2015-05-10 

1 

Choroby ziarniniakowe skóry 

Sylwia Krzętowska 

Choroby ziarniniakowe – wiadomości wstępne 



W przebiegu chorób 
ziarniniakowych 

powstają 

charakterystyczne zmiany w 

postaci guzków wielkości 

główki szpilki, które są 

rozsiane w narządach 

dotkniętych chorobą. 

Zmiany te określa się jako 

ziarninę albo ziarniniaki 



Do chorób ziarniniakowych 

należą przede wszystkim 

gruźlica i sarkoidoza   

Choroby ziarniniakowe – gruźlica skóry 



Czynnikiem wywołującym gruźlicę skóry jest zwykle prątek gruźlicy 
Mycobacterium tuberculosis

, rzadziej prątek bydlęcy 

Mycobacterium bovis 



Zakażenie może być zewnątrzpochodne (wtedy ogranicza się tylko 

do skóry) lub wewnątrzpochodne (wówczas zmiany w obrębie 

skóry są następstwem gruźlicy innych narządów np. płuc) 



Szerzy się przez krew, limfę lub bezpośredni kontakt z chorym 



Choroba ma charakter przewlekły. Przebiega dość łagodnie, gdyż 

warunki panujące w skórze nie są korzystne dla prątków 



Ze względu na charakter i 

umiejscowienie zmian wyróżnia 

się gruźlicę toczniową, węzłową, 

rozpływną, brodawkującą i 

wrzodziejącą. Najczęściej 

występuje gruźlica toczniowa 

Choroby ziarniniakowe – gruźlica skóry 



Wykwitem pierwotnym w gruźlicy 

skóry są żółtoczerwone lub 

czerwonobrunatne miękkie guzki, 

które wykazują dodatni objaw 
diaskopii 

(po ucisku szkiełkiem 

podstawowym zmieniają kolor na 

brązowożółty). Guzki powiększają się 

obwodowo, często rozpadają się 

tworząc owrzodzenia, po których 

zostają rozległe blizny 



Zmiany umiejscawiają się głównie na 

nosie, policzkach, małżowinach 
usznych 



Dla gruźlicy skóry charakterystyczny 
jest proces gojenia  zmian 

– powstaje 

blizna nieostateczna

, w obrębie której 

po latach mogą ponownie pojawić się 

zmiany gruźlicze 

  

 

2015-05-10 

2 

Choroby ziarniniakowe – gruźlica skóry 



Najlepszym sposobem pozwalającym 

na rozpoznanie gruźlicy jest 
diagnostyka mikrobiologiczna, czyli 

wyhodowanie prątków z materiałów 
pobranych od chorego. Niestety 

podstawową wadą klasycznej 

hodowli jest bardzo długi wzrost 

bakterii i wynik otrzymuje się dopiero 

po upływie 3-6 tygodni 



W celu przyspieszenia rozpoznania 

wykorzystuje się próbę 

tuberkulinową, której dodatni wynik 

potwierdza chorobę. Tuberkulinę 

wstrzykuje się śródskórnie w 

grzbietową powierzchnię 

przedramienia. Odczytu średnicy 

nacieczenia dokonuje się po 48-72 

godzinach. Za wynik dodatni uważa 

się naciek o średnicy powyżej 10 mm 
 

Choroby ziarniniakowe – sarkoidoza skóry 



Nie ma dowodów na to, że sarkoidoza jest chorobą zakaźną. Nie 

wiadomo również, jaki czynnik chorobotwórczy ją wywołuje ani 

jaki jest mechanizm jej powstawania. Natomiast ze względu na 

podobieństwo ziarniny gruźliczej i sarkoidowej, przypuszcza się, 

że może być wywoływana przez prątki, ale nie można wykluczyć 

również podłoża immunologicznego 



Przebieg choroby jest przewlekły. Wykwitem pierwotnym są 

nacieki, w obrębie których pojawiają się liczne guzki. Zmiany nie 

rozpadają się i nie tworzą owrzodzeń. Podobnie jak w przypadku 

gruźlicy, wykazują dodatni objaw diaskopii (po ucisku 

szkiełkiem podstawowym następuje zmiana zabarwienia na kolor 

palonego cukru). Zmiany szerzą się obwodowo i ustępują 

pozostawiając powierzchowne blizny 



Zazwyczaj zmiany występują nie tylko na skórze, ale również  w 

narządach wewnętrznych (płucach, układzie kostnym, węzłach 

chłonnych, narządzie wzroku) 

Choroby ziarniniakowe – sarkoidoza skóry