Jan Kochanowski – Psałterz Dawidów
Wstęp
- pierwsze wydanie „Psałterza” 08,10,1579 r. – przywilej Batorego zakazujący przedruku
dzieł Kochanowskiego bez jego zgody.
- okoliczności powstania nieznane dokładnie: powstawał stopniowo i obok innych utwórów
oraz przez artystę dojrzałego.
I.
„Psałterz” w ciągu wieków.
- psalm – nazwa zapożyczona z greckiego psalmoi, w hebrajskim tehilim, hymn, pieśń
poch-walna.
- księga hymnów w oryginale hebrajskim znajduje się w grupie tzw. „Pism” obok
Przypowieści, Księgi Hioba, Pieśni nad pieśniami, Księgi Rut, Trenów Jeremiasza, Księgi
Eklezjastes, Es-ter, Daniela…
- grupa „Pism”, najbliższa literacko, wplyw na wyobraźnięartysty, odróżniana od grupy
„Prawa” („Pięcioksiąg Mojżesza”).
- psałterz został nazwany Dawidowym, ale twórcami hymnów są też Asaf, Herman, Etan i
inni.
- różne datowanie poszczególnych psalmów – zbiór powstał na przestrzeni od XI do III
w.p.n.e. (do powstania przekładu „Septuaginty”).
Forma poezji hebrajskiej.
- jej zasadą jest paralelizm członów – swoisty układ zdań (wersów):
- paralelizm synonimiczny: 2 człony ułożone tak, że wyrażają tę samą myśl.
- paralelizm antytetyczny: zdanie 2 przeciwstawione 1.
- paralelizm syntetyczny: zdanie 2 uzupełnia 1.
- trudności dla literatury grecko-rzymskiej, np. z punktu widzenia retoryki są błędem.
Greckie przekłady Starego Testamentu.
- przez Żydów dla potrzeb gmin żydowskich.
- różniły się między sobą, uczony Origines postanowił zestawić tekst hebrajski z 4
przekładami i szóstej wersji – Heksapla.
Przekłady na łacinę.
- pierwsze przekłady II/III w.n.e.
- św. Hieronim IV/V w. – nowy przekład oparty na tekście hebrajskim – Wulgata,
wcześniej Hie-ronim przekładał psalmy.
Sprzeczność „Psałterza”.
- powstawał stopniowo, przez wieki: stosunek do Boga, nawarstwienie elementów
świeckich (historycznych i obyczajowych, świecka pieśń weselna – ps. 45).
- trudności w procesie łączenia Starego i Nowego Testamentu, np. złorzeczenia, w których
Bóg jakby wciągany jest do wykonywania aktów nienawiści ludzkiej.
- „Psałterz” jest dziełem natchnionym.
- obrona przed zarzutem niemoralności czy świeckości: tzw. szkoła aleksandryjska (II w.) –
treść nastręczająca trudności interpretowana alegorycznie + szkoła antiochańska (III w.) –
praca nad sensem dosłownym.
- ustalenie się teorii sensów biblijnych, podział na:
- sens dosłowny (sensus litteralis).
- sens duchowy (sensus spiritualis) + sens typiczny.
- sens alegoryczny (podający prawdy wiary, moralny…).
- humanizm – łączenie naukowego zainteresowania tekstem ze zrozumieniem jego piękna.
Poezja a teologia.
- podjęcie słów przypisywanych Arystotelesowi – poezja sztuką boską.
- poeci pierwszymi teologami, równe prawa.
- Petrarca – poezja nie stoi w sprzeczności z teologią, teologia to poezja pochodząca od
Boga.
II.
Przekłady Biblii w renesansie.
- ataki na „Wulgatę” – Valla i reformatorzy.
- działacze reformacji – oryginał hebrajski.
- w latach 1450-1522 160 nowych przekładów: Santes Pagninus, Campensis, Kochanowski,
Flaminius, Buchanan, Marot.
- reformacja wobec Biblii: Luter odrzucał poczwórny sens, interpretacja gramatyczna i
history-czna.
- konieczność znajomości języka oryginalnego.
III.
Psalmy w Polsce w epoce renesansu.
- motywy biblijne w twórczości Reja, Trzycieskiego, Krowickiego.
- 1532 r. w Krakowie u Wietora – przekład krakowski; 1539 r. Walentego Wróbla; 1546 r.
„Psał-terz” prozą w przekładzie Reja + wierszowana parafraza kilku psalmów; 1558 r.
Jakub Lubel-czyk.
- poszczególne psalmy: Andrzej Trzycieski, Lubelczyk, anonimowe…
- 1561 r. Biblia Jana Leopolity; 1563 r. Biblia brzeska; 1572 r. Biblia nieświeska (Budnego)
IV.
Wzory i źródła „Psałterza” Kochanowskiego.
- wykazuje więcej podobieństw z tekstami hebrajskimi i parafrazami niż z „Wulgatą”, ale
jest ona punktem wyjścia: każdy psalm zaopatrzony w motto, czyli początek psalmu z
„Wulgaty” (wskazanie tematu parafrazy, modyfikowanie tematu w kierunku
sugerowanym przez inne przekłady), odstępstwa od „Wulgaty”: dowód humanistycznej
swobody twórczej, nie krępo-wanej postanowieniami soborowymi.
- różnice między „Psałterzem” a „Wulgatą” nie mogą być sprowadzane do niezgodności
wer-balnych – traktować należy jako różnice ideologii, wyobrażeń artystycznych,
środków wyrazu.
- widoczna znajomość przekładu Pagnina, Campensisa, Hessa, Marot.
- największe wpływy: przekład Buchanana (nie w reminiscencjach, lecz w stylu i topice,
bogac-twie liryzmu i laickości).
- w kształtowaniu koncepcji twórczej Kochanowskiego nie odegrał większej roli żaden z
pol-skich tekstów, ale wyrazy i zwroty zapożyczone przy rozwiązywaniu konkretnych
problemów przekładowych.
V.
Psalm 19. Biblia i antyk.
- 2 części:
- I, w. 1-7 – wielkość Boga objawiająca się w naturze.
- II, w. 8-15 – opiewa prawo Boże nadane ludowi na górze Synaj.
- duże różnice (niektórzy badacze sądzą, że było dwóch autorów).
- w przekładzie Kochanowskiego wyczuwalne dwie konwencje stylistyczne, Kochanowski
dodał na początku wiersze, których brak w oryginale: uzupełnił utwór poetyckim opisem
świata, apelującym do wyobraźni czytelnika.
- autoreminiscencja: związana z „Hymnem” – koncepcja Boga-budowniczego świata i jego
po-chwała poprzez ukazanie piękna jego dzieła.
- motywy biblijne Kochanowski przekształca w duchu antycznych, zaś motywy antyczne
kory-guje w duchu biblijnym; ta kontaminacja wątków i motywów biblijnych i
antycznych jest chara-kterystyczna dla twórczości Kochanowskiego, który bierze z Biblii i
religii grecko-rzymskiej nie ich cechy specyficzne, ale wspólne poglądy.
- synkretyzm religijny
1
- cecha renesansowego poglądu na świat.
- doskonałość świata zbudowanego na prawach raz przez Opatrzność ustalonych i
poznawal-nych.
- dążność do wzbogacenia przekładu epitetami, którym brak oryginalności.
- w II części psalmu mniej zależny od Buchanana, częściej trzyma się tekstu hebrajskiego i
„Wulgaty”.
- posługuje się porównaniem przez zaprzeczenie – środek stosowany w poezji antycznej,
zale-cany przez Arystotelesa („Miód nie tak słodki”).
- metoda twórcza Kochanowskiego – z każdego wzoru bierze poszczególne elementy i
składa je na całość przewyższającą pracą poprzedników.
- dbałość o opis urody świata, o wzbogacenie licznych walorów psalmów, o zróżnicowanie
środków stylistycznych, związane z renesansową tendencją do traktowania „Psałterza”
jako dzieła artystycznego.
- uzupełnienia wprowadzone przez Kochanowskiego oddalają ten psalm od możliwości
inter-pretacji mesjańskiej, tendencja do ujmowania koncepcji Boga i stosunku człowieka
do Boga w kategoriach wspólnych pojęciom starotestamentowym, antycznym i
chrześcijańskim – cha-rakter ponadwymiarowej parafrazy.
- niewielka ilość miejsc antykizujących – epizodyczne urozmaicenia wiersza albo dyskretne
stylizacje, zaczerpnięte z utartych zwrotów i skonwencjalizowanych opisów przyrody, nie
wprowadzają dysonansów, np.: „różanoręka zorza” – porównanie słońca do oblubieńca w
zło-tym wieńcu.
VI.
Koncepcja Boga.
- główny motyw psalmów: stosunek człowieka do Boga.
- pojęcie Boga w Starym Testamencie nie oznacza pojęć chrześcijańskich, opiera się o kult
Jahwe, boga narodu wybranego (henoteizm).
- niektórzy badacze uważają, że w Starym Testamencie jest nie monoteizm, ale monolatria
(uwielbienie) boga przy równoczesnym uznawaniu istnienia bogów dla innych narodów.
- psalmy – kilka nazw Boga, najczęściej „Jahveh” (Bóg narodu wybranego) i „Elohim”
(Bóg, którego zwiastuje natura i rozum); chrześcijaństwo nie mogło przyjąć
henoteistycznego po-glądu, św. Hieronim tłumaczył „Jahveh” = „Dominus” (u Wujka:
Pan), a „Elohim” = „Deus”.
1
sposób łączenia różnych systemów religijnych.
- Kochanowskiemu obcy był starotestamentowy henoteizm, ale nie przyjął rozróżnienia
„Wul-gaty” – supremacja czynników lirycznych nad hermenetycznymi wyrażająca się w
bogactwie nazw nadawanych Bogu.
- troska o szerokie zróżnicowanie uczuć psalmisty; Kochanowskiemu chodzi o atrybuty
bóstwa zgodne z zasadą monoteizmu, ale tak ogólne, że dające się zmieścić w różnych
systemach religijnych.
- nazwy Kochanowskiego podkreślają nieokreśloność i niepojętość Boga.
- Stary Testament antropomorfizuje Boga.
- w „Psałterzu” Kochanowskiego człowiek jest jakby wyolbrzymiony, poeta mocniej
antropomo-fizuje tekst oryginalny; przypisywanie mu cech ludzkich; nie tylko sugeruje
się Starym Testa-mentem, ale także stosuje topikę antyczną (topos Boga-demiurga).
- w psalmie Bóg często objawia się w gniewie, podkreślając konieczność lęku przed Nim
(na-wet – psalm o potrzebie miłowania Boga – wpływ hellenizmu).
- u Kochanowskiego tendencja do złagodzenia atmosfery lęku (odrodzenie – Bóg
ujmowany w kategoriach ponadwymiarowych, miłosierny i bezinteresowny).
- zignorowanie interpretacji w duchu mesjańskim, rozumiał psalmy historycznie, jako
dzieło związane z Dawidem.
VII.
Tendencje laickie w parafrazie Kochanowskiego.
- popularność przekładu – neutralność wobec sporów egzegetycznych, ani katolicki, ani
prote-stancki.
- laizacja – na przykładzie kwestii eschatologicznej – w oryginale hebrajskim miejsce,
dokąd udają się dusze zmarłych to „szeol” (kraina nicości i milczenia, odcięta do świata),
św. Hiero-nim przełożył to jako „infernum” lub „infernus” (w kontekście eschatologii
chrześcijańskiej – miejsce kary ostatecznej); Kochanowski: ‘w brzydkiej ziemi”, „wieczna
noc”, „upad nieuchro-niony”, upadek, grób, dół.
- w „Wulgacie” brak pojęcia cnota, Kochanowski posługuje się nim tam, gdzie w
„Wulgacie” jest mowa o dobroci, świętości, sprawiedliwości.
VIII. Styl przekładu Kochanowskiego.
- tłem porównawczym: „Wulgata”, przekład z hebrajskiego, współczesne przekłady
zagranicz-ne i krajowe.
- stosunek Kochanowskiego do typowych dla Starego Testamentu środków wyrazu i cech
stylu hebrajskiego, np. częsta konstrukcja 2 rzeczowników, z których drugi pełni funkcję
przydawki przymiotnikowej; Kochanowski używa ich rzadko.
- stosunek do zwrotów biblijnych, np. „Pan zastępów” (Wujek), u Kochanowskiego różne,
od-cień znaczeniowy.
- superlativus absolutus – zestaw liczby pojedynczej danego rzeczownika z liczbą mnogą,
pol-ski odpowiednik: pieśni nad pieśniami (zamiast: pieśń pieśni), król nad królami etc.;
podobnie tłumaczył Kochanowski.
- z frazeologii biblijnej zachował to, co nie kłóciło się z frazeologią polską lub z
przyswojonymi już polszczyźnie elementami frazeologii antycznej; opuszcza zwroty
niezrozumiale, które wy-magałyby komentarza.
- przysłowia i zwroty przysłowiowe, ale ze względu na podniośle liryczny charakter
„Psałterza” udział mowy potocznej musiał być mniejszy niż w innych utworach.
Stosunek do porównań.
- Kochanowski nie unika realiów historycznych i geograficznych związanych ze światem i
dzie-jami Izraela, ale o ile są zrozumiałe w ich emocjonalnym ekwiwalencie; zmienia
realia, gdy wywołują inne asocjacje lub gdy w kontekście polskich zamierzonych przez
oryginał asocjacji wywołać nie mogą.
- tendencja Kochanowskiego do porównań rozbudowanych (związanych z tradycją
antyczną i poetycką pieśni ludowych, wzbogacenie opisu przeżyć psalmisty i urody świata
o elementy obrazowe, np. w oryginale porównanie prześladowanego człowieka do
zanikającego cienia, u Kochanowskiego dodane szczegóły: nastrój wieczoru,
zachodzącego słońca, czegoś, co się kończy i zapowiada mrok.
- porównanie do zwierząt wzbogaca Kochanowski o ładunek emocjonalny, np. dusza
pragnie Boga – porównanie do jelenia szukającego wody, Kochanowski rozbudowuje ją o
dwa wersy: zamordowana łania szczuta przez psy szukająca w puszczy strumienia.
Epitet.
- tendencja do dodawania epitetów.
- nierzadko epitet pleonastyczny (łąka zielona).
- wzorem dal zasady epitetycznego wzbogacania przekładu jest Buchanan.
- epitety przymiotnikowe i imiesłowne złożone (wywodzą się z tradycja poezji antycznej)
uży-wane przez Kochanowskiego w miejscach podniosłych, często zamiast
niezrozumiałego i ob-cego hebraizmu.
- epitety zaprzeczone (światło niezgaszone, nieujęty wiatr) – brak w oryginale, wywodzą
się z zalecenia Arystotelesa; u Kochanowskiego odnoszą się one do Boga (podkreślają
jego wiel-kość, np. niestworzony, niezmierzony, nieskończony) albo do dzieł Boskich
(„Twe strzały są nieuchronione”), wpływ różnych koncepcji.
Synonimika.
- „Psałterz” – najbardziej zróżnicowany pod względem synonimiki utwór Kochanowskiego
(cykl 150 utworów dających się sprowadzić do kilkunastu stanów lirycznych, groziłby
jednostajnoś-cią, gdyby skali tej nie zróżnicować).
- jedna z odmian paralelizmu synonimicznego: w oryginale – powstanie członu w
identycznym brzmieniu; u Kochanowski dwie tendencje do urozmaicenia powtarzanych
członów + próba oddania charakterystycznej formy poezji hebrajskiej.
- bogactwo rodzajów wiersza i strofy: w twórczości Kochanowskiego – 15 rodzajów
wiersza (od 5- do 14-zgłoskowca), 32 (lub 41, jeśli uwzględnić parzysto rymowaną i
wiersze styczne) ro-dzajów strof.
IX.
Uwagi końcowe.
- za życia Kochanowskiego ukazały się dwa wydania „Psałterza”.
- przekład ponad wyznaniowy – uczucia miłości do Boga i uwielbienie dlań ujmuje
Kochanow-ski w kategoriach wspólnych różnym systemom religijnym i kulturowym (od
Starego Testa-mentu przez antyk do chrześcijaństwa) –uniwersalizm chrześcijański.
- 1580 r. „Melodie na Psałterz polski” Mikołaj z Gomółki.
Treść
- dedykacja Piotrowi Myszkowskiemu, biskupowi krakowskiemu – tylko on godny jest
tych psal-mów, „Wdarłem się na skałę pięknej Kalijopy,/ Gdzie dotychczas nie było
znaku polskiej sto-py”.
I.
część.
1. psalm – szczęśliwy, który zwraca swe myśli ku Bogu, „Pan bowiem
sprawiedliwych na wszelki czas broni,/ A przewrotna, złe ludzi cicha pomsta
goni”.
2. psalm – próżne knowania człowieka przeciw Bogu, od Boga dana królom władza,
ma-ją się bać i szanować Boga.
3. psalm – Dawid zmuszony uciekać przed synem, Absalomem, zawsze, o cokolwiek
Dawid prosił Boga, ten mu to darował, teraz prosi o obronę.
4. psalm – prośba o pomoc, do nieżyczliwych wezwanie do opamiętania się, ważne
czy-ste sumienie (zalecenie robienia rachunku sumienia co wieczór), ono znaczy
więcej niż ofiary, pewność w Bożą opiekę.
5. psalm – prośba o wysłuchanie, wiara w sprawiedliwość i pomoc pobożnym.
6. psalm – prośba o zmiłowanie.
7. psalm – nadzieja w Boga, nikt nie uratuje się z grzechu bez pomocy Boga; jeśli
pod-miot liryczny zgrzeszył, niech będzie potępiony; jeśli będzie uratowany, na
wieki bę-dzie sławił imię Boga.
8. psalm – opiewa wielkość Boga – Stworzyciela świata.
9. psalm – wielkość Boga, sprawiedliwość, moc, litościwość, w Dniu Sądu
Ostatecznego panowie będą na równi z chłopami.
10. psalm – prośba o wsparcie i odwrócenie niełaski, człowiek bez Boga nic nie
znaczy.
11. psalm – ufność w Bogu.
12. psalm – „Panie, Ty nas zachowaj od ludzi zdradliwych”.
13. psalm – jeśli Bóg go nie opuści, będzie Go zawsze sławić.
14. psalm – „Pan każdego broni,/ Kto sie pod Jego cień skłoni”.
15. psalm – u Boga znajdzie mieszkanie człowiek niewinny, uprzejmego serca.
16. psalm – prośba o pomoc i wiara w jej otrzymanie.
17. psalm – prośba o litość i o wymierzenie kary dla okrutnych ludzi.
18. psalm.
19. psalm.
20. psalm – „ocz Go żądamy,/ Wszystko z łaski Jego zawżdy otrzymamy”.
21. psalm – nieprzyjaciel nie uchroni się przed Bogiem.
22. psalm – dlaczego Bóg opuścił go, bez Niego człowiek niczym.
23. psalm – „wiekuisty pasterz” „Wrócił mię z dziwnych obłędliwości/ Na ścieżkę
jawnej sprawiedliwości”.
24. psalm – cała ziemia należy do Pana.
25. psalm – niech poganie będą pohańbieni wiecznie.
26. psalm – on człowiek niewinny, wsławi Jego imię.
27. psalm – „Ufając Pańskiej pomocy,/ Nie boję się żadnej mocy”.
28. psalm – prośba, by nie umierał wśród ludzi nieprawych.
29. psalm – niech wszyscy chwalą imię Boga, On niezwyciężony.
30. psalm – będzie wielbić Boga, póki będzie żyć.
31. psalm – prośba o pomoc.
32. psalm – „Szczęśliwy, komu grzechy odpuszczono”.
33. psalm – niech wszyscy radośnie chwalą Boga.
34. psalm – zawsze będzie chwalić Boga.
35. psalm – Bóg – „Obrońca wieczny ludzi utrapionych”.
36. psalm – dobroć i sprawiedliwość Boga sięgają nieba.
37. psalm – „Miej ty nadzieję w Panu a cnotliwie/ Swój żywot sprawuj”.
38. psalm – prośba, by Bóg nie karał go w gniewie.
39. psalm – „Błąd jest człowiek”, „Próżne jego frasowanie” i starania ziemskie.
40. psalm – czekał z cierpliwością, Bóg go wysłuchał.
41. psalm – ucieka się do Boga, złożony chorobą.
II.
część.
42. psalm – wezwanie do duszy, by się nie lękała, tylko zaufała Bogu.
43. psalm – prośba o wsparcie dla niewinnego.
44. psalm – prośba o wyzwolenie z niewoli.
45. psalm – pieśń weselna.
46. psalm – Bóg „w uciskach nas ratuje,/ Niech nam bojaźń nie panuje”.
47. psalm – wezwanie do czczenia i opiewania Boga.
48. psalm – wielkość Boga, „Ciebie my w swych uciskach, Panie nasz, wzywamy”.
49. psalm – „Jeśli z fortuną rozum sie nie sprzęże,/ Takiejże śmierci, co bydło
podlęże”.
50. psalm – przymierze z Bogiem.
51. psalm – Natan karci Dawida za odebranie Bet-szabe mężowi, prośba o zmiłowanie
i zmycie grzechów.
52. psalm – Bóg potępi niewiernych i niewstydliwych.
53. psalm – patrz psalm 14.
54. psalm – prośba o pomoc i wybawienie od złośliwych ludzi.
55. psalm – „wołam, takem ja dziś z strony/ Nieprzyjaciela swego wielce
zatrwożony”.
56. psalm – „Smiłuj się nade mną, Boże litościwy,/ Bo mię prawie w ziemię wbił
człowiek złośliwy”.
57. psalm – prośba o pomoc, dusza ufa Bogu.
58. psalm – przyjdzie czas sprawiedliwego Sądu.
59. psalm – prośba o wyrwanie z rąk okrutnych nieprzyjaciół.
60. psalm – mowa o jednej z wojen przeciwko sąsiadom.
61. psalm – prośba o spokój i bezpieczeństwo.
62. psalm – „W nieszczęściu i w każdej trwodze/ Nasza ufność zawżdy w Bodze”.
63. psalm – będzie zawsze sławić Boga, z Nim radość i bezpieczeństwo.
64. psalm – prośba o przyjęcie modlitw w czas „nieszcześliwy”.
65. psalm – nadzieja, że Bóg będzie łaskawy mimo ludzi nieprawych.
66. psalm – niech cały świat opiewa Pana.
67. psalm – prośba o błogosławieństwo.
68. psalm – wezwanie do chwalenia Pana.
69. psalm – prośba o pomoc w niebezpieczeństwie.
70. psalm – prośba o wybawienie od nieprzyjaciela.
71. psalm – prośba o wybawienie od nieprzyjaciela, Bóg nadzieją od jego młodości.
72. psalm – prośba o obdarowanie królewicza sprawiedliwością, by jednako cenił
panów i biednych.
III.
część.
73. psalm – źli ludzie nie przejmują się Panem.
74. psalm – prośba o nieopuszczanie wiernych, gniew Pański.
75. psalm – Bóg obiecał Dzień Sądu.
76. psalm – opis skutków gniewu Pańskiego, wezwanie do składania ofiar.
77. psalm – obawa, że został opuszczony przez Boga.
78. psalm – wezwanie do wiernych, by ufali w Boga, plagi egipskie.
79. psalm – prawdopodobnie o zburzeniu Jerozolimy przez Nabuchodonozora.
80. psalm – prośba o pomoc w niewoli.
81. psalm – wezwanie do radowania, dzień święty – wyprowadzenie z niewoli.
82. psalm – nad królami ziemskimi panuje Bóg.
83. psalm – prośba o pokonanie nieprzyjaciół, tych, którzy powstali przeciw Bogu.
84. psalm – „Szczęśliwy w swej radzie,/ Ktokolwiek w Tobie nadzieję kładzie”.
85. psalm – podziękowanie za pomoc i odpuszczenie win.
86. psalm – prośba o pomoc we „frasunku”.
87. psalm – radość, że wszystkie narody, niegdyś wrogie Izraelowi, uznają Jahve za
swe-go Boga.
88. psalm – „Nieszczeście duszę trapi, troski nie masz miary”.
89. psalm – zawsze będzie wysławiać miłosierdzie Pana, prośba o pomoc teraz.
IV.
część.
90. psalm –prośba o błogosławieństwo i oszczędzenie trosk wiernym.
91. psalm – Pan nadzieją wiernych.
92. psalm – należy wysławiać Boga.
93. psalm – Bóg panem świata od początku.
94. psalm – prośba o ukaranie grzeszników.
95. psalm – wezwanie do oddania chwały Bogu.
96. psalm – wezwanie do radości i opiewania Boga.
97. psalm – radość z panowania Boga.
98. psalm – radość z panowania Boga, prawdziwego, Sędziego sprawiedliwego.
99. psalm – Bóg króluje, niech się lękają niewierni.
100.
psalm – wezwanie do radosnego opiewania Boga.
101.
psalm – prośba o zachowanie od grzechu.
102.
psalm – prośba o pomoc i oddalenie gniewu.
103.
psalm – wezwanie, by dusza błogosławiła Pana.
104.
psalm – wezwanie, by dusza śpiewała Panu pieśń.
105.
psalm – wezwanie, aby wszyscy wzywali Pana i Jemu zawierzali wszystkie
spra-wy życia.
106.
psalm – wezwanie, aby wszyscy chwalili dobroć Pana.
V.
część.
107.
psalm – wezwanie do wychwalania dobroci i litości Pana.
108.
psalm – składa się w oryginale z psalmu 57 i 60.
109.
psalm – prośba, by Bóg potępił i ukarał tych, którzy zdradzili go, a którym on
czy-nił tylko dobre rzeczy, teraz jest żebrakiem.
110.
psalm – przyjdzie czas Sądu Ostatecznego.
111.
psalm – zawsze będzie wysławiać Boga.
112.
psalm – szczęśliwy ten, który obawia się Boga, On się odwdzięcza.
113.
psalm – wezwanie do dzieci i panienek, by czciły Boga.
114.
psalm – uwolnienie Żydów z niewoli egipskiej.
115.
psalm – wierni będą zawsze sławić Boga.
116.
psalm – zawsze, gdy zwraca się do Boga, ten mu odpowiada, nie wiem, jak ma
się Jemu odwdzięczyć.
117.
psalm – wezwanie, by czciły Boga wszystkie narody.
118.
psalm – wezwanie, by chwalić Boga za Jego dobroć.
119.
psalm – każda zwrotka to nazwa kolejnych liter alfabetu hebrajskiego:
Aleph: szczęśliwi, którzy wierzą w Boga.
Beth: podmiot wierzy w Boga.
Gimel: prośba o zdrowie.
Daleth: prośba o pomoc w wytrwaniu na dobrej drodze.
He: prośba o nauczenie, jak być dobrym.
Vau: prośba o łaskę.
Zain: prośba o wspomnienie jego ślubów złożonych Bogu.
Heth: oddanie czci Bogu.
Thet: podziękowanie za łaskę.
Iod: zawierzenie Bogu.
Caph: prośba o wyrwanie go z rąk zła.
Lamed: zawsze będzie wierzyć w Boga.
Mem: wierząc w Boga, jest lepszy niż inni ludzie.
Nun: zawsze wyznawał Boga.
Samech: brzydzi się ziemią.
Ain: prośba o zmiłowanie.
Pe: oddanie się Bogu.
Zade: wieczna sprawiedliwość Boga.
Coph: prośba o wysłuchanie.
Res: prośba o wybawienie z ucisku.
Sin: oddaje Bogu wszystkie swoje myśli.
Tau: zawsze będzie chwalić Boga, oby była zawsze ważna dla Boga jego modlitwa.
120.
psalm – zawsze Bóg spełniał jego prośby, musi żyć między złymi ludźmi.
121.
psalm – jest nieszczęśliwy i strapiony, zawsze będzie przy nim Pan.
122.
psalm – dla Boga gotów jest na wszystko.
123.
psalm – Bóg jest jego zbawieniem i nadzieją.
124.
psalm – oddanie w opiekę Bogu narodu izraelskiego.
125.
psalm – wiara, że Bóg nie pozwoli uciskać Izraela przez niewiernych.
126.
psalm – Bóg jest łaskawy dla Izraelitów.
127.
psalm – bez Boga nie ma bezpieczeństwa i spokoju.
128.
psalm – szczęśliwy ten, który się boi Pana.
129.
psalm – dzięki Panu naród izraelicki przetrwał wszystkie niepokoje.
130.
psalm – podziękowanie za dobroć Pańską.
131.
psalm – zaufanie w Bogu.
132.
psalm – pobożność Dawida.
133.
psalm – święta zgoda.
134.
psalm – wezwanie do oddania chwały Bogu.
135.
psalm – wezwanie do wszystkich do oddania chwały Bogu.
136.
psalm – wezwanie do wychwalania dobroci Pańskiej.
137.
psalm – po zdobyciu Jerozolimy przez Nabuchodonora Żydzi zostali
uprowadzeni do Babilonu.
138.
psalm – podziękowanie za łaskę.
139.
psalm – w Bogu nadzieja, bezpieczeństwo i pewność.
140.
psalm – prośba o obronę przed ludźmi złośliwymi.
141.
psalm – prośba o pomoc w wytrwaniu na dobrej drodze.
142.
psalm – prośba o pomoc.
143.
psalm – prośba o wysłuchanie modlitw.
144.
psalm – podziękowanie za sławę i wyższość nad nieprzyjaciółmi, prośba o
obronę i wyrwanie z rąk ludzi „nielutościwych”.
145.
psalm – na wieki będzie chwalić Pana.
146.
psalm – póki będzie żyć, będzie sławić Pana.
147.
psalm – wezwanie do wychwalania Pana.
148.
psalm – wezwanie do duchów nieśmiertelnych, by wychwalały Pana.
149.
psalm – wezwanie do oddanie czci Panu.
150.
psalm – wezwanie do wychwalania Pana śpiewem i tańcem.