Zostałam mamą
Poradnik dla rodziców:
urlop macierzyński
rodzicielski
wychowawczy
UOB 34
ISBN: 978-83-269-3120-8
Zostałam mamą
Poradnik dla rodziców:
urlop macierzyński
rodzicielski
wychowawczy
UOB 34
ISBN: 978-83-269-3120-8
Redaktor
Krystyna Trojanowska
Wydawca
Agnieszka Gorczyca
Kierownik Grupy Wydawniczej
Agnieszka Konopacka-Kuramochi
Projekt graficzny okładki
Patrycja Szczubełek
Koordynator produkcji
Mariusz Jezierski
Korekta
Zespół
Skład i łamanie
IGAWA Ireneusz Gawliński
Druk
Drukarnia Miller
ISBN: 978-83-269-3120-8
Copyright © by Wydawnictwo Wiedza i Praktyka sp. z o.o.
03-918 Warszawa, ul. Łotewska 9a, tel. 22 518 29 29, faks 22 617 60 10, e-mail: cok@wip.pl
Warszawa 2014
PRAWA AUTORSKIE: Materiały drukowane w publikacji Zostałam mamą. Poradnik dla rodziców:
urlop macierzyński, rodzicielski, wychowawczy wraz z innymi elementami subskrypcji chronione są
prawem autorskim. Wykorzystanie tych materiałów wymaga zgody wydawcy. Zakaz ten nie dotyczy
cytowania ze wskazaniem autora oraz źródła.
Niniejsza publikacja została przygotowana z zachowaniem najwyższej staranności i wykorzystaniem
wysokich kwalifikacji, wiedzy i doświadczenia autorów oraz konsultantów. Zaproponowane w publika-
cji Zostałam mamą. Poradnik dla rodziców: urlop macierzyński, rodzicielski, wychowawczy wskazówki,
porady i interpretacje nie mają charakteru porady prawnej. Publikowane rozwiązania nie mogą być
traktowane jako oficjalne stanowisko organów i urzędów państwowych. W związku z powyższym re-
dakcja nie może ponosić odpowiedzialności prawnej za zastosowanie zawartych w publikacji Zostałam
mamą. Poradnik dla rodziców: urlop macierzyński, rodzicielski, wychowawczy lub w innych elementach
subskrypcji wskazówek, przykładów, informacji itp. do konkretnych przypadków.
Wiedza i Praktyka
3
Spis treści
Urlop macierzyński ......................................................................... 6
Jak długo możesz korzystać z urlopu macierzyńskiego ................ 6
Mama musi wykorzystać 8 lub 14 tygodni ...................................... 7
Na urlopie macierzyńskim nie można pracować ............................ 8
Dodatkowy urlop macierzyński ..................................................... 10
Termin na złożenie wniosku o dodatkowy urlop macierzyński
jest ściśle określony ....................................................................... 10
Dodatkowy urlop macierzyński można podzielić maksymalnie
na 2 części ..................................................................................... 11
Z dodatkowego urlopu można zrezygnować .................................. 11
Urlop i praca do 1/2 etatu – jednocześnie ...................................... 12
Urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego i dodatkowy urlop
na warunkach urlopu macierzyńskiego ........................................ 13
Urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego ................................. 13
Przy adopcji urlop również na większe dziecko ............................. 13
Dodatkowy urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego .............. 14
Wymiar dodatkowego urlopu macierzyńskiego ............................. 14
Jak poprawnie liczyć terminy przy urlopach macierzyńskich? ........ 15
Urlop rodzicielski ............................................................................ 16
Trzeba spełnić podstawowe warunki .............................................. 16
Od razu w całości lub w dwóch albo trzech częściach ................... 17
Dwa sposoby wnioskowania o urlop ............................................... 18
Dodatkowy i rodzicielski naraz, ale nie po porodzie ....................... 18
Tata i mama mogą razem korzystać z urlopu ................................. 19
Praca maksymalnie na 1/2 etatu .................................................... 20
Pracodawca może odmówić, gdy ma ku temu powody ................. 20
Bez wpływu na urlop wypoczynkowy ............................................. 21
Urlop rodzicielski jest wyłącznie przywilejem ................................. 21
Zamiast matki – ojciec .................................................................... 22
Nie zawsze można zrezygnować z całości lub części urlopu ......... 22
Po urlopie rodzicielskim – wypoczynkowy ...................................... 23
Urlopy, na których przysługuje zasiłek macierzyński ..................... 23
Urlop wychowawczy ....................................................................... 26
Mama zdecyduje, jak długo będzie trwał jej urlop wychowawczy .. 26
Udzielenie urlopu wychowawczego ................................................ 26
Pracodawca nie może wypowiedzieć Ci umowy o pracę ............... 27
Twoja choroba nie przesuwa urlopu wychowawczego .................. 27
4
Strefa pracownika
Spis treści
Rezygnacja z urlopu wychowawczego ........................................... 27
Kiedy pracodawca może wezwać Cię do pracy? .......................... 28
Pracować można u siebie lub innego pracodawcy ......................... 28
Zatrudnienie mamy po urlopie wychowawczym ............................. 29
Praca na część etatu zamiast urlopu wychowawczego .................. 30
Wniosek o obniżenie etatu musisz złożyć w określonym czasie .... 30
Dopóty jest obniżenie, dopóki trwałby urlop wychowawczy ........... 31
Praca na część etatu = wynagrodzenie z części etatu .................. 33
Korzyści po obu stronach ............................................................... 33
Wzór 1. Wniosek o pełny wymiar dodatkowego urlopu
macierzyńskiego i rodzicielskiego (składany przez pracownicę
nie później niż 14 dni po porodzie) ................................................. 34
Wzór 2. Wniosek o urlop rodzicielski (część urlopu) ...................... 35
Wzór 3. Oświadczenie dotyczące urlopu rodzicielskiego.
Załącznik do wniosku o urlop rodzicielski ...................................... 35
Wzór 4. Wniosek o łączenie urlopu rodzicielskiego z pracą .......... 36
Wzór 5. Informacja pracodawcy o nieuwzględnieniu wniosku
pracownika o łączenie urlopu rodzicielskiego z pracą ................... 37
Słownik najważniejszych pojęć ..................................................... 38
Informator dla mamy ....................................................................... 40
Wiedza i Praktyka
5
Zostałam mamą
Poradnik dla rodziców:
urlop macierzyński,
rodzicielski,
wychowawczy
Redaktor: Krystyna Trojanowska
prawnik, specjalista z zakresu prawa pracy
Droga przyszła mamo,
rozpoczyna się wyjątkowy czas w Twoim życiu. Wszystko wprawdzie
powoli zaczyna się zmieniać, ale już dziś dostrzegasz, że dbałość o włas-
ne zdrowie i nienarodzone jeszcze maleństwo staje się dla Ciebie priory-
tetem. Powszechnie wiadomo, że teraz najważniejsze dla Ciebie to spokój
emocjonalny i unikanie niepotrzebnych stresów zarówno w trakcie ciąży,
jak i w czasie urlopu macierzyńskiego. Także w pracy…
Zanim dziecko przyjdzie na świat, warto wiedzieć, jakie będziesz miała
z tego tytułu uprawnienia. Specjalnie dla Ciebie przygotowaliśmy infor-
mator na temat Twoich praw związanych z urlopem macierzyńskim,
rodzicielskim i wychowawczym. Omawiamy w nim również obowiązki
Twoje względem pracodawcy i pracodawcy wobec Ciebie. Wyjaśnimy
najważniejsze zagadnienia, a także pomożemy Ci zaplanować i właści-
wie wykorzystać przysługujące urlopy.
Droga mamo, to czas dla Ciebie.
6
Strefa pracownika
URLOP MACIERZYŃSKI
Poznaj je już teraz, abyś później, zamiast
cieszyć się urokami macierzyństwa, nie
narażała się na niepotrzebne stresy.
Jak długo możesz korzystać
z urlopu macierzyńskiego
Pamiętaj, że masz prawo do urlopu
macierzyńskiego w wymiarze:
• 20 tygodni – jeśli urodzisz jedno dzie-
cko przy jednym porodzie,
• 31 tygodni – jeśli urodzisz dwoje dzie-
ci przy jednym porodzie,
• 33 tygodni – jeśli urodzisz troje dzieci
przy jednym porodzie,
• 35 tygodni – jeśli urodzisz czworo
dzieci przy jednym porodzie,
• 37 tygodni – jeśli urodzisz pięcioro
i więcej dzieci przy jednym porodzie.
Data rozpoczęcia Twojego urlopu ma-
cierzyńskiego liczy się od dnia porodu.
Od tego właśnie dnia Twój pracodawca
Jeśli przed urodzeniem dziecka praco-
wałaś, opiekę nad nim rozpoczynasz
od urlopu macierzyńskiego.
Wiedz, że urlop macierzyński przysłu-
guje osobom zatrudnionym, zarów-
no matce, jak i ojcu dziecka. Zwykły
(podstawowy) urlop macierzyńskiego
przysługuje z mocy samego prawa. Na-
tomiast dodatkowej części tego urlopu
(6 tygodni przy urodzeniu jednego dzie-
cka) pracodawca udzieli tylko na Twój
wniosek lub pracownika ojca. O ten
urlop możesz się starać od razu po po-
rodzie (prosząc jednocześnie także o 26
tygodni urlopu rodzicielskiego) albo
później – do 14 dni przed rozpoczęciem
korzystania z dodatkowego urlopu ma-
cierzyńskiego.
Jest to czas usprawiedliwionej nieobec-
ności w pracy, z którego wykorzystaniem
wiążą się jednak określone obowiązki.
Zostałam mamą. Poradnik dla rodziców: urlop macierzyński...
Wiedza i Praktyka
7
udziela Ci urlopu macierzyńskiego. Nie
ma przy tym znaczenia, jakiego dnia
w tygodniu rozpoczyna się Twój urlop
macierzyński. Może być to zarówno nie-
dziela, jak i święto.
Pamiętaj, że urlop macierzyński może
być wykorzystany:
• w całości po porodzie – wówczas
dzień porodu to pierwszy dzień tego
urlopu, albo
• w części przed przewidywaną datą
porodu.
Od 17 czerwca 2013 r. przed przewidy-
waną datą porodu możesz wykorzystać
nie więcej niż 6 tygodni urlopu macie-
rzyńskiego.
Przykład 1
Pani Ewa ma ustalony termin porodu
na 10 kwietnia 2014 r. Do tego dnia
przedstawiła pracodawcy zwolnienie
lekarskie. Poród nie odbył się jednak
w terminie i pracownica złożyła praco-
dawcy wniosek o urlop macierzyński
od 11 kwietnia 2014 r. Urodziła dziecko
16 kwietnia 2014 r. Urlop macierzyński
w wymiarze 20 tygodni przysługuje pani
Ewie od 11 kwietnia 2014 r.
Mama musi wykorzystać
8 lub 14 tygodni
Będąc pracownicą – w zależności
od okoliczności – musisz wykorzystać
8 lub 14 tygodni urlopu macierzyńskiego
po porodzie. Urlop ten może być prze-
rwany i wykorzystany później, jeżeli
sama zachorujesz lub kiedy wymaga tego
stan zdrowia Twojego dziecka.
Dzieje się tak w momencie, gdy
ze względu na stan zdrowia musisz
przebywać w szpitalu i nie możesz
opiekować się dzieckiem. Wtedy urlop
przejmuje ojciec dziecka, który zajmuje
się maluchem.
Natomiast w sytuacji gdy dziecko wyma-
ga opieki szpitalnej – urlop macierzyński
również zostaje zawieszony aż do chwi-
li wyjścia dziecka ze szpitala. Niemniej
jednak nawet w takiej sytuacji musisz
wykorzystać min. 8 tygodni urlopu.
Przykład 2
Pani Julia urodziła dziecko, lecz z uwagi
na komplikacje okołoporodowe przeby-
wała w szpitalu przez 10 tygodni. Po 8
tygodniach urlopu macierzyńskiego
2 tygodnie urlopu wykorzystał ojciec
dziecka. Po powrocie ze szpitala mama
wykorzysta jeszcze 10 tygodni urlopu
macierzyńskiego, tak aby łączny wy-
miar urlopu macierzyńskiego, z którego
korzystali oboje rodzice, nie przekraczał
w sumie 20 tygodni.
Przykład 3
Pani Magda urodziła córeczkę, która
wymagała opieki szpitalnej. Zatem
po wykorzystaniu 8 tygodni urlopu
macierzyńskiego po porodzie zwróciła
się do pracodawcy o przerwanie tego
urlopu na czas pobytu dziecka w szpi-
talu. W związku z przerwaniem urlopu
macierzyńskiego pani Magda wróciła
do pracy i pracowała aż do wypisania
dziecka ze szpitala. Po powrocie dziecka
ze szpitala matka rozpoczęła wykorzy-
stywanie pozostałej części urlopu ma-
cierzyńskiego.
8
Strefa pracownika
URLOP MACIERZYŃSKI
Przykład 4
Pani Matylda urodziła dziecko wymaga-
jące opieki szpitalnej. Po 3 tygodniach
od porodu, gdy dziecko przebywało
w szpitalu, pani Matylda chciała prze-
rwać urlop macierzyński. Pracodawca
zwrócił jej uwagę, że nie jest to możli-
we, ponieważ przerwa w urlopie ma-
cierzyńskim mogła nastąpić dopiero
po wykorzystaniu przez nią 8 tygodni
urlopu macierzyńskiego. Pracodawca
miał rację w tej sytuacji.
Urlop macierzyński w wymiarze 8 tygo-
dni przysługuje Ci w sytuacji, gdy:
• zrezygnujesz z wychowywania dziecka
i oddajesz je innej osobie w celu przyspo-
sobienia lub do domu małego dziecka,
• urodzisz martwe dziecko,
• dziecko umrze przed upływem 8 ty-
godni życia (wówczas przysługuje Ci
8 tygodni urlopu po porodzie, który
jednak nie może być krótszy niż 7 dni
od dnia zgonu dziecka).
Urlop ten liczony jest od dnia porodu.
Nawet gdybyś chciała wcześniej wrócić
do pracy, nie możesz zrzec się urlopu
w całości ani w części – zabraniają Ci
tego przepisy prawa pracy.
Również Twój pracodawca nie może
zdecydować za Ciebie o rezygnacji z ur-
lopu w przypadku urodzenia martwego
dziecka.
Jeśli wykorzystałaś część urlopu macie-
rzyńskiego przed przewidywaną datą po-
rodu, to po urodzeniu martwego dziecka
i tak masz do wykorzystania 8 tygodni
urlopu. W tej sytuacji nie ma żadnego
przepisu, który pozwalałby na zaliczenie
urlopu wykorzystanego przed porodem
do 8 tygodni urlopu w przypadku uro-
dzenia martwego dziecka i udzielenia
tym samym urlopu w mniejszym wy-
miarze.
Przykład 5
Pani Bożena 6 marca urodziła synka.
Przed porodem wykorzystała 3 tygodnie
urlopu macierzyńskiego. Dziecko pani
Bożeny zmarło 8 marca. Pani Bożena ma
więc prawo do urlopu macierzyńskiego
przez 8 tygodni po porodzie, czyli od 6
marca.
Na urlopie macierzyńskim nie
można pracować
Zasada jest prosta: jeśli jesteś na urlopie
macierzyńskim – nie możesz pracować.
Praca w tym czasie byłaby niezgod-
na z celem urlopu, jakim niewątpliwie
jest Twój powrót do pełnej sprawności
po porodzie. Dlatego też uznaje się,
że w trakcie podstawowej części urlopu
macierzyńskiego praca jest niedozwo-
lona.
Dopiero po tym, jak wykorzystasz
co najmniej 14 tygodni urlopu macie-
rzyńskiego, pozostałą jego część mo-
żesz przenieść na tatę dziecka i dopiero
wtedy wrócić do pracy.
Aby skorzystać z części urlopu macie-
rzyńskiego, z której zrezygnowałaś:
• ojciec dziecka składa swojemu pra-
codawcy wniosek o udzielenie takiej
części urlopu macierzyńskiego, a
W
A
ŻNE
Zostałam mamą. Poradnik dla rodziców: urlop macierzyński...
Wiedza i Praktyka
9
• Ty składasz swojemu pracodawcy pi-
semny wniosek dotyczący rezygnacji
z części urlopu macierzyńskiego.
Wniosek należy złożyć najpóźniej na
7 dni przed przystąpieniem do pracy.
Do wniosku musisz dołączyć zaświad-
czenie pracodawcy zatrudniającego
pracownika ojca wychowującego dzie-
cko potwierdzające termin rozpoczęcia
urlopu macierzyńskiego przez pracow-
nika. Musi on przypadać bezpośrednio
po terminie Twojej rezygnacji z części
urlopu macierzyńskiego.
Przykład 6
Pani Marta rezygnuje z urlopu ma-
cierzyńskiego i 5 maja 2014 r. wraca
do pracy. Ojciec dziecka może rozpocząć
część urlopu, z którego zrezygnowała
pani Marta od 5 maja 2014 r.
Przykład 7
Pani Iwona po porodzie wykorzystała 10
tygodni urlopu macierzyńskiego. Po tym
czasie zgłosiła pracodawcy chęć powrotu
do pracy. Co prawda pracodawca chciał-
by przyjąć panią Iwonę do pracy po 10
tygodniach, ponieważ jest bardzo do-
brym pracownikiem, jednak w związku
z obowiązującymi przepisami odmówił.
Przykład 8
Pani Marzena urodziła dziecko 1 kwiet-
nia. Zgłosiła pracodawcy, że po wyko-
rzystaniu po porodzie co najmniej 14
tygodni urlopu macierzyńskiego chce
wrócić do pracy. Oświadczyła przy tym,
że ojciec dziecka nie zamierza skorzy-
stać z urlopu macierzyńskiego. W tej
sytuacji pracodawca nie powinien wy-
rażać zgody na rezygnację przez panią
Marzenę z urlopu macierzyńskiego.
Pamiętaj, że jeśli
• nie ma pracownika ojca wychowują-
cego dziecko, który mógłby przejąć
urlop macierzyński, albo
• pracownik ojciec nie chce przejąć po-
zostałej części urlopu,
nie możesz z niego zrezygnować.
Podobnie dzieje się:
• jeżeli ojciec dziecka nie pracuje lub
nie wychowuje dziecka (np. jest po-
zbawiony praw rodzicielskich) lub
• mimo wychowywania nie jest ojcem
dziecka (biologicznym lub adopcyj-
nym).
Także w tych przypadkach mama musi
wykorzystać urlop w całości.
10
Strefa pracownika
DODATKOWY URLOP MACIERZYŃSKI
Termin na złożenie wniosku
o dodatkowy urlop
macierzyński jest ściśle
określony
Dodatkowego urlopu udzieli Ci pracodaw-
ca, jeżeli złożysz w tej sprawie wniosek:
• nie później niż 14 dni po porodzie –
wówczas bezpośrednio po porodzie
podejmujesz decyzję o wykorzysta-
niu w pełnym wymiarze dodatkowego
urlopu macierzyńskiego oraz urlopu
rodzicielskiego i składasz pracodawcy
jeden wniosek, albo
• w terminie nie krótszym niż 14 dni
przed rozpoczęciem korzystania
z tego urlopu przez siebie lub pracow-
nika ojca.
W tym drugim przypadku wniosek
o udzielenie dodatkowego urlopu ma-
cierzyńskiego musi określać termin
zakończenia podstawowego urlopu
Oprócz podstawowego (zwykłego) urlo-
pu macierzyńskiego zarówno Ty, jak i oj-
ciec dziecka możecie skorzystać z tzw.
dodatkowego urlopu macierzyńskiego.
Możecie, a nie musicie, gdyż dodatko-
wy urlop macierzyński jest urlopem nie-
obowiązkowym. Do Ciebie także należy
wybór, z jakiego konkretnie wymiaru
urlopu skorzystasz.
Od 17 czerwca 2013 r. urlop ten przy-
sługuje w wymiarze do:
• 6 tygodni – w razie urodzenia jednego
dziecka przy jednym porodzie,
• 8 tygodni – w przypadku urodzenia
dwojga i więcej dzieci przy jednym
porodzie.
Dodatkowy urlop macierzyński możesz
wykorzystać jednorazowo lub maksymal-
nie w dwóch częściach przypadających
bezpośrednio jedna po drugiej – w wy-
miarze tygodnia lub jego wielokrotności.
