(Microsoft Word - Integrowa\346 Jolanta Szaci\263\263o)

sadnowoczesny.pl

Integrować – co, z czym i po co?

Jolanta Szaciłło

Co  to  jest  produkt  ekologiczny,  wiedzą  wszyscy.  A  co  to  jest  Integrowana  Produkcja?
Mieszczuch zapytany o to zastanawiał się, czy chodzi o połączenie jabłka z gruszką, czy
też o zjednoczenie prac sadowników, na przykład niemieckich i polskich. Nie trzeba się
dziwić nieświadomości przeciętnego klienta. Takie terminy jak Integrowana Produkcja,
integrowana  ochrona,  Dobra  Praktyka  Rolnicza,  różnice  wymogów  między  nimi  a
poszczególnymi certyfikatami niejasne są nawet dla samych sadowników.

Temat  to  ważki,  zważając  na  fakt,  że  zgodnie  z  projektem  dyrektywy  Parlamentu
Europejskiego  i  Rady  ustanawiającej  ramy  wspólnotowego  działania  na  rzecz
zrównoważonego stosowania pestycydów państwa członkowskie mają zapewnić powszechne
wdrożenie  ogólnych  zasad  integrowanej  ochrony  roślin  przez  wszystkich  profesjonalnych
użytkowników środków ochrony roślin od 1 stycznia 2014 roku.
Zacznijmy od definicji
Integrowana  Produkcja  jest  to  system  prowadzenia  gospodarstw,  zabezpieczający  produkcję
wysokiej  jakości  żywności  i  innych  produktów,  wykorzystujący  zasoby  naturalne  i
mechanizmy  regulujące  w  miejsce  środków  stanowiących  zagrożenie  oraz  w  celu
zabezpieczenia

zrównoważonego

rozwoju.

Oczywiście

nieodzownym

elementem

Integrowanej  Produkcji,  obok  uprawy,  nawożenia,  doboru  odmian  i  przechowywania,  jest
integrowana  ochrona  roślin.  Według  Międzynarodowej  Organizacji  Biologicznego
Zwalczania  (IOBC),  integrowana  ochrona  roślin  to  zwalczanie  organizmów  szkodliwych
przy  użyciu  wszystkich  dostępnych  metod  zgodnie  z  wymaganiami  ekonomicznymi,
ekologicznymi  i  toksykologicznymi,  które  dają  pierwszeństwo  naturalnym  czynnikom  i
progom ekonomicznego zagrożenia. Natomiast według Organizacji Narodów Zjednoczonych
ds. Wyżywienia i Rolnictwa (FAO), integrowana ochrona roślin to wykorzystanie wszystkich
dostępnych metod i technik z zachowaniem ochrony środowiska w celu utrzymania populacji
agrofaga  na  poziomie,  który  nie  zagraża  spowodowaniem  nieakceptowanych  ekonomicznie
uszkodzeń  lub  strat.  Można  zatem  powiedzieć,  że  integrowana  ochrona  roślin  zakłada
zmniejszenie  do  minimum  stosowania  środków  chemicznych  i  zastąpienie  ich,  w  miarę
możliwości,  niechemicznymi  metodami  zwalczania  –  biologicznymi,  hodowlanymi,
agrotechnicznymi czy mechanicznymi.
Mówiąc wprost
Lapidarnie  ujmuje  to  Maciej  Majewski,  niezależny  doradca:  Tak  dużo,  jak  potrzeba,  i  tak
mało,  jak  się  da  (chemicznych  środków  ochrony  roślin).  Więc  jak  chronić  uprawy?  Przede
wszystkim metodami biologicznymi i agrotechnicznymi, a dopiero wówczas, gdy nie dają one
oczekiwanych  rezultatów,  sięgnąć  po  chemię.  A  jak  ma  się  do  tego  produkcja
konwencjonalna  –  wobec  coraz  większych  ograniczeń  używania  środków  ochrony  roślin?  –
Produkcja konwencjonalna musi spełniać wymagania wielu przepisów, między innymi ustaw
o  ochronie  roślin  oraz  o nawozach i  nawożeniu –  informuje  Małgorzata Surawska,  dyrektor
Departamentu  Hodowli  i  Ochrony  Roślin  MRiRW.  –  Dziś  „zwykłe”  uprawy  bazują  przede
wszystkim  na  chemicznej  ochronie.  Kontroli  podlega  prawidłowość  stosowania  ś.o.r.  w

sadnowoczesny.pl

oparciu o ewidencję zabiegów i badania pozostałości substancji czynnych. Sprawdza się, czy
producent  przeszedł  obowiązkowe  szkolenie  w  tym  zakresie  oraz  czy  zabieg  wykonuje
sprzętem systematycznie badanym (co 3 lata). Kodeks Dobrej Praktyki Rolniczej wskazuje, jak
zrealizować  wymogi  prawa  w  gospodarstwie  rolnym.  Jest  to  zbiór  zasad  gospodarowania
gwarantujących  wyprodukowanie  bezpiecznej  żywności  przy  uwzględnieniu  warunków

rodowiskowych. Stosowanie się do tych zasad jest w szczególności kontrolowane u rolników

starających się o wsparcie finansowe.
Jeszcze mniej „chemii”?
Jak  wiadomo,  ochrona  nie  jest  łatwa  w  sytuacji,  kiedy  tak  wiele  preparatów  zostało
wycofanych.  –  To,  co  najgorsze,  mamy  już  za  sobą  –  kontynuuje  dyrektor  Surawska.  –  W
2008 roku było zarejestrowane niespełna 650 środków ochrony roślin, dziś jest ich już ponad
850. Sytuację na pewno poprawi tak zwane strefowe wzajemne uznawanie zezwoleń. Wówczas
cykl rejestracji znacznie się skróci i asortyment środków na unijnym rynku się ujednolici. Czy
jednak  jest  pewne,  że  rolnik  będzie  miał  do  dyspozycji  więcej  możliwości  chemicznej
ochrony  roślin?  Przepisy  unijne,  które  będą  obowiązywały  od  2014  roku,  wymuszają
konieczność stosowania innych dostępnych metod (agrotechnicznych, postępu biologicznego,
odporności roślin). Jeśli nie dadzą one odpowiednich rezultatów, wówczas można sięgnąć po

rodki chemiczne, w pierwszej kolejności te, które powodują najmniejsze skutki uboczne dla

ludzi,  organizmów  niebędących  celem  ich  działania  i  środowiska.  Co  prawda  nieznajomość
prawa nie zwalnia od odpowiedzialności, lecz czy przeciętny człowiek może zorientować się
we wszystkich przepisach, zrozumieć ich hermetyczny, urzędowy język?
Przetłumaczą „na nasze”
–  Planujemy  od  2011  roku  uruchomić  interaktywny  portal,  którego  budowa  zakończy  się  w
2015  roku.  Będzie  tam  pełna  wiedza  o  zaleceniach  integrowanej  ochrony;  w  pigułce  dla
mniejszych  producentów,  wyczerpująca  dla  pozostałych  i  doradców.  Umożliwimy  rolnikom
kontakt z naukowcami i urzędnikami – zapowiada dyrektor Departamentu Hodowli i Ochrony
Roślin.  Czy  zdążymy  ze  wszystkimi  przygotowaniami  do  1  stycznia  2014  roku?  Grzegorz
Gorzała  z  PIORiN  jest  sceptyczny.  –  Na  wstępie  wskazane  byłoby  sprawdzenie,  jak  robi  to
stara  Unia  i  –  zgodnie  z  art.  14  p.  5  Dyrektywy  Parlamentu  Europejskiego  i  Rady
2009/128/WE  z  21  października  2009  roku  –  sformułowanie  odpowiedniej  zachęty  dla
przestrzegania zasad integrowanej ochrony. Miejmy nadzieję, że zdążymy z przygotowaniami
do  czasu,  który  został  określony  w  Dyrektywie.  –  Na  pewno  do  2014  roku  zdążymy  z
wdrożeniem systemu integrowanej ochrony, to znaczy, że do tego czasu zostaną opracowane
między innymi zalecenia, system szkoleń doradców, udoskonalimy go dla prowadzących obrót
i  wykonujących  zabiegi  oraz  zmodyfikujemy  system  kontroli  i  nadzoru  –  wyjaśnia  dyrektor
Surawska. – Ale to nie oznacza, że do roku 2014 uda się wyegzekwować wprowadzenie tych
wymogów  w  każdym  gospodarstwie.  Zanim  każde  gospodarstwo  będzie  działało  zgodnie  z
tymi  zasadami,  upłynie  jeszcze  trochę  czasu.  Podobnie  było  z  wdrażaniem  powszechnego
obowiązku  badań  opryskiwaczy, które  trwało  10 lat  mimo  szerokiej kampanii  informacyjnej.
Teraz  mogę  zapewnić,  że  wszyscy  ci,  którzy  już  dziś  prowadzą  Integrowaną  Produkcję,
spełniają przyszłe wymogi UE.

sadnowoczesny.pl

Idea czy fixe?
Integrowana ochrona jest bowiem elementem Integrowanej Produkcji. IP wymaga dodatkowo
stosowania  metod  agrotechnicznych  i  doboru  nawożenia  w  oparciu  o  badania  gleby.
Państwowa  Inspekcja  Ochrony  Roślin  i  Nasiennictwa  postawiła  wobec  IP  duże  wymagania.
Kontrole  zaś  są  szczegółowe  i  regularne.  Ale  przecież  konwencjonalna  produkcja  też  jest
kontrolowana.  –  „A  może  na  mnie  trafi?”  –  tak  myśli  wielu  sadowników  i  przestrzega
obowiązującego prawa – przypuszcza Małgorzata Surawska. – W razie negatywnych wyników
wyrywkowych  kontroli  na  początku  udziela  się  pouczenia,  dopiero  potem  sięga  się  po
mandaty.  Mniej  kosztowne  jednak  jest  stosowanie  się  do  przepisów.  –  W  2005  roku
obserwowaliśmy zachłyśnięcie się IP. Szkolenia były bezpłatne. Sam certyfikat kosztuje 17 zł –
wylicza Grzegorz Gorzała. – Badania pozostałości związków chemicznych  są refinansowane
w dopłatach, zwracane są wydatki na pułapki feromonowe, literaturę fachową, tablice lepowe
i  składki  na  rzecz  grupy producenckiej.  Rolnicy liczyli  zapewne jednak  na  dopłaty  takie,  jak
na  Zachodzie.  Mimo  naszych  wniosków  w  PROW  ustalono  dopłaty  nie  od  hektara,  a  od
gospodarstwa.  Na  ekologię  –  produkcję  hobbystów  dla  hobbystów  –  poszły  zaś  bardzo  duże
kwoty ze wspólnych dla obu działów pieniędzy.
– Środków na wsparcie IP jest rzeczywiście za mało. Będziemy ponownie poszukiwać różnych
możliwości dofinansowania (uwzględniając reformę Wspólnej Polityki Rolnej po 2013 roku) –
obiecuje Małgorzata Surawska. – Prawdą jest, że IP to ideał, do którego należy dążyć.
O wyższości jednego nad drugim
Po co więc producent ma już dziś wkładać więcej pracy, by sięgać tego ideału, szczególnie że
certyfikat  IP  jest  tylko  niejako  „dyplomem  honorowym”,  a  GlobalGAP  otwiera  drzwi  sieci
supermarketów?
– Integrowana Produkcja jest uczciwa, zdrowa dla konsumenta i dla środowiska. GlobalGAP
to  procedura,  która  chroni  tyłek  supermarketów  –  ocenia  sadownik  Jacek  Szmidt.  –  Gdyby
coś było nie tak, to po sądach nie ich będą ciągać.
– Integrowana Produkcja to produkcja rozsądna – dodaje Maciej Majewski.
–  Odnoszę  wrażenie,  że  60%  znaczących  sadowników  prowadzi  ją,  nie  zdając  sobie  z  tego
sprawy.  GlobalGAP  ma  jedynie  znaczenie  handlowe,  to  międzynarodowe  wymogi  stworzone
przez  sieci  handlowe.  Wprowadzono  je  (a  właściwie  ich  poprzednika,  czyli  EurepGAP)  po
epidemii choroby szalonych krów. Zdobycie takiego certyfikatu jest coraz łatwiejsze i tańsze.
Trzeba też opłacać coroczny audyt.
–  IP  to  filozofia  produkcji  –  dodaje  Jacek  Gabrysiak,  sadownik  posiadający  certyfikat
zarówno IP, jak i GlobalGAP.
–  Trzeba  myśleć  o  wszystkim,  nie  tylko  o  wymogach  stawianych  przez  kupującego,  ale  i
zdrowych  glebach,  wodzie.  Żebśmy  i  my,  i  nasze  dzieci  jedli  zdrowo  i  żyli  w  zdrowym

rodowisku. Global- GAP tylko zaleca ochronę środowiska, zaś drobiazgowo śledzi całą

drogę od sadu na półki sklepowe. Interesuje się, czy ktoś w czasie produkcji chorował, czy są
odpowiednie warunki sanitarne, a nawet – czy w toaletach jest papier toaletowy.
– To jeszcze nic w porównaniu z wymogami brytyjskiego certyfikatu BRC – śmieje się Maciej
Majewski. – Tam, jeśli nożyczki nie leżą na swoim miejscu, przekopuje się całą halę w ich
poszukiwaniu, a krany należy zamykać łokciem – jak na sali operacyjnej.
Czy Integrowana Produkcja jest ekonomicznie opłacalna?