egzystencjalnych, 
egzystencjalnych drugiej strony zdolność wplatania codziennych wydarzeń zwykłych ludzi w 
pełny  przebieg  współczesnej  historii  to  twarde  fundamenty  realizmu  nowoczesnego. 
Niewielu pisarzy późniejszych zrozumiało zadanie przedstawienia rzeczywistości, jak Gustaw 
Flaubert. 
 
III. STL POWIEŚCI. 
 

Gustaw  Flaubert  pojmując  styl  jako  wyraz  właściwy  jednej  idei,  jednej  konstrukcji 

tworzył  tyle  stylów,  ile  książek.  Nie  można  mówić  o  stylu  Flaubert  w  sensie  jakiejś 
jednolitości.  Wpływy, naśladownictwa  i  upodobania  grupują  się  zawsze  dookoła  któregoś z 
jego pięciu wielkich dzieł, a sam pisarz trwa poza nimi jako zbiór różnorodnych możliwości. 
 

Kiedy  w  styczniu  1857  roku  Flaubert  zaczął  pisać  ,,Madame  Bovary”,  styl  rozumiał 

jako  przedstawienie  rzeczy  we  właściwych  barwach,  ruchu  i  natężeniu  przez  użycie  słów 
tożsamych  z  tą  rzeczą.  Słowa  i  rzecz  miały  być  ze  sobą  nieomal  scalone  w  jedna 
nierozerwalną  całość.  Ale  znalezienie  właściwego  słowa  to  za  mało,  ponieważ  harmonia 
zdania  mogła  je  odrzucić.  Powstało  wtedy  pojęcie,  zwane  w  literaturze  –  rytmem  prozy. 
Flaubert  myślał  o  stylu  rytmicznym,  który  by  trafiał  w  myśl  natychmiast  głęboko,  a  myśl 
płynęłaby  w  nim  gładko,  bez  zakłóceń.  Uważał,  że  rytm  prozy  musi  być  zupełnie  inny  od 
rytmu  wiersza.  Proza  powinna  mieć  coś  w  rodzaju  utajonych  chwytów  i  drobnych 
podstępów.  Flaubert  uważał,  że  użycie  słowa  we  właściwym  miejscu,  to  jak  nadanie  mu 
mocy istoty żywej. Słowo ma wzruszać, radować, rodzić strach lub zachwyt. 
 

  

 
 
 

Rola  autora  ,,Madame  Bovary”  to  przede  wszystkim  nadawanie  odpowiedniego 

kształtu językowego, przytaczanym wydarzeniom i sytuacjom. Flaubert, bowiem przekonany 
jest,  że  każde  wydarzenie  wyrażone  czysto  i  przejrzyście  zobrazowuje  się  samo  i  przez 
bohaterów tychże wydarzeń. I właśnie na pełnym zaufaniu do prawdy, jaka przekazuje język 
literacki, stosowany w sposób szczery i staranny opiera się mistrzostwo Flauberta.  
 

Gustaw Flaubert znalazł taka postawa wobec rzeczywistości współczesnej egzystencji, 

jaka jest różna od dawniejszych tonacji stylowych. Postawę tę można określić jako rzeczową 
powagę.  Rzeczowa  powaga,  usiłująca  wejść  w  głąb  powikłań  ludzkiego  życia  to  postawa 
duchownego  lub  wychowawcy,  a  nie  pisarza.  Flaubert  chciałby  jednak  przez  taka  postawę, 
zmusić język do oddania prawdy o przedmiotach pisarskich obserwacji. Styl – według niego 
ma  być  absolutnym  sposobem  widzenia  rzeczy.  Dzięki  szczególnej  tonacjo  stylowej, 
przepełnionej przez rzeczową powagę, która dopuszcza do głosu sam przedmiot obserwacji, 

Flaubert przezwyciężył romantyczną gwałtowność brak pewności w ujmowaniu przedmiotów 
współczesnych. 
 

Powieść,,Madame Bovary” jest prezentacją całej jednostkowej egzystencji ludzkiej  – 

egzystencji bez wyjścia. I właśnie Flaubert jako pierwszy, na podstawie życia Emmy, uchwycił 
stan,  który  można  nazwać  bezkształtnym  tragizmem.  Tragizmem  praktyce  osiągnął  to, 
porządkując  w  swym  jeżyku  artystycznym  pogmatwane  wrażenia  niesmaku,  jakie  budzą  w 
Gemmie  na  widok  np.  męża  lub  pokoju.  Poprzez  same  obrazy,  które  nicość  lepszego 
pierwszego  dnia  obracają  w  ciążący  stan  odrazy,  obrzydzenia,  złudnych  nadziei  i  żałosnych 
obaw, pospolity i dowolnie wybrany los ludzki posuwa się w kierunku oczekującego go finału. 
Każdy obraz zostaje przez Flauberta zawsze podporządkowany przedmiotowi głównemu np. 
notorycznej rozpaczy Emmy. 
Gustaw  Flaubert  stworzył  typ  powieści  doskonałej  stylistycznie,  sytuując  się  pomiędzy 
krytycznym realizmem Balzaka, a programowym naturalizmem Zoli. 
 
 

IV. EGZYSTENCJA BEZ WYJŚCIA – GŁÓWNY PROBLEM UTWORU. 

 

 

 

Powieść,,  Madame  Bovary”  jest  obrazem  jednostkowej  egzystencji  ludzkiej  – 

egzystencji bez  wyjścia.  Emma  Bovary żyjąc  wraz  z  mężem  w  Tostes  doświadczyła  ciągłego 
nienasycenia.  Żyła  jednak  nadzieją  na  nagłe  wydarzenie,  które  w  jej  życie  pozbawione 
elegancji,  wyzute  z  przygody  i  miłości,  przeżywane  na  prowincji,  przy  boku  nudnego  i 
pospolitego  męża,  wprowadziłoby  jakiś  zwrot.  Emma  przygotowała  się  nawet  na  nadejście 
takiego wydarzenia, pielęgnowała siebie i dom, aby zasłużyć na zmianę losu. Gdy jednak ta 
zmiana  nie  nadchodziła,  zaczął  ogarniać  ją  niepokój  rozpacz.  Pojawiła  się  beznadziejność, 
monotonia i szarzyzna. Emma zaczęła się zaniedbywać, nie widząc żadnej nadziei ucieczki. Jej 
mąż  Karol  decyduje  się wtedy na  opuszczenie  Tostes,  sadząc,  że  tamtejszy klimat  nie  służy 
żonie. 
 

 

 
 
 
 
 

Karol  jest  mocno  zakochany  w  Gemmie  i  nie  zna  prawdziwych  przyczyn  rozpaczy  i 

nerwowości żony. Oddany jest swojej pracy, nie szuka przygód dla nadania życiu dodatkowej 
ekspresji.  Karol  i  Emma  żyją  w  dwóch  różnych  światach,  nie  istnieje  również  żaden  most 
porozumienia.  Emma  czuje  odrazę  do  męża,  jak  tez  do  otoczenia,  w  który  żyje.  Z  jednej 
strony dobrotliwość męża, za z drugiej jego pospolitość powodują, że  Emma znajduje się w 
chaosie  uczuciowym.  Chaos  ten  nadaje  sytuacji  charakter  impasu.  Jej  tragizm  jest 
bezkształtny, ponieważ bohaterka  nic  konkretnego  nie  straciła,  ani  tez  nic  konkretnego  nie 
pragnęła.  Jej  rozpacz  wynika  raczej  ze  sfery  duchowej,  takiej,  która  charakteryzuje  ludzi  o 
niskim stopniu kultury umysłowej i należących do niższych warstw społecznych. 
 
 

V. FAŁSZYWA RZECZYWISTOŚĆ JAKO OGÓLNY MOTYW UTWORU. 

 

 

 

Emma  i  Karol  są  tak  mocno  zamknięci  w  swoich  własnych  światach  –  ona  w  swojej 

rozpaczy  i  niejasnych  pragnieniach,  on  w  swym  tępym  zadowoleniu  z  siebie  –  iż  oboje  są 
całkiem samotni. Nie maja nic wspólnego, ale nie mają tez nic własnego dla siebie. Każde z 

nich  ma  na  swój  użytek  pewien  bezsensowny  świat  iluzji,  które  nie  można  pogodzić  z  ich 
położeniem  rzeczywistym.  Dlatego  tez  każde  z  nich  rozmija  się  z  możliwościami,  które  się 
przed nim otwierają. 
 

To samo dotyczy niemal wszystkich postaci powieści. Każdy z wielu przeciętnych ludzi 

ma dla siebie swój własny świat – świat niedorzecznej głupoty, złożony z frazesów, popędów 
i nawyków. Każdy jest sam, nikt nie może zrozumieć nikogo drugiego. Nikt nie może nikomu 
pomóc  w  zdobyciu  samoświadomości.  Nie  istnieje  dla  tych  ludzi  żaden  wspólny  świat, 
ponieważ osoby te nie odnalazły jeszcze grogi do własnej autentycznej egzystencji. Osoby te 
spotykają się ze sobą dla interesu i dla przyjemności, ale spotkanie SA spaczone, śmieszne, 
wypełnione kłamstwem, tępą nienawiścią i niezrozumieniem. 
 

W  powieści  Flauberta  świat  składa  się  z  samej  głupoty,  która  demaskowana  jest  za 

pośrednictwem nagiego sprawozdania. Głupota rozmija się z rzeczywistością prawdziwą tak, 
iż  ta  nigdy  nie  może  być  odnaleziona.  Króluje  wiec  rzeczywistość  fałszywa,  w  której  Emma 
Bovary  tkwi  całkowicie.  Flaubert  odsłania  niedorzeczność  i  niedojrzałość  bohaterki,  jak 
również  żałosność  jej  życia.  Emma  jest  ciągle  analizowana  i  sądzona,  aż  wreszcie  zostaje 
skazana wraz z całym światem, który ją zamknął w pułapce.