plik

Aktualności

Kierownictwo Ministerstwa Finansów przyjęło

dokument pt. Działania zwiększające stopień

przestrzegania przepisów podatkowych i popra-

wiające efektywność administracji podatkowej

w latach 2014–2017. Analiza problemów w ścią-

galności podatków była rekomendowana przez

radę Ecofin już w grudniu ubiegłego roku.

Minister finansów ma ambitne plany

na poprawę ściągalności podatków

Dokument ten określa listę działań administra-

cji podatkowej przewidzianych na lata 2014–

2017. Niezwykle istotną grupę stanowią wśród

nich te, które będą miały pozytywny wpływ na

poprawę ściągalności podatków. Dotyczą one

zarówno usprawnienia samego procesu egzeku-

cji należności podatkowych, jak i zwiększenia

stopnia dobrowolnego ich regulowania. Pla-

nowane są przy tym zarówno działania, które

powinny przynieść efekty w krótkim czasie, np.

utworzenie Centralnego Rejestru Dłużników,

jak i mające charakter długofalowy, takie jak

promowanie postaw obywatelskich, działania

edukacyjne i informacyjne skierowane również

do dzieci i młodzieży.

Planowane lub już prowadzone działania doty-

czą także wykorzystywania systemów informa-

tycznych i baz danych w celu identyfikacji oraz

analizy zagrożeń (obszarów ryzyka), co powinno

poprawić skuteczność i efektywność działań

administracji podatkowej. Ponadto nadal będą

prowadzone intensywne działania kontrolne,

mające na celu wykrywanie oszustw podatko-

wych i wyłudzeń – zwłaszcza w VAT.

Nadal będą również prowadzone prace zmie-

rzające do konsolidacji procesów pomocniczych

realizowanych w izbach i urzędach skarbowych.

Resort finansów kładzie duży nacisk na poprawę

tego elementu funkcjonowania administracji

m.in. poprzez zwiększenie wykorzystywania

elektronicznych form kontaktu z podatnikami.

Powinno to, jego zdaniem, mieć także wpływ na

wzrost przestrzegania przepisów podatkowych

(tax compliance).

Resort finansów przypomniał, że obecnie w trakcie

realizacji jest wiele zmian w procedurze podat-

kowej mających bezpośredni wpływ na skutecz-

ność ściągalności należności. Przyniosą one nie

tylko bezpośrednie, ale również pośrednie skutki

finansowe. Taki skutek będzie miało np. wpro-

wadzenie klauzuli przeciwko unikaniu opodat-

kowania (General Anti-Avoidance Rule).

Upowszechnienie korzystania z elektronicznych

form komunikacji, wprowadzenie nowych i jed-

noczesna rezygnacja z nieefektywnych rozwią-

zań związanych z procedurą poboru podatku,

powinny natomiast przynieść wymierne korzyści

finansowe w postaci zmniejszenia kosztów funk-

cjonowania administracji podatkowej.

Będą nowe procedury usprawniające

pobór podatku od towarów i usług

Chociaż opracowana strategia wskazuje aż 43

obszary do poprawy lub wdrożenia nowych roz-

wiązań, to w tym artykule skupimy się wyłącznie

na podatku od towarów i usług. Do najważniej-

szych obszarów wymagających zmiany lub poprawy

z tego zakresu należą:

■

wprowadzenie instytucji listu ostrzegawcze-

go jako nowego środka ograniczania oszustw

w VAT.

■

zwalczanie i zapobieganie oszustwom w obro-

cie złomem i wyrobami stalowymi.

Fiskus ma plan na poprawę ściągalności podatków

Resort finansów dokonał diagnozy najistotniejszych problemów w obszarze przestrzegania

przepisów podatkowych i efektywności administracji podatkowej. Na tej podstawie przygo-

towano strategię działań organów podatkowych na lata 2014–2017.

Aktualności

■

Koordynacja działań w zwalczaniu zorgani-

zowanych oszustw w VAT,

■

Zmiany w zakresie mechanizmu odwrotnego

obciążenia, wprowadzenie instytucji odpowie-

dzialności solidarnej w obrocie niektórymi

wyrobami stalowymi (nieobjętymi obecnie

mechanizmem odwrotnego obciążenia), pali-

wami i złotem nieobrobionym wraz z wyłącze-

niem rozliczeń kwartalnych.

■

Ujednolicenie właściwości miejscowej

w podatku od towarów i usług oraz w podat-

kach dochodowych.

List ostrzegawczy ma ograniczyć

oszustwa w VAT

Celem wdrożenia nowej instytucji, jaką będzie list

ostrzegawczy, jest ograniczenie oszustw w VAT,

a tym samym zabezpieczenie Skarbu Państwa

przed znaczną utratą wpływów z tego tytułu.

Istotna jest również ochrona interesów polskich

przedsiębiorców poprzez wyeliminowanie oszu-

stów z rynku i przywrócenie prawidłowego funk-

cjonowania zasad konkurencji. Coraz częstsze

są w Polsce przypadki oszustw w VAT (noszące

znamiona zorganizowanej przestępczości gospo-

darczej) z udziałem podmiotów zarejestrowanych

w urzędzie skarbowym i składających deklara-

cje w VAT, ale w rzeczywistości niewpłacających

podatku należnego, tzw. znikających podatników.

Tego typu oszustwa podatkowe skutkują zarówno

zaniżeniem wpływów do budżetu państwa, jak

i działają na szkodę uczciwych polskich przed-

siębiorców z uwagi na obniżenie ich konkuren-

cyjności na rynku w stosunku do podmiotów

uczestniczących w przestępstwie podatkowym.

Resort finansów wie doskonale, że prowadzone

działania kontrolne nie są w stanie w sposób cał-

kowity wyeliminować tego typu oszustw z uwagi

na ich skomplikowany mechanizm działania,

a egzekucja ustalonych w wyniku przeprowa-

dzonych postępowań kontrolnych zaległości

podatkowych nie jest możliwa ze względu na

brak składników majątkowych u podmiotów

biorących udział w oszustwie. Zachodzi więc

konieczność poszukiwania nowych, dotych-

czas niestosowanych rozwiązań, które zapew-

nią podniesienie skuteczności przeciwdziałania

oszustwom. Takim rozwiązaniem jest stoso-

wanie „listu ostrzegawczego” (Warning letter),

informującego o wykrytych nadużyciach w VAT

w obrocie określonym towarem.

W takim liście ostrzegawczym opisującym najbar-

dziej charakterystyczne znamiona ww. oszustwa

znalazłoby się pouczenie o konieczności dołoże-

nia należytej staranności, jak również podjęcia

przez podatników wszelkich możliwych środków

ostrożności przy doborze dostawcy, w celu unik-

nięcia posądzenia o zamierzone uczestniczenie

w przestępstwie. Treść listu powinna wskazywać,

że nieprzestrzeganie tych zaleceń może – zgodnie

z linią orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości

UE – spowodować odpowiedzialność w postaci

utraty praw do odliczenia VAT naliczonego przy

zakupie towaru od nieuczciwego podatnika.

Resort finansów proponuje, aby listy ostrzegaw-

cze były opracowywane w formie komunikatów

ostrzegawczych, dotyczących wskazanych branż

narażonych na oszustwa. Byłyby one przygotowy-

wane przez Ministerstwo Finansów we współpracy

z Ministerstwem Gospodarki na podstawie wyników

postępowań kontrolnych i działań analitycznych

prowadzonych przez służby skarbowe, jak również

na podstawie sygnałów o nadużyciach VAT przeka-

zywanych przez organizacje zrzeszające przedsię-

biorców z określonej branży. Komunikaty te byłyby

następnie publikowane na stronach internetowych

Ministerstwa Finansów i Ministerstwa Gospodarki.

Fiskus zwalcza nieprawidłowości

w obrocie złomem

Celem podejmowanych działań kontrolnych jest

ujawnienie i ograniczenie tego procederu oraz

zidentyfikowanie rzeczywistych beneficjentów

czerpiących korzyści finansowe z przestępczej

działalności. Istotne jest także przywrócenie

Aktualności

zasad uczciwej konkurencji na rynku obrotu

złomem oraz odzyskanie przez Skarb Państwa

jak największej części poniesionych w wyniku

nienależnie dokonanych zwrotów podatku od

towarów i usług – strat finansowych.

Prowadzone w latach 2007–2009 (m.in. we współ-

pracy z prokuraturą) postępowania kontrolne

w podmiotach dokonujących obrotu złomem

wykazały, że niektóre firmy działające w tej branży

stworzyły hierarchicznie zbudowane struktury

organizacyjne nastawione na oszustwa podat-

kowe. Nieuczciwe podmioty wprowadzały do

obrotu gospodarczego fikcyjne faktury, które nie

dokumentowały rzeczywistych transakcji, a jedy-

nie pozorowały istnienie czynności opodatkowa-

nych w celu nabycia prawa do odliczenia podatku

naliczonego wykazanego na takich fakturach,

wydłużenia łańcucha transakcji bądź wyłudze-

nia zwrotów VAT przez podmioty dokonujące

wewnątrzwspólnotowych dostaw towarów lub eks-

portu towarów wynikających z fikcyjnych faktur.

Ujawnione przestępcze zachowania podmiotów

z branży złomowej doprowadziły do pogłębionej

analizy tego sektora gospodarki, a w efekcie do

rozpoczęcia w 2010 roku skoordynowanych działań

kontrolnych w skali kraju, w której uczestniczyło

16 urzędów kontroli skarbowej. W celu rozsze-

rzenia podjętych działań o współpracę z zagra-

nicą Polska zainicjowała w 2011 roku kontrolę

wielostronną w zakresie obrotu złomem, w któ-

rej uczestniczyło łącznie dziewięć państw człon-

kowskich UE. Kontrola wielostronna w zakresie

obrotu złomem została zakończona na początku

2014 roku. W dalszym ciągu resort finansów prze-

widuje monitorowanie tendencji w tej branży.

Wyroby stalowe są szczególnie

kontrolowane przez fiskusa

Celem podjętych działań było m.in. wykrycie i roz-

pracowanie mechanizmów oraz struktur wyko-

rzystywanych do wprowadzania na rynek krajowy

nieopodatkowanych wyrobów stalowych, a następ-

nie pociągnięcie do odpowiedzialności karnej

i karnej skarbowej organizatorów i uczestników

oszukańczego procederu. W konsekwencji pozwoli-

łoby to zmniejszyć/wyeliminować oszustwa w VAT

na rynku stali i przywrócić zasady równej konku-

rencji. Przy okazji wypracowano by propozycje

działań mających na celu zapobieganie i skuteczne

zwalczanie tego rodzaju oszustw w przyszłości.

Fiskus zwalcza nieprawidłowości w zakresie VAT

w obrocie wyrobami stalowymi poprzez skoordy-

nowane działania, realizowane przez organy kon-

troli skarbowej we współpracy z prokuraturą, ABW

i policją. Organy kontroli skarbowej nawiązały

również współpracę z przedstawicielami branży

stalowej zrzeszonymi w Hutniczej Izbie Przemy-

słowo-Handlowej. W 2012 roku uruchomiono

w skali całego kraju kontrolę podmiotów dokonu-

jących wewnątrzwspólnotowego nabycia i obrotu

prętami zbrojeniowymi w zakresie rzetelności dekla-

rowanych podstaw opodatkowania oraz prawidło-

wości obliczania i wpłacania podatku należnego.

Powołanie specjalnej grupy

monitorującej obrót stalą

W 2012 roku decyzją Generalnego Inspektora

Kontroli Skarbowej powołano grupę roboczą

do spraw zwalczania przestępczości związanej

z wyłudzaniem zwrotu oraz uiszczaniem należnego

podatku w obrocie stalą zbrojeniową. W skład

grupy obok przedstawicieli organów kontroli

skarbowej weszli przedstawiciele policji, Agencji

Bezpieczeństwa Wewnętrznego i prokuratury. Do

zadań grupy należy m.in. monitorowanie i iden-

tyfikacja zagrożeń w obrocie stalą zbrojeniową

oraz określenie sposobów przeciwdziałania oszu-

stwom i roli poszczególnych służb w ich zwal-

czaniu, a także formułowanie propozycji zmian

legislacyjnych w zakresie ograniczenia oszustw

podatkowych w obrocie stalą zbrojeniową. Jed-

nocześnie organy kontroli skarbowej nawiązały

współpracę z administracjami podatkowymi

innych krajów członkowskich UE w zakresie

wymiany danych wykorzystywanych w reali-

zowanych działaniach kontrolnych.

Aktualności

Zakończenie uruchomionej w 2012 roku kontroli

podmiotów dokonujących wewnątrzwspólnoto-

wego nabycia i obrotu prętami zbrojeniowymi

planowane jest na 2014 rok.

Grupy zadaniowe – narzędzie

do skuteczniejszego działania

Resort finansów zauważył, że zorganizowana

przestępczość podatkowa, szczególnie w obsza-

rze VAT (wyłudzenia nienależnych zwrotów)

wywołuje coraz większe negatywne skutki dla

realizowania dochodów podatkowych. Zaob-

serwowano rosnącą specjalizację grup przestęp-

czych, w których nastąpił wyraźny podział ról

– ukryci pomysłodawcy, doradcy i rzeczywi-

ści beneficjenci oraz fizyczni uczestnicy grupy

(słupy, bufory, podmioty o znaczącym udziale

w branży itp.). Skutkuje to minimalizowaniem

ryzyka wykrycia osób odnoszących największe

korzyści z tej działalności.

W ostatnich latach obserwuje się „przebranżo-

wienie” wcześniejszej przestępczości kryminal-

nej na gospodarczą (duże zyski, mniejsze ryzyko

i stosunkowo niewielka odpowiedzialność nawet

w przypadku wykrycia). Międzynarodowy cha-

rakter powiązań osobowych i kapitałowych grupy

(często obejmujący kraje o liberalnej polityce

podatkowej i „korzystnym” systemie banko-

wym) utrudnia prowadzenie analiz, kontrolę

i karanie. Rutynowe działanie w zwalczaniu tego

procederu organów posiadających specjalne

kompetencje skutkuje wydłużeniem procesu

wykrywczego i w konsekwencji zwiększa praw-

dopodobieństwo skutecznego ukrycia zysków

oraz uniknięcia kary.

Celem wprowadzanych i planowanych zmian

w organizacji systemu wykrywania i kontroli

zorganizowanych oszustw w VAT jest poprawa

efektywności działań analitycznych, wykryw-

czych i karnych oraz odzyskanie przez budżet

przychodów utraconych w wyniku działalności

przestępczej. Znaczące są działania w obszarach

zdiagnozowanych jako szczególnie zagrażające

bezpieczeństwu finansowemu państwa oraz uczci-

wej konkurencji.

Dobrą praktyką, sprawdzoną w zwalczaniu

przestępczości podatkowej w branżach: stali

budowlanej, złomu, paliw silnikowych, metali

szlachetnych i oleju rzepakowego, jest współpraca

wszystkich uprawnionych organów, koordynacja

działań (począwszy od analiz, poprzez postępo-

wania kontrolne i postępowania przygotowaw-

cze) aż do skutecznego odzyskania utraconych

przychodów budżetowych i ukarania winnych

nieprawidłowości. Istotna jest również współ-

praca z branżowymi organizacjami przedsiębior-

ców, z reguły posiadającymi dobre rozpoznanie

rynku i zabezpieczającymi interesy uczciwych

podatników. Prowadzenie działań w ramach

kontroli koordynowanych grup roboczych lub

grup zadaniowych, w których uczestniczą wszyst-

kie uprawnione/zainteresowane organy krajów,

istotnie zwiększa możliwości wykrywcze, zapo-

biega eskalacji zjawiska oraz zwiększa możliwo-

ści wyegzekwowania nałożonych kar.

Kontrola koordynowana

Po wstępnej analizie wskazującej na potrzebę

podjęcia działań organ, który ją przeprowadził,

zawiadamia inne upoważnione organy, które

wspólnie podejmują decyzję o potrzebie/celowo-

ści włączenia się w dalsze działania. Na podstawie

dotychczasowych doświadczeń, wynikających

z działalności dotychczasowych grup, można

wskazać, że skuteczne działanie grupy uwarun-

kowane jest udziałem:

■

kontroli skarbowej (wywiad skarbowy, komór-

ki analityczne i komórki kontrolne),

■

Generalnego Inspektora Informacji Finansowej

(monitorowanie przepływu środków finanso-

wych grupy przestępczej),

■

Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego

(w przypadku zagrożenia bezpieczeństwa

finansowego państwa),

■

organów ścigania – Centralnego Biura

Śledczego i Biura Kryminalnego Komendy

Aktualności

Głównej Policji (operacyjne rozpoznanie grupy

przestępczej),

■

Prokuratury (czynności eksperckie oraz bie-

żące prowadzenie postępowań przygotowaw-

czych) oraz jej współdziałaniem z:

•

administracją podatkową (dostęp do bieżą-

cych danych podatkowych),

•

Biurem Wymiany Informacji Podatkowych

w Koninie (dane z VIES),

•

administracjami podatkowymi innych krajów

(w zakresie wynikającym z organizacji grupy),

•

branżowymi organizacjami przedsiębiorców,

•

innymi organami i instytucjami (w zakresie

wynikającym z realizowanych zadań).

Tak zorganizowana grupa dysponuje połączonymi

kompetencjami umożliwiającymi w praktyce sto-

sowanie pełnego spektrum działań wykrywczych

i represyjnych, a możliwość wymiany informacji

między członkami grupy znacząco skraca czas

podejmowania decyzji. Ma to istotne znaczenie

przy zabezpieczaniu środków na poczet przy-

szłych zobowiązań i kar oraz utrudnia pozbywa-

nie się majątku przez członków i osoby związane

z grupą przestępczą.

Będzie ujednolicona właściwość miejscowa

w VAT i podatkach dochodowych

Aktualnie, jeśli miejsce wykonywania czyn-

ności podlegających opodatkowaniu VAT nie

pokrywa się z miejscem zamieszkania podatnika

(adresem siedziby), to w zakresie VAT i PIT/CIT

podatnik rozlicza się w różnych urzędach skar-

bowych. Sytuacja ta nie jest korzystna zarówno

dla podatnika, jak i dla organu podatkowego.

Celem planowanego rozwiązania ujednolice-

nia właściwości miejscowej w VAT i podatkach

dochodowych jest:

1) gromadzenie wszystkich danych podatko-

wych w jednym miejscu, które mają wpływ

na szybkość rozpatrywania spraw, co przy-

czyni się do szybkości załatwienia wniosków,

oszczędności związanych z czynnościami

i kosztami urzędu, jak również podatnika;

2) efektywniejszy nadzór urzędu skarbowego

nad działalnością podatnika:

■

efektywniejsze typowanie podmiotów do

kontroli w ramach ryzyka zewnętrznego;

■

prowadzenie kontroli podatkowych w zakre-

sie VAT, PIT/CIT przez jeden organ, a tym

samym zmniejszenie nakładów i czaso-

chłonności postępowań kontrolnych wpły-

wające również na szybkość postępowań

podatkowych;

■

porównywanie obrotów i kosztów (zakupy

na podstawie deklaracji VAT w celu spraw-

dzenia płatności zaliczek w ciągu roku);

3) skuteczne pobieranie, ewidencjonowanie podat-

ków i wykonywanie zobowiązań podatkowych:

■

zwiększenie szybkości i efektywności egze-

kucji, z uwagi na możliwość pełnego usta-

lenia stanu majątkowego, bez konieczności

występowania do innych urzędów i przesy-

łania tytułów wykonawczych do realizacji;

■

zwiększenie szybkości realizacji zaległości

podatkowych w przypadku zwrotów/nadpłat.

Resort finansów zamierza wprowadzić w Ordy-

nacji podatkowej zmiany legislacyjne zmierza-

jące do ustalenia właściwości miejscowej jednego

urzędu skarbowego dla jednego podatnika bez

względu na rodzaj podatku. Unifikacja obejmie

PIT (z wyjątkiem karty podatkowej), CIT i VAT.

Dla osób fizycznych (bez względu na to, czy pro-

wadzą działalność gospodarczą, czy nie) urzędem

właściwym miejscowo powinien być urząd właś-

ciwy według adresu miejsca zamieszkania, a dla

pozostałych podmiotów według adresu siedziby.

Fiskus proponuje loterię paragonową

dla konsumentów

Celem planowanej organizacji loterii parago-

nowej jest podniesienie poziomu świadomości

społeczeństwa o korzyściach płynących z posia-

dania paragonu zarówno w sferze praw konsu-

menckich, jak i w sferze tworzenia warunków

uczciwej konkurencji. Pośrednio celem eduka-

cyjnym jest uzyskanie zrozumienia, akceptacji

Aktualności

i poparcia dla prowadzonych działań kontrolnych

oraz braku akceptacji społecznej dla podatników

działających w szarej strefie, nieewidencjonują-

cych obrotów. Loteria będzie skierowana przede

wszystkim do odbiorców usług z branż, w któ-

rych istnieje duże ryzyko nieewidencjonowa-

nia sprzedaży.

Planowane rozwiązania mają przynieść

znaczne oszczędności

To oczywiście nie wszystkie działania, które planuje

fiskus na lata 2014–2017. Lista zaproponowanych

rozwiązań zawiera aż 43 pozycje. Resort finan-

sów uważa, że ich wdrożenie powinno przynieść

znaczne skutki finansowe. Zostały one zbiorczo

przedstawione w tabeli.

Oprac. Rafał Kuciński

prawnik, specjalista z zakresu VAT

ŹRÓDŁO:

Dokument „Działania zwiększające stopień przestrze-

gania przepisów podatkowych i poprawiające efektyw-

ność administracji podatkowej w latach 2014–2017”.

Podatnik spytał fiskusa o możliwość i termin

odliczenia VAT z szacunkowej faktury za prąd.

Uważał, że prawo do odliczenia mu przysługuje

i może to zrobić w tym okresie rozliczeniowym,

w którym tę energię wykorzystał do celów zwią-

zanych z działalnością gospodarczą. Organ podat-

kowy zgodził się z tym stanowiskiem.

Fiskus przypomniał, że zgodnie z art. 86 ust. 1

ustawy o VAT w zakresie, w jakim towary i usługi

są wykorzystywane do wykonywania czynności

opodatkowanych, podatnikowi przysługuje prawo

do odliczenia podatku naliczonego (z pewnymi

wyjątkami). Zgodnie z ust. 2 pkt 1 ww. artykułu

kwotę podatku naliczonego stanowi suma kwot

podatku wynikających z faktur otrzymanych

z tytułu:

■

nabycia towarów i usług,

■

dokonania całości lub części zapłaty przed

nabyciem towaru lub wykonaniem usługi.

W myśl art. 86 ust. 10 ustawy o VAT prawo do odli-

czenia powstaje w rozliczeniu za okres, w którym

w odniesieniu do nabytych lub importowanych

przez podatnika towarów i usług powstał obowią-

zek podatkowy. W przypadku nabycia towarów

Ogółem skutki finansowe

Dochody

[w mln zł]

2014

2015

2016

2017

Min.*

1.898

4.681,4

5.279,3

8.191,3

Tylko skutki bezpośrednie

1.898

4.281

4.479

5.491

Max.*

2.098

7.531,4

8.729,3

17.441,3

Tylko skutki bezpośrednie

2.098

5.931

5.529

6.741

* Szacunek za lata 2015–2017 uwzględnia skutki pośrednie wprowadzenia klauzuli przeciwko

unikaniu opodatkowania (General Anti-Avoidance Rule).

Podatnik może odliczyć VAT z faktury szacunkowej

otrzymanej za prąd

Przedsiębiorca ma prawo do odliczenia podatku naliczonego wykazanego w szacunkowej fak-

turze za energię elektryczną. Może zrobić to w rozliczeniu za okres, w którym wystawiono tę

fakturę, ale nie wcześniej niż w rozliczeniu okresu, w którym ją otrzymał. To wnioski z inter-

pretacji indywidualnej dyrektora Izby Skarbowej w Bydgoszczy nr ITPP2/443-154/14/EK.

Aktualności

i usług prawo do odliczenia powstaje nie wcześ-

niej niż w rozliczeniu za okres, w którym podat-

nik otrzymał fakturę lub dokument celny. Zasadę

tę stosuje się odpowiednio do całości lub części

zapłaty uiszczanej przed dokonaniem dostawy lub

wykonaniem usługi. Z kolei zgodnie z art. 19a ust. 1

ustawy o VAT obowiązek podatkowy powstaje

z chwilą dokonania dostawy towarów lub wyko-

nania usługi, z zastrzeżeniem ust. 5 i 7–11, art. 14

ust. 6, art. 20 i art. 21 ust. 1. Jeden z ww. wyjątków

dotyczy właśnie prądu. Zgodnie z art. 19a ust. 5

pkt 4 lit. a obowiązek podatkowy powstaje z chwilą

wystawienia faktury z tytułu dostaw energii elek-

trycznej, cieplnej lub chłodniczej oraz gazu prze-

wodowego. W tym przypadku, jeśli podatnik nie

wystawił faktury lub wystawił ją z opóźnieniem, to

obowiązek podatkowy powstaje z chwilą upływu

terminów przewidzianych na wystawienie fak-

tury. Jeśli takiego terminu nie określono – z chwilą

upływu terminu płatności.

W konsekwencji organ podatkowy uznał, że

przedsiębiorca jest uprawniony do odliczenia

podatku naliczonego z tytułu nabycia energii

elektrycznej, gdyż wykorzystuje ją w prowadzonej

działalności gospodarczej do wykonywania czyn-

ności opodatkowanych. Prawo do odliczenia

– zgodnie z art. 86 ust. 10 ustawy o VAT – powstaje

w rozliczeniu za ten okres, w którym w odnie-

sieniu do nabytych towarów powstał obowią-

zek podatkowy. Skoro jednak obowiązek ten

w odniesieniu do dostaw energii elektrycznej

powstaje z chwilą wystawienia faktury (o ile „fak-

tura szacunkowa” spełnia warunki do uznania

jej za fakturę w rozumieniu art. 2 pkt 31 ustawy

o VAT) – to podatnik ma prawo do odliczenia

wykazanego w niej podatku naliczonego. Może

zrobić to w rozliczeniu za okres rozliczeniowy,

w którym wystawiono tę fakturę, ale nie wcześ-

niej niż w rozliczeniu okresu, w którym ją otrzy-

mał. Przesądza o tym art. 86 ust. 10 w związku

z ust. 10b pkt 1 ustawy o VAT.

PODSTAWA PRAWNA:

Art. 86 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od

towarów i usług (tekst jedn.: Dz.U. z 2011 r. nr 177,

poz. 1054 ze zm.).

Oprac. Rafał Kuciński

prawnik, specjalista z zakresu VAT

Rozwiązania ułatwiające zwalczanie oszustw w VAT

muszą być szybciej wprowadzane

Organy kontroli skarbowej oraz organy podatkowe nie przeciwdziałały wystarczająco skutecz-

nie oszustwom w VAT– uważa Najwyższa Izba Kontroli. Kontrola wykazała, że w pierwszym

półroczu 2013 roku odzyskano jedynie 26,5% kwoty zaniżeń VAT.

Kontrola dotycząca zwalczania oszustw w VAT

została przeprowadzona w 5 z 16 urzędów kon-

troli skarbowej i 9 z 400 urzędów skarbowych.

Oszustwa w VAT dotyczą przykładowo prowa-

dzenia niezgłoszonej działalności gospodar-

czej (bez odprowadzenia VAT), zaniżania kwot

należnego VAT, wyłudzania zwrotów VAT. NIK

sprawdzała m.in. sposób typowania podmiotów

do postępowania kontrolnego, w tym wykorzy-

stania informacji wymienianych między pań-

stwami członkowskimi UE, opracowywanie

planów kontroli oraz monitorowania ich rea-

lizacji, prowadzenie postępowań kontrolnych,

współpracę z administracjami państw człon-

kowskich UE, jakość wydawanych rozstrzygnięć

i efektów finansowych, weryfikowanie danych

rejestracyjnych podatników VAT oraz wykre-

ślanie podatników VAT z rejestru.

NIK zwróciła uwagę na zmniejszającą się liczbę

kontroli przeprowadzonych przez urzędy skar-

bowe. W 2012 roku urzędy skarbowe przeprowa-

dziły 238,9 tys. kontroli podatkowych, tj. o 8,8%

Aktualności

mniej niż w 2011 roku. Zjawisko to pogłębiło się

w I półroczu 2013 roku, w którym przeprowa-

dzono 108,8 tys. kontroli, tj. o 17,8% mniej niż

w I półroczu 2012 roku.

Wnioski, które płyną z przedstawionej informa-

cji, są takie, że organy kontroli skarbowej oraz

organy podatkowe nie przeciwdziałały wystarcza-

jąco skutecznie oszustwom podatkowym w VAT.

Świadczą o tym np. rosnące kwoty uszczupleń

w VAT i jednocześnie niski poziom odzyski-

wanych przez Skarb Państwa kwot z wydanych

decyzji pokontrolnych, narastająca skala oszustw

podatkowych, gwałtowny wzrost zaległości w VAT,

niewystarczająca szybkość reakcji na pojawia-

jące się zagrożenia.

Wprawdzie służby podległe ministrowi finan-

sów wykryły liczne przypadki uszczupleń VAT,

ale NIK zwraca uwagę na niski poziom odzyski-

wanych przez budżet państwa kwot wynikają-

cych z wydanych decyzji pokontrolnych i korekt

deklaracji podatkowych. Wyniki kontroli NIK

prowadzonych w pięciu urzędach kontroli skar-

bowej wykazały, że w 2011 roku dla Skarbu Pań-

stwa odzyskano 22,7% kwoty zaniżeń VAT, 8,8%

w 2012 roku oraz 4,8% w I półroczu 2013 roku.

Ustalenia w dziewięciu urzędach skarbowych,

w tym w pięciu wyspecjalizowanych wykazały,

że w 2011 roku dla Skarbu Państwa odzyskano

22,1% kwoty zaniżeń VAT, 20,7% w 2012 roku

oraz 26,5% w I półroczu 2013 roku.

W opinii Najwyższej Izby Kontroli nie poprawiła

się jakość decyzji wymiarowych, mierzona rela-

cją liczby decyzji uchylonych w toku postępowań

odwoławczych prowadzonych przez dyrektorów

izb skarbowych, do liczby decyzji wydanych przez

dyrektorów badanych urzędów kontroli skarbowej

i naczelników urzędów skarbowych. Jak wynika

z ustaleń NIK, w urzędach kontroli skarbowej

decyzje uchylone stanowiły 15,1% decyzji wyda-

nych w 2011 roku, 19,6% w 2012 roku oraz 20,7%

w I półroczu 2013 roku. Odsetek uchylonych

decyzji w urzędach skarbowych wyniósł 10,3%

w 2011 roku, 11,9% w 2012 roku oraz 7,5% w I pół-

roczu 2013 roku. Głównymi przyczynami uchy-

lania decyzji organów pierwszej instancji było

niepełne lub niewłaściwe udokumentowanie stanu

faktycznego. Jak napisano w dokumencie – nie-

rzetelne udokumentowanie stanu faktycznego

i kierowanie spraw do ponownego rozpatrzenia

w celu uzupełnienia materiału dowodowego świad-

czy o niskim poziomie wydanych rozstrzygnięć.

Najwyższa Izba Kontroli uważa, że resort finan-

sów powinien podjąć odpowiednie działania, aby

podnieść skuteczność pracy organów podatko-

wych oraz organów kontroli skarbowej. Postu-

luje, aby minister finansów szybciej wprowadzał

rozwiązania ułatwiające zwalczanie oszustw

w VAT, które sprawdziły się w innych krajach.

Prezes NIK sugeruje rozważenie przyspiesze-

nia prac nad wprowadzeniem w Polsce modelu

hurtowni danych VAT opartych na jednolitym

pliku audytowym. We wnioskach skierowanych

do ministra Izba zwraca też uwagę, że powinno

być szersze wykorzystywanie instrumentów

współpracy międzynarodowej na etapie roz-

poznawania zagrożeń, typowania podmiotów

do kontroli oraz prowadzenia kontroli, a także

zintensyfikowanie współpracy między służbami

podległymi ministrowi finansów oraz z policją

i prokuraturą,

ŹRÓDŁO:

NIK. Informacja o wynikach kontroli „Zwalczanie

oszustw w podatku od towarów i usług”.

Autor: Sylwia Maliszewska

specjalista podatkowy

Eksperci magazynu czekają na pytania Czytelników.

Pytania można wysyłać na adres: VAT@wip.pl.