background image

Symptomy trudno

ś

ci w uczeniu si

ę

na poszczególnych przedmiotach

w gimnazjum 

i szkołach ponadgimnazjalnych

Renata Czabaj

background image

Uczniowie  ze  stwierdzon

ą

dysleksj

ą

rozwojow

ą

wymagaj

ą

dostosowania  metod  pracy  i  kryteriów  wymaga

ń

do ich mo

Ŝ

liwo

ś

ci percepcyjno-motorycznych.

Nale

Ŝ

y  pami

ę

ta

ć

Ŝ

e  posiadaj

ą

oni  prawidłowy  rozwój 

intelektualny.  Cz

ę

sto  ich  inteligencja  jest  na  poziomie 

ponadprzeci

ę

tnym a nawet wysokim.

background image

Inteligentny ucze

ń

z dysleksj

ą

nierzadko wypracowuje 

własny  styl  uczenia  si

ę

.  S

ą

jednak  i  tacy  uczniowie  którzy 

nie  radz

ą

sobie  z  niektórymi  przedmiotami.  Zrozumienie 

trybu działania uczniów ze  stwierdzon

ą

dysleksj

ą

mo

Ŝ

e  by

ć

trudne.  Ka

Ŝ

dy  b

ę

dzie  miał inny  sposób  radzenia  sobie 

z  przyswajaniem  tekstów,  rozwi

ą

zywaniem  zada

ń

,  z  nauk

ą

j

ę

zyków obcych.

background image

Trudno

ś

ci 

uczeniu 

si

ę

spowodowane 

s

ą

dysfunkcjami  w  sferze  percepcji  wzrokowej,  słuchowej  czy 

ruchowej.  Mog

ą

współwyst

ę

powa

ć

zaburzenia  koncentracji 

uwagi  lub  zaburzenia  pami

ę

ci.  Bardzo  wa

Ŝ

nym  jest  zatem, 

aby  nauczyciel  zapoznał si

ę

z  opini

ą

postdiagnostyczn

ą

Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej danego ucznia oraz 

zaleceniami  i  w  swej  pracy  uwzgl

ę

dnił fakt, 

Ŝ

e  wymaga  on 

specjalnego post

ę

powania dydaktycznego. 

background image

Nauczyciel  do  pracy  z  uczniem  ze  stwierdzon

ą

dysleksj

ą

musi posiada

ć

du

Ŝ

e kompetencje zawodowe.

Niezwykle  wa

Ŝ

ne  jest  budowanie  w  uczniu  poczucia 

własnej warto

ś

ci oraz wzajemnego zaufania.

W klasach starszych uczniowie z dysleksj

ą

mog

ą

mie

ć

Ŝ

ne  trudno

ś

ci  w  opanowaniu  tre

ś

ci  programowych 

z ró

Ŝ

nych przedmiotów nauczania.

background image

Jak rozpozna

ć

dysleksj

ę

rozwojow

ą

.

Oto przykłady 

typowych trudno

ś

ci w nauce:

background image

J

Ę

ZYKA POLSKIEGO                     1/3

mylenie liter b-p, d-g, t-d, z-s, c-cz, w-f, s-sz, i-j, k-g, m-n, 

o-a, u-w, nie ró

Ŝ

nicowanie e-em, 

ą

-om,

opuszczanie liter w wyrazach,

zmiana kolejno

ś

ci liter w wyrazach,

opuszczanie drobnych elementów liter i znaków 

diakrytycznych, opuszczanie znaków interpunkcyjnych,

trudno

ś

ci w pisaniu wyrazów ze zmi

ę

kczeniami,

background image

J

Ę

ZYKA POLSKIEGO                     2/3

mimo dobrej znajomo

ś

ci zasad pisowni popełnianie 

ę

dów ortograficznych,

trudno

ś

ci w stosowaniu wielkiej litery,

ł

ą

czenie w jeden wyraz przyimków z rzeczownikami 

(np.: wdomu),

wolne tempo pisania i czytania,

brak rozumienia czytanych tre

ś

ci, 

niekształtne, nieczytelne pismo,

background image

J

Ę

ZYKA POLSKIEGO                     3/3

szybkie m

ę

czenie si

ę

r

ę

ki podczas pisania,

trudno

ś

ci z nauk

ą

wierszy i fragmentów tekstów,

ę

dy gramatyczne,

wypowiedzi pisemne krótkie, gubienie w

ą

tku lub 

poruszanie kilku w

ą

tków jednocze

ś

nie,

opuszczanie wyrazów, fragmentów zda

ń

w pisaniu 

ze słuchu lub z pami

ę

ci,

background image

J

Ę

ZYKA OBCEGO                          1/2

trudno

ś

ci z wymawianiem i z zapami

ę

tywaniem słów,

trudno

ś

ci z dokonaniem analizy słuchowej wyrazów 

w zdaniu,

trudno

ś

ci z zapisem wyrazów, które maj

ą

obraz graficzny 

odr

ę

bny od obrazu słyszanego,

w j

ę

zyku rosyjskim inne znacznie liter np.: u = i, m = t,

w j

ę

zyku niemieckim zapis rzeczowników wielk

ą

liter

ą

,

background image

J

Ę

ZYKA OBCEGO                          2/2

opuszczanie liter w wyrazach,

przestawianie kolejno

ś

ci liter w wyrazach,

opuszczanie drobnych elementów liter,

trudno

ś

ci w rozumieniu przeczytanego tekstu,

trudno

ś

ci z rozumieniem tekstu odtwarzanego z nagrania 

magnetofonowego lub CD

background image

HISTORII   

trudno

ś

ci z zapami

ę

tywaniem dat i chronologii,

analizowanie i czytanie map i wykresów,

zrozumienie dłu

Ŝ

szego tekstu,

czytaniu tekstów 

ź

ródłowych, szczególnie tych, które s

ą

napisane nietypow

ą

czcionk

ą

,

robieniu zwi

ę

złych notatek,

background image

MATEMATYKI   

1/4     

problemy z rozwi

ą

zywaniem zada

ń

z tre

ś

ci

ą

z powodu 

słabego rozumienia czytanych tre

ś

ci,

trudno

ś

ci z liczeniem w pami

ę

ci,

trudno

ś

ci w podaniu wyniku bez zobaczenia działania,

pomyłki w obliczeniach,

niemo

Ŝ

no

ść

opanowania tabliczki mno

Ŝ

enia,

background image

MATEMATYKI   

2/4

trudno

ś

ci z zapami

ę

tywaniem definicji matematycznych,

mylenie znaków, mylenie poj

ęć

,

trudno

ś

ci w nauce geometrii,

problemy z rysowaniem wykresów, rzutów figur,

trudno

ś

ci w obliczaniu obj

ę

to

ś

ci i powierzchni brył i figur 

zło

Ŝ

onych,

background image

MATEMATYKI   

3/4

trudno

ś

ci w obliczaniu dłu

Ŝ

szych równa

ń

i układów 

równa

ń

, pomyłki w zapisie oblicze

ń

, pomijanie cz

ęś

ci 

działania, mylenie linijek, opuszczanie danego składnika,

lustrzane zapisywanie cyfr i liter,

problemy z zapisem liczb dziesi

ę

tnych – lokalizacja 

przecinka,

ę

dy w zapisie liczb wielocyfrowych i liczb z du

Ŝą

ilo

ś

ci

ą

zer,

background image

MATEMATYKI   

4/4

uproszczony zapis równania i przekształcenie go 

w pami

ę

ci,

ę

dy w przepisywaniu,

chaotyczny zapis działa

ń

matematycznych,

mylenie indeksów dolnych i górnych,

trudno

ś

ci w posługiwaniu si

ę

schematami, wykresami, 

diagramami,

trudno

ś

ci w porównywaniu wzorów, wykresów i rysunków,

background image

GEOGRAFII   

1/2     

trudno

ś

ci z posługiwaniem si

ę

map

ą

i skal

ą

,

kłopoty z orientacj

ą

na mapie i orientowaniem si

ę

w nieznanym terenie,

trudno

ś

ci w okre

ś

laniu kierunków geograficznych, 

mylenie kierunków, problemy z posługiwaniem si

ę

kompasem i busol

ą

,

background image

GEOGRAFII   

2/2     

mylenie poj

ęć

, zwłaszcza podobnie brzmi

ą

cych,

trudno

ś

ci w obliczaniu współrz

ę

dnych geograficznych,

problemy z zapisywaniem jednostek,

background image

FIZYKI

trudno

ś

ci z zapami

ę

tywaniem definicji,

trudno

ś

ci z zapami

ę

tywaniem wzorów i ich 

przekształceniem,

kłopoty w rozwi

ą

zywaniu zada

ń

z tre

ś

ci

ą

,

problemy z zapisywaniem jednostek np.: kWh – KWH,

mylenie indeksów górnych i dolnych no.: x2 – x2, m2 –

m2,

background image

CHEMII

mylenie poj

ęć

,

trudno

ś

ci z zapami

ę

tywaniem symboli, wzorów, reakcji 

chemicznych,

kłopoty w rozwi

ą

zywaniu zada

ń

,

niewła

ś

ciwe stosowanie du

Ŝ

ych i małych liter np.: Pb–PB,

problemy w zapisywaniu jednostek np.: pH – PH – ph,

mylenie indeksów górnych i dolnych np.: oC – 0C, 

H2SO4 – H2SO4,

background image

SZTUKI

trudno

ś

ci z opanowaniem pisma technicznego,

niech

ęć

do rysowania i wycinania,

z wykonywaniem rysunków technicznych,

z wykonywaniem modeli brył,

trudno

ś

ci z estetyk

ą

wykonywanych prac,

słabsza percepcja słuchowa utrudnia zapami

ę

tanie 

i powtórzenie melodii, utrudnia odtwarzanie struktur 
rytmicznych, utrudnia ró

Ŝ

nicowanie d

ź

wi

ę

ków gamy, 

melodii z nagra

ń

magnetofonowych czy CD,

background image

KULTURY FIZYCZNEJ

1/2

mała precyzja ruchów utrudnia wykonanie niektórych 

ć

wicze

ń

,

zła koordynacja ruchów utrudnia rzucanie i łapanie piłki, 

utrudnia „kozłowanie” piłki, jazd

ę

na rowerze,

problemem jest orientacja w schemacie ciała a zatem 

trudne s

ą

zwroty w tył przez lewe czy prawe rami

ę

,

background image

KULTURY FIZYCZNEJ

2/2

trudno

ś

ci w grupach zespołowych (cz

ę

ste eliminowanie 

tych uczniów przez grup

ę

z zabawy),

problem z utrzymaniem równowagi na deskorolce, 

snowbordzie,

trudno

ś

ci w opanowaniu układów gimnastycznych 

i tanecznych,

background image

Nauczyciele  wszystkich  przedmiotów  powinni  mie

ć

ś

wiadomo

ść

specjalnych 

potrzebach 

swych 

podopiecznych. 

Parcjalne  deficyty 

rozwojowe  funkcji 

percepcyjno-motorycznych  utrudniaj

ą

a  czasami  wr

ę

cz 

uniemo

Ŝ

liwiaj

ą

nauk

ę

czytania i pisania.

Tylko systematyczna praca terapeutyczna pomo

Ŝ

uczniom stymulowa

ć

zaburzone funkcje i ułatwi nauk

ę

.

background image

Chc

ą

c  pomóc  uczniowi  z  dysleksj

ą

nauczyciel 

powinien  dostosowa

ć

wymagania  dydaktyczne  do  jego 

mo

Ŝ

liwo

ś

ci percepcyjnych.

W  nauczaniu  nale

Ŝ

y  stosowa

ć

metody  bazuj

ą

ce  na 

polisensorycznym

poznaniu,  czyli  ucz

ą

c  zaanga

Ŝ

owa

ć

słuch, ruch, wzrok, dotyk.

background image

Wa

Ŝ

nym  jest,  aby  edukacji  nie  opiera

ć

na  emocjach 

negatywnych. Strach, wstyd, niepewno

ść

, poczucie winy nie 

dadz

ą

efektów. Na ka

Ŝ

dej lekcji nale

Ŝ

y uczniowi da

ć

szans

ę

odniesienia  cho

ć

by  małego  sukcesu.  Prac

ę

terapeutyczn

ą

nale

Ŝ

y  opiera

ć

na  mocnych  jego  stronach  i  nie  szcz

ę

dzi

ć

pochwał,  za  dobrze  wykonan

ą

czynno

ść

.  Długotrwałe 

niepowodzenia szkolne sprzyjaj

ą

przyjmowaniu przez ucznia 

postawy niech

ę

ci i rezygnacji wobec szkoły i nauki. 

background image

Oto kilka praktycznych rad 

jak nale

Ŝ

y post

ę

powa

ć

wobec ucznia 

z dysleksj

ą

rozwojow

ą

:           1/12

Oceniaj

ą

c  prac

ę

ucznia  uwzgl

ę

dni

ć

Ŝ

norodno

ść

czynników wpływaj

ą

cych na jej jako

ść

.

Nie  ogranicza

ć

szerokich  zainteresowa

ń

uczniów. 

Ucze

ń

z dysleksj

ą

mo

Ŝ

e by

ć

humanist

ą

.

background image

Oto kilka praktycznych rad 

jak nale

Ŝ

y post

ę

powa

ć

wobec ucznia 

z dysleksj

ą

rozwojow

ą

:           2/12

Je

ś

li ucze

ń

ma problemy z nauk

ą

j

ę

zyków obcych, 

zezwoli

ć

na skoncentrowaniu si

ę

tylko na nauce 

jednego j

ę

zyka.

Cz

ę

sto sprawdza

ć

zeszyty i poprawno

ść

wykonania 

prac domowych w celu wyeliminowania bł

ę

dów.

background image

Oto kilka praktycznych rad 

jak nale

Ŝ

y post

ę

powa

ć

wobec ucznia 

z dysleksj

ą

rozwojow

ą

:           3/12

Nie odpytywa

ć

z gło

ś

nego czytania w obecno

ś

ci klasy, 

chyba, 

Ŝ

e tekst został w domu szczególnie przygotowany.

Nie obni

Ŝ

a

ć

oceny za mało płynne czytanie.

Ocenia

ć

wiadomo

ś

ci ucznia głównie na podstawie 

wypowiedzi ustnych, je

ś

li jego pismo jest nieczytelne.

Ocenia

ć

wysiłek ucznia a nie zawsze korzystne dla niego 

efekty wło

Ŝ

onego trudu w wykonanie zadania.

background image

Oto kilka praktycznych rad 

jak nale

Ŝ

y post

ę

powa

ć

wobec ucznia 

z dysleksj

ą

rozwojow

ą

:           4/12

Nie ponagla

ć

tempa czytania czy pisania, ucze

ń

potrzebuje wi

ę

cej czasu na analiz

ę

i syntez

ę

czytanego 

i pisanego tekstu (szczególnie na testach 

i sprawdzianach).

Wydłu

Ŝ

y

ć

limit czasu na prac

ę

z tekstem.

Ograniczy

ć

ilo

ść

zadawanego do nauki tekstu czytanki 

lub wybra

ć

taki, aby był dostosowany do aktualnych 

umiej

ę

tno

ś

ci ucznia.

background image

Oto kilka praktycznych rad 

jak nale

Ŝ

y post

ę

powa

ć

wobec ucznia 

z dysleksj

ą

rozwojow

ą

:           5/12

Pisanie ze słuchu zast

ą

pi

ć

pisaniem z pami

ę

ci lub 

przepisywaniem.

Nie omawia

ć

ę

dów ucznia na forum klasy.

Wyrabia

ć

od najmłodszych lat nawyk pracy ze 

słownikiem ortograficznym.

Zezwoli

ć

na pisanie ołówkiem aby łatwiej było 

poprawi

ć

ę

dy.

background image

Oto kilka praktycznych rad 

jak nale

Ŝ

y post

ę

powa

ć

wobec ucznia 

z dysleksj

ą

rozwojow

ą

:           6/12

Szczególn

ą

trosk

ą

otoczy

ć

uczniów lewor

ę

cznych 

(zadba

ć

aby ucze

ń

miał swobod

ę

ruchów oraz 

odpowiednie uło

Ŝ

enie zeszytu i r

ę

ki przy pisaniu).

Estetyka pisma i poprawno

ść

ortograficzna zawsze 

powinny podlega

ć

ocenie opisowej.

Nie obni

Ŝ

a

ć

oceny za popełnione bł

ę

dy 

i nieestetyczne pismo.

background image

Oto kilka praktycznych rad 

jak nale

Ŝ

y post

ę

powa

ć

wobec ucznia 

z dysleksj

ą

rozwojow

ą

:           7/12

Upewni

ć

si

ę

czy ucze

ń

zrozumiał odczytane zło

Ŝ

one 

polecenia lub zadania tekstowe.

Jasno sformułowa

ć

pytania.

Nadmiar polece

ń

do wykonania w krótkim czasie, 

wprowadza chaos informacyjny.

Odpytywa

ć

z miejsca, gwałtowne wywołanie do 

tablicy zwi

ę

ksza napi

ę

cie emocjonalne i utrudnia 

my

ś

lenie.

background image

Oto kilka praktycznych rad 

jak nale

Ŝ

y post

ę

powa

ć

wobec ucznia 

z dysleksj

ą

rozwojow

ą

:           8/12

Nie zmusza

ć

do rywalizacji.

Zwróci

ć

uwag

ę

na wzmo

Ŝ

on

ą

m

ę

czliwo

ść

ucznia i 

jego problemy z koncentracj

ą

uwagi.

Aby łatwiej kontrolowa

ć

jego prac

ę

, ucze

ń

powinien 

siedzie

ć

blisko nauczyciela. Blisko

ść

o

ś

miela i 

zach

ę

ca ucznia do zwrócenia si

ę

o pomoc.

background image

Oto kilka praktycznych rad 

jak nale

Ŝ

y post

ę

powa

ć

wobec ucznia 

z dysleksj

ą

rozwojow

ą

:           9/12

Nie dopu

ś

ci

ć

do sytuacji, aby ucze

ń

nie pracował na 

lekcji.

Broni

ć

przed o

ś

mieszaniem ze strony rówie

ś

ników.

Problemy z pami

ę

ci

ą

utrudniaj

ą

nauk

ę

tabliczki 

mno

Ŝ

enia, nazw dni tygodnia, nazw miesi

ę

cy, nauk

ę

wierszy – nale

Ŝ

y wydłu

Ŝ

y

ć

limit czasu na opanowanie 

zadanego materiału lub zadawa

ć

go małymi partiami.

background image

Oto kilka praktycznych rad 

jak nale

Ŝ

y post

ę

powa

ć

wobec ucznia 

z dysleksj

ą

rozwojow

ą

:         10/12

Wydłu

Ŝ

y

ć

czas na czytanie lektur – podsun

ąć

pomysł

korzystania z „biblioteki ksi

ąŜ

ki mówionej”.

Umo

Ŝ

liwi

ć

korzystanie z dyktafonu na lekcji lub 

zrobienie notatki nielinearnej.

W klasach starszych zezwoli

ć

na pisanie prac 

kontrolnych na komputerze.

background image

Oto kilka praktycznych rad 

jak nale

Ŝ

y post

ę

powa

ć

wobec ucznia 

z dysleksj

ą

rozwojow

ą

:         11/12

Nadzorowa

ć

aby ucze

ń

w przypadku 

nieprawidłowego uchwytu 

ś

rodka pisz

ą

cego 

korzystał z specjalnej nasadki.

Wzbogaca

ć

słownictwo ucznia poprzez zadanie 

napisania krótkiej pracy na okre

ś

lony temat (np.: 10 

zda

ń

z u

Ŝ

yciem okre

ś

lonych wyrazów, jasno 

sprecyzowany temat).

background image

Oto kilka praktycznych rad 

jak nale

Ŝ

y post

ę

powa

ć

wobec ucznia 

z dysleksj

ą

rozwojow

ą

:         12/12

Nie dyskwalifikowa

ć

prac napisanych nieczytelnie, ucze

ń

powinien je przeczyta

ć

nauczycielowi.

Egzekwowa

ć

i nagradza

ć

systematyczn

ą

prac

ę

w domu.

W sporadycznych przypadkach zezwoli

ć

na korzystanie na 

lekcjach matematyki czy fizyki z kalkulatora.

background image

Zarówno  praca  nauczyciela  jak  i  ucznia,  przyniesie 

wymierne 

efekty 

pod 

warunkiem, 

Ŝ

b

ę

dzie 

ona 

systematyczna i wsparta jego pozytywn

ą

motywacj

ą

.

Rezultaty  pracy  b

ę

d

ą

widoczne,  je

ś

li  nauczyciele 

i  terapeuta  b

ę

d

ą

systematycznie  i 

ś

ci

ś

le  współpracowa

ć

z  rodzicami  w  zakresie  ujednolicenia  wymaga

ń

i  ich 

egzekwowania.

background image

Dzi

ę

kuj

ę

za uwag

ę

.