1
Teoria Hildegard Peplau
Fazy relacji pielęgniarka-pacjent
• orientacji
• identyfikacji
• eksploatacji
• zakończenia
Role pielęgniarki w relacji
z pacjentem
• źródło informacji
• nauczyciel
• doradca (konsultant)
• lider
• ekspert
• osoba zastępująca inne znaczące osoby (surogat)
Człowiek
• organizm, który dąży do zmniejszenia napięcia
wyzwolonego przez potrzeby
• rozwijający się system (poprzez interakcje z
innymi ludźmi i dzięki własnym możliwościom
dokonywania zmian)
Zdrowie
• symbol „ruchu naprzód”
• synonim rozwoju osobowości, oznacza twórcze,
produktywne życie zarówno osobiste, jak i
społeczne
• umiejętności interpersonalne i optymalny
poziom lęku
Środowisko
• procesy psychiczne człowieka
• środowisko terapeutyczne
– ustrukturalizowane (sprzęt, regulaminy, metody
leczenia)
– nieustrukturalizowane (relacje międzyludzkie)
2
Teoria H. Peplau a proces pielęgnowania
Proces pielęgnowania
Gromadzenie danych
Diagnoza pielęgniarska
Plan opieki
Realizacja planu
Ocena
Fazy relacji
Orientacja (wstępne określenie
potrzeb pacjenta)
Orientacja/identyfikacja (pacjent
klaryfikuje potrzebę)
Identyfikacja (celów, osób
pomagających, metod
pomagania)
Wykorzystywanie dostępnych
źródeł pomocy (eksploatacja)
Zakończenie
Teoria Callisty Roy
Osoba/człowiek
Holistyczny system adaptacyjny
System - całość, składająca się z części
pozostających ze sobą we wzajemnych
relacjach; stanowi więcej niż tylko sumę tych
części
Osoba/człowiek
„
Istota biopsychospołeczna , która pozostaje w
ciągłej interakcji ze środowiskiem”
(Roy, 1976)
„Holistyczny system adaptacyjny wyposażony w
podsystem regulacyjny i poznawczy dla
osiągnięcia adaptacji w czterech zakresach:
funkcji fizjologicznych, koncepcji siebie,
pełnionych ról oraz współzależności”
(Roy, 1984)
System adaptacyjny
“wejście”, bodźce
mechanizmy
kontrolne
sprzężenie zwrotne
“wyjście”, zachowania
Adaptacja
1. Proces
• podejmowanie działań w celu osiągnięcia integracji
• przebiega od zadziałania bodźca, poprzez
uruchomienie mechanizmów obronnych do
określonych reakcji (zachowań)
• Jest pozytywny i twórczy, prowadzi do rozwoju
człowieka
2. Stan
• rezultat procesu adaptacji
• stan dynamicznej równowagi ze środowiskiem,
integracji
3
Wskaźniki prawidłowej adaptacji
Wymiary:
• fizjologiczny
• koncepcji siebie
• pełnionych ról
• współzależności
Wymiar fizjologiczny
1. Utlenowanie
• prawidłowa wentylacja
• prawidłowa wymiana gazowa
• prawidłowy transport gazów
• prawidłowe mechanizmy kompensacyjne
2. Odżywianie
• prawidłowy proces trawienia
• prawidłowy stan odżywienia zgodnie z
zapotrzebowaniem
• wyrównany stan metaboliczny i stan odżywienia w
sytuacji zmienionego zapotrzebowania
Wymiar fizjologiczny
3. Wydalanie
• prawidłowe funkcjonowanie układu pokarmowego
• prawidłowe wydalanie stolca
• prawidłowe procesy produkcji moczu
• prawidłowe wydalanie moczu
• efektywne mechanizmy kompensacyjne w sytuacji
zaburzeń w wydalaniu
Wymiar fizjologiczny
4. Aktywność i wypoczynek
• integracja w zakresie poruszania się
• adekwatne uruchamianie mechanizmów
kompensacyjnych w sytuacji braku aktywności
• efektywne wzorce aktywności i wypoczynku
• prawidłowy sen
• efektywne dostosowywanie środowiska do zmienionych
warunków snu
Wymiar fizjologiczny
5. Ochrona
• zachowanie ciągłości skóry
• efektywne mechanizmy immunologiczne
• prawidłowe procesy związane z gojeniem się
• odpowiednia ochrona w przypadku zmian ciągłości
skóry lub stanu immunologicznego
Wymiar fizjologiczny
6. Narządy zmysłów
• efektywne procesy pobudzenia
• integracja bodźców sensorycznych i informacji
• prawidłowa percepcja, np. interpretacja bodźca
• efektywne mechanizmy obronne w przypadku
zaburzeń ze strony narządów zmysłów
4
Wymiar fizjologiczny
7. Płyny i elektrolity
• zachowana równowaga wodno-elektrolitowa
• równowaga kwasowo-zasadowa
• efektywny system buforów
8. Funkcje neurologiczne
• prawidłowe procesy pobudzania, pamięć, uwaga,
myślenie, percepcja, język, planowanie, reakcje
motoryczne
• zintegrowane myślenie i uczucia
• elastyczność i funkcjonalna sprawność w przypadku
starzenia się, zaburzeń ze strony układu nerwowego
Wymiar fizjologiczny
9. Funkcje endokrynologiczne
• efektywna regulacje hormonalna procesów
zachodzących w organizmie, funkcji rozrodczych
• prawidłowe funkcjonowanie ujemnego sprzężenia
zwrotnego
• prawidłowe cykliczne wydzielanie hormonów
• efektywne mechanizmy rdzenia sobie ze stresem
Koncepcja siebie
1. „Ja fizyczne”
• pozytywne postrzeganie swojego ciała
• prawidłowe funkcjonowanie seksualne
• integracja rozwoju fizycznego i psychicznego
• prawidłowe mechanizmy kompensacyjne w przypadku
zmian fizycznych
• efektywne sposoby radzenia sobie ze stratą
• radzenie sobie ze śmiercią i umieraniem
Koncepcja siebie
2. „Ja osobowe”
• integracja „ja realnego” i „ja idealnego”
• efektywny rozwój moralno-etyczno-duchowy
• szacunek do siebie
• efektywne mechanizmy obronne w sytaucji obawy o
siebie
Pełnienie ról społecznych
• efektywne wypełnianie ról
• integracja zachowań instrumentalnych i ekspresyjnych
związanych z pełnieniem roli
• integracja ról pierwotnych, wtórnych i trzeciorzędnych
• efektywne procesy radzenia sobie w sytuacjach zmiany
roli
Współzależności
• wyrównany stan emocjonalny
• prawidłowy sposób wychowania i wychowywania
innych
• adekwatne zachowania w samotności i w relacjach z
innymi
• efektywne mechanizmy radzenia sobie z samotnością i
izolacją
5
Środowisko
„
Wszystkie warunki, okoliczności i oddziaływania
zewnętrzne, które wpływają na rozwój i
zachowania jednostki”
(Andrews & Roy, 1991)
Zdrowie
„Stan i proces bycia i stawania się osobą
zintegrowaną”
(Roy, 1981)
Integracja oznacza osiągnięcie stanu adaptacji,
która jest wynikiem procesu adaptacyjnego.
Pielęgniarstwo
Głównym celem pielęgnowania jest promowanie
pełnej adaptacji człowieka do środowiska.
Pielęgniarstwo
• Dyscyplina naukowa - powinna opisywać i
wyjaśniać procesy życiowe człowieka (myślenie,
wartościowanie, relacje z innymi, odczuwanie)
• Dyscyplina praktyczna - rozpoznanie
efektywnych i nieefektywnych reakcji
człowieka i podejmowanie interwencji, których
celem jest pomoc w adaptacji
Model adaptacyjny a proces
pielęgnowania
1. Zbieranie danych (subiektywnych i obiektywnych)
o reakcjach człowieka
2. Gromadzenie danych o działających bodźcach
(wewnętrznych i zewnętrznych), rozpoznanie
nieefektywnych reakcji na bodźce
3. Ustalenie diagnozy pielęgniarskiej
•
rozpoznanie poziomu adaptacji
•
diagnoza może być formułowana jako rodzaj
działających bodźców lub nieefektywnej reakcji na
bodźce
Model adaptacyjny a proces
pielęgnowania
4. Ustalenie celów- określenie pożądanych zachowań,
które pomogą człowiekowi w osiągnięciu stanu
adaptacji
5. Interwencje pielęgniarskie – odpowiednie
oddziaływanie na bodźce (ich eliminowanie,
minimalizowanie ich działania, utrzymanie lub
zmiana)
6. Ocena końcowa – porównanie osiągniętych zachowań
z założonym wcześniej poziomem adaptacji i
ewentualna modyfikacja wcześniejszych etapów
procesu pielęgnowania