Ja się nie boję nikogo

Copyright Juljusz Osuchowski
Wedawnictwa: Fundacja Odysseum
Ul. Werbeny 1, 04-997 Warszawa
Tel/fax. (48-22) 872-04-30
e-mail: psbrmbolbox.pl
All rights reserved
ISBN 83-86 010-096

Published by
TRZECIA DROGA
PO BOX 750464
Forest Hills, NY 11375-0464
Tel. (718) 803-2848
USA.
Skład komputerowy: Jerzy Kijewski.
Dostosował do Worda PL: Stefan Buchholz

SPRAWIEDLIWY

Ja si

nie boj

nikogo

Joseph Nitchthauser

Juljusz Osuchowski: Jaka była pana droga do
Brazylii?

Joseph Nitchthauser: Wojna si

sko

czyła, a ja

zostałem wyzwolony, czyli lepiej powiedziawszy
oswobodzony

obozu

koncentracyjnego

Buchenwaldzie.

Juljusz Osuchowski: Jak si

pan znalazł w obozie

koncentracyjnym?

Joseph Nitchthauser: Niemcy mnie zabrali, po
likwidacji na

sku w Andrychowie, w ko

cu 1940

roku, dzielnicy

ydow-skiej w tym mie

cie. Rozł

czyli

wtedy wszystkich rodziców od dzieci i mnie te

wtedy

zabrali. Miałem 11 lat, ale byłem jak na mój wiek
wysoki. Posłali mnie wraz z grup

młodzie

ydowskiej do Granc Arbeit Lager przymusowego

obozu pracy) wtedy jeszcze nie było O

cimia.

Obóz w O

cimiu był wtedy jeszcze w projekcie. I

przepracowałem w tym obozie do czasu, gdy
O

cim stał si

cimiem. Wtedy zlikwidowano

wszystkie małe obozy, w tym i ten w którym ja byłem,
a nas wszystkich przenie

li do O

cimia. Byłem w

tym obozie a

do jego ewakuacji, czyli do momentu

gdy Armia Czerwona przybli

yła si

do niego o jakie

dwie

cie kilometrów — był to listopad 1944 roku.

Ewakuowano nas pieszo do innego obozu, który

nazywał si

Gros Rozen, zdaje si

e to miejsce

teraz nazywa si

Jelenia Góra. Stamt

d po paru

dniach przeewakuowano nas do Buchenwal-du. W
Buchenwaldzie pracowałem jako spawacz, w fabryce
obok

obozu,

która

była

systematycznie

bombardowana

przez

Amerykanów.

Tam

przepracowałem a

do ko

ca fabryki, to znaczy do

chwili gdy nie było co, gdzie i czym spawa

. Fabryka

po prostu została zrównana z ziemi

przez lotnictwo

Ameryka

skie. W trakcie jednego z ostatnich nalotów

eksplozja bomby usz-kodziła moje uszy. Ostatnie dwa
miesi

ce w Buchenwaldzie były okropne. Nie dawano

nam je

ść

. Nie wychodzili

my do pracy. Siedzieli

w barakach a

do 11 kwietnia 1945 roku, kiedy to

wyzwolili nas Amerykanie. Wszyscy chłopcy do lat 16,
którzy prze

yli t

makabr

w Buchenwaldzie zostali

zaproszeni przez rz

d francuski do Francji. Była to

mała grupa, gdzie

około 36 chłopców w wieku od 14

do 16 lat. Ja te

znalazłem w tej grupie.

Zawieziono nas do Francji i umieszczono niedaleko
Pary

a w zamku o ładnej nawie Chato Busico. Tam

musieli

my zadeklarowa

, czy chcemy si

uczy

czy

pracowa

! Zrobiono tam selekcj

dzy nami. Kto

był zdolny i chciał — poszedł si

uczy

. Mnie

przydzielono do grupy przeznaczonej do nauki.
Poszedłem do szkoły i rozpocz

łem nauk

od 5 klasy

podsta-wowej w francuskiej szkole, z j

zykiem

wykładowym francuskim, którego w ogóle nie znałem.
W dwana

cie lat potem odebrałem dyplom chemika,

jako obywatel francuski. Gdy wybuchła wojna w

Algierze, dostałem kart

powołania do wojska.

Posiadałem obywatelstwo francuskie wi

c powinie-

nem jak ka

dy Francuz odby

słu

wojskow

Wielu młodych ludzi we Francji, wtedy nie chciało i

ść

do wojska. Było wiadomo,

e ta wojna w Algierze jest

straszna. Poza strasznym klimatem i cał

okropno

wojny dochodziło do niej straszne

okrucie

stwo arabskie. Nie brano do niewoli.

Zabijanie je

ców, mordy, gwałty. Mło-dzi Francuzi

mieli krótki wybór, albo zosta

we Francji i i

ść

wojska — to znaczy na wojn

, albo wyjecha

. Ja

prze

yłem jedn

makabr

wojenn

i na

adn

cej

wojn

nie wybierałem. Nie zastanawiałem si

długo. Miałem znajo-mego w Sao Paulo i tam
pojechałem. Znalazłem si

w nowym kraju i jak na

pocz

tku we Francji nie znałem j

zyka. Miałem

jednak szcz

ęś

cie. W pierwszej fabryce chemicznej, do

której poszedłem, dostałem prac

. Była to fabryka

ywic syntetycznych, produktu od którego by- łem

specjalist

. W tej fabryce przepracowałem całe moje

zawo-dowe

ycie, czyli a

do momentu, gdy podj

łem

decyzj

o przej

- ciu na emerytur

— było to osiem lat

temu. Po przej

ciu na emerytur

przeniosłem si

Belo Horizonte i zacz

łem, aby si

nie nudzi

pracowa

jako nauczyciel j

zyka francuskiego, a w

specjalnych przypadkach j

zyka polskiego. Obecnie

mam specjalnego ucznia tego j

zyka. Jest nim prezy-

dent bardzo du

ej i znanej na całym

wiecie kompani

o nazwie Belgo-Minerra — pan in

ynier Antonio

Pola

czyk. In

ynier Pola

czyk jest ju

drugim

pokoleniem polskim uro-dzonym w Brazylii. Jest on
bardzo przywi

zany do polskiej tra- dycji, ma po

prostu serce polskie. Zacz

ł studiowa

u mnie j

zyk

polski przeszło rok temu, jeszcze wtedy nie był
prezydentem Belgo Mineira. Obecnie zacz

ł mówi

całkiem ładnie po polsku, tak

e mo

na prowadzi

nim rozmow

po polsku. Tak samo pisanie, powoli

zaczyna nie sprawia

mu trudno

ci.

Juljusz Osuchowski: Prosz

pana na jakim

poziomie pana zdaniem była produkcja

ywicy

syntetycznej, bardzo wa

ne-go nowoczesnego

produktu w Brazylii w momencie gdy pan tam
przyjechał?

Joseph Nitchthauser: Wie pan mo

e jednym z

podstawo-wych elementów okładzin hamulcowych w
samochodach jest

y- wica syntetyczna o specjalnych

wła

ciwo

ciach. Gdy ja przyje-chałem do Brazylii, to

ywice sprowadzano tu wtedy z USA. W fabryce, w

której pracowałem, a w zasadzie w jej labora-torium,
zacz

łem

badania

poszukiwania

takiego

rozwi

zania, aby móc bez kupowania patentu w USA,

zreszt

oni nie byli zainteresowani w najmniejszym

stopniu jego sprzeda

żą

, móc produkowa

samemu

wła

nie tak

ywic

. Moje poszukiwania doprowadziły

do tego,

e znalazłem metod

na przemysłow

produkcj

ywicy syntetycznej wła

nie o takich

parametrach jak sprowadzana z USA. Okazało si

trak- cie moich poszukiwa

e olej z orzecha Kakadu,

który

jest

ole-

jem

niejadalnym,

jest

tym

komponentem którego szukałem. Ja dostałem dobr

nagrod

Fabryka

opatentowała

metod

wyeliminowała USA z rynku brazylijskiego. Ale pan
si

zapytał co ja zastałem w brazylijskim przemy

chemicznym. Wie pan, wtedy ten przemysł rozwijał
si

jak dzisiaj przemysł komputerowy. Co si

wynalazło dzisiaj przed południem, po południu mogło
by

nie przydatn

staroci

, st

d wielka waga jak

zawsze w Brazylii w tej bran

y przywi

zywano do

prac

laboratoryjno-

poszukiwawczych

—

niejednokrotnie z wielkimi sukcesami.

Juljusz Osuchowski: A czy pana zdaniem dzisiaj
przemysł

chemiczny

Brazylii

dorównuje

przemysłowi

wiatowemu?

Joseph

Nitchthauser:

Gdy

osiem

lat

temu

czyłem moj

prac

zawodow

, Brazylia była

absolutnie samowystarczalna w bran

y chemicznej.

Sprowadza si

tutaj naturalnie maszyny, ci

produkcyjne, ale to si

robi na całym

wiecie.

Natomiast jak chodzi o produkty — to Brazylia jest w
tej dziedzinie w pełni samo- wystarczalna i produkuje
si

tutaj to wszystko, co wysoko uprze-mysłowionych

krajach nazywa si

nowoczesn

chemi

Juljusz Osuchowski: Ju

od kilku lat jest pan

nauczycie-lem j

zyków obcych, w tym j

zyka

polskiego. Dlaczego pana zdaniem ludzie chc

uczy

zyka polskiego?

Joseph Nitchthauser: Tu w Belo Horizonte jak ju

mówiłem, j

zyka polskiego ucz

tylko w wyj

tkowych

przypadkach. Nie znaczy to,

e ja wybieram sobie

uczniów — nie. Nie mamy tu zbyt wielkiej Polonii,
która by była zainteresowana j

zykiem swoich

dziadków. Do mnie zgłaszaj

najcz

ęś

-ciej ludzie,

którzy otrzymali stypendium w Polsce od rz

du bra-

zylijskiego, lub polskiego, aby pogł

bia

tam swoj

wiedz

. Podobno w Polsce jest prawo takie,

cudzoziemiec, który przyje

a tam studiowa

a nie

zna j

zyka polskiego, musi si

go uczy

w specjalnej

szkole przez sze

ść

miesi

cy, niezale

nie od tego co

zamierza studiowa

, lub czego chce si

uczy

. Na

przykład moja

ona, która jest spiewaczk

dostała

stypen-dium celem pogł

bienia swoich studiów

piewaczych w Insty-tucie

piewu w Łodzi. W

dzyczasie weszło w

ycie prawo mówi

ce,

e nie

ma ju

cej bezpłatnej nauki j

zyka polskiego dla

cudzoziemców chc

cych si

uczy

w Polsce. Okazało

e miesi

c nauki razem z utrzymaniem kosztował

wtedy około 1400 dolarów miesi

cznie. Je

eli

ona

pojechałaby do Polski, to ja oczywi

cie razem z ni

. A

wtedy musieliby

my wyda

na nas oboje i ten kurs

mini- mum 2500 dolarów miesi

cznie. Doszli

oboje do wniosku,

e jak na razie jest to dla nas za

y wydatek i nie pojechali

my do Polski. Ci ludzie,

którzy wybieraj

na studia do Polski wiedz

o tym,

gdy

konsulat Polski w Sao Paulo zawiadamia ich o

tym,

e jak pojedzie do Polski, to najpierw b

dzie za

własne pieni

dze przez pół roku uczy

zyka

polskiego, a potem dopiero zaczn

wła

ciwe

studia czy nauka w ramach przyznanego stypen-
dium. Tutejszy Konsul Honorowy pan Markiewicz,
je

eli zgłosi si

kto

do niego, co wybiera si

studia do Polski, to kieruje go do mnie, aby tu na
miejscu nauczył si

zyka, co na pewno jest ta

sze

dla takiej osoby.

Juljusz Osuchowski: Powiedział mi pan o
in

ynierze Antonio Pola

czyku, którego pan uczy

zyka polskiego, ale czy pan wie dlaczego on si

zacz

ł uczy

zyka polskiego – czy

by te

dostał

stypendium do Polski?

Joseph Nitchthauser: To wspaniała dusza polska, to
polskie sumienie. Nie mówił po polsku, ale pami

tał

swoich  dziadków,  którzy  przyjechali  tutaj  do  Brazylii
pod  koniec  ubiegłego  wieku  w  1896  roku.  Osiedlili  w
jednej  wiosce  na  południu  kraju,  która  do  dnia
dzisiejszego  istnieje  i  nazywa  si

Guaranita Mision,

jest ona pra- wie,

e na granicy z Argentyn

. Do

dzisiejszego dnia mieszkaj

tam prawie sami Polacy.

Ksi

dz jest tam polski, burmistrz te

jest Polakiem i

prawie wszyscy mówi

tam po polsku. In

ynier

Antonio Pola

czyk urodził si

tam. Studiował w Sao

Paulo, Rio de Janeiro i w ko

cu jako młody in

ynier

przyjechał do Belo Horizonte i zacz

ł sw

prac

jako

pocz

tkuj

cy in

ynier w olbrzymiej kompani Belgo-

Mineira. Po wielu latach pracy, na coraz to wy

szych

stanowiskach, niedawno został wybrany, jak ju

mówiłem prezydentem tego wielkiego konsorcjum.
Belgo-Mineira to wielkie przedsi

biorstwo górniczo-

hutnicze z doskonał

opini

w Brazylii, długa historia i

tradycja, oraz co chyba jest najwa

niejsze z

olbrzymimi pieni

dzmi. S

tam zaan-ga

owane

pieni

dze belgijskie, luksemburskie no i oczywi

cie

brazylijskie.

Został

wybrany

prezydentem

Konsorcjum za swoje zasłu-gi, zdolno

ść

, pracowito

ść

wiedz

i rzetelno

ść

. Jest to wspaniały in

ynier o

wielkiej wiedzy, nie tylko w swojej dziedzinie. Nauczył
si

tyle mówi

po polsku,

e zacz

łem z nim

rozmawia

po polsku na rozmaite tematy, w tym i na

temat jego pracy in

ynierskiej równie

. On stara si

odpowiada

na moje pytania i opowiada mi jak wa

i ciekawa jest jego praca. Naprawd

praca w Belgo-

Mineira na stanowisku jej prezy-denta jest bardzo
trudna i bardzo odpowiedzialna i wa

na. Kon-cern ten

zatrudnia bardzo du

o ludzi i słynie z tego,

e nie

zwal- nia swoich pracowników. Je

eli kto

tam

pracuje, i pracuje porz

dnie, ma pewno

ść

godziwego

w niej zarobku i stabilno

ci zatrudnienia, oraz wielu

innych przywilejów wynikaj

cych wła

-nie z pracy w

Belgo-Mineira.
In

ynier Antonio Pola

czyk doszedł do wniosku,

bez zna-jomo

ci j

zyka swoich dziadków trudno mu

jest do ko

ca zrozu-mie

kultur

i ducha swoich

przodków, czyli Polsko

ść

, o co si

go do

ść

sto

pytano. Dlatego si

zacz

ł uczy

polskiego j

zyka,

jako klucza do poznania ojczyzny swych dziadów i to
go wci

-gn

ło.

Juljusz Osuchowski: Sk

d prosz

pana bierze si

opinia,

e Polacy s

antysemitami. Kto t

opinie

rozgłasza. Czy ina- czej propaguje j

na cały

wiat?

Joseph

Nitchthauser:

Prosz

pana!

Polski

antysemityzm to jest straszne głupstwo. Ja tu walcz

z moimi

ydami o to. Ja tu byłem przez osiem lat

prezydentem Federacji

ydowskiej i zawsze z nimi

walczyłem. Pokolenie, które si

tutaj urodziło, zostało

nauczone przez swoich rodziców, którzy urodzili si

Polsce,

e Polak to anty- semita. Ja prze

yłem

cim i inne obozy koncentracyjne, tylko dlatego,

e nauczyłem si

spawa

. Nauczyłem si

od razu jak

tyl- ko mnie wzi

li do obozu. Był to mały obóz na

Górnym

sku niedaleko Katowic, jakie

kilometrów od nich i tam ja si

nauczyłem spawa

acetylenem i elektrodami elektrycznymi. Ja lubiłem
spawa

, byłem dzieckiem, miałem przecie

11 lat, nie

zdawałem sobie sprawy z tego,

e pracuj

dla

nazistów i to mnie chyba uratowało. Pracowałem do
ko

ca wojny jako spawacz. W O

cimiu było to

komando 21, nazywało si

kraftwerke, byli w nim tylko

spawacze.  Około  300  ludzi,  sami  spawacze.  Tego
komanda  nikt  nie  ruszał.  Nigdy  mnie  nikt  nie  bił  ani
tortu-  rował  w  obozie.  Gdyby  nie  ameryka

ska

bomba, któr

Amery-kanie potraktowali fabryk

, w

której pracowało 98% wi

ęź

niów, a podmuch wybuchu,

który wyrzucił mnie na zewn

trz budynku i rozwalił mi

uszy to i z wojny wyszedłbym cało. Chodzi o to,

ydzi im (nazistom) pomogli. Ja to

powiedziałem dla telewizji brazylijskiej. Ja si

nie boj

nikogo. Szczególnie nie boj

ydów. Jestem

ydem, umr

ydem, mój ojciec był

ydem. Religii nie

praktykuj

adnej, ale te

nie jestem ateist

. Na

drzwiach mam symbol

ydowski, który maj

drzwiach wszyscy praktykuj

ydzi, to na pami

mojego

ojca

matki,

oni

byli

religijnymi,

praktykuj

cymi

ydami. Polska była jedynym krajem z

siedemnastu krajów, który nie dostarczył ani jednego
SS-mana, ani dobrowolnie jednego

ołnierza do

Wehrmachtu.  Wszystkie  inne  kraje  dostarczyły.
Ukraincy  —  byli  gorsi  jak  SS-mani  niemieccy.  SS
holenderskie  —  było  jeszcze  gorsze.    Dania  —  ten
pi

kny kraj, który uratował prawie wszystkich swoich

ydów, dostarczył jeden kontyngent SS. Francja —

była jedynym krajem z krajów okupowanych, w którym

ydów francuskich, a było ich 400,000, nie wyaresz-

towali Niemcy. Zrobiła to policja francuska bez

adnego ponaglania i rozkazu niemieckiego. Policja

francuska znała wszystkie adresy i sami ich
wyaresztowali. Najpierw trzymano ich w Pary

u na

Welodromie De Wer, sk

d przewozili ich do Dransi, a

z stamt

d francuskie poci

gi z francusk

obsad

zawoziły ich wszystkich prosto do O

cimia. O

czym si

nie mówi to chyba jest wa

niejsze, ni

to, o

czym si

mówi. A nie mówi si

o tym jak my

my —

ydzi — pomogli nazistom nas zniszczy

. Jakie

dwa

tygodnie temu zostałem zaproszony przez telewi-zj

brazylijsk

, aby wła

nie mówi

o tym. Zawiadomiłem

kilka osób aby ogl

dali te moj

pogadank

. W

zasadzie bez

adnego specjalnego przygotowania

opowiedziałem Brazylijczykom jak to było, co si

naprawd

działo i co si

stało. Powiedziałem mniej

cej tak: …W O

cimiu nie było do

ść

Niemców

aby nas pilnowa

. Prawie wszyscy znajduj

cy si

tam

SS-mani byli ranni i przysłani z ró

nych frontów. Aby

zagazowa

, a potem spali

, czasem 10 tysi

cy,

czasem 20 tysi

cy ludzi dziennie, potrzeba było

par

set osób, aby przy tym strasznym procederze

pracowali. SS-mani prawie co dwa tygodnie wybierali
sposród wi

ęź

niów

ydowskich mocnych, zdrowych,

ęż

czyzn, grup

trzystu do pi

ciuset ludzi, którzy byli

przydzielani  do  pracy  w  krematoriach  i  komorach
gazowych.  Po  trzech  tygodniach,  taka  grupa  szła  do
komory  gazowej,  a  SS-mani  wybierali  now

. Nigdy

według mojej wiedzy i bada

, ja do dnia dzisiejszego

jeszcze badam problem holokaustu, nie znalazłem

adnego przy-padku, aby ktokolwiek, chocia

jeden

yd powiedział — nie — ja nie b

pracował przy

tym! Co ryzykował? — Tylko tyle,

e by go od razu

zastrzelili. Umrze

i tak musiał, albo zastrzelony albo

zagazowany. Ra-czej zagazowany, bo Niemcy
oszcz

dzali kule. Gdyby tak si

stało, Niemcy nie

mogli by tego zrobi

co zro- bili. Oni sami po prostu

nie mieli by dosy

ludzi by ta machina

mierci

funkcjonowała, gdyby nie komanda

ydowskie

zaprz

g-ni

to do machiny

mierci. Ci wszyscy co

pracowali w tych ko- mandach wiedzieli,

e umr

nie b

do ko

ca wojny praco-wa

w krematorium,

ładowa

trupy do pieców, czy wyrywa

zło- te z

by z

zagazowanych ludzkich zwłok i ładowa

je na wózki,

aby dowie

ść

do krematorium. Niemcy nie mieli ludzi,

nie mieli m

ęż

czyzn. Na polach pra-cowali Polacy, w

fabrykach wi

cej pracowało Ukrainców, bo Polacy nie

chcieli pracowa

solidnie i Niemcy nigdy nie wiedzieli

co oni wymy

i co zrobi

im na zło

ść

. Je

cy — ci

wszyscy: ameryka

scy, angielscy, nowo zelandcy,

Australijczycy, pracowali przy torach kolejowych,
Niemców zdolnych do pracy nie było, byli na froncie, a
do pil- nowania te

było ich mało.

ydów oczywi

cie

zmuszono, aby pracowali w krematoriach i komorach
gazowych! Ale mo

na było nie chcie

! Chcieli

uratowa

ycie, tylko na jakie

dwa tygodnie, wi

podawali si

woli Niemców? Tak samo w gettach!

Przecie

gettami administrowali

ydzi. Były tam

ydowskie władze,

ydowska policja wykonuj

pole-cenia niemieckie. To nie Polacy pomagali
Niemcom wyznacza

ydów do transportów — to

robili

ydzi. To nie Polacy pilnowali niemieckiego

porz

dku w gettach, ale

ydzi. Nie znam przypadku,

aby

ydzi administrujacy gettem, odmówili wykonania

niemieckiego polecenia. Przecie

za to groziło tylko

zabicie i to tylko jednej osoby, a nie całej rodziny, jak
groziło Polakowi za pomoc

ydowi, a oni to robili.

ydzi ameryka

scy wiedzieli doskonale co si

dzieje z

yda-mi europejskimi, zarówno przed 39 rokiem jak i

w czasie wojny. Ja jak co

robi

, to robi

do ko

i nic nie mówi

, na co nie mam 100% dowodów. Ja

mam tutaj dokument, który został opublikowany w
prasie

ydowskiej tutaj w Brazylii. W „Redzenia

Judaika” to czasopis-mo jest drukowane w Sao Paulo.
W tym to wła

nie pi

mie został do

ść

dyskretnie

zreszt

, opublikowany artykuł głównego jej redaktora,

w którym napisał on,

ydzi ameryka

scy nie zrobili

prawie nic aby ratowa

ydów europejskich przed

zagład

. Po-wód? Obawiali si

konkurencji przy

pracy. Ten co to napisał to nie był idiota — to był

yd,

który dosko- nale wiedział co i dlaczego pisze.
Nazywał si

Oskar Minc. On jeszcze

yje — jest na

emeryturze. A co zrobiły inne rz

dy jeszcze przed 39

rokiem? Anglicy zamkn

li bramy. Delegacji

ydowskiej, która udała si

do Australii z pro

wpuszczenie tam

ydów europejskich powiedziano,

e nie maj

tam

adnych problemów rasowych i nie

chc

ich te

importowa

z Europy. Zamkn

li drzwi dla

ydów. A wie pan, który kraj otworzył swoje granice

wtedy dla

ydów? Nie wie pan? Polska prosz

pana.

Ja jestem

wiadkiem jak w tym male

kim miasteczku

Andry-chowie. Wie pan gdzie jest Andrychów?

Juljusz Osuchowski: Naturalnie,

e wiem.

Joseph Nitchthauser: Tak? Dzisiaj jest to du

miasto. Przed wojn

było to małe miasteczko 5000

mieszka

ców. Tam prosz

Pana nic nie było. Była

tylko taka fabryczka Bracia Czeczowiczka. Andrychów
wówczas był niedaleko granicy. Pewnego dnia
zobaczyli

my, jakie

trzy cztery miesi

ce przed

wybuchem wojny, furmanki, które ze strony Bielska
jechały w stron

Wadowic. Niektóre zatrzymały si

Andrychowie. Byli to

ydzi niemieccy, którym jeszcze

Hitler zezwolił opu

teren niemiecki, i uda

gdzie tylko chc

. Wtedy Francja wpu

ciła nieliczn

grup

uchod

ców. Polska otworzyła zupełnie granice

dla nich. Ja nie wiem dlaczego dyplomacja Polska o
tym zupełnie nie mówi. Jak nie wiedz

— to mog

mnie zawoła

jako

wiadka. Ja z tymi

ydami

niemieckimi rozmawiałem. Ja ju

wtedy mówi-łem

całkiem nie

le po niemiecku. Mój ojciec urodził si

Niemczech pod Gliwicami, ale i w domu z nami,
dzie

mi, mówił po polsku i troch

po niemiecku. Tak

jak prawie wsz

dzie na

sku, ludzie mi

dzy sob

mówili troch

po polsku, troch

po niemiecku.

Juljusz

Osuchowski:

Par

lat

temu

Waszyngtonie

zostało

otwarte

Muzeum

Holokaustu

ydów w czasie drugiej wojny

wiatowej w Europie. Jeden z moich znajomych

naz-wał

muzeum

wstydu

ydów

ameryka

skich.

Joseph Nitchthauser:

te słowa prosz

pana. To

jest naprawd

muzeum wielkiego wstydu

ydów z

USA. Ludzie, którzy nic nie zrobili, aby pomóc innym
ludziom, zwłaszcza, gdy trzeba było ratowa

ycie

ludzkie, najch

tniej obwiniaj

innych o grzech

zaniechania. Tak — innych! Bardzo łatwo jest
pokaza

na innych i ich obwini

, nie mówi

c nic o

sobie, lub o swej rodzinie. Dzi

w USA

ydzi chc

zapomnie

, chce si

wybieli

rodo-wisko tamtejszych

ydów od grzechu zaniechania, w stosunku do ich

braci w ogarni

tej straszn

wojn

Europie. Bardzo

jest wygodna pozycja do obrony podnoszenie krzyku
o antysemityzm. Był pan mo

e w Izraelu?

Juljusz Osuchowski: Nie.

Joseph  Nitchthauser:  A  to  szkoda.    W  Jerozolimie
jest  słynne  muzeum  zwane  Jad  Ba  Sen.  Obok  tego
muzeum  jest  taka  aleja  gdzie  s

drzewa. Na ka

dym

drzewie jest tabliczka. Na tabliczkach s

nazwiska

rodzin i ludzi nie-

ydów, którzy w czasie okupacji

uratowali

ycie

ydom. I wie Pan co? Tam s

prawie

tylko polskie nazwiska! Tam stoj

te tabliczki. Do

dzisiejszego dnia. Nikt ich nie zabrał, one tam s

. A

ydów

Polsce

było

niektórych

miasteczkach mieszkało ich prawie 90%, a całym
kraju w stosunku do całej ludno

ci było jakie

15%.

na wyobrazi

sobie Francj

która ma jakie

milionów ludzi. Dzisiaj

ydów we Francji jest niewielu,

a jak wielki jest tam antysemityzm obecnie. Wystarczy
tylko mały ogie

, z zapałki aby wybuchła rasistowska

awantura. A co by było jak by tam teraz było 15%

ydów tak jak w Polsce przed wojn

. To znaczy ile? 9

milionów

ydów we Francji. Nikt ze

rodowiska

ydów w USA słowem nie wspomina o tym,

e Polska

była jedynym krajem na

wiecie gdzie

mieszkaj

cy, urodzony w niej nie był zmuszany do

mówienia po pols- ku. Nie było nawet takiego prawa,
które zobowi

zywało by

yda do znania oficjalnego

zyka jakim w Polsce był j

zyk polski. Wi

c gdzie

ten antysemityzm polski? Prosz

pomy

o wolnej

republika

skiej Francji, w której około 15% ludzi nie

mówiło by po Francusku. Albo o kolebce wolno

USA gdzie 15% obywateli nie mówiło by po Angiels-
ku, czy Brazylii. Ludzie mówi

, ale nie wiedz

o czym

mówi

, nie rozumiej

słowa anty-semityzm, swoje

słabo

ci przypisuj

innym. To nie my, to oni. W

Brazylii jest dyskryminacja w stosunku do czarnych,
bo widzi si

ich inn

skór

. Nie wolno tu jednak

nikomu powiedzie

np. ty „jeste

ydem czy

Czarnuchem parszywym”. Jest prawo, ja ksi

ąż

nim mam tutaj na biurku, kto je łamie idzie od razu do
wi

zienia. Nie ma w takim wypadku „habemus

corpus” czyli wypuszczenia za kaucj

. Ryzykuje si

od dwóch do pi

ciu lat wi

zienia. Naturalnie prawnie

dyskryminacja i rasizm jest tu zabroniony ale
faktycznie on jest, na szcz

ęś

cie nie wsz

dzie.

Dyskryminacja w stosunku do

ydów jest słaba, bo

oni tu ju

nie s

handlarzami. Jednak s

przypadki i

nietolerancji w stosunku do

ydów. Ten antysemityzm

w Brazylii zawsze był słaby. Ja rzadko mówi

polsku, bo obecnie tu w Belo Horizonte jest bardzo
mało Polaków. Mówi

tak jak mówi

do dzisiejszego

dnia, to mi

dzy innymi dlatego,

e przez długi czas

tłumaczyłem dla wojska. Jak

ty Ojciec Jan Paweł

II obj

ł jako papie

tron w Watykanie to wtedy II

sekcja wojska, ta anty szpiegowska zacz

ła mu

posyła

wiadomo

ci o sytuacji ko

cioła w Brazylii. Ale

ty Ojciec nie odpowiadał. Pewnego dnia zwrócili

do mnie. Ja publikowałem tutaj w gazecie,

dostałem błogosławie

-stwo od

tego Ojca. To

jest inna historia, bo moja siostra nieboszczka była
jego kole

ank

. Tylko ja si

urodziłem w Bielsku, a

cała moja rodzina jest z Wadowic. Moja siostra, która
zmarła cztery lata temu była kole

ank

tego

Ojca. Ona urodzona była w 1920 roku w grudniu, a

ty Ojciec w 1920 roku w maju. W Wadowicach

wtedy była tylko jedna szkoła podstawowa, wi

c oni

chodzili do niej razem, do jednej klasy. Pewnego dnia
ja napisałem do

tego Ojca, bo siostra nie chciała,

wstydziła si

. Napisałem,

e moja siostra Fela była

kole-

ank

Waszej

tobliwo

ci. W miesi

c potem

otrzymałem odpowied

. W jakiej postaci? Fotografii w

kolorach, mam j

tam na

cianie nad biurkiem w

pokoju, gdzie daj

lekcje. Jest to podobizna

tego

Ojca,

tyłu

własn

napisa-ne

błogosławie

stwo „Niech was Bóg wszechmog

błogosławi w Imi

Ojca i Syna i Ducha

tego

Amen” — Jan Paweł II. Ja mam przyjaciela do dnia
dzisiejszego tu w naszej gazecie, spotkałem si

z nim

i pokazałem te fotografie. Powiedziałem, dostałem
błogosławie

stwo od

tego Ojca. No to ja to

opublikuj

powiedział i opublikował. Wojsko to

przeczytało i pewnego dnia dostałem zaproszenie,

eby do nich przyj

ść

do czwartego pułku piechoty.

Tam poprosili mnie o tłumaczenie jednej stronnicy.
Oni mieli takie krótkie wiadomo

ci o ko

ciele w całej

Bra-zylii.

było

dla

mnie

całkiem

łatwe.

Przetłumaczyłem a oni posłali to tłumaczenie do
Watykanu i otrzymali odpowied

po raz pierwszy, ale

po polsku, podpisan

przez ksi

dza Dziewisza. Czy

go pan zna?

Juljusz Osuchowski: Tak, wiem kto to jest ale nie
znam prałata Dziewisza osobi

cie.

Joseph Nitchthauser: A ja go znam osobi

cie. On

mnie zaprowadził pó

niej jak si

eniłem, gdy

mierci mojej pierwszej

ony, o

eniłem si

z Mart

. I

zrobiłem jej niespodziank

. Pojedziemy do Europy

powiedziałem i zostaniemy przyj

ci przez

tego

Ojca. Mam tu fotografi

z tej audiencji. Była to dla nas

tylko audiencja, ale tak si

tam co

podziało. Ksi

Dziewisz powiedział no dzisiaj jeszcze musz

przyj

ąć

cej ludzi, przyjd

jeszcze trzy pary i one b

razem z wami na tej audiencji. I przyszli, ale

Ojciec mówił tylko ze mn

. Po polsku! A pó

niej

ksi

dz Dziewisz nas odprowadził z biblioteki

tego

Ojca, a

na sam dół. Tam pocałowałem go w r

Było naprawd

bardzo ładnie. Ostatnio publikowali

tutaj dokument,

e Watykan prosi o przebaczenie i tak

dalej,

e katolicyzm nie zrobił dosy

dla

ydów. Ja

uwa

am,

e nawet nie potrzebowali i

ść

tak daleko.

Nikt nie mógł nic zrobi

dla

ydów. Nikt! To była ta

tragedia. Nikt, ani

ty Ojciec, ani ksi

ęż

a ani nikt.

Co to znaczy do

ść

. Przecie

ludzie i to katolicy

pomimo  rygo-  rystycznego  prawa  faszystowskiego  w
całej  Europie  jednak  robili  co  mogli.  Nawet  Francuzi,
którzy  sami  wydali  Niemcom  wszyst-kich  swoich

ydów pomagali. Nie na tyle co Polacy, ale pomagali.

Dzisiejszy arcybiskup Pary

a, od którego tutaj mam

list zaraz go poka

żę

. Jan Maria Lustyngier urodzony

jest we Francji, ale jego rodzice byli

ydami z Bielska,

z mojego miasteczka. Mias-teczka w którym ja si

urodziłem. Oni pojechali do Francji ju

w 1925 roku.

Dzisiejszy Kardynał Lustinger urodził si

w 1926 roku

i cała jego rodzina i on te

byli normalnymi

ydami.

Nie wszyscy we Francji byli i s

radzi z tej papieskiej

decyzji. Po wkroczeniu Niemców do  Francji, Francuzi
złapali  jego  rodziców.  Jan  Mari  Lustigera  i  jego
starszego  brata  nie  złapali,  gdy

schowali si

oni

gdzie

w piwnicy. Obu tych chłopców — to byli

prawie,

e jeszcze dzieci, wzi

li dobrzy ludzie w góry

nad granic

ze Szwajcari

i tam ukrywano ich u

górali Francuskich. W mi

dzyczasie Jan Maria

Lustiger po- prosił o chrzest. Przechrzcił si

katolicyzm, jego brat nie. Jak sko

czył 15-16 lat

powiedział ja chc

ksi

dzem i dzisiaj jest

kardynałem. Brat jego jest w Izraelu mieszka w
jednym kibucu. Nie wszyscy we Francji byli i s

radzi

z tej papieskiej decyzji. Ale nie mo

na było ratowa

wszystkich. Za ratowanie

yda, za danie mu talerza

zupy, na terenie tylko Polski, je

eli Niemiec złapał,

mógł zastrzeli

, od razu na miejscu i

yda i Polaka.

Oni mieli władz

nad

mierci

i nad

yciem, we

wszystkich pa

-stwach, które oni zaj

li. Oni byli

wszechwładni. Trzeba było mie

bardzo du

o odwagi

eby pomóc

ydowi. Polsk

i Polaków zawsze broni

bo tak mnie rodzice nauczyli. I tak jak analizowałem
dzisiaj, a mam na karku ju

siedemdziesi

t lat. Nie

zmieniłem opinii bo wiem,

e jest wielk

niesprawiedli-

eli mówi si

tak

le o Polakach. Ja nie

rozumiem dlaczego Watykan musiał prosi

o przeba-

czenie? Przede wszystkim Papie

Pius XI zrobił co

mógł. Je

li by zrobił wi

cej, to by posłano tam dwóch

SS-manów i by go tam zastrzelili w Watykanie i nikt
by nawet nie gwizdn

ł. Nikt by nic nie mógł zrobi

. Tu

w Belo Horizonte jest jedna rodzina zreszt

bardzo

starych ludzi,

ydów niemieckich, którzy uciekli z

Niemiec przeszli do Włoch i w 42 roku w pełnej
wojnie, otrzymali paszporty Watykanu i przyjechali do
Brazylii. W pełnej wojnie prosz

pana! Tutaj

mieszkaj

, a w Sao Paulo jest wiele takich rodzin.

Słyszał Pan na pewno o

tym Maksymilianie

Kolbe? Ja zostałem przywieziony do O

cimia w

cztery miesi

ce po jego

mierci. Jeszcze si

mówiło tam o nim. Byłem trzy razy zapraszany do
tutejszej telewizji i trzy razy opowiadałem o

tym

Maksymilianie Kolbe. Zawsze byłem przej

ty tym

jego post

pkiem. Nie mogłem zrozumie

jak mo

tak dalece za drugiego człowieka,

którego nawet nie znał. On tylko słyszał,

e ten

porucznik powiedział „o moja

ona, moje dzieci”, bo

został wyznaczony,

eby poszedł do tej celi gło-

dowej. A ksi

dz Kolbe wyszedł z szeregu i powiedział

— Ja chc

ść

— i poszedł. Ja otrzymałem

dokumenty, z Polski z Niepokalanowa, o ojcu Kolbe,
gdzie

przypuszcza,

dlaczego

został

zaaresztowany.    On  został  zaaresztowany  całkiem
zwyczajnie  przez  Gestapo.  Przyjechali  do  klasztoru  i
zabrali  go.  Najpierw  przebywał  na    Pawiaka  w
Warszawie a potem normalnym transportem odesłano
go  do  O

cimia. Wi

c mi

dzy innymi przypuszcza

e Niemcy wcze

niej ofiarowywali mu

obywatelstwo niemieckie, przypuszczaj

e Kolbe

jest pochodzenia niemieckiego. On nie przyj

ł. W

swoich kazaniach on zawsze dawał do zrozumienia,
bo był człowiekiem bardzo inteligentnym,

e to nie jest

w porz

dku to co robi

z Polakami,

ydami, i innymi

narodami nazi

ci. On dał osobi

cie rozkaz-polecenie,

o czym du

o Polaków nie wie do dzisiejszego dnia, ja

to mówi

nie od siebie, ja mam dokumenty, aby

otworzy

drzwi

wszystkich

klasztorów

reguły

franciszka

-skiej,

był

Franciszkaninem,

przyjmował Polaków i

ydów, którzy zostali przez

nazistów wyrzuceni z Pomorza. Jak on dał ten rozkaz
to w miesi

c potem przyjechało po niego auto i tak

sko

czyło. Ilu było takich Polaków, którzy oddali

ycie swoje i swych ro- dzin za to,

e ratowali

ycie

yda? O nich teraz si

nie mówi, cz

sto si

o nich

nie

wie.

Jak

łatwo

jest

mówi

Polskim

antysemityzmie.

Juljusz Osuchowski: Czym byli pana rodzice?

Joseph Nitchthauser: Mój ojciec miał furmank

sanie i dwa konie. Je

dził do Jaworzna do kopalni.

Brał tam w

gle, zapako-wane w worki, nie sprzedawał

ich tylko rozwoził, był po prostu dostarczycielem. Nie
tylko dla

ydów ale te

dla Polaków. I z tego

utrzymywał cał

rodzin

— bardzo marnie.

Juljusz

Osuchowski:

Ten

prosty

człowiek,

nica, pana ojciec, polski

yd nauczył pana

patriotyzmu polskiego.

Joseph Nitchthauser: Tak. Miał brod

nie tak

dług

, ale tak

jak ja. Ja mam brod

nie dlatego,

jestem

ydem. Dwa lata temu pracowałem na rzecz

jednego kandydata na burmistrza miasta w czasie
wyborów. Wtedy wszyscy w naszym komitecie
zapu

cili brody, bo nasz kandydat nosił brod

. Mog

powiedzie

e mój ojciec był dosy

pobo

nym

ydem. Chodził do bó

nicy — w ka

sobot

rano.

Brał mnie za r

, brał mojego brata, było nas

cioro, trzech synów i dwie córki i prowadził do

bó

nicy. Ojciec nigdy nam nie mówił,

e mamy

mówi

o Polsce. On nam zawsze mówił,

e tu w

Polsce jest nasze miejsce i my mamy szanowa

ten

kraj. Mój brat słu

ył w Wojsku Polskim w 1939 roku.

Gdy wojna wybuchła znalazł si

na pierwszej linii

frontu. Słu

ył on na samej granicy z Niemcami.

Przeszedł z wojskiem cał

kampani

wrze

-niow

. On

był dobrym polskim podoficerem. Zgin

ł w getcie w

Tarnowie wraz ze sw

. Do naszego domu

przychodzili s

siedzi i razem z ojcem pili wódk

Polacy wi

cej rozmawiali z nim po niemiecku ni

polsku. Rozmawiali o wszystkim. O tym co si

działo

wokół nas i o spra- wach wa

nych. Ja ubóstwiałem

przysłuchiwa

tym rozmo-wom. Zawsze wracam

pami

do domu mojego ojca i zawsze chciałem to,

co zostało z mojego dzieci

stwa tam, pokaza

mojej

córce. Jak uskładałem troch

pieni

dzy, a moja córka

wtedy studio-wała w Anglii. Ona miała 18 lat.
Pojechałem do Anglii, zabrałem j

i powiedziałem

zobaczysz gdzie twoi dziadkowie mieszkali. Ona
miała tydzie

wakacji na Uniwersytecie w Cambridge.

Zawiozłem j

wsz

dzie, gdzie ja sp

dziłem moje

dzieci

stwo i gdzie

yła cała moja rodzina.

ydowska

rodzina, która bardzo kochała i szanowała Polsk

Polaków. To było bardzo wzruszaj

ce by

tam sk

wyszedłem i spot-ka

po latach ze znajomymi,

którzy jeszcze w tych miejscach si

znale

li. To było