Wzrastanie w modlitwie

Wzrastanie

w modlitwie

LOS

ARMELI

OZNAŃ

2009

Tytuł oryginału

Fichas de Oracion, Monte Carmelo, Burgos 1998

Tłumaczenie

Marek Kępiński OCD, Antoni Rachmajda OCD

Imprimi potest

Roman Jan Hernoga OCD, Prowincjał
Warszawa dn. 20.11.2008 r.; L. dz. 331/P/2008

Wydawca
FLOS CARMELI
ul. Działowa 25, 61-747 Poznań
tel.: 061/856-08-34; fax: 061/856-09-47
wydawnictwo@floscarmeli.poznan.pl
www.floscarmeli.poznan.pl

ISBN: 978-83-88570-63-6

Spis treści

Rozdział 1. Doświadczenie modlitwy św. Teresy od Jezusa ..... 9

Dlaczego przywoływać osobistą historię
Teresy od Jezusa? ..................................................................9

Etapy na drodze modlitwy................................................. 10

Pierwsze wspomnienie: „tak modliłam się, gdy byłam
dzieckiem” ........................................................................... 14

Wskazówki do rozwaŜań................................................... 17

Rozdział 2. Modlitwa trudna.............................................................19

Początkowa gorliwość ....................................................... 21

Wielkie przeszkody ............................................................ 21

PoraŜka ................................................................................. 24

Nieustanne zmaganie się ................................................... 25

Wskazówki do rozwaŜań................................................... 28

Rozdział 3. Modlitwa dojrzała. Kontemplacja...........................29

Trzeci etap: modlitwa mistyczna Teresy ........................ 29

Końcowa synteza: sens terezjańskiego opowiadania .. 32

Wskazówki do rozwaŜań................................................... 34

Rozdział 4. Przygotowanie, etapy i cele modlitwy.....................39

Przygotowanie modlitwy................................................... 41

Etapy: rozwój modlitwy .................................................... 47

Cele – dokąd prowadzi droga modlitwy......................... 51

Wskazówki do rozwaŜań................................................... 52

Rozdział 5. Charakterystyka modlitwy terezjańskiej..............55

Modlitwa terezjańska rodzi się z przyjaźni..................... 56

Jest dynamiczna .................................................................. 57

Opiera się na Słowie BoŜym............................................. 59

Jest chrystocentryczna........................................................ 60

Jest apostolska i eklezjalna................................................ 61

Wzrastanie w modlitwie

Zmierza ku kontemplacji................................................... 62

Jest dobra dla grupy............................................................ 64

Jest drogą.............................................................................. 64

Wskazówki do rozwaŜań................................................... 65

Rozdział 6. Modlitwa w grupie .........................................................69

Na wzór wspólnoty z Dziejów Apostolskich.................. 69

Czym jest modlitwa w grupie?......................................... 70

Charakterystyka modlitwy w grupie................................ 71

Horyzonty i moŜliwości modlitwy w grupie.................. 74

Teresa od Jezusa
wzorem modlitwy w grupie.............................................. 75

Rozdział 7. Być człowiekiem, aby się modlić..............................77

Znaczenie naszych ludzkich postaw
dla modlitwy........................................................................ 77

Łaska bazuje na naturze..................................................... 78

Zamiast mówić o modlitwie,
pomówmy o tym, który się modli.................................... 79

Oczyszczenie naszego serca.............................................. 81

Wskazówki do modlitwy osobistej.................................. 81

Rozdział 8. „Portret” modlącej się osoby......................................87

W relacji z Bogiem............................................................. 88

W relacji z bliźnimi............................................................. 89

W relacji ze światem .......................................................... 91

W relacji ze samym sobą................................................... 93

Wskazówki dla modlitwy osobistej................................. 94

Rozdział 9. Człowiek zdolny do przyjaźni z Bogiem...............95

Twarzą w twarz................................................................... 95

Bóg uniŜony......................................................................... 97

Jak przybliŜyć się do Chrystusa?...................................... 97

Słuchając Słowa.................................................................. 99

Zadania osoby modlącej się............................................101

Rozdział 10. Człowiek i jego bliźni..................................................103

Miłość – przyjaźń..............................................................104

PrzybliŜenie tajemnicy Boga ..........................................106

Kondycja człowieka.........................................................107

Człowiek i społeczeństwo...............................................109

Rozdział 11. Zasadnicze postawy..................................................... 111

Wzajemne przyjęcie członków wspólnoty...................111

ZałoŜenia co do dobrego przyjęcia ................................112

Akceptacja «wszystkiego» we mnie..............................114

Przyjęcie.............................................................................115

Wskazówki na cały tydzień.............................................117

Rozdział 12. Przemiany społeczne a modlitwa..........................121

Przemiany dotknęły równieŜ modlitwę ........................121

Nowy obraz Boga.............................................................122

Nowy obraz człowieka ....................................................123

Nowy obraz świata...........................................................123

Modlitwa wobec dzisiejszych zmian.............................124

Wskazówki dla osobistej modlitwy...............................127

Rozdział 13. Modlić się ciałem ..........................................................135

Nasze ciało – protagonista,
z którym winniśmy się liczyć .........................................135

Postawa modlitewna.........................................................136

Gesty ...................................................................................139

Rozdział 14. Tajemnica Boga ............................................................141

Czy Bóg jest trudny?........................................................142

Źródła wielkich trudności................................................142

Co mamy czynić?.............................................................145
Inne moŜliwości................................................................146

Czy Bóg odpowiada?.......................................................148

Wzrastanie w modlitwie

Zastosowane skróty:

∗ skróty biblijne za Biblią Tysiąclecia

∗ dzieł św. Teresy od Jezusa:

Dd –   Droga doskonałości
F   –   Księga fundacji
M   –   Zamek wewnętrzny, Mieszkania
W  –   Wołanie duszy do Boga
ś   –   Księga mojego Ŝycia

∗

dzieł św. Jana od KrzyŜa:

Dg – Droga na Górę Karmel
L

– Listy

Nc  –   Noc ciemna
Pd  –   Pieśń duchowa
Pm –  Płomień miłości
S   –   Słowa światła i miłości

∗

pozostałe skróty:

KK – Konstytucja dogmatyczna o Kościele

Lumen gentium Soboru Watykańskiego II

Wzrastanie w modlitwie

ś 8,5

J 1,38-39

Święta Teresa jest ewangelistką modlitwy.

Zwiastuje ją jako dobrą nowinę. Nie mówi o niej
na  poziomie  teoretycznym,  jak  o  problemie
teologicznym  czy  technice  jogi.  Modlitwa  jest
wydarzeniem  łaski,  które  przydarzyło  się  Te-
resie  i  odmieniło  jej  Ŝycie.  Święta  jest  przeko-
nana, Ŝe relacja przyjaźni z Chrystusem jest wyda-
rzeniem zbawczym dla kaŜdego, kto się modli.
Opowiadając  je,  przekazuje  swoje  doświad-
czenia.  Jest  to  wzywanie  na wzór ewangelicz-
nego przyjdźcie i zobaczcie

▼

. A kto jej nie rozpoczął,

na  miłość  Pana  błagam  go,  niechaj  nie  pozbawia
się  takiego  dobra  […]  mam  nadzieję  w  miłosierdziu
Boga,  gdyŜ  nikt  nie  obrał  Go za przyjaciela, [komu
by On nie odpłacił]

▼

Etapy na drodze modlitwy

Teresa od Jezusa opowiadała wielokrotnie

historię swej przyjaźni z Bogiem – historię mod-
litwy. W swoich relacjach (Sprawozdania, Księga
Ŝycia, Zamek wewnętrzny) rozróŜniła wyraźnie dwa
poziomy: poziom głębokiego doświadczenia –

Doświadczenie modlitwy św. Teresy od Jezusa

doświadczenia Boga – i poziom doświadczeń
epizodycznych, które znaczą jej drogę.

Doświadczenie głębokie ma w sobie coś nie-

moŜliwego do wypowiedzenia. Jest to sam fakt
relacji Teresy z Bogiem, zainicjowanej przez
Niego; relacji, która powoli i delikatnie przenika
Ŝycie Teresy, a w końcu przeobraŜa je i budzi
w niej wątpliwości, czy to ona sama Ŝyje, czy
raczej Chrystus Ŝyje w niej. Niewątpliwie właśnie
z  tej  głębi  czerpią  moc  słowa,  którymi  Święta
opowiada  nam  doświadczenia  wyznaczające
drogę jej modlitwy.

Te doświadczenia są dla nas o wiele bardziej

dostępne:  mają  w sobie  coś  wzorcowego,  co
sprawia, Ŝe przypominają wzloty i upadki naszej
modlitwy.  W  ogólnym  zarysie,  sama  Teresa
naszkicowała  schemat  historii  swej  modlitwy
w trzech duŜych etapach:

∗ modlitwa dziecięca;
∗ modlitwa z czasów, gdy miała 20-30 lat;

Wzrastanie w modlitwie

∗ etap końcowy, modlitwa Teresy 40-60-

letniej (Święta „nawróciła się” około 40.
roku Ŝycia, a zmarła w wieku lat 67).

Wspomniane trzy etapy święta charaktery-

zuje następująco:

∗ w Teresie-dziecku rodzi się modlitwa spon-

taniczna i otwarta, niemal kontemplacyjna
i prozelicka;

∗ jako osoba dorosła, będąc juŜ zakonnicą,

po kryzysie wieku dojrzewania i młodości,
Teresa doświadcza cięŜkiej walki trudnej
modlitwy, pełnej wzlotów i upadków, stawia
sobie ascetyczne wymagania;

∗ w końcu, dzięki decydującemu faktowi

nawrócenia  i  całkowitemu  oddaniu  się
Chrystusowi, władzę nad Świętą uzyskuje
modlitwa,  która  staje  się siłą nadrzędną
wobec  niej,  konieczną  i  nieuniknioną;
Duch Święty modli się w Teresie – jest to
czas modlitwy mistycznej.

Doświadczenie modlitwy św. Teresy od Jezusa

Przejście przez owe trzy tak odmienne etapy

(czas modlitwy łatwej, czas modlitwy trudnej
i czas modlitwy nieodzownej – jak oddychanie
albo jak słońce) wyznacza drogę duchowego
rozwoju Teresy i, w pewien sposób, ukazuje
proces kaŜdej chrześcijańskiej modlitwy.

W duszy dziecka, jeśli nie ma ku temu

przeszkód,  toruje  sobie  przejście  świadomość
Boga, która otwiera się i rozprzestrzenia w mod-
litwie. W młodości, wcześniej czy później, mod-
litwa i modlący przechodzą, podobnie jak Te-
resa, przez kryzys związany z dojrzewaniem;
wówczas potrzebne jest wypróbowanie i oczysz-
czenie w tyglu trudności i upokorzeń (tak jak
w przypadku  Teresy)  lub  poprzez  pustynię,
oschłość serca i ciemność wiary. Wszystko to
pozwala dotrzeć do pełni chrześcijańskiej mod-
litwy.

W przypadku Teresy owe trzy etapy nie

następowały po sobie z „naleŜytą” ciągłością.
Między pierwszą i drugą fazą, między czasem
dojrzewania i pierwszymi latami młodzieńczymi,

Wzrastanie w modlitwie

pojawia się szczelina. Inne pęknięcie nastąpiło
później, w „latach trudnych”: wątpliwości,
przerwy w modlitwie, a nawet jej porzucenie.
Jednak zarówno za pierwszym, jak i za drugim
razem Teresa zdołała odzyskać ten rodzaj reli-
gijnego oddechu, jakim jest modlitwa, by móc
Ŝyć dalej.

Krok po kroku, prześledźmy jej opowia-

danie o tych trzech momentach: modlitwie
dziecka w rodzinnym domu, modlitwie młodej
zakonnicy w klasztorze i modlitwie w duchu
i w prawdzie, z głębi doświadczenia Boga.

Pierwsze wspomnienie:

„tak modliłam się, gdy byłam dzieckiem”

Mając 50 lat, Teresa powraca pamięcią do

swego dzieciństwa. Spośród wspomnień, które
w niej przetrwały, jedno ma szczególny cha-
rakter: Przykład ojca, razem z troską naszej mamy
o zachęcanie nas do modlitwy i naboŜeństwa do Naszej
Pani i niektórych świętych, zaczął przebudzać mnie
– jak mi się zdaje – w wieku sześciu lub siedmiu lat.

Doświadczenie modlitwy św. Teresy od Jezusa

ś 1,1

ś 1,4

Pomagało mi w tym i to, Ŝe u moich rodziców nie
widziałam akceptacji dla niczego innego jak tylko dla
prawości…

▼

Na to przebudzenie wpłynęły lektury. Te-

resa sama przyznaje, Ŝe w tym okresie dzieciństwa
odcisnęła się we mnie droga prawdy

▼

. Prawda od-

kryta w świetle dzieciństwa to po prostu fakt, iŜ
są  rzeczy,  które przemijają zupełnie, i takie,
które trwają wiecznie. Te dwa obrazy: tego, co
przemijające i tego, co nieprzemijające, zniewa-
lają wyobraźnię i duszę Teresy-dziecka w roz-
mowach z nieco od niej starszym Rodrygiem.
Po  obrazie  następuje  pragnienie,  dotknięcie
przez transcendencję, zapoczątkowanie całko-
wicie  dziecięcego  doświadczenia  religijnego:
chęci zobaczenia Boga, by cieszyć się Nim, i peł-
nego typowo dziecięcej zaborczości pragnienia,
by to widzenie zapewnić sobie na zawsze.

W punkcie przecięcia tych obrazów i uczuć

rodzi się, bez specjalnej nauki, pierwsza osobista
modlitwa Teresy. Jednak czym innym jest mod-
litwa, a czym innym zatrzymanie się w osłu-

Wzrastanie w modlitwie

ś 1,4

pieniu przed prawdą. Teresa opowiada o tym
jakby za pomocą trzech pociągnięć pędzla, od-
malowanych w trzech czasownikach typowych
dla jej narracji: „zdumiewało nas”, słowo odda-
jące zadziwienie, które przenika duszę; „roz-
smakowywaliśmy  się”,  termin  wyraŜający  we-
wnętrzne delektowanie się; i „odcisnęła się” cza-
sownik odniesiony do prawdy, która głęboko
ich przeniknęła, podobnie jak w duszę dziecka
głęboko wnikają radość czy lęk, jakaś melodia
czy spojrzenie. Posłuchajmy słów Teresy: W tym
co  czytaliśmy  zdumiewało  nas  stwierdzenie,  Ŝe  kara
i chwała  są  na  zawsze.  Często  zdarzało  nam  się
spędzać  wiele  czasu  rozprawiając  o  tym  i z przyjem-
nością  powtarzaliśmy  po  wiele  razy:  na  zawsze,  na
zawsze! Pan zechciał, aby dzięki wypowiadaniu tego
przez  dłuŜszy  czas,  w  tym  okresie  dzieciństwa  odcis-
nęła się we mnie droga prawdy

▼

Tak wyglądała modlitwa Teresy-dziecka. Nie

wiemy, jak długo trwała, z pewnością jednak
nie dłuŜej niŜ do pierwszych momentów doj-
rzewania. Dokładnie wraz z wejściem w ten

Doświadczenie modlitwy św. Teresy od Jezusa

ś 1,7

okres przychodzi na Teresę pierwsze wielkie
traumatyczne wydarzenie w jej Ŝyciu – utrata
matki. Ona sama opowiada, z jaką spontanicz-
nością zwróciła się wówczas do Maryi Dziewicy:
i ze łzami błagałam Ją, aby była moją Matką. Wy-
daje mi się, Ŝe choć dokonało się to z dziecięcą naiw-
nością, to jednak było skuteczne

▼

Wskazówki do rozwaŜań

1. Podejmij medytacyjną lekturę pier-

wszego rozdziału Księgi Ŝycia św. Teresy. W tym
świetle spójrz na własne Ŝycie. Zwróć uwagę
na podobieństwa i róŜnice w tym, co dotyczy
formacji i religijnych doświadczeń.

2. W podobny sposób rozwaŜ drugi roz-

dział Księgi Ŝycia.

3. Przeczytaj trzeci rozdział Księgi Ŝycia i po-

staraj się zrekonstruować swoją małą „historię
przyjaźni z Bogiem”.

Wzrastanie w modlitwie

4. Zatrzymaj się dzisiaj nad pytaniem:

w jakim stopniu „doświadczenie Boga” jest
moim udziałem?

5. Rozmyślaj nad drogą modlitwy, jaką

przebyła św. Teresa, nad trudnościami i wielo-
letnim zmaganiem się ze słabością i niewier-
nością. Z pomocą Pana podejmij postanowienie
pójścia jej śladami.

6. Przeczytaj kolejny rozdział Księgi Ŝycia,

odkrywaj w opowiadaniu św. Teresy to, co do-
tyczy Ciebie i Twojej relacji z Bogiem.

7. Kontynuuj codzienną lekturę Autobio-

grafii

św. Teresy od Jezusa.

Wzrastanie w modlitwie

ś 4,1

ojca,  doświadczyłam  takiego  odczucia,  Ŝe  nie  sądzę,
aby  w  chwili  śmierci  mogło  być  ono  silniejsze.  Zda-
wało  mi  się,  Ŝe  kaŜda  z  moich  kości  oddzielała  się
w swoją stronę

▼

W zaciszu klasztoru kontemplacyjnego po-

wraca do modlitwy osobistej. Dokonuje się to
jednak w klimacie choroby, która wyczerpuje
siły Teresy.

Oto jak Teresa wspomina ów nowy etap:
∗ rozpoczyna się on krótkotrwałym wybu-

chem gorliwości;

∗ nadchodzą wielkie trudności i oschłości;
∗ aŜ do upokarzającego doświadczenia nie-

powodzeń;

∗ wreszcie Teresa na nowo podejmuje swoją

modlitwę jako pokorna, zdeterminowana
i wytrwała bojowniczka ducha.

Prześledźmy z nią, krok po kroku, te okresy.

Modlitwa trudna

ś 4,7

Początkowa gorliwość

W Teresie wybucha siła transcendencji,

chwilami modlitwy, które biorą w posiadanie
cały jej byt, aŜ do zjednoczenia władz

▼

. Przyczy-

niają się do tego pomyślne zwykłe okoliczności:
jej zapał nowicjuszki i czystość Ŝycia, szczęście
spotkania ze znakomitą ksiąŜką o modlitwie, za-
tytułowaną  Trzecie  abecadło  duchowe,  rodzajem
elementarza  dla  ludzi  podejmujących  modlitwę
myślną,  i  wreszcie  kontakt  z  człowiekiem  mo-
dlitwy, don Pedrem, wujem Teresy, który zdołał
wywołać odzew w duszy Teresy.

Wielkie przeszkody

Don Pedro oddala się i zamyka w klasztorze

hieronimitów.  Teresa,  złoŜona  chorobą,  Ŝyje
w  zamęcie  klasztornej  infirmerii,  bez  samot-
ności, bez milczenia i bez duchowej pomocy
innych. Zaczyna doświadczać, Ŝe „modlenie się”
jest  trudne  i  Ŝe  wierność  modlitwie  wymaga
odwagi, jedności tego, czym Ŝyjemy, z tym, co

Wzrastanie w modlitwie

ś 7,20

4 M 1,13

myślimy – prawdy wewnętrznej. Doświadcza fali
trudności, aŜ do całkowitego wyniszczenia. Oto
niektóre z nich, opowiedziane przez nią samą:

Trudność pedagogiczna lub formacyjna. Teresa

nie ma nikogo, kto by ją uczył. Jest zmuszona
ćwiczyć się bez mistrza czy przewodnika. Jedyną
pomocą są dla niej ksiąŜki. Wielkim nieszczęściem
jest, gdy dusza jest sama pośród tak wielu niebezpie-
czeństw

▼

Trudność psychologiczna. Teresa czuje się ofiarą

nieładu wewnętrznego, szczególnie wyobraźni,
która nazywa Ŝegotką młyńską

▼

, a która rujnuje

kaŜdy plan lub próbę skupienia się.

Trudność dyskursywna. Teresa nie potrafi me-

dytować. Jest istotą afektywną, intuicyjną, kon-
templatywną.

Trudność nieprzenikniona, pochodząca z sa-

mego Ŝycia. To jej przeciętna forma Ŝycia, która
nie wznosi ducha; przyjaźnie, które powodują,
Ŝe Teresa wraca do kontaktów z dawnymi zna-
jomymi z zewnątrz, spoza klasztoru; rytm Ŝycia

Modlitwa trudna

ś 7,1

w klasztornej celi… To wszystko stanowi deli-
katną pajęczynę, serię przyczyn, które uniemoŜ-
liwiają  jej  Ŝycie  modlitwy.  Teresa  rozumie,  Ŝe
modlitwa nie jest jakąś praktyką, ale wymiarem
Ŝycia; Ŝe nie wystarcza chwila lektury czy samot-
ności.  Modlitwa  angaŜuje  ją,  dotyczy  osoby
i Ŝycia.  Święta  czuje  się  „wykrwawiana”  przez
rodzaj głębokiego podziału: na zewnątrz, w jej
zachowaniu i stosunku do reguły zakonnej, nie
ma  nic  szczególnego,  co  mogliby  jej  wytknąć
przełoŜona lub spowiednicy; ale wewnątrz czuje
przynaglające  teologalne  wołanie,  któremu  ona
sama  nieustannie  się  przeciwstawia  i  które
osłabia.

Stąd koncentracja na tej ostatniej trudności,

wewnętrzny i frustrujący wstyd, jasno wyra-
Ŝony słowami: wstydzić się siebie samej przed
Bogiem: juŜ mi było wstyd ponownie zbliŜyć się do
Boga w tak szczególnej przyjaźni (tratar de oración),
jaką jest modlitewna relacja

▼

. Było to w rzeczy-

wistości uczucie zdradliwe, z pozoru szlachetne,
lecz w gruncie rzeczy niszczące, siejące znisz-

Wzrastanie w modlitwie

ś 7,1

ś 19,10-11

czenie pod pozorem wierności sobie i auten-
tyczności.  Najstraszniejszym  oszustwem,  które  demon
zdołał wmówić mi pod pozorem pokory, było, Ŝe widząc
siebie  tak  zagubioną,  zaczęłam  obawiać  się  prakty-
kowania modlitwy myślnej. I wydawało mi się, Ŝe le-
piej będzie postępować jak wiele innych sióstr – gdyŜ
będąc  tak  nielojalną,  naleŜałam  do  najgorszych  –
i odmawiać  jedynie  to,  do  czego  byłam  zobowiązana
i tylko  ustnie  –  gdyŜ  nie  powinna – tak myślałam –
praktykować  modlitwy  myślnej  i  tak  bliskiej  relacji
z Bogiem

ta, która zasługiwała na przestawanie z de-

monami – i Ŝe oszukiwałam innych ludzi, poniewaŜ
na zewnątrz zachowywałam pozory dobra

▼

. JakaŜ to

głupota  uciekać  od  światła,  aby  potykać  się  nieus-
tannie!  JakąŜ  pokorę,  tak  bardzo  zarozumiałą,  wma-
wiał  we  mnie  demon…

Taki – wydaje mi się – był

początek pokusy, którą demon kusił Judasza

▼

. Teresa

staczała się w kierunku totalnej poraŜki.

PoraŜka

Był to rodzaj klęski chwilowej i prawdopo-

dobnie potrzebnej. Polegała ona na porzuceniu

Modlitwa trudna

ś 7,11-13

modlitwy na okres całego roku. Towarzyszył
temu  cały  szereg  czynników  pogarszających
sytuację.  Teresa  zaprzestała  modlitwy,  choć
w głębi  serca  potrzebowała  jej,  tak  jak  oczy
potrzebują  światła.  Zaprzestała  jej,  jednocześnie
całkowitym przekonaniem wpajając ją z innym.
Zaprzestała modlitwy z własnego wyboru i na
własną odpowiedzialność, nie zdając z tego ni-
komu sprawy, znosząc to w samotności. AŜ do
momentu, kiedy nie mogła juŜ dłuŜej wytrzy-
mać  i  musiała  wyznać  wszystko  swemu  ojcu,
don  Alonsowi:  I  powiedziałam  mu,  Ŝe  ja  juŜ  nie
praktykuję  modlitwy  myślnej,  ale  nie  podałam  mu
prawdziwej  przyczyny…  A  on,  dzięki  opinii,  jaką
miał  o mnie,  oraz  miłości,  którą  mnie  darzył,  we
wszystko to uwierzył, a nawet więcej, współczuł mi

▼

Nieustanne zmaganie się

Teresa walczy o to, by odzyskać porzuconą

modlitwę. Być moŜe ten powrót był owocem
jej zwierzeń przed don Alonsem. Kiedy ojciec
umiera, Teresa nie opiera się juŜ więcej, po-

Wzrastanie w modlitwie

ś 8,3

ś 8,2

wraca  do  codziennej  modlitwy,  pełna  pokory
i gotowa  do  walki;  cokolwiek  by  się  działo.
Odtąd juŜ nigdy nie porzuci modlitwy, ale ta
wierność  będzie  ją  wiele  kosztowała.  Tyle  Ŝe
teraz nie chodziło juŜ o wierność pewnej prak-
yce, ale o wierność Bogu, jej Panu.

Upłynęło dziesięć długich lat walki, od 28.

do 39. roku Ŝycia Teresy; łącznie z latami po-
przedzającymi klęskę: ponad osiemnaście upłynęło
mi na tej batalii i usiłowaniu jednoczesnego utrzymy-
wania relacji z Bogiem i ze światem

▼

. Jest to wojna

tak pełna udręki, Ŝe nie wiem, jak mogłam ją znieść
przez miesiąc, a co dopiero przez tyle lat

▼

. […] bardzo

często  –  przez  kilka  lat  –  bardziej  zajmowało  mnie
pragnienie, aby skończyła się godzina, którą miałam
dla  siebie  na  przebywanie  na  modlitwie,  i  wsłuchi-
wanie się, kiedy zegar wybije, niŜ inne dobre rzeczy;
i wiele razy o wiele chętniej podjęłabym się najcięŜszej
pokuty, która przyszłaby mi na myśl, zamiast skupienia
się  dla  praktykowania  modlitwy.  I  nie  ma  wątpli-
wości, Ŝe demon – lub mój nielojalny styl Ŝycia – wy-
wierał  na  mnie  tak  przeogromną  presję,  abym  nie

Modlitwa trudna

ś 8,7

ś 7,17

poszła na modlitwę, oraz odczuwałam taki smutek
wchodząc do oratorium, Ŝe konieczne było, abym wspo-
mogła się całym moim hartem duszy (który, jak mówią,
miałam niemały, a jak się okazało, dał mi go Bóg
o wiele większy niŜ spotyka się u kobiet, tyle tylko, Ŝe
ja źle go wykorzystałam), abym przemogła się, a potem
Pan juŜ mnie wspomagał

▼

Ale Teresa jest kobietą o silnym charakterze.

Raz się zdecydowawszy, nie pozwoli juŜ sobie na
zawieszenie broni. Wyrazi to sama w pokornych
słowach: dobrze wiem, Ŝe porzucenie modlitwy nie
było juŜ w moim ręku, gdyŜ Ten, który mnie miłował,
trzymał mnie w swoich dłoniach, aby uczynić mi jeszcze
większe dary

▼

śyła obecnością Chrystusa w swym wnętrzu,

interioryzując  relację  z  Nim.  W  ten  sposób
nauczyła  się,  zobaczywszy  Jezusa  na  obrazie,
obrazku ze swego brewiarza lub w jakiejś scenie
z Ewangelii, dostrzegać Go w swoim wnętrzu.
Opowie o tym, przekazując swe doświadczenie
tym, którzy uczą się modlitwy: Ale nie naleŜy za-
męczać  się  nieustannie  tym  usiłowaniem  wyszukiwania

Wzrastanie w modlitwie

ś 13,22

tego, a jedynie pozostawać tam z Nim, gdy rozum
zamilknie. Niechaj dusza zajmie go, jeśli zdoła, tym
wpatrywaniem się w to, Ŝe Pan na nią patrzy

▼

Wskazówki do rozwaŜań

Dzień po dniu poszczególne trudności, na

które natrafiła Teresa od Jezusa na swojej drodze
modlitwy:

∗ brak mistrzów, którzy nauczyliby ją mod-

litwy;

∗ nieokiełznana wyobraźnia, która uniemoŜ-

liwiała Teresie zatrzymanie się na głębo-
kiej i refleksyjnej medytacji;

∗ olbrzymi kontrast pomiędzy przeciętnym

Ŝyciem, które rzeczywiście prowadzi, a głę-
boką przyjaźnią z Bogiem, jaką stara się
osiągnąć;

∗ brak przyjaciół, z którymi mogłaby po-

dzielić się swoim doświadczeniem i na
których mogłaby się wesprzeć, zwalczając
własne zniechęcenie lub podczas rozpoz-
nawania własnej modlitwy.