Stefan Żeromski-LUDZIE BEZDOMNI 

Powieśd obejmuje doświadczenia i obserwacje z życia autora. Wiele postaci miało swoje pierwowzory 
w rzeczywistości. Główni bohaterowie to Tomasz Judym i Joanna Podborska. Judym był lekarzem, 
początkowo miał gabinet w Warszawie, nie znalazł jednak zrozumienia w środowisku lekarskim 
stolicy, swoje idee pomagania ludziom próbował więc realizowad w Cisach. Tu również mu się nie 
powiodło, dlatego postanowił poświęcid życie rodzinne i miłośd do Joasi, przenosząc się do Zagłębia, 
by leczyd ubogich. Joasia była zakochana w Tomaszu, chciała spędzid z nim życie. Nie bała się 
trudności. Jednak Judym miał własną wizję życia, chciał pomagad biednym, bo czuł, że sam jest z 
hołoty (był synem szewca, alkoholika). Stwierdził, że gdyby ożenił się z Joasią, panną z wyższej 
warstwy społecznej, zamieniłby się w dorobkiewicza i zaczął obrastad w tłuszcz. Porzuciłby wtedy 
pracę na rzecz biednych, a wówczas sumienie nie pozwoliłoby mu byd szczęśliwym. Dziewczynie nie 
pozostało nic innego, jak uwolnid go z małżeoskiego obowiązku. Po jej odejściu Tomasz błąkał się bez 
celu po okolicy i natrafił na brzegu zwaliska na sosnę, którą odczytał jako symbol swoich 
wewnętrznych dylematów i rozterek. Judym to postad tragiczna – nie potrafił znaleźd szczęścia ani w 
roli społecznika, ani w domowym cieple u boku ukochanej. 

ROLA LEKARZA W SPOŁECZEOSTWIE – WYSTĄPIENIE JUDYMA NA ZEBRANIU 

Poglądy Judyma: 

–lekarz to nie zawód, ale misja, powołanie; ma nie tylko leczyd, ale uzdrawiad społeczeostwo; 

–powinien szerzyd higienę u najbiedniejszych i uświadamiad ich; 

–powinien likwidowad przyczyny choroby (złe warunki życia i pracy), ma wpływad na rządzących, na 
pracodawców; 

–jego stan majątkowy jest nieistotny, powinien leczyd i biednych, i bogatych. 

Wnioski: są to utopijne, idealistyczne poglądy, bo Judym nie miał władzy, środków finansowych, 
autorytetu, poparcia społeczeostwa do ich realizacji; a przede wszystkim – był sam. 

Poglądy innych lekarzy: 

–lekarz ma tylko leczyd, jest to zawód jak każdy inny; 

–ma prawo do godziwej płacy i życia w dobrobycie; 

–pomocą biednym powinny się zajmowad instytucje społeczne, nie lekarz, który nie jest w stanie 
zlikwidowad przyczyn choroby czy zranienia; 

–lekarz nie ma władzy ani prawa, ani środków, by wpłynąd na pracodawców; 

–uświadamianie ludu nie jest jego obowiązkiem. 

Wnioski: lekarze są minimalistami i są wygodni, równocześnie jednak potrafią patrzed realnie i w 
wielu sprawach mają rację. 

 

SYMBOLIZM W LUDZIACH BEZDOMNYCH 

Tytuł powieści 

Rodzaje bezdomności: 

–brak domu (bezdomni Paryża), brak godziwych warunków mieszkaniowych (proletariat w 
Warszawie i Cisach); 

–brak rodziny, stabilizacji, miejsca w życiu, miłości (Judym); 

–brak ojczyzny (Wiktor Judym, brat Joanny – Wacław, Korzecki). 

Tytuły rozdziałów 

Np. Daimonion – wewnętrzny głos boskiego pochodzenia, który mówi, co robid ma człowiek, rodzaj 
sumienia – rozdział o Korzeckim; Kwiat tuberozy – rośnie tylko w ciepłych krajach, jest symbolem 
czegoś rzadkiego, pięknego i zarazem bezużytecznego, co jednak należy chronid – odniesienie do 
Natalii. 

Symboliczne przedmioty: 

–obraz pt. Rybak Puvisa de Chvannesa – symbol ciężkiej pracy, nędzy, głodu; rybak jako 
przedstawiciel biedaków, którym nikt nie pomaga; 

–rozdarta sosna – symbol cierpienia, tragizmu, dróg życiowych Judyma, sosna ta przepołowiona i z 
jednej strony obumarła, częścią korzeni trzyma się jeszcze skarpy – śląskiej ziemi. Rozdarły ją dzieje 
kopalni. To samo stało się z Judymem – częśd jego duszy, ta, która stanowi jego miłośd, rodzinę i 
szczęście prywatne, obumarła. Natomiast to, co jeszcze funkcjonuje, to częśd poświęcona kopalni, 
pracującym w niej ludziom; 

–krajobraz Zagłębia – odzwierciedla stan duszy Judyma (zniszczenie, pustka, smutek). 

LUDZIE BEZDOMNI JAKO POWIEŚD MODERNISTYCZNA 

Elementy realistyczne (tradycyjne): 

–zasada prawdopodobieostwa; 

–tematyka społeczna, obyczajowa, z życia codziennego; 

–obiektywizm; 

–szczegółowośd opisu; 

–dialog jako źródło charakterystyki bohaterów; 

–zwarta fabuła; 

–realistyczna motywacja bohaterów; 

–narrator wszechwiedzący; 

–zdrowy rozsądek jako kryterium oceny. 

 

Elementy modernistyczne (nowe): 

–różne kierunki artystyczne (symbolizm, impresjonizm); 

–otwarte zakooczenie; 

–fabuła epizodyczna, luźna, elementy liryczne, nastrojowe, nieposuwające akcji; 

–niejednorodnośd gatunków (pamiętnik, reportaż); 

–nastrojowośd; 

–pogłębiony psychologizm (wynika z subiektywizmu narratora i występowania mowy pozornie 
zależnej – czasem rezygnuje z wszechwiedzy i oddaje przeżycia, odczucia bohatera); 

–punkt widzenia postaci zastępuje światopogląd narratora.